Ôn thi cuối kì môn Chủ nghĩa Xã hội Khoa học (Những điều kiện và tiền đề khách quan dẫn đến sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học:)Ôn thi cuối kì môn Chủ nghĩa Xã hội Khoa học (Những điều kiện và tiền đề khách quan dẫn đến sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học:)Ôn thi cuối kì môn Chủ nghĩa Xã hội Khoa học (Những điều kiện và tiền đề khách quan dẫn đến sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học:)
Trang 1Câu Trình bày sự hình thành của chủ nghĩa xã hội khoa học.
3.1 Khái niệm chủ nghĩa xã hội khoa học:
Theo nghĩa rộng, chủ nghĩa xã hội khoa học (hay chủ nghĩa cộng sản khoa học) là chủ nghĩa Mác – Lêninnói chung với tính cách là sự luận toàn diện (triết học, kinh tế chính trị và xã hội – chính trị) về sự diệt vong tất yếucủa chủ nghĩa tư bản và thắng lợi tất yếu của chủ nghĩa cộng sản, là sự biểu hiện khoa học những lợi ích cơ bản vànhững nhiệm vụ đấu tranh của giai cấp công nhân Điều ấy nói lên sự thống nhất, tính hoàn chỉnh về mặt cấu trúccủa chủ nghĩa Mác – Lênin
Theo nghĩa hẹp, chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác – Lênin Chủnghĩa xã hội khoa học là bộ phận thể hiện tập trung nhất tính chính trị - thực tiễn sinh động của chủ nghĩa Mác –Lênin
Chủ nghĩa xã hội khoa học là khoa học về các quy luật xã hội – chính trị, là học thuyết về những điều kiện,con đường giải phóng giai cấp công nhân và nhân dân lao động, về cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân,
về cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, về các quy luật, biện pháp đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân laođộng dưới sự lãnh đạo của chính đảng mácxít nhằm thưc hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
3.2 Những điều kiện và tiền đề khách quan dẫn đến sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học:
Điều kiên kinh tế xã hội:
Vào những năm 40 thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản ở châu Âu đã đạt được những bước phát triển rất quantrọng trong kinh tế Cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật lần thứ nhất đã thúc đẩy phương thức sản xuất tư bản chủnghĩa phát triển mạnh mẽ Chính sự phát triển đó làm cho phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa bộc lộ mâu thuẫngiữa sự phát triển của lực lượng sản xuất có tính chất xã hội hóa ngày càng cao với quan hệ sản xuất dựa trên chế
độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa Chính vì vậy mà chủ nghĩa tư bản tạo ra những khả năng hiện thực chonhững nhà dân chủ cách mạng tiến bộ nhận thức đúng đắn bản chất của chủ nghĩa tư bản, để đề ra lý luận khoa học
và cách mạng
Cùng với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, giai cấp công nhân hiện đại trưởng thành bước lên vũ đài đấutranh chống giai cấp tư sản với tư cách là một lực lượng xã hội độc lập Giai cấp công nhân là lực lượng xã hội cókhả năng giải quyết những mâu thuẫn mà chủ nghĩa tư bản đã tạo ra
Phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân phát triển mạnh mẽ, đã bắt đầu có tổ chức và trên quy mô rộngkhắp Nó đòi hỏi có một lý luận khoa học hướng dẫn Tiêu biểu cho các phong trào công nhân lúc đó là: cuộc khởinghĩa công nhân thành phố Liông (Pháp) 1831 – 1834; cuộc khởi nghĩa công nhân dệt Xêlidi (Đức) 1844; phongtrào Hiến chương (Anh) 1838 – 1848 Những phong trào đó có tính quần chúng và mang hình thức chính trị Sựlớn mạnh của phong trào công nhân đặt ra yêu cầu bức thiết phải xây dựng một hệ thống lý luận khoa học và cáchmạng
Đó là những điều kiện kinh tế - xã hội khách quan cho chủ nghĩa xã hội khoa học ra đời để thay thế các tràolưu xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa đã tỏ ra lỗi thời, không còn có khả năng đáp ứng phong trào công nhântrong cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản, đồng thời chủ nghĩa xã hội khoa học ra đời phản ánh bằng lý luậnphong trào công nhân
Những tiền đề văn hóa – tư tưởng (tiền đề lý luận)
Đến đầu thế kỷ XIX, nhân loại đã đạt nhiều thành tựu to lớn trong lĩnh vực khoa học, văn hóa và tư tưởng
Về khoa học tự nhiên có: thuyết tế bào của M Sơlayđen và T Savanxơ (Đức); thuyết tiến hóa của Đ Đácuyn(Anh); thuyết bảo toàn và chuyển hóa năng lượng của M Lômônôxốp (Nga) Về khoa học xã hội có: triết học cổđiển Đức (Ph Hêghen, L Phơbách,…), kinh tế chính trị học Anh (Ađam Smít, Đ Ricácđô,…), chủ nghĩa xã hộikhông tưởng – phê phán (H Xanhximông, S Phuriê, R.Ôoen,…) Những thành tựu của khoa học, văn hóa, tưtưởng đã tạo ra những tiền đề tư tưởng – văn hóa cho sự ra đời chủ nghĩa Mác nói chung và chủ nghĩa xã hội khoahọc nói riêng
3.3 Vai trò của C Mác, Ph Ăngghen đối với sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học:
- Các Mác (1818 – 1883):
Trang 2C Mác là người sáng lập ra chủ nghĩa xã hội khoa học, chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử vàkinh tế chính trị khoa học Ông là lãnh tụ và người thầy của giai cấp vô sản thế giới.
