Luận án Tiến sĩ Kinh tế: Tăng trường vai trò của kiểm toán hoạt động ở Việt Nam do kiểm toán nhà nước thực hiện

Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận, phân tích và làm rõ thực trạng về kiểm toán hoạt động và vai trò của nó ở nước ta trong thời gian qua. Từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường vai trò của kiểm toán hoạt động do kiểm toán nhà nước thực hiện trong thời gian tới.

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c u c a riêng tôi

Các s li u, k!t qu# nêu trong Lu%n án là trung th&c, có

ngu(n g c rõ ràng và chưa t,ng ñư-c ai công b trong b/t c công

trình nào khác

Ngư i cam ñoan

Vũ Văn H a

Chương 1 Lý lu6n chung v7 vai trò c:a ki<m toán ho>t ñ ng 15

1.1.2 L8ch s9 hình thành và phát tri3n c a ki3m toán ho4t ñ5ng 23

1.2 Vai trò và các nhân tE @nh hưFng tGi vai trò c:a ki<m toán ho>t

1.2.1 Vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng do ki3m toán nhà nưDc th&c hi n 40 1.2.2 Các nhân t #nh hưFng tDi vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng do ki3m

1.3 Kinh nghiIm c:a nưGc ngoài v7 tăng cư ng vai trò c:a ki<m toán

1.3.1 Khái quát v2 vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng c a m5t s nưDc 63 1.3.2 NhJng bài hKc v2 vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng rút ra t, kinh

Chương 2 ThHc tr>ng vai trò c:a ki<m toán ho>t ñ ng F ViIt Nam do

2.1 Khái quát v7 ki<m toán nhà nưGc và ki<m toán ho>t ñ ng 75 2.1.1 Quá trình hình thành và phát tri3n c a Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc 75 2.1.2 Khái quát v2 ki3m toán ho4t ñ5ng F Vi t Nam 80

2.2 ThHc tr>ng ki<m toán ho>t ự ng F ViIt Nam do ki<m toán nhà nưGc

2.2.1 TQ ch c và k!t qu# ki3m toán ho4t ự5ng qu#n lý và s9 d@ng kinh phắ s&

2.2.2 TQ ch c và k!t qu# ki3m toán ho4t ự5ng qu#n lý và s9 d@ng phắ, l phắ

2.2.3 TQ ch c và k!t qu# ki3m toán ho4t ự5ng qu#n lý và s9 d@ng kinh phắ

2.2.4 TQ ch c và k!t qu# ki3m toán ho4t ự5ng mua sWm, qu#n lý tài s#n c a

2.3 đánh giá vai trò c:a ki<m toán ho>t ự ng F ViIt Nam do ki<m toán

2.3.1 Khái quát chung v2 vai trò ki3m toán ho4t ự5ng F Vi t Nam do ki3m

2.3.2 Vai trò c a ki3m toán ho4t ự5ng ự i vDi qu#n lý vĩ mô 108 2.3.3 Vai trò c a ki3m toán ho4t ự5ng ự i vDi qu#n lý vi mô 115 2.3.4 Khái quát th&c tr4ng vai trò c a ki3m toán ho4t ự5ng F Vi t Nam do

Chương 3 Phương hưGng và m t sE gi@i pháp ch: yUu tăng cư ng vai trò

c:a ki<m toán ho>t ự ng F ViIt Nam do ki<m toán nhà nưGc thHc hiIn 132 3.1 SH cVn thiUt tăng cư ng vai trò c:a ki<m toán ho>t ự ng F ViIt

3.1.1 Yêu cZu th&c hi n xã h5i hóa s#n xu/t trong ựi2u ki n kinh t! th8

3.1.2 Yêu cZu b c xúc c a xã h5i v2 ki3m tra tài chắnh công 133 3.1.3 Yêu cZu tăng cưUng vai trò qu#n lý c a Nhà nưDc ự i vDi n2n kinh

3.1.4 Yêu cZu ự#m b#o tắnh kinh t!, tắnh hi u qu# c a n2n kinh t! trong

3.2 Quan ñi<m và phương hưGng tăng cư ng vai trò c:a ki<m toán ho>t

ñ ng F ViIt Nam do ki<m toán nhà nưGc thHc hiIn nhXng năm tGi 139 3.2.2 Quan ñi3m tăng cưUng vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng F Vi t Nam

3.2.2 Phương hưDng tăng cưUng vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng F Vi t

3.3 M t sE gi@i pháp ch: yUu tăng cư ng vai trò c:a ki<m toán ho>t

ñ ng F ViIt Nam do ki<m toán nhà nưGc thHc hiIn 148 3.3.1 Nâng cao nh%n th c c a ñơn v8 v2 ho4t ñ5ng ki3m toán nói chung

3.3.3 Tăng cưUng s& ph i h-p giJa Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc vDi các

3.3.4 Hoàn ch^nh cơ sF pháp lý cho tQ ch c và ho4t ñ5ng c a Cơ quan

3.3.5 Hoàn thi n tQ ch c b5 máy và ch! ñ5 ñãi ng5 cho ki3m toán viên 174 3.3.6 Tăng cưUng cơ sF v%t ch/t cho Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc 181 3.3.7 Tăng cưUng h5i nh%p và h-p tác qu c t! v2 ki3m toán ho4t ñ5ng 182

DANH M C CÁC SƠ ð) VÀ B+NG

I SƠ ð)

II B+NG

B#ng 1.1 S& khác bi t cơ b#n giJa ki3m toán ho4t ñ5ng vDi ki3m toán

B#ng 2.1 Chi ngân sách nhà nưDc cho lĩnh v&c khoa hKc và công ngh

B#ng 2.2 Tình hình th&c hi n kinh phí s& nghi p phân bQ cho khoa hKc

B#ng 2.9 K!t qu# x9 lý v2 tài chính c a 09 cu5c ki3m toán có gWn vDi

M- ð.U

1 Tính cAp thiUt c:a ð7 tài

S& ra ñUi và phát tri3n c a n2n tài chính qu c gia, trong ñó tài chính công là quan trKng nh/t, vì nó luôn gWn li2n vDi s& phát tri3n c a nhà nưDc và

c a n2n kinh t! Trong ñi2u ki n n2n kinh t! nưDc ta v%n ñ5ng theo cơ ch! th8 trưUng có s& qu#n lý c a nhà nưDc, theo ñ8nh hưDng xã h5i ch nghĩa, nên ñã phát sinh nhi2u quan h kinh t!, tài chính ph c t4p trong vi c s9 d@ng các ngu(n l&c tài chính công Nhà nưDc vDi ch c năng c a mình là qu#n lý và s9 d@ng tài chính công ñ3 duy trì ho4t ñ5ng c a b5 máy nhà nưDc, ñ3 phát tri3n kinh t! xã h5i và b#o ñ#m an ninh qu c phòng Tài chính công cũng chính là công c@ ch y!u ñ3 nhà nưDc ñi2u ch^nh vĩ mô n2n kinh t! Vì v%y ch c năng ki3m tra tài chính công là ch c năng quan trKng và v n có c a mKi nhà nưDc

Ch c năng này th3 hi n quy2n l&c c a nhà nưDc và ñư-c th&c hi n thông qua các công c@ ki3m tra, ki3m soát c a các cơ quan ch c năng có thdm quy2n, nhem tăng cưUng s& qu#n lý c a nhà nưDc v2 tài chính, b#o ñ#m cho s& Qn ñ8nh và phát tri3n c a nhà nưDc và c a xã h5i

Qua các giai ño4n phát tri3n c a nhà nưDc, vi c ki3m tra tài chính công ñư-c th&c hi n dưDi nhi2u hình th c khác nhau, nhưng ñ2u có chung m@c ñích là ki3m tra và xác ñ8nh các kho#n chi tiêu tài chính, công quf c a b5 máy nhà nưDc, ngăn ch=n, phòng ng,a các hành vi tham nhũng, l4m d@ng làm th/t thoát công quf, ñ3 b#o ñ#m các kho#n chi tiêu ti!t ki m, ñúng m@c ñích và có hi u qu# cao Theo quy ñ8nh c a pháp lu%t, Qu c h5i là cơ quan giám sát t i cao ñ i vDi ngân sách nhà nưDc Qu c h5i có thdm quy2n cao nh/t trong vi c phê duy t d& toán và báo cáo quy!t toán ngân sách nhà nưDc hàng năm ð3 ñ#m b#o cho ho4t ñ5ng này th&c s& có hi u l&c, hi u qu#, ñòi hgi Qu c h5i ph#i có trong tay m5t công c@ chuyên môn ñWc l&c ñ3 th&c hi n ki3m tra, ki3m soát thưUng xuyên h th ng tài chính, ngân sách nhà nưDc Công c@ ñó ph#i ñ m4nh, ñ kh# năng phân tích, ñánh giá th&c tr4ng và

cung c/p thông tin xác th&c cho Qu c h5i, Chính ph ra các quy!t sách chính xác và h-p lý, có như v%y thì ho4t ñ5ng giám sát t i cao ñ i vDi ngân sách nhà nưDc và tài chính công mDi thi!t th&c và có hi u qu#

Theo thông l qu c t!, hZu h!t các nưDc trên th! giDi ñ2u thành l%p Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc nhem hình thành m5t thi!t ch! qu#n lý c a nhà nưDc, là m5t ñi2u ki n b#o ñ#m cho n2n dân ch xã h5i, không ch^ trong xã h5i dân ch mà c# trong nhJng hình thái tQ ch c nhà nưDc khác, vi c thành l%p thi!t ch! ki3m toán nhà nưDc là ñi2u ki n cZn thi!t cho mKi nhà nưDc nói chung, b/t k3 nhà nưDc ñó có hình th c tQ ch c như th! nào Vi t Nam hình thành thi!t ch! ki3m toán nhà nưDc là m5t s& ti!n tri3n phù h-p vDi ti!n trình th&c hi n c#i cách n2n hành chính qu c gia, xây d&ng nhà nưDc pháp quy2n

xã h5i ch nghĩa ðây là công c@ c a cơ quan quy2n l&c nhà nưDc th&c hi n

ch c năng ki3m tra, ki3m soát tài chính công và cùng vDi các cơ quan thanh tra, ki3m tra, các cơ quan b#o v pháp lu%t b#o ñ#m ñ3 pháp lu%t c a nhà nưDc ñư-c th&c hi n, pháp ch! xã h5i ch nghĩa ñư-c tăng cưUng

Do tZm quan trKng c a ho4t ñ5ng ki3m toán nhà nưDc như nêu trên, ð4i h5i lZn th IX c a ð#ng ñã nh/n m4nh “Nâng cao hi u l c pháp lý và

ch t lư ng ki m toán nhà nư c như m t công c m nh c!a nhà nư c”[19] và ñ3 th3 ch! hoá các ch trương, ñưUng l i c a ð#ng, ngày 14/6/2005 t4i kỳ hKp th 7 Qu c h5i khoá XI ñã chính th c thông qua Lu%t Ki3m toán Nhà nưDc (có hi u l c thi hành t% ngày 01/01/2006), trong ñó ñ8a v8 pháp lý c a

Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc ñư-c xác ñ8nh:

Ki3m toán Nhà nưDc là cơ quan chuyên môn v2 lĩnh v&c ki3m tra tài chính nhà nưDc do Qu c h5i thành l%p, ho4t ñ5ng ñ5c l%p và ch^ tuân theo pháp lu%t, vDi m@c ñích ki3m toán là ph@c v@ vi c ki3m tra, giám sát c a Nhà nưDc trong qu#n lý, s9 d@ng ngân sách, ti2n và tài s#n nhà nưDc; góp phZn th&c hành ti!t ki m, ch ng tham nhũng, th/t thoát, lãng phí, phát hi n và ngăn ch=n hành vi vi ph4m pháp lu%t;

nâng cao hi u qu# s9 d@ng ngân sách, ti2n và tài s#n nhà nưDc Có

ch c năng ki3m toán báo cáo tài chính, ki3m toán tuân th , ki3m toán ho4t ñ5ng ñ i vDi cơ quan, tQ ch c qu#n lý, s9 d@ng ngân sách, ti2n và tài s#n nhà nưDc, trong ñó ki3m toán ho4t ñ5ng là lo4i hình ki3m toán ñ3 ki3m tra, ñánh giá tính kinh t!, hi u l&c và hi u qu# trong qu#n lý và s9 d@ng ngân sách, ti2n và tài s#n nhà nưDc[81]

T, khi thành l%p ñ!n nay và nh/t là t, khi Lu%t Ki3m toán nhà nưDc có

hi u l&c (năm 2006), Ki3m toán Nhà nưDc ñã tri3n khai nhi2u ho4t ñ5ng như ki3m toán báo cáo quy!t toán ngân sách nhà nưDc hàng năm (báo cáo tQng quy!t toán ngân sách nhà nưDc), ki3m toán quy!t toán ngân sách c a các t^nh, thành ph tr&c thu5c trung ương, ki3m toán báo cáo quy!t toán c a các b5, ngành trung ương, ki3m toán các d& án ñZu tư xây d&ng cơ b#n, chương trình m@c tiêu qu c gia, ki3m toán báo cáo tài chính c a các doanh nghi p nhà nưDc Tuy nhiên, cho ñ!n h!t năm 2009 ho4t ñ5ng ki3m toán nhà nưDc ch y!u vtn là ki3m toán tuân th và ki3m toán báo cáo tài chính, còn ki3m toán ho4t ñ5ng mDi bưDc ñZu th&c hi n ñan xen trong các cu5c ki3m toán chuyên ñ2 ho=c trong m5t s cu5c ki3m toán tuân th và ki3m toán báo cáo tài chính, như các cu5c ki3m toán sau (Ki m toán chi khoa h.c và công ngh giai ño n

2001 – 2005; Ki m toán thu phí giao thông ñư4ng b năm 2005 – 2006;

