Tóm tắt kiến thức HP Pháp luật đại cương

Pháp luật đại cương là một học phần tiên quyết quan trọng đối với các bạn sinh viên, lí thuyết trong giáo trình khá dài gây nhàm chán. Dựa theo kinh nghiệm sau khi học xong học phần mình soạn ra 1 phần tào liệu nhỏ, thích hợp với các bạn thi theo hình thức trắc nghiệm. Chúc các bạn qua môn và đạt kết quả tốt

Bài 1: Những vấn đề chung của Nhà nước

1 Nguồn gốc của nhà nước

Theo các học thuyết phi mác-xít

+ Nhà nước do Thượng đế tạo ra

+ Nhà nước là sự phát triển của gia đình

+ Thuyết khế ước xh

+ Nhà nước là sp of các cuộc chiến tranh

+ Nhà nước là biểu tượng của sức mạnh bảo về, che chở cho cộng đồng

Hai vấn đề cơ bản theo quan điểm chủ nghĩa Mác:

+ Nhà nước là lực lượng nảy sinh từ xã hội và chỉ xuất hiện khi xã hội phát triển đến một giai đoạn nhất định

+ Nhà nước là một phạm trù lịch sử, xuất hiện khách quan và nhà nước khôngtồn tại vĩnh cửu

Thị tộc – Tế bào của xã hội cộng xã nguyên thủy:

+ Về kinh tế: Sinh sống bằng săn bắt, hái lượm; Phân công lao động tự nhiên;

Sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất

+ Về xã hội: Tế bào của xã hội là thị tộc với những người có quan hệ hôn nhân,huyết thống > Bào tộc > Bộ lạc

+ Về quyền lực: Thị tộc có người đứng đầu là tù trưởng, tộc trưởng Đã có quyền lực nhưng mang tính xã hội

Bài 2: Những vấn đề chung về pháp luật

1 Khái niệm pháp luật và hình thức pháp luật

a what’s pháp luật?

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành (hoặc thừa nhận) để điều chỉnh các quan hệ xã hội phù hợp với ý chí của giai cấp thống trị và được nhà nước bảo đảm thực hiện.

b Hình thức pháp luật

+ Văn bản quy phạm pháp luật

+ Tập quán pháp (Luật tập quán)

+ Tiền lệ pháp (án lệ)

+ Tôn giáo pháp

c Các hệ thống pháp luật

+ Truyền thống luật Châu Âu Lục Địa: Pháp, Đức, Ý, bỉ

+ Truyền thống luật Anh – Mỹ: Anh, Mỹ, Úc

+ Truyền thống luật xã hội chủ nghĩa: Trung quốc, Việt Nam

+ Các truyền thống pháp luật khác

d Thực hiện pháp luật

Là cơ sở, cách thức đưa pháp luật vào thực tiễn

+ Chấp hành: Thực hiện hành vi mà pháp luật buộc phải thực hiện

+ Tuân thủ: Kiềm chế không thực hiện hành vi mà pháp luật cấm

+ Sử dụng: Thực hiện hành vi mà pháp luật cho phép

+ Áp dụng: Chủ thể có thẩm quyền thực hiện thẩm quyền

2 Quy phạm pháp luật

Quy phạm pháp luật là quy tắt xử sự mang tính bắt buộc chung, do nhà nước đặt

ra hoặc thừa nhận nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội và được nhà nước đảm bảo thực hiện

3 Quan hệ pháp luật

•Trả lời 3 câu hỏi:

+ Giữa ai với ai?

+ Về vấn đề gì?

+ Quyền, nghĩa vụ gì?