cơ sở khoa học
Tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản” do C Mác và Ph Ăngghen soạn thảo theo sự ủy nhiệm của “Đồngminh những người cộng sản” – một tổ chức công nhân quốc tế, đánh dấu sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học
“Tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản” (2-1848) là tác phẩm bất hủ, là khúc ca tuyệt tác của chủ nghĩa Mác, là văn kiện
có tính chất cương lĩnh đầu tiên của phong trào công nhân, phong trào cộng sản Với những nội dung đã được trìnhbày một cách rõ ràng và sáng sủa của thế giới quan khoa học, “Tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản”, theo V.I Lênin,xứng đáng được thừa nhận là Tuyên ngôn của chủ nghĩa xã hội thế giới, là “cuốn sách gối đầu giường cho tất cảnhững người công nhân giác ngộ”
“Tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản” là kim chỉ nam cho hành động của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế.Các Đảng Cộng Sản mácxít – lêninnít lấy tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản” làm cơ sở cho việc xâydựng đường lối chiến lược và sách lược cách mạng nhằm thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân: thủtiêu chủ nghĩa tư bản, xây dựng chủ nghĩa xã hội, để tiến lên chủ nghĩa cộng sản
Câu Trình bày các giai đoạn phát triển của chủ nghĩa xã hội khoa học Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng Sản Việt Nam đã vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa xã hội khoa học như thế nào?
4.1 Các giai đoạn phát triển cơ bản trong sự phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học:
a C Mác và Ph Ăngghen tiếp tục phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học (1848 – 1895)
Sau “Tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản”, C Mác và Ph Ăngghen tiếp tục bổ sung, phát triển thêm nội dung cơbản của chủ nghĩa xã hội khoa học
Thông qua thực tiễn đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân và phong trào cộng sản, đặc biệt là cuộc đấutranh giai cấp ở Pháp và Đức trong thời kỳ 1848 – 1851, qua theo dõi, chỉ đạo và tổng kết kinh nghiệm củaCông xã Pari (1871), hai ông đã viết nhiều tác phẩm và thông qua các tác phẩm, hai ông đã nêu lên nhữngluận điểm hết sức quan trọng, làm phong phú thêm chủ nghĩa xã hội khoa học Đó là những luận điểm sau:
- Giai cấp công nhân chỉ có thể chiến thắng giai cấp tư sản trên cơ sở đập tan bộ máy nhà nước tư sản và kịpthời trấn áp những hành động phục hồi của chúng
- Cuộc đấu tranh giai cấp tất yếu dẫn đến chuyên chính vô sản và bản thân nền chuyên chính đó cũng chỉ làbước quá độ để tiến lên xây dựng một xã hội không có giai cấp
- Giai cấp công nhân chỉ có thể giành được thắng lợi khi có được sự lãnh đạo của một chính đảng được vũtrang bằng lý luận khoa học
- Liên minh công – nông là điều kiện cần phải có để đưa cách mạng đến thắng lợi
- Trình bày về tư tưởng cách mạng không ngừng: về chiến lược, sách lược đấu tranh giai cấp của giai cấpcông nhân; về sự lựa chọn các phương pháp và hình thức đấu tranh trong từng thời kỳ phát triển cách mạng;
về các vấn đề xã hội – chính trị mà cách mạng xã hội chủ nghĩa phải giải quyết;…
b V I Lênin phát triển và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa xã hội khoa học trong hoàn cảnh lịch sử mới:
Vlađimia Ilích Lênin (1870 – 1924) là người kế tục một cách xuất sắc sự nghiệp vĩ đại của C Mác và Ph.Ăngghen Ông vừa bảo vệ sự trong sáng, vừa phát triển toàn diện và làm giàu thêm lý luận chủ nghĩa Mác
Trang 3trong điều kiện lịch sử mới, chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa Ông là người mácxítđầu tiên vận dụng một cách sáng tạo những nguyên lý của chủ nghĩa xã hội khoa học vào thực tiễn đấu tranhxây dựng chính quyền cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cải tạo xã hội cũ và bắt đầuxây dựng một xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa hiện thực Ông là lãnh tụ của giai cấp công nhân Nga vàquốc tế, người sáng lập Đảng Cộng sản Liên Xô và Nhà nước Xôviết.
