CHUYÊN đề TÍCH HỢP GIÁO DỤC BIẾN đổi KHÍ HẬU QUA MÔN địa LÍ LỚP 7

Vì vậy, việc tích hợp nội dung BĐKH vào các môn học nói chung và môn địa lí 7 nói riêng để giáo dục ý thức học sinh bảo vệ môi trường hạn chế sự biến đổi khí hậu việc là rất quan trọng,

CHUYÊN ĐỀ “TÍCH HỢP GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

QUA MÔN ĐỊA LÍ LỚP 7”

I ĐẶT VẤN ĐỀ:

1.Cơ sở lí luận

Bước sang thế kỷ XXI, nhân loại đang phải đối mặt với một thách thức lớn,

đó là sự biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu BĐKH đã có những tác động sâu sắc, mạnh mẽ đến mọi hoạt động sản xuất; đời sống của sinh vật và con người; môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội của cả mọi châu lục, mọi quốc gia trên Trái Đất Những biểu hiện, đặc điểm, nguyên nhân và tác động của BĐKH đã được nghiên cứu, tìm hiểu cặn kẽ Các giải pháp mang tính chiến lược toàn cầu và của mỗi quốc gia trên thế giới về ứng phó có hiệu quả với BĐKH cũng đã được đề ra và thực hiện ráo riết

Nhận thức rõ những ảnh hưởng lớn do BĐKH gây ra, Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH (Quyết định số 158/2008/QĐ-TTg ngày 2/12/2008)

Để thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phê duyệt kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH của ngành Giáo dục giai đoạn 2011 - 2020 và phê duyệt Dự án "Đưa các nội dung ứng phó với BĐKH vào chương trình Giáo dục và Đào tạo giai đoạn 2011 - 2020" Vì vậy, việc tích hợp nội dung BĐKH vào các môn học nói chung và môn địa lí 7 nói riêng để giáo dục ý thức học sinh bảo vệ môi trường hạn chế sự biến đổi khí hậu việc là rất quan trọng, phù hợp với quan điểm, chủ trương , đường lối của Đảng và Nhà nước

2 Cơ sở thực tiễn

Trong cơng tác ứng phĩ với vấn đề biến đổi khí hậu hiện nay, giáo dục biến đổi

khí hậu là nhiệm vụ quan trọng Giáo dục biến đổi khí hậu là nội dung được tích hợp trong một số mơn học ở trường phổ thơng Địa lí là mơn học cĩ “mơi trường” phù hợp và thuận lợi để thực hiện giáo dục biến đổi khí hậu Địa lí với hai mảng nội dung lớn, địa lí tự nhiên và địa lí kinh tế xã hội, cĩ nhiều khía cạnh liên quan tới

nguyên nhân, hiện trạng hoặc hậu quả của biến đổi khí hậu Đặc biệt nội dung

chương trình mơn địa lí lớp 7 cĩ rất nhiều bài cĩ thể tích hợp để giáo dục biến đổi khí hậu cho học sinh

II CÁC BƯỚC THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ

A Xác lập địa chỉ tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu ở mơn địa lí 7

1 Bài 6: Mơi trường

nhiệt đới

1 Khí hậu

BBĐKH làm tăng tính chất khơ hạn và đẫy nhanh quá trình hoang mạc hĩa

2 Bài 7 Mơi trường

nhiệt đới giĩ mùa

1 Khí hậu

BĐKH là tăng tính thất thường của khí hậu ở mơi trường nhiệt đới giĩ mùa (liên hệ với Việt Nam)

3 Bài 9 Hoạt động sản

xuất nơng nghiệp ở

đới nĩng

1 Đặc điểm sản xuất

nơng nghiệp

− Sản xuất nơng nghiệp ở đới nĩng ngày càng trở nên khĩ khăn khi thời tiết và khí hậu ngày càng thất thường (gia tăng lũ lụt, hạn hán)

− Cĩ biện pháp canh tác hợp lí và ứng phĩ với những thiên tai để mang lại hiệu quả trong sản xuất

4 Bài 10 Dân số và sức

ép dân số tới tài

nguyên, mơi trường ở

đới nĩng

2 Sức ép của dân số

tới tài nguyên, mơi

Đới nĩng là nơi sinh sống của gần một nửa dân số thế giới Dân số đơng, tác động tới tài nguyên, mơi trường lớn Diện tích rừng bị thu hẹp do phá rừng, khống sản khai thác nhiều… làm BĐKH

trường

5 Bài 11 Di dân và sự

bùng nổ đô thị ở đới

nóng

1 Sự di dân

2 Đô thị hoá

Việc di dân tự phát, tốc độ đô thị hoá cao đã dẫn đến những hậu quả nặng nề về môi trường