☞Quan hệ pháp luật là một vấn đề rất lý thuyết nhưng thực tế rất rõ ràng

•Chủ thể của quan hệ pháp luật- Phải có năng lực chủ thể:

+ Tổ chức: Thành lập hợp pháp- Giải thể phá sản

+ Công chức: được giao nhiệm vụ, công vụ

+ Cá nhân: Năng lực pháp luật, năng lực hành vi

•Khách thể của quan hệ pháp luật

Là lợi ích mà các bên muốn đạt được khi tham gia quan hệ pháp luật

b Cấu thành của vi phạm pháp luật

+ Cấu thành hình thức: không bắt buộc

- Thời gian, địa điểm, công cụ: tùy hành vi

•Mặt chủ quan:

- Bắt buộc có lỗi

+ Lỗi cố ý (trực tiếp, gián tiếp)

+ Lỗi vô ý (vì quá tự tin, do cẩu thả)

- Dấu hiệu động cơ, mục đích: tùy hành vi:

+ Động cơ: thôi thực hiện hành vi

+ Mục đích: hướng đến khi thực hiện

+ Đủ tuổi theo quy định

+ Không thuộc trường hợp không có năng lực trách nhiệm pháp ly

•Khách thể: xâm phạm quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ

Một số trường hợp khoong phải chịu trách nhiệm pháp lý:

+ Hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm pháp lý

+ Quá các loại thời hạn của thủ tục

+ Được miễn trách nhiệm

+ Chủ thể đã mất đi tư cách chủ thể do bị giải thể, phá sản, chết,…

Bài 3: Nhà nước CHXHCN VN

a Tổ chức đơn vị hành chính lãnh thổ

2 Các cơ quan quyền lực nhà nước

Bao gồm quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp

b Hội đồng nhân dân

Hội đồng nhân dân gồm các đại biểu Hội đồng nhân dân do cử tri ở địa phương bầu ra

Là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân.

Chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên

CP theo nhiệm kỳ của QH

CP họp thường kỳ mỗi tháng 1 phiên

Thành viên CP gồm có:

o Thủ tướng

o Các Phó Thủ tướng

o Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ

b Các cơ quan ngang bộ

- Vị trí pháp lí: cơ quan của chính phủ

- Chức năng:

+ Quản lí nhà nước về ngành, lĩnh vực

+ Quản lí nhà nước về dịch vụ công

- Số lượng: 22 bộ, cơ quan ngang bộ (18+4)

5 Tòa án và Viện kiểm sát

Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp

Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động

tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Bài 5: Pháp luật Hiến pháp và Hành chính

ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành

Hiến pháp được thông qua khi có ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành Việc trưng cầu ý dân về Hiến pháp do Quốc hội quyết định.Nội dung của Hiến pháp:

• Chế độ chính trị

• Quyền con người; quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân

• Chế độ kinh tế, xã hội, văn hoá, giáo dục, khoa học, công nghệ và môi

phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ NSNN.

Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước

Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân,

Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị -

c Khiếu nại, khiếu kiện hành chính

Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục

do Luật này quy định, đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình

Thời hiệu khiếu nại là 90 ngày, kể từ ngày nhận được quyết định hành chính hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính

Cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền khởi kiện vụ án đối với quyết định hành

chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc trong trường hợp không đồng ý với quyết định, hành vi đó hoặc đã khiếu nại với người có thẩm quyền giải quyết, nhưng hết thời hạn giải quyết theo quy định của pháp luật mà khiếu nại không được giải quyết hoặc đã được giải quyết nhưng không đồng ý với việc giải quyết khiếu nại về quyết định, hành vi đó

01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc

30 ngày kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý

vụ việc cạnh tranh, quyết định giải quyết khiếu nại trong hoạt động kiểm toán nhà nước

Từ ngày nhận được thông báo kết quả giải quyết khiếu nại của cơ quan lập danh sách cử tri hoặc kết thúc thời hạn giải quyết khiếu nại mà không nhận được thông báo kết quả giải quyết khiếu nại của cơ quan lập danh sách cử tri đến trước ngày bầu cử 05 ngày

01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc quyết định giải quyết khiếu nại lần hai