Sự phát triển và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa xã hội khoa học của V I Lênin được chia thành hai thời kỳ cơbản:
- Trước Cách mạng Tháng Mười Nga: Trên cơ sở những di sản lý luận của C Mác và Ph Ăngghen, V I.Lênin đã xây dựng một hệ thống lý luận mang tính nguyên tắc cho các đảng mácxít kiểu mới của giai cấpcông nhân Đó là những lý luận về chuyên chính vô sản; về chính đảng kiểu mới; về liên minh công – nông;
về sự chuyển biến cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới lên cách mạng xã hội chủ nghĩa
- Sau Cách mạng Tháng Mười Nga: Với yêu cầu của cộng cuộc xây dựng chế độ mới, V I Lênin phân tích vàlàm rõ nội dung, bản chất của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, về mối quan hệ giữa phong trào đấu tranhgiải phóng dân tộc vơi phong trào đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân; về những vấn đề mang tính quyluật của sự nghiệp cải tạo xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội; về vai trò của quần chúng,…
4.2 Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam với sự vận dụng và phát triển chủ nghĩa xã hội khoahọc:
Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện cũng đã vận dụng sáng tạo cácnguyên lý của chủ nghĩa xã hội khoa học, những bài học kinh nghiệm của các đảng anh em, của chính bảnthân cách mạng Việt Nam vào hoàn cảnh cụ thể của đất nước Những đóng góp, bổ sung và phát triển cũngnhư sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa xã hội khoa học của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta có thể tóm tắt trênmột số vấn đề cơ bản sau:
+ Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là một tính quy luật của cách mạng Việt Nam, trong điều kiệnthời đại hiện nay;
+ Kết hợp chặt chẽ ngay từ đầu đổi mới kinh tế vói đổi mới chính trị, lấy đổi mới kinh tế làm trung tâm, đồngthời từng bước đổi mới chính trị, đảm bảo giữ vững sự ổn định chính trị, tạo điều kiện và môi trường thuận lợi
để đổi mới và phát triển kinh tế, xã hội;
+ Xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tăng cường vai trò quản lý củaNhà nước Giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa tăng trưởng, phát triển kinh tế với bảo đảm tiến bộ và côngbằng xã hội Đây được xem như một nội dung cơ bản, thể hiện sự ưu việt của xã hội xã hội chủ nghĩa Xâydựng phát triển kinh tế phải đi đôi với giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, đi đôi với bảo vệ môi trườngsinh thái;
+ Mở rộng và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy sức mạnh của mọi giai cấp và tầng lớp nhândân, mọi thành phần dân tộc và tôn giáo, mọi công dân Việt Nam ở trong nước hay ở nước ngoài, tạo cơ sở xãhội rộng lớn và thống nhất cho sự nghiệp xây dựng chế độ xã hội mới;
+ Tranh thủ tối đa sự đồng tình, ủng hộ và giúp đỡ của nhân dân thế giới, khai thác mọi khả năng có thể hợptác nhằm mục tiêu xây dựng và phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, kết hợp sức mạnh dântộc với sức mạnh thời đại;
+ Giữ vững và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam – nhân tố quan trọng hàng đầu bảođảm thắng lợi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Khâuthen chốt để đảm bảo tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng là phải coi trọng công tác xây dựng Đảng, nângcao chất lượng đội ngũ đảng viên, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng
6 Phân tích những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về những điều kiện cơ bản của sự ra đời hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa.
Các điều kiện cơ bản của sự ra đời hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa:
Trang 4a Khái niệm hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa:
Hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa là một chế độ xã hội phát triển cao nhất hiện nay, là chế độ có quan
hệ sản xuất dựa trên sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất, thích ứng với lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, tạo thành cơ sở hạ tầng có trình độ cao hơn so với cơ sở hạ tầng của chủ nghĩa tư bản; trên cơ sở hạ tầng đó có kiếntrúc thượng tầng tương ứng thực sự là của nhân dân
Cũng như mọi hình thái kinh tế - xã hội khác, hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa có quá trình phát triển
từ thấp đến cao do sự trưởng thành về kinh tế và các quan hệ xã hội phù hợp, thể hiện ở từng thời kỳ, giai đoạn khác nhau, kế tiếp và thống nhất với nhau
b Các điều kiện cơ bản của sự ra đời hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa:
Sự thay thế hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa bằng hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa là hợp quyluật Sự thay thế đó có nguồn gốc kinh tế- xã hội sâu xa, đó là miếng đất hiện thực tư bản chủ nghĩa
Những điều kiên cơ bản của sự ra đời hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa:
- Thứ nhất, khi nền sản xuất tư bản chủ nghĩa càng phát triển, dựa trên sự phát triển của khoa học – kỹ thuật và công nghệ hiện đại làm cho lực lượng sản xuất phát triển không ngừng với trình độ xã hội hóa ngày càng cao, vượt khỏi giới hạn chật hẹp của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa là mâu thuẫn kinh tế cơ bản của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa Mâu thuẫn này dẫn đến mâu thuẫn xã hội, mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được giữa giai cấp công nhân và nhân dân lao động với giai cấp tư sản