6 Bài 15 Hoạt động

công nghiệp ở đới ôn

hoà

2 Cảnh quan công

nghiệp

Các nước ở đới ôn hoà đã thải một lượng khí thải rất lớn vào bầu khí quyển Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng gây BĐKH

7 Bài 16 Đô thị hoá ở

đới ôn hoà

2 Các vấn đề đô thị

hoá

Sự phát triển nhanh các đô thị lớn đã làm nảy sinh nhiều vấn đề môi trường, như tăng lượng khí thải từ các phương tiện giao thông, rác thải, khí thải trong sinh hoạt và sản xuất

Hiện tượng khói bụi tạo thành lớp sương mù bao phủ bầu trời diễn ra khá phổ biến ở các đô thị đới ôn hoà

8 Bài 17 Ô nhiễm môi

trường ở đới ôn hoà

1 Ô nhiễm không khí

− Biết được nguyên nhân ô nhiễm không khí ở đới ôn hoà

− Nguyên nhân và hậu quả (mưa axit, hiệu ứng nhà kính, thủng tầng ôdôn) ô nhiễm không khí ở đới ôn hoà

− Quan sát tranh ảnh và nhận xét về các hoạt động

sản xuất, môi trường ở đới ôn hoà

9 Bài 18 Thực hành

Câu 3

Lượng khí thải CO2 vào khí quyển là nguyên nhân làm Trái Đất nóng lên

10 Bài 20 Hoạt động

kinh tế của con người

ở hoang mạc

1 Hoạt động kinh tế

− Hoạt động khai thác khoáng sản, nhất là dầu khí đang diễn ra ngày càng nhiều ở các hoang mạc

− Các hoang mạc ngày càng mở rộng một phần cũng

là do BĐKH

2 Hoang mạc ngày

càng mở rộng

11 Bài 21 Môi trường

đới lạnh

1 Đặc điểm của môi

trường

− Hiện nay, Trái Đất đang nóng lên, băng ở hai cực tan chảy, diện tích băng thu hẹp

− Hậu quả của việc thu hẹp diện tích băng (nước biển dâng…)

12 Bài 22 Hoạt động

kinh tế của con người

ở đới lạnh

2 Việc nghiên cứu và

khai thác môi trường

Đới lạnh có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú Ngày nay, với sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật, con người đang nghiên cứu để khai thác tài nguyên ở đới lạnh Việc khai thác tài nguyên (khoáng sản) ở đới lạnh cần hợp lí, tránh ô nhiễm môi trường

13 Bài 29 Dân cư, xã

hội châu Phi

2 Bùng bổ dân số và

xung đột tộc người ở

châu Phi

Bùng nổ dân số ở châu Phi gây sức ép lớn tới nhiều vấn đề, trong đó có môi trường

14 Bài 30 Kinh tế châu

Phi

1 Nông nghiệp

2 Công nghiệp

− Hoạt động sản xuất nông nghiệp ở châu Phi còn lạc hậu, hình thức canh tác nương rẫy khá phổ biến (đốt nương làm rẫy, phá rừng)

− Công nghiệp chủ yếu khai thác khoáng sản.(gây ô nhiễm)

15 Bài 31 Kinh tế châu

Phi (tiếp theo)

4 Đô thị hoá

Đô thị hoá nhanh nhưng tự phát, vì vậy ngoài gây sức

ép tới các vấn đề xã hội còn gây sức ép tới môi trường

16 Bài 32, 33 Các khu

vực châu Phi

1 Khu vực Bắc Phi

2 Khu vực Trung Phi

3 Khu vực Nam Phi

− Bắc Phi : Kinh tế chủ yếu dựa vào khai thác (xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt, phốt phát)

− Trung Phi : Kinh tế chủ yếu dựa vào trồng trọt và chăn nuôi theo lối cổ truyền Hạn hán kéo dài, nạn đói thường xuyên xảy ra

− Cộng hoà Nam Phi phát triển nhất khu vực Nam

Phi Các ngành công nghiệp khai khoáng, luyện kim,

cơ khí, hoá chất rất phát triển ở quốc gia này Đây cũng là những ngành gây ô nhiễm môi trường