Ki m toán qu8n lý và s: d ng kinh phí s nghi p môi trư4ng giai ño n 2006 – 2008; Ki m toán Chương trình Nư c s ch và V sinh môi trư4ng nông thôn; Ki m toán Chương trình 135; Ki m toán vi c mua sCm, qu8n lý tài s8n c!a các ban qu8n lý d án; Ki m toán Chương trình m c tiêu giáo d c và ñào t o…) Các cu5c ki3m toán nói trên bưDc ñZu ñã mang l4i m5t s k!t qu# ñáng khích l trong vi c sWp x!p l4i b5 máy qu#n lý, gi#m bDt các ñZu m i trung gian; góp phZn giúp cho các ho4t ñ5ng c a Chính ph ñư-c th&c hi n theo k! ho4ch, ch=t chu và có hi u l&c; góp phZn s9 d@ng ti!t ki m ngân sách nhà nưDc cũng như các ngu(n tài nguyên thiên nhiên c a ñ/t nưDc nhem

mang l4i nhi2u l-i ích tích c&c cho nhân dân và qua ñó có thêm ngu(n ngân sách bQ sung thu nh%p cho cán b5, công ch c và ngưUi lao ñ5ng, song so vDi yêu cZu qu#n lý và yêu cZu ñánh giá tính ti!t ki m, tính hi u qu# và tính hi u l&c trong ho4t ñ5ng c a t,ng cơ quan, ñơn v8 s9 d@ng các ngu(n l&c tài chính cũng còn khá nhi2u h4n ch!, b/t c%p, nh/t là t4i các qu c gia phân bQ ngân sách theo ñZu vào (như F Vi t Nam) T4i ñây nhJng quy ñ8nh v2 qu#n lý và s9 d@ng ngân sách ñã t4o ra m5t ti2n l cho các ñơn v8 tìm mKi cách chi tiêu h!t t/t c# các ngu(n l&c ñã ñư-c giao, trong khi ho4t ñ5ng ki3m toán ch y!u d&a vào các tiêu chudn, ñ8nh m c… ñã ñư-c quy ñ8nh t, trưDc, nên không ñánh giá ñư-c tính ti!t ki m, tính hi u qu# và tính hi u l&c Chính vì v%y vào

cu i nhJng năm 1960, m5t lo4i hình ki3m toán t%p trung vào ñánh giá tính kinh t!, tính hi u qu# và hi u l&c do các Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc (SAIs) như Th@y ði3n, Anh, Mf, Canada và m5t s qu c gia khác th&c hi n ñó chính là ki3m toán ho4t ñ5ng

Xu/t phát t, tZm quan trKng c a ki3m toán ho4t ñ5ng như nêu trên, nên

vi c nghiên c u vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng do ki3m toán nhà nưDc th&c

hi n trong giai ño4n hi n nay là v/n ñ2 có tính c/p bách, vDi lý do ñó, vi c l&a chKn ð2 tài “Tăng cư ng vai trò c:a ki<m toán ho>t ñ ng F ViIt Nam

do ki<m toán nhà nưGc thHc hiIn” làm Lu%n án Ti!n sf kinh t! có ý nghĩa thi!t th&c c# v2 lý lu%n và th&c tixn

2 Tfng quan nghiên cgu

Trong nhJng năm gZn ñây, ñã có nhi2u công trình nghiên c u v2 ki3m toán ho4t ñ5ng và ki3m toán nhà nưDc trong quan h vDi ki3m toán ho4t ñ5ng, cũng như m5t s công trình nghiên c u v2 ki3m toán nói chung và ki3m toán ho4t ñ5ng nói riêng ñã t,ng bưDc ñư-c th&c hi n F các trưUng ñ4i hKc và các vi n nghiên c u c a m5t s cơ quan trung ương (như B5 Tài chính, Ki3m toán Nhà nưDc ), song cho ñ!n nay vtn chưa có m5t công trình nào nghiên c u toàn di n v2 vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng Do ñó hi n t4i

vi c nghiên c u v2 ki3m toán và vai trò c a nó vtn ñang ñư-c nhJng nhà qu#n lý, nhà chuyên môn, các tZng lDp trí th c quan tâm th&c hi n Có th3 k3 ra m5t s công trình nghiên c u tiêu bi3u v2 ki3m toán, v2 vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng như sau:

Th nh t, các nghiên c u v ki m toán nói chung và vai trò c a

ki m toán như sau:

M5t là, các nghiên c u chung v2 ki3m toán như:

Ki m toán, AlVin A ARENS a JAMESK, Loebbecke (tài li u d8ch), NXB Th ng kê năm 2005, vDi các n5i dung nghiên c u ch y!u v2 b#n ch/t,

ñ i tư-ng, phương pháp và tQ ch c ki3m toán ;

CGm nang ki m toán viên nhà nư c, NXB Chính tr8 Qu c gia, Hà N5i,

2000, vDi n5i dung ch y!u là h th ng hóa các văn b#n pháp quy có liên quan ñ!n ki3m toán nhà nưDc, như Ngh8 ñ8nh 70/CP ngày 11/7/1994 c a Chính ph v2 vi c thành l%p Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc, Quy!t ñ8nh s 61/TTg ngày 24/01/1995 c a Th tưDng Chính ph v2 vi c ban hành ði2u l TQ ch c và Ho4t ñ5ng c a Ki3m toán Nhà nưDc; các nghiên c u v2 quy trình ki3m toán nhà nưDc, quy trình ki3m toán ngân sách nhà nưDc, quy trình ki3m toán doanh nghi p nhà nưDc, quy trình ki3m toán ñZu tư d& án; h th ng Chudn m&c ki3m toán nhà nưDc, Tuyên b Lima v2 các cơ quan ki3m toán t i cao…;

V2 các nghiên c u do Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc phát hành:

Tài li u tIp hu n LuIt Ki m toán nhà nư c, vDi n5i dung ch y!u là h

th ng hóa các văn b#n pháp quy có liên quan ñ!n Lu%t Ki3m toán nhà nưDc như s& cZn thi!t, quan ñi3m ch^ ñ4o xây d&ng và các n5i dung cơ b#n c a Lu%t Ki3m toán nhà nưDc;

Cơ sK khoa h.c và th c tiLn trong vi c xác ñNnh ph m vi ho t ñ ng c!a

Ki m toán Nhà nư c và s khác nhau giOa ho t ñ ng ki m toán nhà nư c v i thanh tra nhà nư c và thanh tra tài chính, Ki3m toán Nhà nưDc, ð2 tài c/p b5,

2001, vDi các nghiên c u ch y!u là xác ñ8nh n5i dung, ñ i tư-ng và ph4m vi

ki3m toán và thanh tra c a t,ng cơ quan cho phù h-p vDi ch c năng, nhi m v@ ñư-c giao, nhem tránh ch(ng chéo trong ho4t ñ5ng ki3m toán, thanh tra…

Phương hư ng và gi8i pháp hoàn thi n h thQng pháp luIt vR ki m toán nhà nư c, Ki3m toán Nhà nưDc, ð2 tài c/p b5, 2001 và ðNnh hư ng chiTn lư c

và nhOng gi8i pháp xây d ng, phát tri n h thQng ki m toán K Vi t Nam th4i kỳ công nghi p hóa và hi n ñ i hóa ñ t nư c, Ki3m toán Nhà nưDc, ð2 tài khoa hKc c/p nhà nưDc, 2004 Hai công trình trên vDi các nghiên c u ch y!u là các lu%n c và cơ sF ñ3 xây d&ng Pháp l nh Ki3m toán nhà nưDc và sau là Lu%t Ki3m toán nhà nưDc ñ3 trình Qu c h5i thông qua vào năm 2005 và m5t s văn b#n pháp quy khác do Chính ph , Ki3m toán Nhà nưDc… ban hành ñ3 hưDng dtn v2 tQ ch c b5 quy trình, chudn m&c và m5t s phương pháp chuyên môn nghi p v@ khác v2 các lĩnh v&c do ki3m toán nhà nưDc th&c hi n

Quy trình ki m toán ngân sách ñNa phương, Ki3m toán Nhà nưDc, ð2 tài c/p b5, 2003, vDi các n5i dung nghiên c u ch y!u như: phân tích và làm

rõ khái ni m, vai trò và quy trình ngân sách nhà nưDc, n5i dung báo cáo quy!t toán ngân sách ñ8a phương, cơ sF lý lu%n, s& cZn thi!t và th&c tr4ng quy trình ki3m toán ngân sách ñ8a phương, t, ñó ñ2 xu/t quy trình ki3m toán ngân sách ñ8a phương bao g(m 04 giai ño4n (chuGn bN ki m toán; th c hi n ki m toán; lIp báo cáo ki m toán và thông báo kTt qu8 ki m toán và ki m tra ñơn

vN ñư c ki m toán th c hi n kiTn nghN c!a Ki m toán Nhà nư c), trong t,ng giai ño4n ñ2u ñ2 xu/t c@ th3 quy trình ki3m toán thu, chi t4i t,ng cơ quan qu#n lý thu, chi ngân sách nhà nưDc và ngân sách ñ8a phương…;

V2 tài li u ñào t4o chính th ng do các trưUng ñ4i hKc phát hành:

Giáo trình Lý thuyTt ki m toán, TrưUng ð4i hKc Kinh t! qu c dân, 1996,

ñã gi#i quy!t nhJng v/n ñ2 cơ b#n v2 ki3m tra, ki3m soát trong qu#n lý, b#n ch/t và ch c năng c a ki3m toán, các lo4i ki3m toán (ki m toán tài chính, ki m toán nghi p v , ki m toán liên kTt), ñ i tư-ng ki3m toán (như th c tr ng ho t

ñ ng tài chính, tài li u kT toán, th c tr ng tài s8n và nghi p v tài chính, hi u

qu8 và hi u năng), nhJng khái ni m cơ b#n thu5c n5i dung ki3m toán (như gian lIn và sai sót, tr.ng yTu và r!i ro, chXng t%, cơ sK dYn li u và bZng chXng ), h th ng phương pháp ki3m toán (như các phương pháp ki m toán chXng t% và ki m toán ngoài chXng t%), chKn mtu ñ i tư-ng ki3m toán c@ th3 (như ch.n mYu ngYu nhiên, ch.n mYu phi xác su t và ñ\c ñi m ch.n mYu theo ñơn vN tiRn t ), tQ ch c công tác ki3m toán (như xác ñNnh m c tiêu, chuGn bN

ki m toán, th c hành và kTt thúc ki m toán), tQ ch c b5 máy (ki m toán n i b ,

ki m toán ñ c lIp và ki m toán nhà nư c), chudn m&c ki3m toán (như khái quát vR chuGn m c, nguyên tCc và cơ sK xây d ng chuGn m c )

Giáo trình Ki m toán, TrưUng ð4i hKc Tài chính a K! toán Hà N5i, NXB Tài chính 2001, g(m các n5i dung nghiên c u ch y!u như: b#n ch/t

c a ki3m toán, các lo4i ki3m toán (ki m toán tuân th!, ki m toán báo cáo tài chính và ki m toán ho t ñ ng), m@c ñích c a ki3m toán, các khái ni m cơ b#n s9 d@ng trong ki3m toán (như cơ sK sQ li u, h thQng ki m soát n i b , gian lIn và sai sót, tr.ng yTu và r!i ro), trình t& các bưDc ki3m toán (như lIp kT

ho ch, th c hành và kTt thúc công vi c ki m toán), phương pháp ki3m toán (như phương pháp chung, các phương pháp k_ thuIt nghi p v riêng), ki3m toán viên và tQ ch c ki3m toán

Giáo trình Ki m toán, TrưUng ð4i hKc Kinh t! thành ph H( Chí Minh, NXB Th ng kê, 2004, g(m các n5i dung nghiên c u ch y!u như: tQng quan v2 ki3m toán và ki3m toán ñ5c l%p (như ñNnh nghĩa ki m toán, phân lo i

ki m toán theo m c ñích gam ki m toán tuân th!, ki m toán báo cáo tài chính

và ki m toán ho t ñ ng, lNch s: hình thành và phát tri n c!a ki m toán, vai trò c!a ki m toán, quy trình ki m toán báo cáo tài chính), môi trưUng ki3m toán, h th ng ki3m soát n5i b5, chudn b8 ki3m toán, beng ch ng ki3m toán, ki3m toán trong môi trưUng máy tính, báo cáo ki3m toán và các n5i dung ki3m toán c@ th3 như ki3m toán ti2n, n- ph#i thu khách hàng, hàng t(n kho và giá v n hàng bán, tài s#n c ñ8nh và chi phí kh/u hao, n- ph#i tr# và ngu(n

v n ch sF hJu, thu nh%p và chi phí

Hai là, các nghiên c u v2 vai trò c a ki3m toán như:

Vai trò c!a ki m toán nhà nư c trong công cu c c8i cách nRn hành chính nhà nư c, Ki3m toán Nhà nưDc, ð2 tài c/p b5, 2003 và vai trò c!a ki m toán nhà nư c trong qu8n lý vĩ mô nRn kinh tT quQc dân, Ki3m toán Nhà nưDc, ð2 tài c/p b5, 2002 Hai ñ2 tài nói trên vDi n5i dung nghiên c u ch y!u là phân tích và làm rõ m5t s ch c năng, nhi m v@, quy2n h4n và vai trò c a Ki3m toán Nhà nưDc trên cơ sF ñó ñ2 xu/t m5t s gi#i pháp nhem nâng cao vai trò c a Ki3m toán Nhà nưDc trong công cu5c c#i cách n2n hành chính nhà nưDc và trong qu#n lý vĩ mô n2n kinh t! qu c dân, như gi#i pháp v2 nâng cao ñ8a v8 pháp lý c a Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc, gi#i pháp v2 hoàn thi n tQ

ch c b5 máy, gi#i pháp v2 hoàn thi n các quy trình, chudn m&c, phương pháp chuyên môn, nghi p v@ v2 ki3m toán, gi#i pháp v2 ñào t4o và b(i dư}ng cán b5 công ch c; ki3m tra, ki3m soát ch/t lư-ng ki3m toán và h-p tác qu c t! vDi cơ quan ki3m toán nhà nưDc c a m5t s nưDc trong khu v&c và th! giDi…;