- Thứ hai, trong xã hội tư bản chủ nghĩa có hai giai cấp cơ bản, tiêu biểu nhất, đối lập nhau về lợi ích cơ bản, đó là giai cấp công nhân đại biểu cho lực lượng sản xuất hiện đại, xã hội hóa ngày càng cao và giai cấp tư sản thống trị
xã hội đại biểu cho quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa Hai giai cấp này mâu thuẫn với nhau ngày càng rõ rệt, sâu sắc và gay gắt Các cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân chống giai cấp tư sản áp bức, bóc lột phát triển
từ thấp đến cao
- Thứ ba, trong xã hội tư bản chủ nghĩa xuất hiện những tai họa cho cả giai cấp công nhân, nhân dân lao động và cho cả nhân loại cũng như môi trường thiên nhiên (áp bức, bóc lột, bất công, phân hóa giàu nghèo, phân biệt chủngtộc, chiến tranh xâm lược, lối sống văn hóa, đạo đức suy đồi, tệ nạn xã hội phức tạp, ô nhiễm môi trường…).Đến khi xuất hiện những tình thế, thời cơ, tạo ra những điều kiện cần và đủ thì cách mạng xã hội chủ nghĩa nổ ra Cách mạng xã hội chủ nghĩa nổ ra và thắng lợi sẽ mở đầu cho sự ra đời hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa Tuy nhiên, trong thời đại hiện nay, có những nước tư bản chủ nghĩa mới ở trình độ trung bình và những nước chưa qua chủ nghĩa tư bản cũng có thể nổ ra cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa để bước sang hình thái kinh tế
Mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản
Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa đế quốc xâm lược với các quốc gia dân tộc thuộc địa, phụ thuộc
Mâu thuẫn giữa các nước tư bản – đế quốc với nhau
Ở hàng trăm nước nông nghiệp, vẫn còn mâu thuẫn giữa địa chủ và nông dân, tư sản với nông dân, trong đó nổi lên mâu thuẫn giữa tư bản – đế quốc xâm lược và bè lũ tay sai phong kiến với cả dân tộc bị áp bức, bóc lột, mất độc lập tự do
+ Hai là có những tác động toàn cầu của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, của học thuyết Mác – Lênin …thức tỉnh các dân tộc vùng lên giành độc lập dân tộc Nhiều nước sau khi giành được độc lập dân tộc đã chọn con đường phát triển đi lên hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa
Trang 59.Phân tích khái niệm giai cấp công nhân Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là gì? Phân tích những điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
9.1 Khái niệm giai cấp công nhân (giai cấp vô sản):
Cũng như mọi hiện tượng xã hội khác, giai cấp công nhân là con đẻ của một hoàn cảnh lịch sử cụ thể vàcùng với sự phát triển của lịch sử, cũng luôn luôn phát triển với những biểu hiện và đặc trưng mới trong từng giaiđoạn nhất định
Sự phát triển của đại công nghiệp không những đã làm tăng thêm số người vô sản, mà còn tập hợp họ lạithành một tập đoàn xã hội rộng lớn, thành giai cấp vô sản hiện đại Chính vì vậy, một kết luận rút ra là, giai cấpcông nhân hiện đại ra đời gắn liền với sự phát triển của đại công nghiệp, nó là sản phẩm của bản thân nền đại côngnghiệp và lớn lên cùng với sự phát triển của nền đại công nghiệp đó
Trong xã hội tư bản chủ nghĩa, giai cấp công nhân là một trong những giai cấp cơ bản, chủ yếu, đối lập vớigiai cấp tư sản, là giai cấp bị giai cấp tư sản tước đoạt hết tư liệu sản xuất, buộc phải bán sức lao động cho nhà tưbản để sống, bị bóc lột giá trị thặng dư Họ là những người được tự do về thân thể và có quyền bán sức lao độngtùy theo cung – cầu hàng hóa sức lao động Đây là giai cấp bị bóc lột nặng nề, bị bần cùng hóa về vật chất lẫn tinhthần Sự tồn tại của họ phụ thuộc và quy luật cung – cầu hàng hóa sức lao động, phụ thuộc vào kết quả lao độngcủa chính họ Họ phải tạo ra giá trị thặng dư, nhưng giá trị thặng dư lại bị giai cấp tư sản chiếm đoạt
Dưới chủ nghĩa tư bản, C Mác và Ph Ăngghen đã định nghĩa rằng, “Giai cấp vô sản là giai cấp nhữngcông nhân làm thuê hiện đại, vì mất hết tư liệu sản xuất của bản thân, nên buộc bán sức lao động của mình đếsống”
Dù giai cấp công nhân có bao gồm những công nhân làm những công việc khác nhau như thế nào đi nữa,thì theo C Mác và Ph Ăngghen, họ vẫn chỉ có hai tiêu chí cơ bản để xác định, phân biệt với các giai cấp, tầng lớp
xã hội khác
Một là, về phương thức lao động, phương thức sản xuất, đó là những người lao động trong nền sản xuấtcông nghiệp Có thể họ là người lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính chất côngnghiệp ngày càng hiện đại và xã hội hóa cao Đã là công nhân hiện đại thì phải gắn với nền đại công nghiệp, bởi vì
nó là sản phẩm của nền đại công nghiệp Giai cấp công nhân hiện đại là hạt nhân, bộ phận cơ bản của mọi tầng lớpcông nhân
Hai là, về vị trí trong quan hệ sản xuất của giai cấp công nhân, chúng ta phải xem xét trong hai trường hợpsau:
̵ƒ Dưới chế độ tư bản chủ nghĩa thì giai cấp công nhân là những người vô sản hiện đại, không có tư liệu sảnxuất, nên buộc phải làm thuê, bán sức lao động cho nhà tư bản và bị toàn thể giai cấp tư sản bóc lột Tức làgiá trị thặng dư mà giai cấp công nhân tạo ra bị nhà tư bản chiếm đoạt Chính căn cứ vào tiêu chí này mànhững người công nhân dưới chủ nghĩa tư bản được gọi là giai cấp vô sản