17 Bài 39 Kinh tế Bắc

Mĩ (tiếp theo)

2 Công nghiệp chiếm

vị trí hàng đầu thế

giới

− Các nước Bắc Mĩ có nền công nghiệp rất phát triển

− Các nước Bắc Mĩ, nhất là Hoa Kì, đã phát thải một lượng khí thải rất lớn vào môi trường

− Việc cắt giảm khí thải sẽ góp phần giảm BĐKH

18 Bài 43 Dân cư, xã

hội Trung và Nam Mĩ

3 Đô thị hoá

Trung và Nam Mĩ dẫn đầu thế giới về tốc độ đô thị hoá Tốc độ đô thị hoá nhanh trong khi kinh tế còn chậm phát triển đã dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng, trong đó có môi trường

19 Bài 45 Kinh tế Trung

và Nam Mĩ (tiếp

theo)

3.Vấn đề khai thác

rừng Amadôn

Việc khai thác rừng Amadôn đã làm ảnh hưởng đến khí hậu khu vực và toàn cầu Bảo vệ rừng Amadôn góp phần bảo vệ môi trường, hạn chế BĐKH

20 Bài 47 Châu Nam

Cực

1 Khí hậu

− Châu Nam Cực được gọi là “cực lạnh” của thế giới

− Ngày nay, dưới tác động của hiệu ứng nhà kính, khí hậu Trái Đất đang nóng lên, lớp băng ở Nam Cực ngày càng tan chảy nhiều hơn

− Hậu quả của băng tan (nước biển dâng )

21 Bài 48 Thiên nhiên

châu Đại Dương

2 Khí hậu, thực vật

và động vật

Bão nhiệt đới cùng với nạn ô nhiễm biển và mực nước biển dâng cao do Trái Đất nóng lên đang đe dọa cuộc sống của dân cư trên nhiều đảo thuộc châu Đại Dương

22 Bài 57 Khu vực Tây

và Trung Âu

2 Kinh tế

− Tây và Trung Âu là khu vực tập trung nhiều cường quốc công nghiệp của thế giới

− Đây là một trong những khu vực phát thải nhiều khí thải vào môi trường nhất

− Việc cắt giảm khí thải vào môi trường ở khu vực này sẽ góp phần giảm BĐKH

3 Bài 59 Khu vực

Đông Âu

2 Kinh tế

− Công nghiệp khá phát triển, với nhiều trung tâm công nghiệp lớn

− Phát triển công nghiệp khai thác, luyện kim, cơ khí, hoá chất

B Chọn chủ đề thực hiện:

Chủ đề: Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa

BÀI SOẠN MINH HỌA TIẾT 18- Bài 17: Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG ĐỚI ÔN HÒA

I MỤC TIÊU: Sau bài học, HS cần :

1 Kiến thức:

- Nắm được nguyên nhân gây ô nhiễm không khí và ô nhiễm nguồn nước ở đới ôn hoà

- Biết được các hậu quả do ô nhiễm không khí và ô nhiễm nguồn nước gây ra cho thiên nhiên và con người ở đới ôn hoà và toàn thế giới

- HIểu được ảnh hưởng của ô nhiễm không khí tới sự biến đổi của khí hậu toàn cầu hiện nay,

- Nêu được các giải pháp khác phục các vấn đề ô nhiễm môi trường và giải pháp ứng phó với sự BĐKH toàn cầu hiện nay

2 Kĩ năng:

- Rèn kĩ năng biết kết hợp giữa kênh hình với kênh chữ để nhận xét và giải thích

về các nguyên nhân và hậu quả của ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa

- Bước đầu rèn KN xác lập các mối quan hệ nhân quả đơn giản trong địa lí

- Rèn kĩ năng nhận xét , phân tích tranh ảnh địa lí

3 Thái độ:

- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường

- Có nhận thức đúng về sự BĐKH toàn cầu và có những kĩ năng cần thiết để ứng phó và thích ứng với biến đổi khí hậu

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Giáo viên:

- Tranh ảnh ,video về nguyên nhân và hậu quả và biện pháp khắc phục ô

nhiễm môi trường

- Phiếu học tập

2 Học sinh:

- Soạn bài mới theo hướng dẫn của giáo viên.

