Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo, những cộng đồng các tôn giáo hoạt động ở Việt Nam luôn gắn bó, đồng hành cùng dân tộc; đồng thời, là nhân tố xã hội và văn hoá tích cực góp phần làm cho nền văn hóa Việt Nam phong phú, đa dạng và đậm đà bản sắc dân tộc. Việt Nam còn là một đất nước rất ôn hòa trong quan hệ giữa các dân tộc, tôn giáo, có truyền thống đoàn kết; đoàn kết toàn dân trong quá trình dựng nước và bảo vệ đất nước. Việc chung sống hòa bình và bao dung giữa các tôn giáo cùng với tính nhân ái, nhân bản của con người và xã hội Việt Nam đã tạo ra một bức tranh sinh động về tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII chỉ rõ: “Vận động, đoàn kết, tập hợp các tổ chức tôn giáo, chức sắc, tín đồ sống “tốt đời đẹp đạo”, đóng góp tích cực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bảo đảm cho các tổ chức tôn giáo hoạt động theo quy định pháp luật và hiến chương, điều lệ được Nhà nước công nhận. Phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và các nguồn lực của các tôn giáo cho sự nghiệp phát triển đất nước. Kiên quyết đấu tranh và xử lý nghiêm những đối tượng lợi dụng tôn giáo chống phá Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa; chia rẽ, phá hoại đoàn kết tôn giáo và khối đại đoàn kết toàn dân tộc”. Trong giai đoạn hiện nay, quan hệ tích cực và mang tính xây dựng giữa các tôn giáo và Nhà nước đã được thể hiện rất rõ và ngày càng được củng cố. Đại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó có đoàn kết hòa hợp các tôn giáo là nguồn sức mạnh nội sinh và là nhân tố quyết định bảo đảm cho mọi thắng lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo đúng đắn sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Trang 1HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II
BÀI THU HOẠCH
LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
HỆ TẬP TRUNG
TÊN MÔN HỌC:
TÔN GIÁO TÍN NGƯỠNG
TÊN BÀI THU HOẠCH:
QUAN ĐIỂM, ĐƯỜNG LỐI CỦA ĐẢNG, CHÍNH SÁCH CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI TÔN GIÁO, TÍN NGƯỠNG VÀ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CÔNG TÁC TÔN GIÁO, TÍN NGƯỠNG HIỆN NAY TRÊN
ĐỊA BÀN THỊ XÃ BN
ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG
TP HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021
Trang 2MỤC LỤC
- PHẦN MỞ ĐẦU .2
3
1 Một số vấn đề lý luận chung về quan điểm, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước đối với tín ngưỡng, tôn giáo ……….3
1.1 Quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với tín ngưỡng, tôn giáo ………
……….3
1.2 Chính sách của Nhà nước đối với tôn giáo, tín ngưỡng ….…… …… 6
2 Tình hình thực hiện công tác tôn giáo, tín ngưỡng hiện nay trên địa bàn thị
2.1 Đặc điểm tình hình …………
2.2 Kết quả thực hiện công tác về tôn giáo, tín ngưỡng trên địa bàn 11 2.3 Đánh giá, nhận xét chung … ………….……… 13
3 Giải pháp thực hiện công tác tôn giáo, tín ngưỡng trong thời gian tới ….14
… 16
…… 17
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo, những cộng đồng các tôn giáo hoạt động ở Việt Nam luôn gắn bó, đồng hành cùng dân tộc; đồng thời, là nhân tố xã hội và văn hoá tích cực góp phần làm cho nền văn hóa Việt Nam phong phú, đa dạng và đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam còn là một đất nước rất ôn hòa trong quan hệ giữa các dân tộc, tôn giáo, có truyền thống đoàn kết; đoàn kết toàn dân trong quá trình dựng nước và bảo vệ đất nước Việc chung sống hòa bình và bao dung giữa các tôn giáo cùng với tính nhân ái, nhân bản của con người và xã hội Việt Nam đã tạo ra một bức tranh sinh động về tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII chỉ rõ: “Vận động, đoàn kết, tập hợp các tổ chức tôn giáo, chức sắc, tín