Nâng cao vai trò c!a ki m toán nhà nư c trong ki m toán ngân sách ñNa phương, Vũ Văn HKa, Lu%n văn th4c sf, 2004, vDi vDi các n5i dung nghiên c u ch y!u như: khái ni m và vai trò c a ngân sách ñ8a phương; khái

ni m, ch c năng và vai trò c a Ki3m toán Nhà nưDc (vai trò c!a ki m toán nhà nư c ñư c bi u hi n: là m t trong nhOng nhân tQ góp phdn ñ8m b8o, duy trì tính kinh tT, tính hi u qu8 trong ho t ñ ng kinh tT; góp phdn làm lành

m nh hóa các quan h kinh tT e tài chính trong nRn kinh tT; góp phdn ñR xu t

m t sQ gi8i pháp nhZm th c hi n tQt các cơ chT, chính sách tài chính và còn góp phdn răn ñe, phòng ng%a các sai ph m trong qu8n lý tài chính ); n5i dung ki3m toán nhà nưDc ñ i vDi ngân sách ñ8a phương (như ki m toán quyTt toán thu ngân sách ñNa phương bao gam ki m toán tfng h p quyTt toán thu

và ki m toán chi tiTt vi c th c hi n nghĩa v v i ngân sách t i các ñQi tư ng

n p thuT; ki m toán quyTt toán chi ngân sách ñNa phương cũng bao gam ki m toán tfng h p quyTt toán chi ngân sách ñNa phương (gam chi ñdu tư phát tri n và chi thư4ng xuyên) và ki m toán chi tiTt vi c s: d ng ngân sách t i

các ñơn vN th hưKng ); s& cZn thi!t khách quan c a vi c nâng cao vai trò ki3m toán nhà nưDc ñ i vDi ngân sách ñ8a phương; tình hình th&c hi n ki3m toán nhà nưDc ñ i vDi ngân sách ñ8a phương; quan ñi3m và ñ8nh hưDng ch^ ñ4o nâng cao vai trò ki3m toán nhà nưDc ñ i vDi ngân sách ñ8a phương và m5t s gi#i pháp cơ b#n nhem nâng cao vai trò c a ki3m toán nhà nưDc ñ i vDi ngân sách ñ8a phương bao g(m m5t s gi#i pháp như: nâng cao nh%n th c vai trò và s& cZn thi!t c a ho4t ñ5ng ki3m toán nhà nưDc trong các ngành, các c/p; hoàn thi n ch! ñ5, chính sách, pháp lu%t c a nhà nưDc v2 ngân sách nhà nưDc nói chung và ngân sách ñ8a phương nói riêng; hoàn thi n quy trình ki3m toán nhà nưDc ñ i vDi ngân sách ñ8a phương; nâng cao hi u qu# ho4t ñ5ng c a Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc các c/p và năng l&c, phdm ch/t c a ki3m toán viên…

Th hai, các nghiên c u riêng v ki m toán ho t ñ ng, như:

Sf tay vR ki m toán ho t ñ ng e lý thuyTt và th c tiLn c a Nhà xu/t b#n Stockholm xu/t b#n năm 1999 vDi vDi các n5i dung nghiên c u ch y!u như: khái ni m, m@c tiêu, lý do và ngu(n g c c a ki3m toán ho4t ñ5ng; ñ8nh nghĩa v2 tính kinh t!, tính hi u qu#, tính hi u l&c và nhJng khó khăn khi ñánh giá tính hi u qu#, tính hi u l&c; kh#o sát trưDc, k! ho4ch công tác và kh#o sát chính; các bưDc c a quy trình ki3m toán (như l a ch.n v n ñR ki m toán bao gam xác ñNnh, h thQng hóa v n ñR, lIp phLu ki m toán và trình bày v n ñR

ki m toán, lIp kT ho ch chương trình ki m toán bao gam lIp kT ho ch theo phương pháp luIn và lIp kT ho ch hành chính, thu thIp (kTt nQi) dO li u bao gam xác ñNnh m c tiêu c!a vi c thu thIp dO li u, các lo i dO li u, ñiRu tra và nghiên cXu tình huQng, phương pháp thu thIp dO li u, phân tích dO li u bao gam phân tích dO li u ñ ñánh giá và gi8i thích, phân tích ñNnh lư ng và ñNnh tính, kTt h p giOa phân tích ñNnh lư ng và phân tích ñNnh tính, viTt báo cáo, kTt thúc ki m toán); kf năng cơ b#n c a ki3m toán viên ki3m toán ho4t ñ5ng (như phing v n và lIp b8n câu hii, thQng kê mô t8); c/u trúc c a m5t cu n Cdm nang v2 ki3m toán ho4t ñ5ng; ki3m toán qu#n lý và ki3m toán ho4t ñ5ng

Cơ sK lý luIn và th c tiLn ki m tốn ho t đ ng, Ki3m tốn Nhà nưDc, ð2 tài c/p b5, 1999, vDi n5i dung ch y!u là phân tích và làm rõ v2 phương pháp lu%n, th&c tr4ng m5t s cu5c ki3m tốn mà ki3m tốn nhà nưDc đã th&c

hi n trong năm 1997 và 1998, cũng như kinh nghi m c a m5t s nưDc trên th! giDi v2 ho4t đ5ng ki3m tốn nhà nưDc nĩi chung

Xây d ng quy trình và phương pháp ki m tốn ho t đ ng đQi v i đơn

vN s nghi p cĩ thu, Ki3m tốn Nhà nưDc, ð2 tài c/p b5, 2003, vDi các n5i dung nghiên c u ch y!u như: tQng quan v2 ki3m tốn ho4t đ5ng (như khái

ni m, đQi tư ng, m c tiêu c!a ki m tốn ho t đ ng bao gam đánh giá tính kinh tT, tính hi u qu8, tính hi u l c, đQi tư ng và ph m vi c!a ki m tốn ho t

đ ng); ð=c đi3m c a quy trình ki3m tốn ho4t đ5ng; Các phương th c tQ

ch c th&c hi n các cu5c ki3m tốn (như theo các chXc năng c!a m t tf chXc ho\c ki m tốn tồn di n ho t đ ng c!a m t tf chXc ho\c ki m tốn các nhi m

v chuyên bi t c!a m t tf chXc ); Tiêu chudn đánh giá trong ki3m tốn ho4t đ5ng (tính kinh tT, hi u qu8, hi u l c); khái ni m, đ=c đi3m và tQ ch c ho4t đ5ng c a đơn v8 s& nghi p cĩ thu; ki3m tốn ho4t đ5ng đ i vDi đơn v8 s& nghi p cĩ thu và nhJng nhân t tác đ5ng đ!n quy trình và phương th c tQ

ch c th&c hi n ki3m tốn; kinh nghi m c a Ki3m tốn Nhà nưDc các nưDc v2 ki3m tốn ho4t đ5ng; th&c tr4ng quy trình và phương th c tQ ch c th&c hi n ki3m tốn ho4t đ5ng; n5i dung c a quy trình ki3m tốn hi n nay đ i vDi đơn v8 s& nghi p cĩ thu; phương hưDng tQ ch c và nhJng n5i dung ch y!u c a quy trình ki3m tốn ho4t đ5ng đ i vDi đơn v8 s& nghi p cĩ thu (chuGn bN ki m tốn; th c hi n ki m tốn; lIp báo cáo ki m tốn và ki m tra đơn vN th c

hi n kiTn nghN ki m tốn)

VIn d ng ki m tốn ho t đ ng vào ki m tốn ho t đ ng dNch v thăm

dị và khai thác c!a các liên đồn đNa ch t do ki m tốn nhà nư c th c hi n,

Lê Hồi Nam, Lu%n văn th4c sf kinh t!, 2006, vDi các n5i dung nghiên c u

ch y!u như: tQng quan v2 ki3m tốn ho4t đ5ng (như khái ni m, chXc năng,

m c tiêu và vai trị c!a ki m tốn ho t đ ng); nhJng n5i dung ch y!u trong

tQ ch c th&c hi n ki3m tốn ho4t đ5ng (như phương thXc tf chXc ki m tốn, xây d ng, l a ch.n tiêu chí ki m tốn, l a ch.n phương pháp đNnh hư ng

ki m tốn và quy trình th c hi n ki m tốn); tQng quan v2 đánh giá tính kinh t!, hi u qu# và hi u l&c trong ki3m tốn báo cáo tài chính c a các Liên đồn ð8a ch/t; kinh nghi m đánh giá tính kinh t!, hi u qu# và hi u l&c c a m5t s

cơ quan ki3m tốn và qu#n lý F Vi t Nam; s& cZn thi!t th&c hi n ki3m tốn ho4t đ5ng đ i vDi ho4t đ5ng thăm dị và khai thác; đ8nh hưDng c a Ki3m tốn Nhà nưDc đ i vDi ki3m tốn ho4t đ5ng; nguyên tWc v%n d@ng ki3m tốn ho4t đ5ng vào ki3m tốn ho4t đ5ng thăm dị và khai thác; v%n d@ng ki3m tốn ho4t đ5ng đ i vDi ho4t đ5ng thăm dị và khai thác c a các Liên đồn ð8a ch/t (như phương thXc tf chXc ki m tốn ho t đ ng, xác đNnh m c tiêu và v n đR tIp trung ki m tốn, xây d ng tiêu chí và tf chXc quy trình th c hi n ki m tốn); nhJng ki!n ngh8 và gi#i pháp ch y!u nhem v%n d@ng ki3m tốn ho4t đ5ng vào th&c tixn (như l trình th c hi n ki m tốn ho t đ ng, m t sQ gi8i pháp tri n khai th c hi n ki m tốn ho t đ ng )

Giáo trình Ki m tốn ho t đ ng (do GS,TS NguyLn Quang Quynh làm ch! biên), TrưUng ð4i hKc Kinh t! qu c dân, 2009, nghiên c u các n5i dung

ch y!u như: khái quát v2 ki3m tốn ho4t đ5ng trong h th ng ki3m tốn (như khái ni m vR ki m tốn ho t đ ng, đ\c đi m và chXc năng c!a ki m tốn ho t đ ng, m c tiêu c!a ki m tốn ho t đ ng bao gam m t là, sốt xét

và nhIn đNnh hi u l c c!a ki m sốt qu8n trN n i b , hai là, xem xét và đánh giá hi u qu8 ho t đ ng và ba là, nghiên cXu và nhIn đNnh hi u năng qu8n lý ); chudn m&c và tiêu chudn trong ki3m tốn ho4t đ5ng; tQ ch c ki3m tốn ho4t đ5ng (như đ\c đi m chung c!a tf chXc ki m tốn ho t đ ng và đ\c đi m c!a quy trình ki m tốn ho t đ ng); ki3m tốn các ho4t đ5ng cơ b#n (như

ki m tốn ho t đ ng qu8n lý và s: d ng nhân l c, ki m tốn ho t đ ng cung Xng, ki m tốn ho t đ ng s8n xu t, ki m tốn ho t đ ng marketing, ki m

toán ho t ñ ng thu, chi và thanh toán, ki m toán ho t ñ ng thông tin) và ñ=c ñi3m c a ki3m toán ho4t ñ5ng (như ñ=c ñi3m c a ki3m toán ho4t ñ5ng thu ngân sách nhà nưDc, ki3m toán ho4t ñ5ng chi thưUng xuyên ngân sách nhà nưDc, ki3m toán ho4t ñ5ng chương trình ñZu tư t, ngân sách nhà nưDc

Ngoài các công trình tiêu bi3u nghiên c u v2 ki3m toán ho4t ñ5ng như nêu trên, trong m5t s năm qua Ki3m toán Nhà nưDc cũng ñã và ñang ti!p t@c nghiên c u m5t s công trình sau: Xây d ng quy trình ki m toán ho t ñ ng ngân hàng thương m i nhà nư c, ð2 tài c/p b5, 2002 và m5t s ð2 tài c/p b5 năm 2007 như: Tf chXc ki m toán ho t ñ ng trong các cơ quan hành chính nhà nư c trong ñiRu ki n th c hi n cơ chT t ch! tài chính; tf chXc ki m toán

ho t ñ ng ñQi v i doanh nghi p nhà nư c và cơ sK lý luIn và th c tiLn xây

d ng tiêu chí ki m toán ho t ñ ng trong ki m toán ñdu tư d án

Tóm l i: Các công trình nghiên c u trên ñã ñ2 c%p tDi nhJng khía c4nh khác nhau c a ki3m toán cũng như ki3m toán ho4t ñ5ng Tuy nhiên các công trình này ch y!u chú ý ñ!n quy trình và phương pháp c a công tác ki3m toán Các nghiên c u sâu v2 ki3m toán ho4t ñ5ng và nh/t là vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng trong n2n kinh t! th8 trưUng ñ8nh hưDng xã h5i ch nghĩa F Vi t Nam ñ2u chưa có nghiên c u ñZy ñ và toàn di n

3 Mhc ñích nghiên cgu c:a Lu6n án

Trên cơ sF h th ng hóa nhJng v/n ñ2 lý lu%n, phân tích và làm rõ th&c tr4ng v2 ki3m toán ho4t ñ5ng và vai trò c a nó F nưDc ta thUi gian qua T, ñó ñ2 xu/t các quan ñi3m và gi#i pháp nhem tăng cưUng vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng do ki3m toán nhà nưDc th&c hi n trong thUi gian tDi