- Chuẩn bị sản phẩm theo nhóm

III PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC

1 Phương pháp: Hình thành biểu tượng địa lí, trực quan , hình thành kỹ năng xác

lập mối quan hệ, giải quyết vấn đề

2 Kĩ thuật dạy học: Hợp tác nhóm, đặt câu hỏi

IV TỔ CHÚC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP

1 Ổn định, tổ chức: Kiểm tra sĩ số lớp học

2 Bài cũ: Quan sát hình ảnh kết hợp kiến thúc đã học cho biết việc đô thị hóa quá mức ở đới ôn hòa làm nảy sinh các vấn đề tiêu cực gì? Biện pháp khắc phục?

3.

Tiến trình bài dạy: Giáo viên giới thiệu bài mới

* Hoạt động 1: Tìm hiểu ô nhiễm không khí

*Bước1:

- HS tìm hiểu nội dung SGK

H: Nêu hiện trạng bầu khí quyển ở đới ôn hòa?

- HS: Hoạt động nhóm:

- Nhóm 1+2: Tìm hiểu các nguyên nhân gây ô nhiễm

không khí ở đới ôn hòa

- Nhóm 3+4: Tìm hiểu các hậu quả do ô nhiễm

1.Ô nhiẽm không khí

- Hiện trạng: Bầu khí quyển bị ô nhiễm nặng nề

không khí gây ra ở đới ôn hòa.

*Bước2:

GV cho HS quan sát các hình ảnh về nguyên nhân và

hậu quả của ô nhiễm không khí ở đới ôn hòa

*Bước 3:

- HS: Đại diện các nhóm báo cáo và bổ sung kết quả

tìm hiểu

- Gv chuẩn xác và giải thích các khái niệm về mưa

axít, hiệu ứng nhà kính, lỗ thủng tầng ôdôn

+ Mưa axít là hiện tượng mưa mà trong nước mưa

có độ pH dưới 5,6, được tạo ra bởi lượng khí thải

SO2 và NOx từ các quá trình phát triển sản xuất con

người tiêu thụ nhiều than đá , dầu mỏ và các nhiên

liệu tự nhiên khác

+ Hiệu ứng nhà kính ( Cho HS đọc TN hiệu ứng

nhà kính ở SGK trang 186) là hiện tượng xảy ra

trong khí quyển khi ánh sáng mặt trời đi qua khí

quyển dễ dàng và được bề mặt đất hấp thụ, nhưng

bức xạ nhiệt của bề mặt trái đất vào vũ trụ lại được

khí quyển hấp thụ không cho thoát ra ngoài làm trái

đất nóng lên

+ Lỗ thủng tầng ôzôn: Do một số chất gây nên như

oxit nitơ và hợp chất cacbon

*Bước 4:

- GV tích hợp biến đổi khí hậu cho học sinh : Ô

nhiễm không khí gây nên nhiều hậu quả nghiêm

trọng trong đó có hậu quả làm biến đổi khí hậu đó là

nhiệt độ Trái Đất ngày càng tăng cao khiến băng ở

a Nguyên nhân:

- Do khí thải khói bụi từ:

+ Hoạt động công nghiệp + Các phương tiện giao thông + Chất đốt sinh hoạt

- Do sự bất cẩn khi sử dụng năng lượng nguyên tử làm rò rỉ chất phóng xạ vào không khí

b Hậu quả: Tạo nên những

trận mưa axit, tăng hiệu ứng nhà kính, khiến cho Trái Đất nóng lên, khí hậu toàn cầu bị biến đổi, băng ở hai cực tan chảy, mực nước đại dương dâng cao Khí thải còn làm thủng tầng ôzôn

Bắc Cực tan chảy, mực nước biển dâng lên, làm tăng

cường độ các cơn bão , thời tiết sẽ trở nên khắc

nghiệt hơn khí hậu thay đổi thất thường khiến ngành

nông nghiệp gặp nhiều khó khăn, hơn thế nữa khí

hậu thay đổi sẽ khiến phạm vi tồn tại của những vật

chủ trung gian lây nhiều bệnh cũng thay đổi theo,

tình trạng bệnh sẽ lây lan nhanh và rộng hơn, làm

gia tăng bệnh sốt rét và sốt xuất huyết

- GV cho học sinh quan sát hình ảnh và nêu câu hỏi:

H: Sự biến đổi khí hậu toàn cầu đã ảnh hưởng gì đến

khí hậu nước ta ?( Nhiệt độ tăng cao, thời tiết thất

thường nhiễu động )

H: Trước tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng

như vậy các nước trên thế giới đã làm gì để ngăn

chặn?