đồ sống “tốt đời đẹp đạo”, đóng góp tích cực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Bảo đảm cho các tổ chức tôn giáo hoạt động theo quy định pháp luật và hiến chương, điều lệ được Nhà nước công nhận Phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và các nguồn lực của các tôn giáo cho sự nghiệp phát triển đất nước Kiên quyết đấu tranh và xử lý nghiêm những đối tượng lợi dụng tôn giáo chống phá Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa; chia rẽ, phá hoại đoàn kết tôn giáo và khối đại đoàn kết toàn dân tộc” Trong giai đoạn hiện nay, quan hệ tích cực và mang tính xây dựng giữa các tôn giáo và Nhà nước đã được thể hiện rất rõ và ngày càng được củng cố Đại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó có đoàn kết hòa hợp các tôn giáo là nguồn sức mạnh nội sinh và là nhân tố quyết định bảo đảm cho mọi thắng lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo đúng đắn sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam
Trang 4PHẦN NỘI DUNG
1 Một số vấn đề lý luận chung về quan điểm, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước đối với tín ngưỡng, tôn giáo:
1.1 Quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với tín ngưỡng, tôn giáo:
Quan điểm đối với tôn giáo, tín ngưỡng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới đất nước, từ năm 1986 đến nay được khẳng định trong nhiều văn bản, đặc biệt là các nghị quyết chuyên đề về tôn giáo và công tác tôn giáo; trong văn kiện các kỳ Đại hội Đảng (từ Đại hội đại biểu toàn quốc làn thứ VI đến nay)
Cụ thể:
- Nghị quyết sổ 24-NQ/TW ngày 16-10-1990 của Bộ Chính trị, về tăng cường công tác tôn giáo trong tình hình mới
- Chỉ thị số 37-CT/TW ngày 2-7-1998 của Bộ Chính trị về công tác tôn giáo trong tình hình mới
- Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
- Văn kiện Hội nghị Trung ương lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa IX (Nghị quyết số 25/NQ-TW, ngày 12-3-2003) về công tác tôn giáo
- Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011)
- Chỉ thị số 18-CT/TW ngày 10-1-2018 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương khóa
IX về công tác tôn giáo trong tình hình mới
- Vãn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc làn thứ VI (1986) đến Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (2021),… Như vậy, có thể thấy quan điểm của Đảng về tôn giáo và công tác tôn giáo đã chuyển chủ yếu từ nhận thức xem tôn giáo là vấn đề chính trị nhạy cảm, tiêu cực, bị địch lợi dụng tôn giáo, sang coi tôn
Trang 5giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, quần chúng có đạo là lực lượng quan trọng, không thể tách rời cộng đồng dân tộc và tôn giáo có những giá trị văn hóa, đạo đức tích cực Nhận thức của Đảng về tôn giáo như vậy là khách quan và toàn diện hơn so với trước đây
Thứ nhất, tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, đang và sẽ tồn tại cùng dân tộc trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta Đồng bào các tôn giáo là bộ phận của khối đại đoàn kết toàn dân tộc
Quan điểm này là sự đổi mới rõ rệt, căn bản cả về lý luận và thực tiễn đối với tôn giáo và công tác tôn giáo của Đảng Trong đó, Đảng tiếp tục khẳng định quan điểm tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, còn tồn tại lâu dài, nhưng đã phát triển, bổ sung đặt tôn giáo trong mối quan hệ với dân tộc và chủ nghĩa xã hội Quan điểm này nhằm nâng cao nhận thức, khắc phục biểu hiện chủ quan, duy ý chí, phiến diện trong nhìn nhận, giải quyết vấn đề tôn giáo Tạo sự tin tưởng, phấn khởi cho tín đồ, chức sắc các tôn giáo, động viên, khuyến khích họ tham gia xây dựng đất nước Đấu tranh chống những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch về chủ nghĩa xã hội chống tôn giáo Đó là cơ sở quan trọng trong việc nhìn nhận và giải quyết vấn đề tôn giáo ở nước ta trong giai đoạn mới