4 ðEi tưing và ph>m vi nghiên cgu c:a Lu6n án

ð i tư-ng nghiên c u c a Lu%n án là vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng, song ki3m toán ho4t ñ5ng trong n2n kinh t! r/t r5ng, nên nghiên c u ch y!u ñ2 c%p ñ!n vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng do ki3m toán nhà nưDc th&c hi n, nhem làm nQi b%t vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng trong n2n kinh t! th8 trưUng ñ8nh hưDng xã h5i ch nghĩa F nưDc ta hi n nay

ThUi gian nghiên c u k3 t, khi tQ ch c Ki3m toán Nhà nưDc ra ñUi ñ!n nay (ch y!u t, năm 2001 ñ!n năm 2010)

5 Phương pháp nghiên cgu

Lu%n án ñã s9 d@ng nhJng phương pháp nghiên c u chung c a khoa hKc kinh t! và ñã ti!p c%n ñ i tư-ng nghiên c u d&a trên cơ sF v%n d@ng phương pháp lu%n bi n ch ng c a ch nghĩa duy v%t l8ch s9, phương pháp tr,u tư-ng hoá và nghiên c u lý lu%n k!t h-p vDi phân tích, so sánh, tQng h-p làm phương pháp lu%n chung Ngoài ra, Lu%n án còn s9 d@ng m5t s phương pháp như nghiên c u tài li u, phân tích và tQng h-p, th ng kê và so sánh…các k! ho4ch và báo cáo ki3m toán c a Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc

t, 2001 – 2009, ñ3 phân tích, ñánh giá th&c tr4ng ki3m toán ho4t ñ5ng do ki3m toán nhà nưDc th&c hi n và vai trò c a nó trong thUi gian qua F nưDc ta

ð3 ñ4t ñư-c m@c tiêu nghiên c u ñ2 ra, Tác gi# ñã th&c hi n phân tích ñ8nh tính và ñ8nh lư-ng các ngu(n tài li u ñã thu th%p ñư-c v2 ki3m toán ho4t ñ5ng và vai trò c a nó t, r/t nhi2u các ngu(n khác nhau như: v2 m=t lý lu%n

ñã nghiên c u m5t s tác phdm c a Mác, c a Lênin và c a Ch t8ch H( Chí Minh vi!t v2 v/n ñ2 ki3m tra, ki3m soát nói chung; các giáo trình, sách giáo khoa chuyên ngành c a m5t s trưUng ñ4i hKc F trong nưDc và các bài vi!t trên các báo, t4p chí vi!t v2 ki3m toán ho4t ñ5ng, còn v2 m=t th&c tixn ñã th&c hi n phân tích, tQng h-p k! ho4ch ki3m toán và báo cáo ki3m toán c a

09 cu5c ki3m toán có gWn vDi ki3m toán ho4t ñ5ng do Ki3m toán Nhà nưDc th&c hi n ñã ñư-c công b trong thUi gian qua, nhem làm rõ nhJng thành t&u

và b/t c%p, ñ3 t, ñó ñ2 xu/t các gi#i pháp tăng cưUng vai trò c a ki3m toán ho4t ñ5ng do ki3m toán nhà nưDc th&c hi n F trong thUi gian tDi

6 NhXng ñi<m mGi và ñóng góp ch: yUu c:a Lu6n án

a Góp phZn làm rõ thêm cơ sF lý lu%n v2 ki3m toán ho4t ñ5ng và vai trò

c a nó F nưDc ta hi n nay;

a Khái quát kinh nghi m c a m5t s nưDc phát tri3n và ñang phát tri3n v2 ki3m toán ho4t ñ5ng và vai trò c a nó trong n2n kinh t!;

a đánh giá ựúng th&c tr4ng ki3m toán ho4t ự5ng F nưDc ta hi n nay trên

cơ sF th&c tixn ki3m toán ho4t ự5ng trong m5t s lĩnh v&c như khoa hKc và công ngh ; tài nguyên môi trưUng; giao thông v%n t#i; mua sWm tài s#n côngẦ

a đ2 xu/t nhJng quan ựi3m và gi#i pháp cơ b#n nhem mF r5ng ki3m toán ho4t ự5ng và tăng cưUng vai trò c a ki3m toán ho4t ự5ng do ki3m toán nhà nưDc th&c hi n F nưDc ta trong thUi gian tDi

7 BE chc c:a Lu6n án: Ngoài các phZn MF ựZu và K!t lu%n, n5i dung c a Lu%n án ựư-c chia thành 3 chương:

Chương 1 Lý lu6n chung v7 vai trò c:a ki<m toán ho>t ự ng; Chương 2 ThHc tr>ng vai trò c:a ki<m toán ho>t ự ng F ViIt Nam do ki<m toán nhà nưGc thHc hiIn;

Chương 3 Phương hưGng và m t sE gi@i pháp ch: yUu tăng

cư ng vai trò c:a ki<m toán ho>t ự ng F ViIt Nam do ki<m toán nhà nưGc thHc hiIn

Chương 1

LÝ LU[N CHUNG Vn VAI TRÒ C]A KIpM TOÁN HOqT ðrNG

1.1 B@n chAt c:a ki<m toán ho>t ñ ng

1.1.1 Khái ni$m v ki m toán ho t ñ ng

ð3 làm rõ th! nào là ki3m toán ho4t ñ5ng và m i quan h c a nó vDi các lo4i hình ki3m toán khác (ki3m toán tuân th và ki3m toán báo cáo tài chính), trưDc h!t chúng ta hãy bWt ñZu làm rõ khái ni m chung v2 ki3m toán

Ki3m toán là lĩnh v&c mDi, ñ!n nay vtn còn có khá nhi2u cách ñ8nh nghĩa khác nhau v2 ki3m toán Theo Giáo trình Lý thuy!t Ki3m toán c a TrưUng ð4i hKc Kinh t! qu c dân, hi n có 03 lo4i quan ñi3m cơ b#n v2 ki3m toán:

M t là, Quan ñi3m c a Vương qu c Anh trong LUi mF ñZu gi#i thích các chudn m&c ki3m toán cho reng “Ki3m toán là s& ki3m tra ñ5c l%p và s& bày tg ý ki!n v2 nhJng b#n khai tài chính c a m5t xí nghi p do m5t ki3m toán viên ñư-c bQ nhi m ñ3 th&c hi n nhJng công vi c ñó theo ñúng vDi b/t

c nghĩa v@ pháp ñ8nh có liên quan”[73,30]

Hai là, Quan ñi3m c a các chuyên gia ki3m toán Hoa Kỳ cho reng

“Ki3m toán là m5t quá trình mà qua ñó m5t ngưUi ñ5c l%p, có nghi p v@ t%p h-p

và ñánh giá rõ ràng v2 thông tin có th3 lư-ng hoá có liên quan ñ!n m5t th&c th3 kinh t! riêng bi t nhem m@c ñích xác ñ8nh và báo cáo m c ñ5 phù h-p giJa thông tin có th3 lư-ng hoá vDi nhJng tiêu chudn ñã ñư-c thi!t l%p”[73,31]

Ba là, Quan ñi3m c a C5ng hoà Pháp trong giáo d@c và ñào t4o ki3m toán cho reng:

Ki3m toán là vi c nghiên c u và ki3m tra các tài kho#n niên ñ5 c a m5t tQ ch c do m5t ngưUi ñ5c l%p, ñ danh nghĩa gKi là m5t ki3m toán viên ti!n hành ñ3 kh•ng ñ8nh reng nhJng tài kho#n ñó ph#n ánh ñúng ñWn tình hình tài chính th&c t!, không che d/u s& gian l%n

và chúng ñư-c trình bày theo mtu chính th c c a lu%t ñ8nh[73,31] C# 3 quan ñi3m nêu trên ñ2u thiên v2 ki3m toán tài chính, vDi 5 y!u t : (1) Ch c năng c a ki3m toán là ki3m tra và xác nh%n (hay còn g.i là chXc

năng xác minh) và ch c năng tư v/n (hay còn g.i là chXc năng bày ti ý kiTn); (2) ð i tư-ng tr&c ti!p c a ki3m toán là các báo cáo tài chính hay tài kho#n c a các tQ ch c hay m5t th&c th3 kinh t!; (3) Khách th3 ki3m toán ñư-c xác ñ8nh là th&c th3 kinh t! ho=c m5t tQ ch c; (4) Ch th3 ki3m toán là nhJng ki3m toán viên ñ5c l%p, có nghi p v@ và (5) Cơ sF th&c hi n ki3m toán

là nhJng lu%t ñ8nh, tiêu chudn hay chudn m&c chung

ð=c bi t F Vi t Nam do ki3m toán mDi xu/t hi n vDi thUi gian còn ngWn, nên các khái ni m chung v2 ki3m toán cũng mDi ñư-c ñ2 c%p:

Theo T, ñi3n Bách khoa Vi t Nam (t%p 2) thì:

Ki3m toán (audit) là quá trình xem xét và thdm tra các b#ng k! toán

c a nhJng tQ ch c s#n xu/t kinh doanh và qu#n lý nhà nưDc v2 kinh t!, do các nhân viên gKi là ki3m toán viên (auditor) có ñ trình ñ5, có ngh2 nghi p chuyên môn gigi th&c hi n Các báo cáo quy!t toán tài chính c a doanh nghi p, tQ ch c xã h5i…ñư-c ki3m toán kf lư}ng ñ3 xét xem báo cáo quy!t toán ñó ñư-c l%p ra có ñúng vDi các chudn m&c nguyên lý k! toán và quy tWc thông d@ng ñã ñư-c quy ñ8nh không, s

li u có ph#n ánh trung th&c và chính xác tình hình tài chính c a doanh nghi p[22,564]

Theo T, ñi3n Kinh doanh Anh – Vi t thì:

Ki3m toán (audit) là m5t cu5c ki3m tra chính th c nhJng báo cáo

và th t@c k! toán c a m5t doanh nghi p, m5t cơ quan chính ph do m5t nhân viên ki3m toán (auditor) ti!n hành, nhem ki3m tra s& xác nh%n trong tình hình tài chính, ch ng mKi s& khai man Cu5c ki3m tra có th3 ñư-c th&c hi n bFi m5t ngưUi trong n5i b5 (internal audit, ki3m toán n5i b5) ho=c bFi m5t ngưUi t, bên ngoài (independant audit, ki3m toán ñ5c l%p)[66,47]

Theo Giáo trình Lý thuy!t ki3m toán c a TrưUng ð4i hKc Kinh t! qu c dân thì “Ki3m toán là xác minh và bày tg ý ki!n v2 th&c tr4ng ho4t ñ5ng ñư-c ki3m toán beng h th ng phương pháp kf thu%t c a ki3m toán ch ng t, và

ngoài ch ng t, do các ki3m toán viên có trình ñ5 nghi p v@ tương x ng th&c

hi n trên cơ sF h th ng pháp lý có hi u l&c”[73,38]

Theo Giáo trình Ki3m toán c a TrưUng ð4i hKc Tài chính – K! toán Hà N5i thì “Ki3m toán là quá trình các chuyên gia ñ5c l%p và có thdm quy2n, có kf năng nghi p v@, thu th%p và ñánh giá các beng ch ng v2 các thông tin có th3 ñ8nh lư-ng c a m5t ñơn v8 nhem m@c ñích xác nh%n và báo cáo v2 m c ñ5 phù h-p giJa các thông tin này vDi các chudn m&c ñã ñư-c xây d&ng”[93,5]

Theo Giáo trình Ki3m toán c a TrưUng ð4i hKc Kinh t! thành ph H( Chí Minh thì “Ki3m toán là quá trình thu th%p và ñánh giá beng ch ng v2 nhJng thông tin ñư-c ki3m tra nhem xác ñ8nh và báo cáo v2 m c ñ5 phù h-p giJa nhJng thông tin ñó vDi các chudn m&c ñã ñư-c thi!t l%p Quá trình ki3m toán ph#i ñư-c th&c hi n bFi các ki3m toán viên ñ năng l&c và ñ5c l%p”[92,2]

Theo Lu%t Ki3m toán nhà nưDc thì “Ki3m toán là vi c ki3m tra, ñánh giá và xác nh%n tính ñúng ñWn, trung th&c c a báo cáo tài chính; vi c tuân th pháp lu%t; tính kinh t!, hi u l&c và hi u qu# trong qu#n lý, s9 d@ng ngân sách, ti2n và tài s#n nhà nưDc”[81,8]

Theo quan ñi3m c a Tác gi#, các khái ni m ki3m toán nêu trên cơ b#n t%p trung vào m5t s n5i dung cơ b#n sau (1) ki3m toán là m5t ho4t ñ5ng ki3m tra nhem thu th%p các beng ch ng ki3m toán; (2) do ki3m toán viên có trình ñ5 chuyên môn thích h-p th&c hi n; (3) so sánh và ñánh giá các beng

ch ng ki3m toán ñã thu th%p ñư-c vDi các chudn m&c ñã ñư-c xác l%p T, ñó theo Tác gi# có th3 rút ra khái ni m v2 ki3m toán như sau: "Ki m toán là m t quá trình mà trong ñó các cá nhân ñ c lIp (ki m toán viên), có trình ñ chuyên môn phù h p, tiTn hành ki m tra và xác nhIn vR các thông tin có thIt

và có th lư ng hoá ñư c c!a m t cơ quan ho\c tf chXc nhZm m c ñích xác ñNnh và báo cáo mXc ñ phù h p giOa các thông tin thu thIp ñư c v i nhOng tiêu chuGn ñã ñư c thiTt lIp”

V2 khái ni m ki3m toán ho4t ñ5ng: Như ñã nêu, ki3m toán ho4t ñ5ng xu/t hi n vào ñZu nhJng năm 40 c a Th! k‚ trưDc, nhưng ñ!n cu i nhJng

năm 1960 mDi ñư-c m5t s cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc (SAIs) th&c hi n