̵ƒ Sau cách mạng vô sản thành công, giai cấp công nhân trở thành giai cấp cầm quyền Nó không còn ở vàođịa vị bị áp bức, bị bóc lột nữa, mà trở thành giai cấp thống trị, lãnh đạo cuộc đấu tranh cải tạo xã hội cũ,xây dựng xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa Giai cấp công nhân cùng với toàn thể nhân dân lao độnglàm chủ những tư liệu sản xuất chủ yếu đã công hữu hóa Như vậy họ không còn là những người vô sản nhưtrước và sản phẩm thặng dư do họ tạo ra là nguồn gốc cho sự giàu có và phát triển của xã hội xã hội chủnghĩa
Căn cứ vào hai tiêu chí cơ bản nói trên, chúng ta có thể định nghĩa giai cấp công nhân như sau: Giai cấpcông nhân là một tập đoàn xã hội ổn định, hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triển của nền đại côngnghiệp hiện đại, với nhịp độ phát triển của lực lượng sản xuất có tính chất xã hội hóa ngày càng cao, là lực lượnglao động cơ bản trực tiếp hoặc tham gia vào quá trình sản xuất, tái sản xuất ra của cải vật chất và cải tạo các quan
hệ xã hội; đại biểu cho lực lượng sản xuất và phương thức sản xuất tiên tiến trong thời đại ngày nay
9.2 Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân:
Khi phân tích xã hội tư bản chủ nghĩa, chủ nghĩa Mác với hai phát kiến vĩ đại, đó là quan niệm duy vật vềlịch sử và học thuyết giá trị thặng dư, đã chứng minh một cách khoa học rằng sự ra đời, phát triển và diệt vong của
Trang 6chủ nghĩa tư bản là tất yếu và cũng khẳng định giai cấp công nhân là giai cấp tiên tiến nhất và cách mạng nhất, làlực lượng xã hội duy nhất có sứ mệnh lịch sử: xóa bỏ chủ nghĩa tư bản, xóa bỏ chế độ người bóc lột người, giảiphóng giai cấp công nhân, nhân dân lao động và giải phóng toàn thể nhân loại khỏi mọi sự áp bức, bóc lột, nghèonàn lạc hậu, xây dựng xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa.
Là giai cấp cơ bản bị áp bức dưới chủ nghĩa tư bản, giai cấp công nhân chỉ có thể thoát khỏi ách áp bứcbằng con đường đấu tranh giai cấp chống giai cấp tư sản, bằng con đường thủ tiêu chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất
và thiết lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất Bằng cách đó, giai cấp công nhân vĩnh viễn thủ tiêu mọi hình thứcngười bóc lột người, chẳng những tự giải phóng mình, mà còn giải phóng cả các tầng lớp lao động khác, giải phóngdân tộc và giải phóng toàn thể nhân loại
9.3 Những điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân:
Giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử thế giới là do địa vị kinh tế - xã hội khách quan của nó quy định:Dưới chủ nghĩa tư bản, với sự phát triển của nền đại công nghiệp, giai cấp công nhân ra đời và từng bướcphát triển Giai cấp công nhân là bộ phận quan trọng nhất, cách mạng nhất của lực lượng sản xuất có trình độ xãhội hóa cao Đây là giai cấp tiên tiến nhất, là lực lượng quyết định phá vỡ quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, làngười duy nhất có khả năng lãnh đạo xã hội xây dựng một phương thức sản xuất mới cao hơn phương thức sảnxuất tư bản chủ nghĩa, là giai cấp tiêu biểu cho xu hướng phát triển của lịch sử trong thời đại ngày nay
Mặc dù là giai cấp tiên tiến, nhưng giai cấp công nhân không có tư liệu sản xuất nên buộc bán sức lao độngcủa mình cho nhà tư bản để sống Họ bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư mà họ đã tạo ra trong thời gian laođộng Một khi sức lao động đã trở thành hàng hóa, thì người chủ của nó (người vô sản) phải chịu đựng mọi thửthách, mọi may rủi của cạnh tranh; số phận của nó tùy thuộc vào quan hệ cung – cầu hàng hóa sức lao động trên thịtrường làm thuê và phụ thuộc vào kết quả lao động của chính họ Họ bị giai cấp tư sản áp bức, bóc lột và ngày càng
bị bần cùng hóa cả đời sống vật chất lẫn đời sống tinh thần Do đó, mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân với giai cấp
tư sản là mâu thuẫn đối kháng, cơ bản, không thể điều hòa trong xã hội tư bản chủ nghĩa Xét về mặt bản chất, giaicấp công nhân là giai cấp có tinh thần cách mạng triệt để nhất chống lại chế độ áp bức bóc lột tư bản chủ nghĩa.Những điều kiện sinh hoạt khách quan của họ quy định rằng, họ chỉ có thể giải phóng mình bằng cách giải phóngtoàn thể nhân loại khỏi chế độ tư bản chủ nghĩa Trong cuộc cách mạng ấy, họ không mất gì ngoài xiềng xích vàđược cả thế giới về mình
Địa vị kinh tế - xã hội khách quan không chỉ khiến giai cấp công nhân trở thành giai cấp cách mạng triệt để
mà còn tạo cho họ có khả năng thực hiện được sứ mệnh lịch sử đó Đó là khả năng đoàn kết giai cấp trong cuộcđấu tranh chống giai cấp tư sản và xây dựng xã hội mới Đó là khả năng đoàn kết với các giai cấp lao động khácchống chủ nghĩa tư bản Đó là khả năng đoàn kết toàn thể giai cấp công nhân và các dân tộc bị áp bức trên quy môquốc tế chống chủ nghĩa đế quốc
Vì vậy, C Mác và Ph Ăngghen khẳng định: “Trong tất cả các giai cấp hiện đang đối lập với giai cấp tư sảnthì chỉ có giai cấp vô sản thực sự cách mạng Các giai cấp khác đều suy tàn và tiêu vong cùng với sự phát triển củanền đại công nghiệp; giai cấp vô sản, trái lại, là sản phẩm của bản thân nền đại công nghiệp”
Câu 11: Trình bày sự hình thành và những đặc điểm, điều kiện để giai cấp công nhân Việt Nam làm trọn sứ mệnh lịch sử của mình đối với cách mạng Việt Nam.