- Thứ hai, Đảng, Nhà nước thực hiện nhất quán chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc
Quan điểm này của Đảng về tôn giáo đã xác định rõ mục tiêu của công tác tôn giáo thời kỳ đổi mới đất nước, đồng thời khẳng định vai trò của tôn giáo và đồng bào tôn giáo trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa Quan điểm này nhằm khắc phục biểu hiện phân biệt, đối
xử, đố kỵ, mặc cảm vì lý do tôn giáo, chống âm mưu dùng tín ngưỡng, tôn giáo hoạt động mê tín, dị đoan, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc và chống phá cách mạng, động viên, khuyến khích đồng bào các tôn giáo tích cực tham gia công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đây là quan điểm chính sách cơ bản, quan trọng chỉ
Trang 6đạo công tác tôn giáo của Đảng trong thời kỳ đổi mới, đặt cơ sở cho việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong công tác tôn giáo
- Thứ ba, nội dung cốt lõi của công tác tôn giáo là công tác vận động quần chúng
Quan điểm này chỉ rõ vấn đề tôn giáo chính yếu ở nước ta là vấn đề quần chúng nhân dân - đối tượng phát triển của Đảng và công tác vận động quần chúng các tôn giáo phải toàn diện, từ kinh tế, xã hội, chính trị đến vãn hóa tinh thần Nội dung của công tác vận động quần chúng trong công tác tôn giáo bao gồm: công tác tuyên truyền giáo dục chính sách pháp luật tôn giáo; công tác tập hợp quần chúng,
tổ chức phong trào thực hiện các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống dân sinh, trình độ dân trí cho quần chúng; công tác xây dựng hệ thống chính trị cơ sở, tập hợp tín đồ, chức sắc, nhà tu hành tham gia các tổ chức chính trị
- xã hội và xây dựng lực lượng cốt cán trong các tôn giáo
Quan điểm này khắc phục biểu hiện hành chính, quan liêu, cửa quyền, xa rời quần chúng hoặc hữu khuynh theo đuôi quần chúng Khắc phục quan niệm chưa đúng khi cho rằng, đưa công tác vận động tín đồ các tôn giáo vào công tác an ninh
xã hội Làm cho giáo luật gần với pháp luật, đạo đức tôn giáo xích lại gần đạo đức
xã hội, quần chúng có đạo hiểu rõ chính sách, tự giác đấu tranh chống địch lợi dụng tôn giáo Đoàn kết dân tộc, đoàn kết tôn giáo, phát huy mặt tương đồng, hạn chế tác động tiêu cực của của tôn giáo, tôn trọng sự khác biệt vì mục tiêu chung
- Thứ tư, công tác tôn giáo là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị do Đảng lãnh đạo
Quan điểm này góp phần nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của toàn
bộ hệ thống chính trị về công tác tôn giáo Tạo sự phối hợp thống nhất trong toàn
bộ hệ thống chính trị làm nên sức mạnh tổng hợp về công tác tôn giáo, tránh sự thiếu thống nhất Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng tổ chức trong hệ thống chính trị, tránh đùn đẩy trách nhiệm hay lấn sân lẫn nhau trong công tác tôn giáo,
Trang 7đồng thời khắc phục tình trạng buông lỏng quản lý trong công tác tôn giáo.
- Thứ năm, việc theo đạo và truyền đạo phải tuân thủ chính sách, pháp luật của Nhà nước
Quan điểm này khẳng định, Nhà nước bảo hộ các hoạt động truyền giáo đúng đắn, chống lợi dụng truyền giáo vi phạm pháp luật Nhà nước bảo hộ cho các tôn giáo chân chính, chống mê tín, dị đoan, đồng thời tránh can thiệp vào công việc nội bộ tôn giáo thuần túy hay buông lỏng quản lý không dám đấu tranh với những hành vi hoạt động tôn giáo vi phạm pháp luật
Các quan điểm trên đòi hỏi công tác tôn giáo phải luôn quán triệt từ nhận thức đến thực tiễn Đó là cơ sở trực tiếp để Đảng, Nhà nước tiếp tục đề ra chủ trương, chính sách cụ thể đối với tín ngưỡng, tôn giáo nói chung và đối với các hình thức tín ngưỡng, tôn giáo cụ thể nói riêng