Do ñó ngay t, khi ra ñUi ki3m toán ho4t ñ5ng ñã có nhi2u tên gKi khác nhau

và ñư-c các Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc F các nưDc (k3 c# F Vi t Nam) ñưa ra nhJng ñ8nh nghĩa khác nhau:

Cơ quan Tfng KT toán Hoa Kỳ (The United States General Accounting Office – thành viên c!a INTOSAI) ñNnh nghĩa: “Ki3m toán ho4t ñ5ng bao g(m ki3m toán tính kinh t!, tính hi u qu# và ki3m toán chương trình”, trong ñó:

(a) Ki3m toán tính kinh t! và tính hi u qu# bao g(m vi c xác ñ8nh: (1) ðơn v8 có ñư-c ngu(n l&c (nhân viên, tài s#n và không gian), b#o v và s9 d@ng chúng có kinh t! và hi u qu# không?, (2) Nguyên nhân c a nhJng ho4t ñ5ng thi!u hi u qu# và không có tính kinh t!, và (3) ðơn v8 có tuân th theo pháp lu%t và các quy ñ8nh liên quan ñ!n nhJng v/n ñ2 v2 tính kinh t! và s& hi u qu# không? (b) Ki3m toán chương trình bao g(m vi c xác ñ8nh: (1) M c ñ5 hoàn thành theo k!t qu# mong mu n ho=c l-i ích do các cơ quan l%p pháp hay ñơn v8 có thdm quy2n ñ2 ra, (2) S& hJu hi u c a các

tQ ch c, các chương trình, các ho4t ñ5ng ho=c ch c năng, và (3) ðơn v8 có tuân th lu%t pháp ho=c các quy ñ8nh có liên quan ñ!n chương trình ñó không?[77]

Theo Cơ quan Tfng ki m toán Canada (Office of the Auditor General

of Canada) ñNnh nghĩa ki m toán giá trN tiRn b c (Ki m toán VFM) hay còn g.i là ki m toán ho t ñ ng như sau:

Ki3m toán ho4t ñ5ng là m5t vi c ki3m tra có h th ng, có m@c tiêu,

có tQ ch c và khách quan các ho4t ñ5ng c a Chính ph Nó cung c/p cho Qu c h5i các ñánh giá v2 ho4t ñ5ng beng vi c ñưa ra các thông tin, quan sát và các khuy!n ngh8 nhem nâng cao trách nhi m gi#i trình c a Chính ph , tính hi u qu# và phù h-p c a các d8ch v@, hàng hoá công ñ(ng thUi ñ#m b#o s& phát tri3n và b#o v lu%t pháp

và truy2n th ng c a Canada[23,4]

Hai ñ8nh nghĩa trên thu5c ph4m vi c a ki3m toán ho4t ñ5ng trong khu v&c nhà nưDc Trong khu v&c tư nhân, Hi p h5i Ki3m toán viên n5i b5 (IIA) ñ8nh nghĩa như sau: “Ki3m toán ho4t ñ5ng là m5t quá trình ñánh giá có h

th ng v2 s& hJu hi u, tính hi u qu# và tính kinh t! c a các ho4t ñ5ng dưDi s& ki3m soát c a nhà qu#n lý và báo cáo cho các cá nhân thích h-p v2 k!t qu#

c a vi c ñánh giá, ñ(ng thUi ñưa ra nhJng ki!n ngh8 ñ3 c#i ti!n”[75,13]

Chudn m&c Ki3m toán c a INTOSAI (Chudn m&c Ki3m toán 1.0.38 và 1.0.40) có nêu như sau “Toàn b5 lĩnh v&c ki3m toán nhà nưDc bao g(m ki3m toán tính tuân th , tính h-p pháp và ki3m toán ho4t ñ5ng” và “ki3m toán ho4t ñ5ng bao hàm vi c ki3m toán tính ti!t ki m, hi u qu# và hi u l&c” nó bao g(m:

(a) Ki3m toán tính ti!t ki m trong các ho4t ñ5ng qu#n lý trên cơ sF các nguyên tWc và th&c hành qu#n lý h-p lý vDi các chính sách qu#n lý;

(b) Ki3m toán hi u qu# s9 d@ng ngu(n nhân l&c, ngu(n l&c tài chính và các ngu(n l&c khác, trong ñó ki3m tra c# các h th ng thông tin, các tiêu chí ho4t ñ5ng và các cơ ch! giám sát cũng như các quy trình do các ñơn v8 ñư-c ki3m toán áp d@ng ñ3 khWc ph@c nhJng y!u kém ñã ñư-c phát hi n và

(c) Ki3m toán hi u l&c c a k!t qu# ho4t ñ5ng liên quan ñ!n vi c ñ4t ñư-c m@c tiêu c a ñơn v8 ñư-c ki3m toán và ki3m toán tác ñ5ng th&c t! c a các ho4t ñ5ng so vDi tác ñ5ng d& ki!n ñ4t ñư-c[15,9]

… Vi t Nam, ki3m toán nói chung, ki3m toán ho4t ñ5ng nói riêng mDi xu/t hi n t, ñZu nhJng năm 1990 nên cho ñ!n nay cũng có nhi2u cách ñ8nh nghĩa khác nhau:

Theo Giáo trình Ki3m toán ho4t ñ5ng c a TrưUng ð4i hKc Kinh t!

qu c dân thì “Ki3m toán ho4t ñ5ng là m5t lo4i hình ki3m toán hưDng vào

vi c ñánh giá hi u l&c c a h th ng thông tin và qu#n tr8 n5i b5, hi u qu# c a ho4t ñ5ng và hi u năng c a qu#n lý các ho4t ñ5ng ñã và ñang dixn ra trong m5t tQ ch c, cơ quan”[75,14];

Theo Giáo trình Ki3m toán c a TrưUng ð4i hKc Tài chính – K! toán

Hà N5i thì “Ki3m toán ho4t ñ5ng là ki3m toán ñ3 xem xét và ñánh giá tính

hi u l&c và tính hi u qu# trong ho4t ñ5ng c a m5t ñơn v8”[93,8]

Theo Giáo trình Ki3m toán c a TrưUng ð4i hKc Kinh t! thành ph H( Chí Minh thì:

Ki3m toán ho4t ñ5ng là vi c ki3m tra và ñánh giá v2 s& hJu hi u và tính hi u qu# ñ i vDi ho4t ñ5ng c a m5t b5 ph%n hay toàn b5 tQ ch c,

t, ñó ñ2 xu/t nhJng bi n pháp c#i ti!n … ñây, s& hJu hi u là m c ñ5 hoàn thành nhi m v@ hay m@c tiêu; còn tính hi u qu# ñư-c tính beng cách so sánh giJa k!t qu# ñ4t ñư-c và chi phí ñã bg ra[92,3]

Theo tác gi#, trong quan h vDi khái ni m v2 ki3m toán nói chung, ki3m toán ho4t ñ5ng là m5t lo4i hình c a ki3m toán ñư-c phát tri3n trên cơ sF các lo4i hình ki3m toán truy2n th ng, nó ph#n ánh “cái chung” c a ki3m toán và có nhJng ñi3m “riêng” c a mình M=c dù ki3m toán và ki3m toán ho4t ñ5ng ñ2u

có ch c năng chung là xác minh và bày tg ý ki!n song ñi3m lDn nh/t t4o nên s& khác bi t giJa ki3m toán ho4t ñ5ng vDi các lo4i hình ki3m toán khác chính là

ñ i tư-ng c@ th3 và m@c tiêu c a ki3m toán ð i tư-ng c a ki3m toán ho4t ñ5ng là nhJng ho4t ñ5ng (tác nghi p) ch y!u trong các chương trình, d& án và hưDng tDi “các thông tin v2 tính kinh t!, hi u qu# và hi u l&c trong ho4t ñ5ng, trên cơ sF nhJng tiêu chudn c@ th3” Do nhJng tiêu chudn v2 tính kinh t!, hi u qu# và hi u l&c không có s& tương ñ(ng giJa các ho4t ñ5ng, các ñơn v8 khác nhau nên cZn ñư-c xây d&ng cho t,ng ñ i tư-ng và khách th3 ki3m toán

… Vi t Nam, v2 m=t lu%t pháp, ki3m toán ho4t ñ5ng ñư-c quy ñ8nh t4i ði2u 4 c a Lu%t Ki3m toán nhà nưDc như sau “Ki3m toán ho4t ñ5ng là lo4i hình ki3m toán ñ3 ki3m tra, ñánh giá tính kinh t!, hi u l&c và hi u qu# trong qu#n lý và s9 d@ng ngân sách ti2n và tài s#n nhà nưDc”[81,9]; ði2u 39 Lu%t Ki3m toán nhà nưDc quy ñ8nh n5i dung c a ki3m toán ho4t ñ5ng như sau:

(1) Tình hình th&c hi n m@c tiêu, nhi m v@ ho4t ñ5ng; (2) Vi c b#o ñ#m, qu#n lý và s9 d@ng các ngu(n l&c; (3) H th ng ki3m soát n5i b5;

(4) Các chương trình, d& án, các ho4t ñ5ng c a ñơn v8 ñư-c ki3m toán; (5) Tác ñ5ng c a môi trưUng bên ngoài ñ i vDi tính kinh t!, hi u l&c và

hi u qu# ho4t ñ5ng c a ñơn v8 ñư-c ki3m toán[81,39]

Theo quan ñi3m c a Tác gi#, ki3m toán ho4t ñ5ng ra ñUi nhem tr# lUi câu hgi “vi c s9 d@ng ngu(n l&c c a các cơ quan, ñơn v8, d& án có ñư-c ti!n hành m5t cách ti!t ki m, có hi u l&c, ñ4t hi u qu# và tho# ñáng hay không và

F m c ñ5 nào?” T, ñó theo Tác gi# có th3 ñ8nh nghĩa ki3m toán ho4t ñ5ng như sau: “Ki m toán ho t ñ ng là m t quá trình do các ki m toán viên c!a các cơ quan hay tf chXc ñ c lIp (Cơ quan Ki m toán Nhà nư c ho\c ki m toán n i b ho\c ki m toán ñ c lIp), có trình ñ chuyên môn, tiTn hành ki m toán ñ ñánh giá tính kinh tT, tính hi u qu8 và tính hi u l c có liên quan ñTn

m t ho\c toàn b các ho t ñ ng c!a m t ch! th (k c8 trong khu v c kinh tT

tư nhân) nhZm m c ñích xác ñNnh và báo cáo mXc ñ phù h p giOa các thông tin thu thIp ñư c so v i nhOng tiêu chí (tiêu chí ñánh giá riêng c!a t%ng v n

ñR ki m toán) ñã ñư c thiTt lIp t% trư c m t cách h p lý”, trong ñNnh nghĩa này các t% dư i ñây ñư c hi u như sau:

Tính kinh t! hay tính ti!t ki m (Economy) ph#n ánh vi c gi#m thi3u chi phí mà vtn ñ#m b#o s lư-ng và ch/t lư-ng ngu(n l&c ñZu vào ph@c v@ cho ho4t ñ5ng Tính kinh t! t%p trung vào quá trình mua sWm ngu(n l&c ñZu vào ñúng thUi gian, ñúng ñ8a ñi3m, ñúng ch/t lư-ng, phù h-p vDi yêu cZu ñ=t ra vDi m c chi phí th/p nh/t

Tính hi u qu# (Efficiency) ch^ m i quan h giJa ñZu ra (s#n phdm, hàng hoá, d8ch v@ ho=c các k!t qu# khác) vDi ngu(n l&c ñZu vào ñ3 t4o ra chúng Tính hi u qu# ñ4t ñư-c khi vDi cùng m5t ñơn v8 ngu(n l&c ñZu vào t4o ra ñư-c ñZu ra nhi2u nh/t ho=c gi#m cung c/p ngu(n l&c ñZu vào nhưng vtn t4o ra các s#n phdm ñZu ra vDi s lư-ng và ch/t lư-ng c ñ8nh

Tính hi u l&c (Effectiveness)[68,243] ph#n ánh m c ñ5 th&c hi n các m@c tiêu ñ2 ra c a ho4t ñ5ng Như v%y, tính hi u l&c th3 hi n m i quan h

giJa tác ñ5ng c a ñZu ra vDi các m@c tiêu trên 02 phương di n: Li u các ngu(n l&c hi n t4i có ñ#m b#o ñ4t ñư-c các m@c tiêu ñ=t ra hay không?; Các k!t qu# ñ4t ñư-c (bao g(m c# k!t qu# trong hi n t4i và các tác ñ5ng trong tương lai) có phù h-p vDi các m@c tiêu chính sách hay không?