1 Sự hình thành giai cấp công nhân Việt Nam:
Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lược, biến nước ta thành thuộc địa nửa phong kiến, nơi tiêu thụ hàng hóa,khai thác tài nguyên và bóc lột nhân công rẻ mạc của chúng
Sau khi đặt ách thống trị lên toàn bộ nước ta, vào đầu thế kỉ XX, thực dân Pháp cấu kết với bọn phong kiến tay saitiến hành khai thác các hầm mỏ, xây dựng các nhà máy, xí nghiệp, mở các tuyến đường, mở các đồn điền trồngcây công nghiệp,… Từ đó, nước ta có một lớp người lao động mới ra đời – đó là những công nhân làm thuê, phầnlớn tập trung ở các thành phố, các khu công nghiệp Năm 1906 nước ta có khoảng 5 vạn công nhân Đến năm
1924, công nhân đã có 22 vạn người
Ở nước ta, với hoàn cảnh một nước thuộc địa nửa phong kiến thì sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân VN
Trang 7trước hết là phải lãnh đạo cuộc CM dân tộc dân chủ nhân dân để giành độc lập dân tộc Tiếp đến, trong giai đoạn
CM XHCN, lãnh đạo ND xây dựng thành công CNXH vì mục tiêu của CM VN là độc lập dân tộc và CNXH
2 Những đặc điểm, điều kiện để giai cấp công nhân VN lãnh đạo CM VN:
Giai cấp công nhân VN là một bộ phận của giai cấp công nhân quốc tế nên có những đặc điểm chung củagiai cấp công nhân quốc tế; ngoài ra, giai cấp công nhân VN ra đời và phát triển trong điều kiện cụ thể của dân tộc
VN nên còn có những đặc điểm riêng, ảnh hưởng đến việc thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân VN:
Giai cấp công nhân VN ra đời trước cả giai cấp tư sản VN, là giai cấp đối kháng trực tiếp với tư bản thựcdân Pháp Sinh ra và lớn lên ở một nước thuộc địa nửa phong kiến, dưới sự thống trị của thực dân Pháp, một thứCNTB thực lợi không quan tâm mấy đến phát triển công nghiệp, nên giai cấp công nhân VN phát triển chậm
Mặc dù ra đợi mộn, số lượng ít, trình độ nghề nghiệp thấp chưa bằng giai cấp công nhân thế giới, cònmang nhiều tàn dư của tâm lý và tập quán nông dân, song giai cấp công nhân VN đã nhanh chóng vươn lên đảmđương vai trò lãnh đạo của CM VN, thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình là giải phóng dân tộc để giành độc lậpdân tộc và xây dựng CNXH
Giai cấp công nhân VN tiếp thu và kế thừa truyền thống yêu nước, đấu tranh bất khuất chống ngoại xâmcủa dân tộc Giai cấp công nhân khi ra đời vừa chị nỗi nhục mất nước, vừa bị áp bức bóc lột của giai cấp TS đếquốc nên họ có tinh thần CM kiên cường, triệt để, sớm nhận thức được mối quan hệ giữa sự nghiệp giải phóng dântộc và sự nghiệp giải phóng giai cấp, giữa chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế
Giai cấp công nhân VN ra đời trong điều kiện các giai cấp khác đã bế tắc về con đường cứu nước thì chỉ cógiai cấp công nhân mới có khả năng tìm thấy lối thoát cho CM
Giai cấp công nhân VN ra đời khi CM XHCN tháng Mười Nga thành công, mở ra một chế độ XH mớitrong lịch sử nhân loại, đó là chế độ XHCN và cùng lúc đó Nguyễn Ái Quốc đã tìm ra con đường cứu nước giảiphóng dân tộc là con đường CM VS dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân Đó là yêu tố hết sức quan trọngkhích lệ, thúc đẩy giai cấp công nhân VN đứng lên làm CM để giải phóng dân tộc
Phần lớn những người công nhân nước ta vốn xuất thân từ nông dân và các tầng lớp nhân dân lao độngkhác, nên có quan hệ mật thiết, tự nhiên với nông dân và đông đảo nhân dân lao động Chính vì vậy, giai cấp côngnhân VN sớm liên minh với nông dân, tạo thành khối liên minh công – nông và khối đại đoàn kết toàn dân tộc,đảm bảo cho sự lãnh đạo của giai cấp công nhân trong suốt quá trình CM Đây cũng là điều kiện cần thiết đảm bảocho CM VN giành thắng lợi
Giai cấp công nhân VN ra đời sau một thời gian ngắn thì ĐCS VN ra đời ĐCS đã đem yếu tố tự giác vàophong trào công nhân, làm cho phong trào công nhân có một bước phát triển nhảy vọt về chất Giai cấp công nhân,dưới sự lãnh đạo của Đảng, trở thành lực lượng chính trị độc lập, giành được quyền lãnh đạo cuộc đấu tranh CMcủa nhân dân VN
Giai cấp công nhân VN ra đời trước giai cấp tư sản dân tộc và sớm có Đảng lãnh đạo nên không bị tácđộng bởi các khuynh hướng cơ hội chủ nghĩa, cải lương, xét lại, không bị giai cấp tư sản đầu độc vè tư tưởng nênluôn luôn đoàn kết, thống nhất trong cuộc đấu tranh chống thực dân pháp và bọn địa chủ phong kiến tay sai