1.2 Chính sách của Nhà nước đối với tôn giáo, tín ngưỡng:
Những chủ trương, đường lối đổi mới công tác tôn giáo của Đảng nêu trên
đã sớm được thể chế hóa bằng chính sách, pháp luật của Nhà nước để thực thi trong thực tế Từ nãm 1990 đến nay, nhiều văn bản pháp luật liên quan đến tôn giáo, tín ngưỡng đã được ban hành Quán triệt Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng về hoàn thiện chính sách, pháp luật về tôn giáo và nhằm cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013, làm cơ sở trực tiếp cho công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáọ, ngày 18-11-2016, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, khóa XIV, kỳ họp thứ 2, đã thông qua Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, gồm 68 điều được chia thành 9 chương, 8 mục Ngày 30-12-2017, Chính phủ ban hành Nghị định số 162/2017/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, gồm 25 điều, chia làm 6 chương
Các chính sách cụ thể của Nhà nước đối với tôn giáo, tín ngưỡng như sau:
- Thứ nhất, chính sách đối với tín đồ tôn giáo
Theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn
Trang 8giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào Mỗi người có quyền bày tỏ niềm tin, thực hành lễ nghi tín ngưỡng, tôn giáo; tham gia lễ hội; học tập và thực hành giáo
lý, giáo luật tôn giáo Mỗi người có quyền vào tu tại cơ sở tôn giáo, học tại cơ sở đào tạo tôn giáo, lớp bồi dưỡng của tổ chức tôn giáo Người chưa thành niên khi vào tu tại cơ sở tôn giáo, học tại cơ sở đào tạo tôn giáo phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý Người bị tạm giữ, bị tạm giam theo quy định của pháp luật
về thi hành tạm giữ, tạm giam; người đang chấp hành hình phạt tù; người đang chấp hành biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc có quyền sử dụng kinh sách, bày tỏ niềm tin tín ngưỡng, tôn giáo
Luật Tín ngưỡng, tôn giáo cũng quy định quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam Họ có quyền sinh hoạt tôn giáo, tham gia hoạt động tín ngưỡng, hoạt động tôn giáo; sử dụng địa điểm hợp pháp để sinh hoạt tôn giáo tập trung; mời chức sắc, chức việc, nhà tu hành là người Việt Nam thực hiện lễ nghi tôn giáo, giảng đạo; mời chức sắc, nhà tu hành là người nước ngoài giảng đạo; vào tu tại cơ sở tôn giáo, học tại cơ sở đào tạo tôn giáo, lớp bồi dưỡng về tôn giáo của tổ chức tôn giáo ở Việt Nam; được đề nghị phong phẩm,
bổ nhiệm, bầu cử, suy cử nếu đáp ứng các yêu cầu của luật định; mang theo xuất bản phẩm tôn giáo, đồ dùng tôn giáo để phục vụ nhu cầu sinh hoạt tôn giáo theo quy định của pháp luật Việt Nam
- Thứ hai, chính sách đối với chức sắc tôn giáo
Mọi chức sắc được pháp luật thừa nhận đều bình đẳng Luật Tín ngưỡng, tôn giáo quy định chức sắc, chức việc, nhà tu hành có quyền thực hiện lễ nghi tôn giáo, giảng đạo, truyền đạo tại cơ sở tôn giáo hoặc địa điểm hợp pháp khác Các tổ chức tôn giáo được đào tạo, phong chức, bổ nhiệm, thuyên chuyển chức sắc, nhà tu hành theo hiến chương của tổ chức tôn giáo và theo quy định của luật pháp cũng như sự quản lý của Nhà nước Ngoài ra, chức sắc, nhà tu hành là người nước ngoài cư trú
Trang 9hợp pháp tại Việt Nam được giảng đạo tại cơ sở tôn giáo hoặc địa điểm hợp pháp khác của Việt Nam Chức sắc, chức việc, nhà tu hành, người đại diện, ban quản lý
cơ sở tín ngưỡng có trách nhiệm hướng dẫn tín đồ, người tham gia hoạt động tín ngưỡng, hoạt động tôn giáo thực hiện hoạt động tín ngưỡng, hoạt động tôn giáo đúng quy định của pháp luật Mặt khác, những chức sắc, nhà tu hành vi phạm pháp luật đều bị xử lý theo pháp luật
- Thứ ba, chính sách đối với tổ chức tôn giáo