V2 ch th3 ki3m toán, theo thông l qu c t! và quy ñ8nh hi n hành c a pháp lu%t Vi t Nam, hi n t4i có 03 ch th3 ki3m toán (ki3m toán n5i b5, ki3m toán ñ5c l%p và ki3m toán nhà nưDc) như sau:

M5t là, Ki3m toán n5i b5 là lo4i ki3m toán do các ki3m toán viên n5i b5 c a t,ng ñơn v8 ti!n hành theo quy ch! c a t,ng ñơn v8 ho=c do yêu cZu

c a lãnh ñ4o ñơn v8, nhem ph@c v@ cho yêu cZu qu#n lý n5i b5 c a ñơn v8 Như v%y, ki3m toán n5i b5 là m5t b5 ph%n c a ñơn v8 và thưUng là m5t tQ

ch c tr&c thu5c giám ñ c Ki3m toán n5i b5 có nhi m v@ ki3m toán các báo cáo tài chính, báo cáo k! toán qu#n tr8 c a doanh nghi p và c a các ñơn v8 thành viên; ki3m toán tuân th và ki3m toán ho4t ñ5ng;

Hai là, Ki3m toán ñ5c l%p là vi c ki3m tra và xác nh%n c a ki3m toán viên và doanh nghi p ki3m toán v2 tính trung th&c và h-p lý c a các tài li u, s

li u k! toán và báo cáo tài chính c a các doanh nghi p, tQ ch c (gKi chung là ñơn v8 ñư-c ki3m toán) khi có yêu cZu c a các ñơn v8 này Như v%y, ki3m toán ñ5c l%p th&c ch/t là m5t lo4i hình d8ch v@, tư v/n v2 tài chính, k! toán ñư-c thành l%p theo quy ñ8nh c a pháp lu%t, ch y!u ho4t ñ5ng trong lĩnh v&c ki3m toán báo cáo tài chính Ngoài ra tùy theo yêu cZu c a khách hàng, ki3m toán ñ5c l%p còn có th3 th&c hi n ki3m toán ho4t ñ5ng, ki3m toán tuân th ho=c ti!n hành các d8ch v@ tư v/n v2 tài chính k! toán khác

Ba là, Ki3m toán nhà nưDc do các ki3m toán viên nhà nưDc ti!n hành nhem ph@c v@ cho vi c ki3m tra, giám sát c a nhà nưDc trong qu#n lý, s9 d@ng ngân sách, ti2n và tài s#n nhà nưDc; góp phZn th&c hành ti!t ki m,

ch ng tham nhũng, th/t thoát, lãng phí, phát hi n và ngăn ch=n hình vi vi ph4m pháp lu%t; nâng cao hi u qu# s9 d@ng ngân sách, ti2n và tài s#n nhà

nưDc Như v%y, ki3m toán nhà nưDc là m5t tQ ch c ñ5c l%p do nhà nưDc thành l%p ñ3 giúp cho nhà nưDc ki3m tra, ñánh giá và xác nh%n tính ñúng ñWn, trung th&c c a báo cáo tài chính; vi c tuân th pháp lu%t; tính kinh t!, hi u l&c và

hi u qu# trong qu#n lý, s9 d@ng ngân sách, ti2n và tài s#n nhà nưDc Như v%y

Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc có c# 03 ch c năng ñó là ki3m toán báo cáo tài chính, ki3m toán tuân th và ki3m toán ho4t ñ5ng

Qua nghiên cXu ba ch! th ki m toán trên ta có th rút ra m t sQ kTt luIn sau: (1) Vi c tan t i song song 03 ch! th ki m toán (ki m toán n i b ,

ki m toán ñ c lIp và ki m toán nhà nư c) và 03 lo i hình ki m toán (ki m toán báo cáo tài chính, ki m toán tuân th! và ki m toán ho t ñ ng) là do nhu cdu c!a xã h i, nh t là trong ñiRu ki n nRn kinh tT thN trư4ng ñNnh hư ng xã

h i ch! nghĩa như hi n nay K nư c ta; (2) Ki m toán ñ c lIp và ki m toán

n i b tiTn hành ki m toán ch! yTu là lo i hình ki m toán báo cáo tài chính; (3) Ki m toán nhà nư c sx ngày càng phát tri n, bKi nó là công c ch! yTu c!a nhà nư c trong vi c ki m soát các ho t ñ ng kinh tT e tài chính, song song v i s tan t i c!a thiTt chT ki m toán nhà nư c thì c8 03 lo i hình ki m toán cũng sx cùng tan t i và phát tri n, trong ñó ki m toán ho t ñ ng th4i gian t i sx là lo i hình ki m toán ch! yTu c!a Ki m toán Nhà nư c

1.1.2 L'ch s( hình thành và phát tri n c a ki m toán ho t ñ ng Ki3m toán ra ñUi t, nhu cZu ki3m tra, ki3m soát trong qu#n lý M@c ñích ban ñZu c a ki3m toán là hưDng tDi vi c ñánh giá tính trung th&c, h-p lý, h-p pháp c a ho4t ñ5ng và b#ng khai tài chính và ñư-c th&c hi n ch y!u thông qua lo4i hình ki3m toán tài chính và ki3m toán tuân th Sau m5t thUi gian phát tri3n các lo4i hình ki3m toán này ñ2u b5c l5 nhJng như-c ñi3m trong vi c ñánh giá toàn di n ho4t ñ5ng c a tQ ch c nhem góp phZn nâng cao ch/t lư-ng qu#n

lý, ñ=c bi t ñ i vDi các cơ quan tQ ch c s9 d@ng ngân sách nhà nưDc T4i các

qu c gia phân bQ ngân sách theo ñZu vào, nhJng quy ñ8nh v2 qu#n lý và s9 d@ng ngân sách ñã t4o ra m5t ti2n l cho các ñơn v8 tìm mKi cách chi tiêu h!t

các ngu(n l&c s‡n có, th%m chí vi c chi tiêu ñó làm gi#m hi u qu# phân bQ ngu(n l&c tài chính Vi c ki3m toán d&a trên các tiêu chudn, ñ8nh m c và tuân

th các quy ñ8nh c a m@c l@c ngân sách trong chi tiêu và mua sWm ñZu vào dtn ñ!n tình tr4ng không ñ#m b#o ñư-c tính ti!t ki m, hi u qu# và hi u l&c trong ho4t ñ5ng ð=c bi t phương th c qu#n lý này không khuy!n khích ti!t ki m, không t4o nên s& gWn k!t giJa kh i lư-ng chi tiêu vDi kh i lư-ng ñZu vào và k!t qu# ñZu ra Trong khi ñó, yêu cZu c a các nhà qu#n lý, c a công chúng không ch^ d,ng l4i F vi c ñánh giá tính tuân th theo m c ñ5 ch/p hành nhJng lu%t l quy ñ8nh mang tính th t@c hành chính mà ñòi hgi nhJng ñánh giá v2

hi u qu# và giá tr8 ñ(ng ti2n mà hK bg ra ð i vDi các qu c gia s9 d@ng phương pháp qu#n lý ngân sách theo “ñZu ra”, nhu cZu v2 ki3m tra, ki3m soát và ñánh giá k!t qu# ho4t ñ5ng ñ=t ra càng lDn ñ i vDi ho4t ñ5ng ki3m toán nói chung và ki3m toán ho4t ñ5ng nói riêng nhem s9 d@ng các k!t qu# ki3m toán ñ3 nâng cao ch/t lư-ng qu#n lý ngân sách nhà nưDc

Qu#n lý theo k!t qu# ñZu ra là phương th c qu#n lý chi tiêu công mDi ñư-c v%n d@ng và phát tri3n khái ni m “qu#n lý theo k!t qu#” t, khu v&c tư sang khu v&c công vDi vi c chuy3n hình th c qu#n lý theo m nh l nh và ki3m soát sang hình th c thúc ñdy và hˆ tr- Qu#n lý theo k!t qu# ñZu ra gWn quy mô ngân sách nhà nưDc ñư-c phân bQ vDi k!t qu# ñư-c t4o ra hay m c tăng chi ngân sách trong quan h vDi m c tăng c a k!t qu# c a các cơ quan, các tQ ch c s9 d@ng Qu#n lý ngân sách nhà nưDc theo k!t qu# ñZu ra cho phép ñánh giá chi tiêu m5t cách ñúng ñWn k!t qu# ho4t ñ5ng c a các cơ quan,

tQ ch c d&a trên các m@c tiêu, tiêu chí ñánh giá ñã ñư-c xác l%p trong các k! ho4ch ho4t ñ5ng, các d& toán ngân sách nhà nưDc Tuy nhiên trên th&c t!,

vi c v%n hành phương th c này khá ph c t4p, ñòi hgi ph#i có thUi gian, ngu(n l&c, công c@ và nhJng ñi2u ki n nh/t ñ8nh Chính vì v%y, m5t lo4i hình ki3m toán t%p trung vào ñánh giá tính kinh t!, tính hi u qu# và hi u l&c hơn là ñánh giá tính chính xác, tính tuân th ñã ñư-c m5t s tQ ch c ki3m toán nhà

nưDc (SAIs) như Th@y ði3n, Anh, Mf, Canada ñ2 xu/t và th&c hi n vào

cu i nhJng năm 1960 Tuy nhiên, có r/t nhi2u ý tưFng tương t& như v%y ñư-c phát tri3n t, ñZu nhJng năm 1940 và sau khi k!t thúc chi!n tranh th! giDi lZn th hai, khi nhu cZu tìm ra các phương án s9 d@ng có hi u qu# nh/t nhJng ngu(n l&c ñZu tư cho vi c tái thi!t nhJng qu c gia b8 chi!n tranh tàn phá ñư-c nhi2u nưDc quan tâm và coi trKng T, cu i nhJng năm 1990, ki3m toán ho4t ñ5ng phát tri3n m4nh mu và trF thành lo4i hình ki3m toán thưUng xuyên c a nhi2u SAIs Trong quá trình phát tri3n, ban ñZu ki3m toán ho4t ñ5ng có quan h ch=t chu vDi khái ni m l%p ngân sách chương trình L%p ngân sách chương trình là phương th c nhem nâng cao hi u l&c qu#n lý beng cách hình thành nên m5t h th ng ki3m soát và qu#n lý ñ3 tăng s& cZn thi!t

c a tư duy kinh t! và trách nhi m tài chính F các c/p L%p ngân sách chương trình nh/n m4nh s& cZn thi!t c a m5t h th ng ñánh giá vi c hoàn thành m@c tiêu và khái ni m ki3m toán ho4t ñ5ng ñư-c hưDng vào vi c ñáp ng các ñòi hgi ñó Tuy nhiên, ki3m toán ho4t ñ5ng có th3 th&c hi n F t/t c# các h th ng ngân sách (qu#n lý theo ñZu vào ho=c theo ñZu vào) Ki3m toán ho4t ñ5ng nói chung và ki3m toán ho4t ñ5ng do ki3m toán nhà nưDc th&c hi n nói riêng ñã ngày càng ñư-c ñQi mDi NhJng ñQi mDi trong vi c áp d@ng ki3m toán ho4t ñ5ng xu/t phát t, nhu cZu khác nhau c a xã h5i, s& khó khăn v2 ngu(n l&c,

lý do chính tr8 và do s& ra ñUi c a nhi2u b5 môn khác nhau

1.1.3 ð-c ñi m c a ki m toán ho t ñ ng

1.1.3.1 NhJng ñ=c ñi3m cơ b#n c a ki3m toán ho4t ñ5ng

Trong các Chudn m&c Ki3m toán c a INTOSAI thì ki3m toán ho4t ñ5ng không quá l thu5c vào nhJng yêu cZu và kỳ vKng c@ th3 Trong khi ki3m toán báo cáo tài chính thiên v2 áp d@ng nhJng chudn m&c tương ñ i c ñ8nh thì ki3m toán ho4t ñ5ng l4i cho phép linh ho4t hơn trong vi c l&a chKn

ñ i tư-ng, m@c tiêu, phương pháp ki3m toán và ý ki!n ñánh giá Ki3m toán ho4t ñ5ng không ph#i là m5t cu5c ki3m toán ñ8nh kỳ vDi nhJng ý ki!n xác

nh%n ñư-c th3 th c hoá và không l/y hình th c ki3m toán áp d@ng F khu v&c

tư nhân làm cơ sF mà là vi c kh#o sát, xem xét m5t cách ñ5c l%p tuỳ theo t,ng trưUng h-p c@ th3 V2 b#n ch/t, ki3m toán ho4t ñ5ng mang tính linh ho4t và cho phép t& cân nhWc, ñánh giá và dixn gi#i nhi2u hơn Ki3m toán ho4t ñ5ng ph#i v%n d@ng ñ!n m5t d#i r5ng các phương pháp kh#o sát, ñánh giá và ph#i xu/t phát t, m5t cơ sF ki!n th c hoàn toàn khác so vDi ki3m toán theo nghĩa truy2n th ng ð=c thù c a ki3m toán ho4t ñ5ng phát sinh t, s& ña d4ng và tính ph c t4p c a các v/n ñ2 mà nó x9 lý Trong ph4m vi tài s#n công, v2 m=t pháp lý, ki3m toán ho4t ñ5ng do ki3m toán nhà nưDc th&c hi n ñư-c xem xét toàn b5 ho4t ñ5ng c a nhà nưDc t, nhi2u giác ñ5 khác nhau Tuy nhiên, trong th&c t! không ñư-c phép l/y ñ=c ñi3m c a ki3m toán ho4t ñ5ng như m5t l%p lu%n ñ3 coi nh‰ s& k!t h-p giJa các lo4i hình ki3m toán Có th3 phân tích c@ th3 nhJng ñ=c ñi3m cơ b#n trên ñây c a ki3m toán ho4t ñ5ng trên m5t s m=t sau:

M t là, VR chXc năng c!a ki m toán ho t ñ ng: Gi ng ch c năng c a ki3m toán nói chung, ch c năng c a ki3m toán ho4t ñ5ng cũng là xác minh và bày tg ý ki!n Ch c năng xác minh c a ki3m toán ho4t ñ5ng là vi c thu th%p các thông tin c a ñơn v8 v2 tính kinh t!, tính hi u qu# và tính hi u l&c t, ñó

so sánh, ñ i chi!u vDi các tiêu chí ki3m toán ñã ñư-c xác ñ8nh t, trưDc, k3 c# các quy tWc, các mô hình chudn ñ3 ñưa ra ý ki!n ñánh giá và nh%n xét

Hai là, VR ñQi tư ng ki m toán c th : ð i tư-ng c a ki3m toán ho4t ñ5ng là các ho4t ñ5ng k3 c# các ho4t ñ5ng trong các d& án, các chương trình, hay trong ho4t ñ5ng th&c hi n các ch c năng, nhi m v@ c a m5t cơ quan, m5t

tQ ch c ð i tư-ng c@ th3 c a ki3m toán ho4t ñ5ng là toàn b5 nhJng n5i dung c@ th3 trong quá trình qu#n lý, s9 d@ng các ngu(n l&c và k!t qu# ho4t ñ5ng

c a tQ ch c ñó… M i quan tâm c a ki3m toán ho4t ñ5ng là “ñZu vào”, “ñZu ra” và m@c tiêu, m@c ñích c a m5t ho4t ñ5ng hay d& án