- GV cho HS biết về các giải pháp ứng phó với sự

biến đổi khí hậu toàn cầu qua nghị định thư Ki- ô- tô

với mục tiêu cắt giảm lượng khí thải hàng năm

H: Bản thân em cần làm gì để góp phẩn bảo vệ sự

trong lành của không khí, hạn chế sự biến đổi khí hậu

* Chuyển ý: Không chỉ ô nhiễm không khí mà ở đới

ôn hòa còn có tình trạng ô nhiễm nguồn nước rất trầm

trọng mà chúng ta sẽ nghiên cứu ở mục 2 sau đây;

Hoạt động 2: Tìm hiểu ô nhiễm nguồn nước:

* Bước 1:

HS tham khảo tranh ành và nội dung SGK

H: Em hãy cho biết có các nguồn nước nào ở đới ôn

hòa bị ô nhiễm?

*Bước 2: HS thảo luận nhóm

2 Ô nhiễm nước

Thực trạng: Các nguồn nước bị

ô nhiễm gồm nước sông, nước biển, nước ngầm

- Giáo viên: Hướng dẫn và giao nhiệm vụ cho học

sinh Chia lớp thành 6 nhóm

- Dựa vào nội dunhg SGK và quan sát các hình ảnh để

tìm hiểu về nguyên nhân và hậu quả ô nhiễm nước ở

đới ôn hòa

- Nhóm 1,2 : Tìm hiểu các nguyên nhân gây ô nhiễm

các nguồn nước ngọt ( Sông, suối, nước ngầm )

- Nhóm 3 ,4: Tìm hiểu nguyên nhân gây ô nhiễm

nước biển

- Nhóm 5,6 : Tìm hiểu hậu quả ô nhiễm nước

* Bước 2:

- Học sinh: Đại diện các nhóm báo cáo kết quả và

nhận xét

- GV bổ sung và chuẩn xác kiến thức ghi bảng

*Bước 3: Liên hệ thực tiễn

- GV cho HS quan sát hình ảnh và cho biết ở Việt

Nam có các nguyên nhân nào gây ô nhiễm nước?

- Chúng ta cần phải làm gì để hạn chế ô nhiễm nước?

a Nguyên nhân:

- Ô nhiễm nước sông, hồ và

nước ngầm là do hóa chất thải

ra từ các nhà máy, lượng phân hóa học và thuốc trừ sâu dư thừa trên đồng ruộng, cùng các chất thải nông nghiệp

- Ô nhiễm nước biển là do váng dầu , các chất độc hại đưa ra biển

b Hậu quả:

- Thiếu nước sạch cho đời sống

và sản xuất

V Tổng kết và hướng dẫn học tập

5.1 Tổng kết:

- Giáo viên hệ thống hóa nội dung toàn bài

- Học sinh trả lời câu hỏi củng cố

1 Hậu quả của ô nhiễm không khí là

a Gây mưa axit

b Gây bê ̣nh hô hấp cho người và vâ ̣t nuôi

c Gây hiê ̣u ứng nhà kính tạo lỗ thủng tầng ô dôn

d Tất cả các ý trên

2 các ý sau ý nào đúng ý nào sai:

a Hiê ̣n tượng thuỷ triều đen là do sự rò rỉ dầu ra nước biển gây nên

b Viê ̣c sử dụng chất đốt hàng ngày không ảnh hưởng gì đến môi trường

c Viê ̣c sử dụng phân bón hoá học, thuốc trừ sâu trong sản xuất nông nghiê ̣p không ảnh hưởng gì đến môi trường nước

d Hiê ̣n tượng thuỷ triều đỏ là do các hoá chất thải vào môi trường nước tạo thành

Câu 3: Nghị định thư Ki ôtô yêu cầu các nước trên thế giới chú ý:

a Bảo vê ̣ quyền lợi bà mẹ và trẻ em

b Cắt giảm lượng khí thải hàng năm

c Hạn chế sử dụng vũ khí nguyên tử

d Ngăn ngừa nạn lây nhiễm HIV/AIDS

Câu 4: Tình trạng mực nước đại dương các vùng ven biển có xu hướng dâng cao là do hậu quả trực tiếp gần đây của hiê ̣n tượng;

a Mưa axit

b Rừng bị tàn phá nă ̣ng

c Hiê ̣u ứng nhà kính

d Mưa lũ dồn dâ ̣p

5.Hãy sắp xếp các ý sau ( theo số thứ tự) vào sơ đồ sao cho hợp lí