Ngoài những đặc điểm nói trên, thể hiện những ưu điểm của giai cascp công nhân VN, cho đến nay giaicấp công nhân VN còn có những hạn chế cần phải khắc phục: số lượng còn ít, trình độ văn hóa, chuyên môn vànghiệp vụ cũng như khoa học kĩ thuật còn thấp; tư tưởng bảo thủ, chủ quan, cách làm ăn tùy tiện, manh mún củangười sản xuất nhỏ còn ảnh hưởng nặng nề
Nguyên nhân là do nền công nghiệp nước ta chưa phát triển và thành phần đa số xuất thân nông dân Tuyvậy, những hạn chế trên không thuộc về bản chất nên giai cấp công nhân VN vẫn có đủ khả năng và điều kiện đểđảm đương sứ mệnh lịch sử của mình đối với dân tộc
Trang 9Câu 12: Trình bày khái niệm, nguyên nhân, điều kiện khách quan, chủ quan của CM XHCN.
Theo nghĩa rộng: CM XHCN là cuộc CM XH Đó là quá trình cải biến một cách toàn diện trên tất cả cáclĩnh vực của đời sống XH, bao gồm chính trị, kinh tế, văn hóa, tư tưởng… dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân
để xây dựng thành công CNXH, tiến đến CN cộng sản
Như vậy, theo nghĩa rộng, CM XHCN bao gồm cả việc giành chính quyền về tay giai cấp công nhân, nhândân lao động và cả quá trình cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới – XHCN trên tất cả mọi lĩnh vực của đời sốngXH
2.Nguyên nhân của CM XHCN:
CN Mác – Lenin cho rằng, nguyên nhân xâu xa của cuộc CM XH là do sự phát triển của lực lượng sảnxuất Khi lực lượng sản xuất phát triển sẽ mâu thuẫn với quan hệ sản xuất đã lỗi thời, kìm hãm nó và tất yếu phảithay thế quan hệ sản xuất lỗi thời bằng quan hệ sản xuất mới tiên tiến hơn Do vậy, dưới CNTB, nhất là khi máyhơi nước ra đời làm cho lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, ngày càng mang tính chất xã hội hóa cao; dẫn đếnmâu thuẫn với quan hệ sản xuất mang tính chất TBCN về tư liệu sản xuất
Biểu hiện của mâu thuẫn trên, trong lĩnh vực kinh tế là tính tổ chức, tính kế hoạch trong từng doanh nghiệpngày càng tăng với tính tổ chức của sản xuất toàn xã hội do tính cạnh tranh của nền sản xuất hàng hóa TBCN gâyra
Quy luật cạnh tranh, tính chất vô chính phủ trong sản xuất dẫn tới khủng hoảng thừa, buộc một số doanhnghiệp phải ngừng sản xuất, khi sản xuất đình trệ, công nhân không có việc làm, họ đã đứng lên đấu tranh chốnglại giai cấp tư sản Để khắc phục tình trạng đó, giai cấp tư sản đã tổ chức các xanhdica, tờ rớt, congxocxiom và nhànước tư bản ngày càng can thiệp sâu vào kinh tế, bằng việc quốc hữu hóa một số ngành khi khó khăn, tư hữu hóakhi thuận lợi
Tuy rằng, mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong chế độ tư bản ngày càng gay gắt,nhưng CM XHCN không diễn ra một cách tự phát mà thông qua hoạt động của con người và những điều kiệnkhách quan, chủ quan nhất định
3.Những điều kiện khách quan, chủ quan của cuộc CM XHCN:
CM XHCN muốn nổ ra và giành thắng lợi, phải có những điều kiện khách quan và chủ quan
Những điều kiện khách quan của CM XHCN:
Những đk khách quan là phải có những mâu thuẫn về kinh tế- xã hội diễn ra gay gắt trong lòng XH TBCN
Đó là mâu thuẫn giữa lực lượng SX mang tính xã hội hóa cao với quan hệ SX chiếm hữu tư nhân về tư liệu SX.Đây là mâu thuẫn cơ bản nhất, quyết định nhất của CM XHCN Mâu thuẫn kinh tế này đã dẫn đến mâu thuẫn về xãhội là mâu thuẫn giữa giai cấp TS và giai cấp VS
Dưới chế độ TBCN, nền đại công nghiệp phát triển cao dựa trên cơ sơ sự phát triển mạnh mẽ của khoa học– kĩ thuật đã hình thành những thành phố lớn, những khu công nghiệp tập trung, làm cho lực lượng SX đạt đếntrình độ xã hội hóa cao Sự phát triển của lực lượng SX đã tạo ra một đội ngũ công nhân ngày càng đông về sốlượng và cao về chất lượng Họ gắng bó hữu cơ với nền SX hiện đại và giữ vai trò quyết định trong việc tạo rangày càng nhiều của cải vật chất cho xã hội, nhưng của cải đó lại bị giai cấp TS chiếm đoạt Điều đó giúp cho công
Trang 10nhân dễ dàng nhận thấy sự bạo tàn của giai cấp TS và họ trở thành kẻ thù của giai cấp TS; làm cho mâu thuẫn giữagiai cấp công nhân và giai cấp TS ngày càng gay gắt.