Ba là, VR cách thXc ki m toán: Nghiên c u qua tài li u d& án, k! ho4ch

và các báo cáo; hKp bàn và trao ñQi ý ki!n vDi ñơn v8 ñư-c ki3m toán; ki3m tra, nghiên c u th&c ñ8a ho4t ñ5ng, d& án; phgng v/n, quan sát và ñưa ra mtu xét hgi; ñánh giá hi u l&c c a h th ng ki3m soát n5i b5; s9 d@ng phương pháp phân tích, th&c nghi m, ñánh giá k!t qu# chính qua con ñưUng th ng kê

và toán hKc; áp d@ng ki!n th c hi3u bi!t v2 nhi2u m=t, nhi2u lĩnh v&c, nhi2u b5 môn tuỳ thu5c tính ch/t, ñ=c ñi3m c a d& án, ho=c ho4t ñ5ng c a ñơn v8 ñư-c ki3m toán

Các cách th c áp d@ng không gi ng nhau giJa d& án này vDi d& án khác; giJa các ho4t ñ5ng và các chương trình khác nhau

BQn là, VR m c tiêu ki m toán: Mˆi cu5c ki3m toán ho4t ñ5ng ñư-c th&c hi n nhem tr# lUi các câu hgi: Ho4t ñ5ng c a m5t cơ quan, tQ ch c ho=c ho4t ñ5ng c a d& án có ti!n tri3n theo ñúng m@c ñích không? Ho4t ñ5ng c a m5t cơ quan, tQ ch c ho=c ho4t ñ5ng c a d& án ñó có th&c s& ti!t ki m (kinh t!) không? Ho4t ñ5ng c a m5t cơ quan, tQ ch c ho=c ho4t ñ5ng c a d& án ñó

có hi u qu#, hi u l&c không? Có mang l4i k!t qu# tho# ñáng và có tuân th theo pháp lu%t, quy ch!, quy ñ8nh không?

Năm là, VR lĩnh v c ho t ñ ng: Khác vDi nhJng lo4i hình ki3m toán khác, ki3m toán ho4t ñ5ng có th3 ñư-c th&c hi n F toàn b5 khu v&c công như ho4t ñ5ng c a chính ph , c a b5, ngành, ñ8a phương Trong khi ñó kh# năng ki3m toán có giDi h4n, ñ3 gi#i quy!t mâu thutn này, ki3m toán ho4t ñ5ng th&c

hi n theo nhJng hưDng sau:

Th nh/t, Mang tính h th ng vDi ph4m vi ki3m toán r/t r5ng lDn (k3 c# v2 quy mô và v2 thUi gian) Gi ng như các lo4i hình ki3m toán khác, ki3m toán ho4t ñ5ng cũng bao g(m hàng lo4t khâu công vi c có m i quan h hJu

cơ vDi nhau như: Kh#o sát thu th%p thông tin, l%p k! ho4ch ki3m toán, thu th%p và ñánh giá beng ch ng ki3m toán c a các ñ i tư-ng ñư-c ki3m toán, l%p báo cáo ki3m toán và phát hành báo cáo ki3m toán…; Khi th&c hi n ki3m

toán ho4t ñ5ng, các ki3m toán viên cũng ph#i ñ#m b#o ñư-c tính ñ5c l%p như các lo4i hình ki3m toán khác…Tuy nhiên ki3m toán ho4t ñ5ng là lo4i hình ki3m toán ñư-c áp d@ng cho t/t c# mKi ho4t ñ5ng liên quan ñ!n ñUi s ng kinh t! a xã h5i, như: khoa hKc công ngh , giáo d@c, y t!, phát thanh truy2n hình… N!u th&c hi n trong các doanh nghi p, thì ki3m toán ho4t ñ5ng có th3 ñư-c

áp d@ng cho t/t c# các ho4t ñ5ng c a doanh nghi p, như: s#n xu/t, cung ng, d8ch v@, bán hàng, nghiên c u, nhân s&, k! toán, máy tính…;

Th hai, ThưUng t%p trung vào nhJng ho4t ñ5ng c@ th3 ñang có v/n ñ2 nQi c5m như h th ng qu#n lý ho4t ñ5ng, h th ng ki3m soát n5i b5 #nh hưFng ñ!n các chương trình, các ho4t ñ5ng có liên quan ñ!n nhân s&, tài chính c a ñơn v8;

Th ba, T%p trung ñánh giá tính kinh t!, tính hi u qu# và tính hi u l&c trong các ho4t ñ5ng c a ñơn v8 Theo ñó công vi c ch y!u c a ki3m toán ho4t ñ5ng là ph#i thu th%p và ñánh giá nhJng beng ch ng ñã thu th%p ñư-c ñ3

ño lưUng và ñánh giá tính kinh t!, tính hi u qu# và tính hi u l&c c a các ho4t ñ5ng ñư-c ki3m toán;

Th tư, T4o ra cơ h5i ñ3 c#i ti!n các h th ng qu#n lý và ho4t ñ5ng c a ñơn v8, bFi m@c ñích chính c a ki3m toán ho4t ñ5ng là giúp nhà các nhà lãnh ñ4o c a ñơn v8 ñư-c ki3m toán qu#n lý theo hưDng tăng cưUng tính kinh t!, tính hi u qu# và tính hi u l&c c a các h th ng qu#n lý và thưUng chú trKng ñ!n tương lai c a ñ i tư-ng ñư-c ki3m toán

Sáu là, VR th4i ñi m th c hi n: Ki3m toán ho4t ñ5ng ñư-c th&c hi n c# khi l%p d& toán ho=c k! ho4ch các d& án mDi k3 c# khi ñi2u ch^nh các d& án ñang ti!n hành; c# khi ñang th&c hi n các d& án (ki3m tra k!t qu# song hành)

và c# sau khi k!t thúc d& án (ki3m tra k!t qu# cu i cùng)

B8y là, ðNnh hư ng ki m toán trong myi giai ño n ki m toán ñRu có tính ñ\c thù ñ ñáp Xng các m c tiêu ki m toán Chzng h n:

Trong giai ño4n l%p k! ho4ch ki3m toán, vi c ñánh giá h th ng ki3m soát n5i b5 thưUng hưDng vào các phương pháp hay trình t& tiên ti!n trong tQ ch c

ho4t ñ5ng c a ñơn v8 ñư-c ki3m toán, ñ3 xây d&ng h th ng tiêu chudn ño lưUng cùng tiêu chí ñánh giá ho4t ñ5ng và chương trình ki3m toán Trong giai ño4n này công vi c quan trKng nh/t là l&a chKn v/n ñ2 ki3m toán L&a chKn v/n ñ2 ki3m toán là vi c cZn nh%n ra và c gWng tìm hi3u và nWm rõ các ñ=c ñi3m c a v/n ñ2 l&a chKn ki3m toán thông qua m5t vài thông s c a tQ ch c ñó như: S& thi!u sót trong ch/t lư-ng d8ch v@ (m/t thi2u thUi gian, ùn tWc công vi c); Có nhi2u phàn nàn, khi!u ki n; Tăng chi phí do s9 d@ng nhi2u ngu(n l&c…;

Trong giai ño4n th&c hành ki3m toán, các th t@c ki3m toán ñư-c s9 d@ng ñ3 ño lưUng, ñánh giá các thành tích ñ4t ñư-c c a ñ i tư-ng ki3m toán Trong giai ño4n này công vi c quan trKng nh/t là vi c thu th%p và phân tích dJ

li u; vi c thu th%p s li u nên s9 d@ng phương pháp hgi tr&c ti!p (như phgng v/n tr&c ti!p, phgng v/n qua ñi n tho4i, b#ng câu hgi), quan sát và ki3m tra tr&c ti!p t4i các cơ quan, ñơn v8 ho=c ki3m tra s li u, tài li u và ch ng t,…;

vi c phân tích dJ li u cũng thưUng ñư-c chia thành 03 lo4i sau: phân tích các

s li u th ng kê; phân tích ch/t lư-ng các cu5c phgng v/n và k!t h-p phân tích v2 lư-ng và v2 ch/t trên cơ sF t/t c# các dJ li u ñã thu th%p ñư-c

Trong giai ño4n k!t thúc ki3m toán, các th t@c soát xét và l%p báo cáo ki3m toán ñư-c th&c hi n linh ho4t hơn; b c@c và n5i dung ít ñư-c chudn hoá, ñư-c trình bày tuỳ thu5c vào ñ=c ñi3m c a mˆi cu5c ki3m toán và ñư-c phát hành trên cơ sF riêng; tiêu chí ñánh giá cu5c ki3m toán mang tính ch quan nhi2u hơn và mˆi cu5c ki3m toán ñ2u có tiêu chí ñánh giá riêng, song ph#i ñáp

ng ñư-c các tiêu chudn v2 báo cáo mà INTOSAI ñã ñưa ra như sau:

Vào cu i cu5c ki3m toán, các ki3m toán viên cZn chudn b8 m5t b#n trình bày quan ñi3m hay báo cáo n!u ñi2u ñó là thích h-p, sWp x!p nhJng gì phát hi n ñư-c vào m5t d4ng thích h-p; n5i dung c a nó cZn

dx hi3u, tránh s& mơ h( ho=c nưDc ñôi, ch^ bao g(m các thông tin ñư-c hˆ tr- beng các ch ng c ki3m toán thích h-p và có liên quan và ph#i ñ5c l%p, khách quan, công beng và mang tính xây d&ng[23,97]

Tám là, Ngư4i th c hi n ki m toán cũng có tính ña ñ ng, kTt h p song ñRu có yêu cdu vR trình ñ c th : Ki3m toán viên cZn có ki!n th c phân tích

tư li u v2 tài chính a k! toán; chuyên viên các ngành ngh2 khác ngoài tài chính a k! toán (như ki!n trúc sư, nhà xã h5i hKc, các nhà khoa hKc trong các lĩnh v&c khác, kf sư xây d&ng, kf sư nông, lâm nghi p…), cZn có ki!n th c v2 lãnh ñ4o ho=c kh# năng quan sát và có ki!n th c bách khoa r5ng lDn,

mu n bi!t, mu n th/y… T/t c# nhJng ngưUi tham gia ki3m toán ñ2u ñã ñư-c luy n t%p hay t%p hu/n v2 ki3m toán ho4t ñ5ng, ñ3 có năng l&c phân tích v/n ñ2; có s& c gWng, có tính t& tin; có tính kiên trì, ki2m ch!; có ý chí sáng t4o, xây d&ng; có năng l&c ph i h-p vDi ngưUi khác…

VDi các ñ=c ñi3m có tính ch/t riêng bi t như trên c a ki3m toán ho4t ñ5ng, ñòi hgi Cơ quan Ki3m toán Nhà nưDc trong quá trình tQ ch c ki3m toán ho4t ñ5ng ñòi hgi ph#i tìm cách th&c hi n ñư-c m5t ho=c m5t s yêu cZu sau ñây:

M5t là: Ph@c v@ cơ quan l%p pháp beng các cu5c ki3m toán ñ5c l%p v2 tính kinh t!, tính hi u qu# và tính hi u l&c trong vi c th&c hi n chính sách ho=c chương trình c a nhà nưDc;

Hai là: Cung c/p cho cơ quan l%p pháp nhJng b#n phân tích ñ5c l%p,

t c thUi v2 hi u l&c và ñ5 tin c%y c a các h th ng ñánh giá k!t qu# ho4t ñ5ng ho=c v2 các b#n ñánh giá ho=c t& ñánh giá do các cơ quan th,a hành công b ;

Ba là: Cung c/p cho cơ quan l%p pháp nhJng b#n phân tích ñ5c l%p v2 nhJng v/n ñ2 liên quan ñ!n tính kinh t!, tính hi u qu# và tính hi u l&c trong các ho4t ñ5ng nhà nưDc và qua ñó góp phZn c#i ti!n nhJng ho4t ñ5ng ñó;

B n là: ðưa ra cho cơ quan l%p pháp nhJng ñánh giá ñ5c l%p v2 các tác ñ5ng theo ch ý, tr&c ti!p ho=c gián ti!p v2 các chương trình c a nhà nưDc ho=c c a cơ quan và báo cáo v2 vi c có ñ4t ñư-c m@c tiêu ñ2 ra hay không và ñ4t ñư-c F m c nào ho=c t4i sao không ñ4t ñư-c;

Năm là: M@c tiêu c a ki3m toán ho4t ñ5ng F nhi2u nưDc, do cơ quan l%p pháp ho=c b#n thân cơ quan ki3m toán nhà nưDc ñ=t ra là ñánh giá và c#i ti!n phương th c ho4t ñ5ng các chương trình c a nhà nưDc, c a cơ quan nhà nưDc trung ương và các cơ quan tr&c thu5c … nhi2u nưDc, vi c ñưa ra các ki!n ngh8 ki3m toán ñư-c ñ=t lên hàng ñZu Trong khi ñó F m5t s nưDc khác do ñi2u

ki n pháp lý và truy2n th ng l8ch s9, ki3m toán nhà nưDc không ñưa ra b/t c ki!n ngh8 nào