Luật Tín ngưỡng, tôn giáo quy định, tổ chức tôn giáo được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động, được công nhận tổ chức khi đủ điều kiện theo quy định của pháp luật Tổ chức tôn giáo sau khi được công nhận là pháp nhân phi thương mại
Tổ chức tôn giáo được thành lập, chia tách, sáp nhập tổ chức tôn giáo trực thuộc theo quy định của pháp luật Tổ chức tôn giáo bị giải thể khi vi phạm các quy định của pháp luật
Sau khi được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động, tổ chức tôn giáo được tổ chức các cuộc lễ tôn giáo, sinh hoạt tôn giáo, giảng đạo, bồi dưỡng giáo lý; bổ nhiệm, bầu cử, suy cử chức việc; sửa chữa, cải tạo trụ sở; tham gia hoạt động từ thiện, nhân đạo; tổ chức đại hội thông qua hiến chưong; được thực hiện phong chức, phong phẩm, bổ nhiệm, bầu cử, suy cử; thuyên chuyên, cách chức, bãi nhiệm chức sắc, chức việc, nhà tu hành; thành lập cơ sở đào tạo tôn giáo, lớp bồi dưỡng tôn giáo Luật quy định tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc, tổ chức được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo có trách nhiệm thông báo bằng văn bản về danh mục hoạt động tôn giáo diễn ra hằng năm; về những cuộc lễ, giảng đạo ngoài cơ sở tôn giáo, địa điểm hợp pháp; trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nơi tổ chức cuộc lễ, giảng đạo có trách nhiệm hỗ trợ bảo đảm
an ninh, trật tự cho cuộc lễ, giảng đạo Luật quy định quyền của tổ chức tôn giáo,
tổ chức tôn giáo trực thuộc, được thực hiện các hoạt động quan hệ quốc tế theo hiến chương của tổ chức tôn giáo và phù hợp với pháp luật Việt Nam; được gia
Trang 10nhập tổ chức tôn giáo nước ngoài theo hiến chưong và quy định của pháp luật.
- Thứ tư, chính sách đối với hoạt động xuất bản, giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội, từ thiện, nhân đạo của tôn giáo
Theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, tổ chức tôn giáo được thực hiện hoạt động xuất bản kinh sách và xuất bản phẩm về tín ngưỡng, tôn giáo; sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu văn hóa phẩm tín ngưỡng, tôn giáo, đồ dùng tôn giáo theo quy định của pháp luật về xuất bản và quy định khác của pháp luật Tổ chức tôn giáo được tham gia các hoạt động giáo dục, đào tạo, y tế, bảo trợ xã hội, từ thiện, nhân đạo theo quy định của pháp luật có liên quan
- Thứ năm, chính sách đối với quan hệ quốc tế của tôn giáo
Theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, tổ chức tôn giáo thực hiện các hoạt động quan hệ quốc tế theo hiến chương của tổ chức tôn giáo phù hợp với pháp luật Việt Nam Khi thực hiện các hoạt động quan hệ quốc tế, tổ chức tôn giáo phải tuân thủ pháp luật Việt Nam và pháp luật của quốc gia có liên quan Tổ chức tôn giáo muốn đặt quan hệ chính thức hoặc tham gia tổ chức tôn giáo nước ngoài và tổ chức tôn giáo nước ngoài có quan hệ với tổ chức tôn giáo ở Việt Nam phải được sự đồng ý của Nhà nước Xuất nhập cảnh, viện trợ vì lý do tôn giáo phải theo quy định của Nhà nước
- Thứ sáu, chính sách đối với tài sản của tôn giáo, tín ngưỡng
Tài sản của cơ sở tín ngưởng, của tổ chức tôn giáo được Nhà nước bảo hộ Đối với việc quản lý, sử dụng tài sản của cơ sở tín ngưỡng, tổ chức tôn giáo, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo quy định, tài sản của cơ sở tín ngưỡng, tổ chức tôn giáo phải được quản lý, sử dụng đúng mục đích, phù hợp với quy định của pháp luật Cơ sở tín ngưỡng, cơ sở tôn giáo được hình thành theo tập quán, do các thành viên của cộng đồng cùng nhau đóng góp, quyên góp, được tặng, cho chung hoặc từ các nguồn khác phù hợp với quy định của pháp luật nhằm phục vụ nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo của cộng đồng là tài sản thuộc sở hữu chung của cộng đồng Việc chuyển