Giai cáp TS không chỉ áp bức, bóc lột giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong các nước, mà với lòngtham vô hạn, với khát vọng quền lực, giai cấp TS đã tiến hành những cuộc chiến tranh xâm lược các nước khác,biến những nước này thành thuộc địa của chúng Điều đó làm nảy sinh mâu thuẫn giữa các nước tư bản với nướcthuộc địa ngày càng trở nên gay gắt
Những mâu thuẫn trên dẫn tới nguy cơ tạo thành CM XH và nó đòi hỏi phải giải quyết bằng cuộc CM XH,nhằm xóa bỏ ách áp bức, bóc lột của giai cấp TS, thiết lập một chế độ XH mới – XHCN
Câu 21:Trình bày nội dung cơ bản của liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở VN
1 Nội dung chính trị của liên minh:
Liên minh công- nông- trí thức trên lĩnh vực chính trị cần thể hiện ở những điểm sau đây:
Một là: mục tiêu, lợi ích chính trị cơ bản nhất của GCCN, giai cấp nông dân, đội ngũ trí thức và của cả dântộc ta là: Độc lập dân tộc và CNXH Nhưng để đạt được mục tiêu, lợi ích chính trị cơ bản đó khi thực hiện liênminh lại không thể dung hòa lập trường chính trị của 3 giai tầng mà phải trên lập trường tư tưởng chính trị củaGCCN Bởi vì, chỉ có phấn đấu thực hiện mục tiêu lý tưởng của GCCN thì mới thực hiện được đồng thời cả nhucầu lợi ích chính trị cơ bản của công nhân, nông dân, trí thức và của dân tộc là lập dân tộc và CNXH
Hai là: Khối liên minh chiến lược này phải đo Đảng của GCCN lãnh đạo thì mới có đường lối chủ trươngđúng đắn để thực hiện liên minh, thực hiện quá trình giữ vững độc lập dân tộc và xây dựng CNXH thành công Do
đó, Đảng Cộng sản từ trung ương đến cơ sở phải vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức để lãnh đạo khối liênminh và lãnh đạo xã hội là vấn đề có ý nghĩa như 1 nguyên tắc về chính trị của liên minh Trong thời kỳ quá độ lênCNXH, liên minh công- nông- trí thức ở nước ta còn làm nòng cốt cho liên minh chính trị rộng lớn nhất là Mặt trận
Tổ quốc, là cơ sở để xây dựng nền dân chủ XHCN, đồng thời là nền tảng cho nhà nước XHCN ngày càng đượccủng cố lớn mạnh để bảo vệ tổ chức và xây dựng CNXH
Ba là: nội dung chính trị của liên minh không tách rời nội dung, phương thức đổi mới hệ thống chính trịtrên phạm vi cả nước Dưới góc độ của liên minh, cần cụ thể hóa việc đổi mới về nội dung tổ chức và phương thứchoạt động của các tổ chức chính trị trong GCCN, nông dân và trí thức Nội dung chính trị cấp thiết nhất hiện nay làtriển khai thực hiện “Quy chế dân chủ ở cơ sở”, nhất là ở nông thôn
2 Nội dung kinh tế của liên minh:
Nội dung kinh tế là nội dung cơ bản, quyết định nhất, là cơ sở vật chất kỹ thuật vững chắc của liên minhtrong thời kỳ quá độ Nội dung kinh tế của liên minh ở nước ta trong thời kỳ quá độ được cụ thể hóa ở những điểmsau đây:
Phải xác định đúng thực trạng, tiềm năng kinh tế của cả nước và của sự hợp tác quốc tế, từ đó mà xác địnhđúng cơ cấu kinh tế gắn liền với những nhu cầu kinh tế của công nhân, nông dân, trí thức và của toàn xã hội Đảng
ta xác định cơ cấu kinh tế chung của nước ta là “Công- nông nghiệp- dịch vụ” Trong điều kiện hiện nay, Đảng tacòn xác định “Từng bước phát triển kinh tế tri thức, từ đó ma tăng cường liên minh công- nông- trí thức”