1.1.3.2 M i liên h giJa ki3m toán ho4t ñ5ng vDi ki3m toán tài chính

và ki3m toán tuân th

Ki3m toán ho4t ñ5ng vDi ki3m toán tài chính và ki3m toán tuân th có r/t nhi2u ñi3m tương ñ(ng v2 ch c năng chung (xác minh và bày tg ý ki!n), v2 ñ i tư-ng chung (ho4t ñ5ng cZn ñư-c ki3m toán) và v2 phương pháp chung (ch ng t, và ngoài ch ng t,) T, ñó ki3m toán viên c a ba lo4i hình ki3m toán này cũng cùng th&c hi n nhi m v@ ñánh giá và ñưa ra ý ki!n v2 ho4t ñ5ng c a ñơn v8 ñư-c ki3m toán Theo ñó, hK s9 d@ng các phương pháp

gi ng nhau ñ3 thu th%p dJ li u Tuy nhiên, m@c tiêu, ñ i tư-ng c a ki3m toán ho4t ñ5ng thưUng t%p trung vào tính kinh t!, tính hi u qu# và tính hi u l&c; còn m@c tiêu, ñ i tư-ng c a ki3m toán báo cáo tài chính và ki3m toán tuân

th thưUng t%p trung vào ñ5 tin c%y và m c ñ5 h-p pháp, h-p lý c a các tài

li u trên báo cáo k! toán… Do v%y cách th c tQ ch c và th&c hi n c a mˆi lo4i hình ki3m toán cũng ñ2u có nhJng nét ñ=c thù T4i m5t s qu c gia như

ð c, Hà Lan, Mf, cơ quan ki3m toán tQ ch c ki3m toán ho4t ñ5ng t4i riêng m5t b5 ph%n (m5t tQ ch c) T4i m5t s nưDc khác, ki3m toán ho4t ñ5ng ñư-c h-p nh/t vDi ki3m toán tài chính S& k!t h-p này ñư-c nhWc ñ!n và gKi tên là ki3m toán liên k!t ðây là cách ti!p c%n h-p lý khi các ngu(n l&c ki3m toán

có h4n Khái quát nhJng nét ñ=c thù nêu t4i B#ng 1.1 sau

B@ng 1.1 SH khác biIt cơ b@n giXa ki<m toán ho>t ự ng vGi ki<m toán báo cáo tài chắnh và ki<m toán tuân th:

TT Tiêu chắ Ki<m toán

ho>t ự ng

Ki<m toán báo cáo tài chắnh

Ki<m toán tuân th:

đánh giá ự5 tin c%y,

m c h-p lý v2 báo cáo k! toán c a ựơn v8 ựư-c ki3m toán

đánh giá

vi c tuân th các văn b#n quy ph4m pháp lu%tẦ

Báo cáo tài chắnh và

h th ng sQ k! toán

Tương t& như ki3m toán báo cáo tài chắnh

hi n ự3 ựánh giá thành tắch c a ựơn v8 ựư-c ki3m toán

Ít nhi2u ựã ựư-c chudn hoá và hình thành cdm nang ki3m toán qua các th t@c ki3m tra ch^ tiêu, th t@c phân tắch và th t@c ki3m soátẦ

Tương t& như ki3m toán báo cáo tài chắnh

Ki3m toán ự8nh kỳ khi k!t thúc niên ự5 k! toán (ki3m toán sau)

Tương t& như ki3m toán báo cáo tài chắnh (ch^ ki3m toán sau)

5 Cơ sF

ựánh giá

Các tiêu chudn ựo lưUng và tiêu chắ ựánh giá ựư-c xây d&ng riêng cho t,ng cu5c ki3m toán

Các tiêu chudn ựo lưUng và tiêu chắ ựã chudn hoá thành chudn m&c và ựư-c

ng d@ng trong t/t c#

các cu5c ki3m toán

Các tiêu chudn ựo lưUng và tiêu chắ ự2u căn

lý có hi3u bi!t v2 ki3m toán ho4t ự5ng

Các ki3m toán viên

có trình ự5 tương

x ng vDi công vi c ựư-c giao trong ki3m toán báo cáo tài chắnh

Tương t& như ki3m toán báo cáo tài chắnh

7 Báo cáo Khác nhau v2 b c@c

và n5i dung; đư-c phát hành trên cơ sF riêng

Ít nhi2u ựã ựư-c chudn hoá; ựư-c phát hành trên cơ sF thưUng xuyên

Tương t& như ki3m toán báo cáo tài chắnh

1.1.4 M0c tiêu c a ki m toán ho t ự ng

1.1.4.1 đánh giá tắnh kinh t! (tắnh ti!t ki m)

Trong kinh t! tư nhân, ho4t ự5ng s#n xu/t kinh doanh ựư-c coi là kinh t! (ho=c ti!t ki m) n!u chi phắ ự3 s#n xu/t ra m5t s#n phdm nh/t ự8nh ngày càng ựư-c gi#m ựi, qua ựó l-i nhu%n thu ựư-c thông qua vi c s#n xu/t và bán các s#n phdm hàng hoá, d8ch v@ ngày càng tăng lên Còn ho4t ự5ng qu#n lý nhà nưDc và k!t qu# ự4t ựư-c thông qua nhJng ho4t ự5ng này không ựư-c chào bán trên th8 trưUng, nên không có giá c# th8 trưUng Nhưng tắnh kinh t! trong lĩnh v&c công nh/t thi!t cũng cZn ựư-c xem xét trên nhi2u góc ự5, bFi ngân sách nhà nưDc ch y!u do nhân dân ựóng góp t, các kho#n thu! và nhà nưDc s9 d@ng ngân sách vDi tư cách là ngưUi qu#n lý, khai thác ngân sách

Do ựó, cơ quan qu#n lý nhà nưDc cZn th&c hi n các kho#n chi n!u chúng cZn thi!t ự3 hoàn thành nhJng nhi m v@ c a nhà nưDc Vì nhu cZu tiêu dùng c a nhà nưDc và ngưUi dân là vô h4n nhưng kinh phắ t, ngân sách l4i có h4n nên ph#i s9 d@ng ngân sách nhà nưDc sao cho kinh t! nh/t

Theo các chudn m&c ki3m toán thì tắnh kinh t! có th3 ựư-c hi3u là vi c gi#m thi3u chi phắ ựZu vào mà vtn ự#m b#o s lư-ng và ch/t lư-ng ựZu vào ph@c v@ cho ho4t ự5ng, không #nh hưFng tDi ch/t lư-ng yêu cZu Tắnh kinh t! t%p trung vào quá trình mua sWm ngu(n l&c ựZu vào ựúng thUi gian, ựúng ự8a ựi3m, ựúng ch/t lư-ng, phù h-p vDi yêu cZu ự=t ra vDi m c chi phắ th/p nh/t

Nguyên tCc kinh tT là ph8i cQ gCng ự t ựư c tương quan h p lý nh t giOa m c tiêu theo ựufi (hoàn thành nhi m v c!a nhà nư c) và kinh phắ s:

d ng cho vi c ựó (chi phắ) Tắnh kinh tT bao hàm:

M t là, Nguyên tWc ti!t ki m Ờ Nguyên tWc t i thi3u: CZn ự4t ựư-c k!t qu# nh/t ự8nh vDi lư-ng chi phắ th/p nh/t có th3 ựư-c; ho=c t i thi3u lư-ng kinh phắ s9 d@ng xu ng m c cZn thi!t ự3 hoàn thành nhi m v@;

Hai là, Nguyên tWc k!t qu# d(i dào Ờ Nguyên tWc t i ựa: VDi m5t lư-ng chi phắ nh/t ự8nh cZn ự4t k!t qu# t t nh/t; ho=c t%n d@ng ngu(n l&c nhân s&

và v%t ch/t ự3 ự4t ựư-c m@c tiêu F m c cao nh/t

Hi u qu# và tắnh kinh t! trong ho4t ự5ng qu#n lý c a cơ quan qu#n lý liên quan ự!n vi c ự4t ựư-c m@c tiêu cũng như m i tương quan giJa tác ự5ng mong

mu n ự4t ựư-c và tác ự5ng ự4t ựư-c trên th&c t! c a m5t ho4t ự5ng

Như v%y, ki3m toán tắnh kinh t! ựòi hgi ph#i có m5t ựánh giá tương quan giJa k!t qu# ự4t ựư-c vDi phương ti n/kinh phắ ựem s9 d@ng Ki3m toán tắnh ti!t

ki m cZn nh/n m4nh các y!u t ựZu vào, c@ th3, ph#i xem xét kh# năng chi tiêu gi#m trong khi vtn ự4t ựư-c k!t qu# hay l-i ắch như ựã ự8nh?

Ki m toán tắnh kinh tT có th giúp tr8 l4i các câu hii sau:

Th nh/t, Các phương ti n ựư-c l&a chKn ho=c nhJng thi!t b8 ựư-c l/y v2 (ựZu vào) có ựáp ng ựư-c yêu cZu s9 d@ng ti!t ki m nh/t công quf không?

Th hai, Ngu(n l&c con ngưUi, tài chắnh ho=c v%t ch/t ựã ựư-c s9 d@ng m5t cách ti!t ki m hay chưa?

Th ba, Công tác qu#n lý có phù h-p vDi nhJng nguyên tWc qu#n lý ựã ự8nh và nhJng chắnh sách qu#n lý ựó có t t hay không?

Cho dù khái ni m tắnh ti!t ki m ựã ựư-c ự8nh nghĩa m5t cách rõ ràng thì

vi c th&c hi n ki3m toán tắnh ti!t ki m vtn không h2 ựơn gi#n M5t nhi m v@ khó khăn ự i vDi ki3m toán viên thưUng là vi c ựánh giá và l&a chKn y!u t ựZu vào theo yêu cZu s9 d@ng kinh phắ công m5t cách ti!t ki m nh/t, ch/t lư-ng và

s lư-ng c a các y!u t ựZu vào ựã t i ưu và ựư-c ph i h-p vDi nhau m5t cách h-p lý chưa Th&c t! cho th/y ự3 có th3 ựưa ra ựư-c nhJng ki!n ngh8 ự3 gi#m chi phắ mà không làm #nh hưFng tDi ch/t lư-ng và quy mô c a các d8ch v@ là v/n ự2 r/t khó khăn

1.1.4.2 đánh giá tắnh hi u qu#

Tắnh hi u qu# ựư-c hi3u là m i quan h giJa ựZu ra (s#n phdm, hàng hoá, d8ch v@ ho=c các k!t qu# khác) vDi ngu(n l&c ựZu vào ự3 t4o ra chúng Tắnh hi u qu# ự4t ựư-c khi vDi cùng m5t ựơn v8 ngu(n l&c ựZu vào t4o ra ựư-c ựZu ra nhi2u nh/t ho=c vDi ựơn v8 gi#m thi3u ngu(n l&c ựZu vào cung c/p ự3 t4o ra các ựZu ra vDi s lư-ng và ch/t lư-ng c ự8nh

ð xác ñNnh tính hi u qu8, có th so sánh giOa các ho t ñ ng tương ñang, ho\c so sánh kỳ hi n t i v i các kỳ trư c ho\c v i nhOng tiêu chí ñánh giá ñã ñư c ñơn vN ki m toán ch p nhIn Tính hi u qu8 bao gam:

M5t là, Hi u qu# s9 d@ng các ngu(n l&c: tài chính, nhân l&c ;

Hai là, Hi u qu# trong tQ ch c th&c hi n;

Ba là, ð#m b#o ch/t lư-ng s#n phdm, d8ch v@, thUi gian và công d@ng;

B n là, ð#m b#o tính hi u qu# v2 chi phí: ðây là ch^ tiêu k!t h-p giJa tính hi u qu# và tính kinh t! do trên th&c t! r/t khó phân bi t hai khái ni m này, nhi2u ho4t ñ5ng có tác ñ5ng ñ(ng thUi ñ!n c# hai và khi ñó ngưUi ta thưUng quan tâm ñ!n vi c ñánh giá hi u qu# c a ñ(ng ti2n mà nhà nưDc ñã

bg ra, ví d@: các c#i cách v2 ñ/u thZu; thWt ch=t quy ñ8nh v2 tuy3n d@ng…

Có m5t m i quan h giJa hi u qu# và tính ti!t ki m … ñây, v/n ñ2 trKng tâm là s9 d@ng ngu(n l&c Câu hgi chính ñ=t ra là li u các ngu(n l&c này ñã ñư-c s9 d@ng m5t cách t i ưu hay m5t cách thoã mãn chưa hay vDi ít ngu(n l&c hơn vtn có th3 ñ4t ñư-c k!t qu# như v%y hay tương t& v2 m=t ch/t lư-ng và thUi gian th&c hi n Chúng ta có thu ñư-c k!t qu# ñZu ra lDn nh/t a v2 s lư-ng

và ch/t lư-ng – vDi ñZu vào và các ho4t ñ5ng khác không ñQi? Câu hgi liên quan ñ!n m i quan h giJa ch/t lư-ng vDi s lư-ng các d8ch v@ ñư-c cung c/p, các ho4t ñ5ng và chi phí ngu(n l&c s9 d@ng ñ3 s#n xu/t ra d8ch v@ nhem ñ4t ñư-c k!t qu#

Nhìn chung, b/t c ý ki!n nào ñánh giá v2 tính hi u qu# cũng thưUng ch^ là tương ñ i, bFi ch^ khi m5t ho4t ñ5ng ho=c m5t công vi c nào ñó không mang l4i hi u qu# thì khi ñó ta mDi có nhJng ñánh giá rõ ràng Có th3 nh%n th/y hi u qu# c a m5t ho4t ñ5ng ho=c m5t công vi c nào ñó beng cách so sánh vDi các ho4t ñ5ng ho=c công vi c tương t&; vDi các thUi kỳ khác ho=c vDi các tiêu chí ñánh giá c a cu5c ki3m toán ho4t ñ5ng ñã ñư-c ñơn v8 ki3m toán ch/p nh%n t, trưDc

Ki3m toán tính hi u qu# bao trùm trên nhi2u lĩnh v&c, như:

a Hi u qu# c a ngu(n nhân l&c, tài l&c và các ngu(n khác;