01 năm kể từ ngày hết thời hạn giải quyết khiếu nại theo quy định của pháp luật

mà cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền không giải quyết và không có văn bảntrả lời cho người khiếu nại

Bài 4: Hệ thống văn bản vi phạm pháp luật

Số, ký hiệu của các văn bản quy phạm pháp luật không thuộc trường hợp đã nêu được sắp xếp theo thứ tự như sau: “số thứ tự của văn bản/năm ban hành/tên viếttắt của loại văn bản - tên viết tắt của cơ quan ban hành văn bản”

Số, ký hiệu của pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội được sắp xếp theo thứ tự như sau: “loại văn bản: số thứ tự của văn bản/năm ban hành/tên viết tắt của cơ quan ban hành văn bản và số khóa Quốc hội”

Số, ký hiệu của luật, nghị quyết của Quốc hội được sắp xếp theo thứ tự như sau:

“loại văn bản: số thứ tự của văn bản/năm ban hành/tên viết tắt của cơ quan ban hành văn bản và số khóa Quốc hội”

c Đối tượngtác động trựctiếp

Điều 1 Luật Cán bộ công chức

Luật này quy định về cán bộ, công chức; bầu cử, tuyển dụng, sử dụng, quản lý cán

bộ, công chức; nghĩa vụ, quyền của cán bộ, công chức và điều kiện bảo đảm thi hành công vụ

Khoản 2 Điều 1 Nghị định số 34/2011/NĐ-CP

Nghị định này áp dụng đối với công chức quy định tại Nghị định số

06/2010/NĐ-CP ngày 25-01-2010 của Chính phủ quy định những người là công chức

Đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản quy phạm pháp luật là cơ quan,

tổ chức, cá nhân có quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm chịu ảnh hưởng trực tiếp từ việc

áp dụng văn bản đó sau khi được ban hành

(Khoản 2 Điều 3 Luật BH VB QPPL)

4 Nguyên tắc áp dụng văn bản qppl

Văn bản quy phạm pháp luật được áp dụng từ thời điểm bắt đầu có hiệu lực.Văn bản quy phạm pháp luật được áp dụng đối với hành vi xảy ra tại thời điểm màvăn bản đó đang có hiệu lực

Trong trường hợp quy định của văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực trở về trước thì áp dụng theo quy định đó

Trong trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật có quy định khác nhau về cùngmột vấn đề thì áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn

Trong trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật do cùng một cơ quan ban hành

có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì áp dụng quy định của văn bản quy phạm pháp luật ban hành sau

Trong trường hợp văn bản quy phạm pháp luật mới không quy định trách nhiệm pháp lý hoặc quy định trách nhiệm pháp lý nhẹ hơn đối với hành vi xảy ra, trước ngày văn bản có hiệu lực thì áp dụng văn bản mới

Việc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật trong nước không được cản trở việc thực hiện điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên Trong trường hợp văn bản quy phạm pháp luật trong nước và điều ước quốc tế

mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó, trừ Hiến pháp.

Bài 6: Pháp luật dân sự và tố tụng dân sự

1 Pháp luật dân sự

Với 689 điều, Bộ luật Dân sự quy định địa vị pháp lý, chuẩn mực pháp lý về cách ứng xử của cá nhân, pháp nhân; quyền, nghĩa vụ về nhân thân và tài sản của cá nhân, pháp nhân trong các quan hệ dân sự

• Vật chia được, vật không chia được.

• Vật tiêu hao, vật không tiêu hao.

Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện sau đây:

• Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập;

• Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;

• Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội

• Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự trong trường hợp luật có quy định.

• Chủ sở hữu có quyền bán, trao đổi, tặng cho, cho vay, để thừa kế, từ bỏ quyền sở hữu, tiêu dùng, tiêu hủy hoặc thực hiện các hình thức định đoạt khác phù hợp với quy định của pháp luật đối với tài sản

• Chủ sở hữu có quyền bán, trao đổi, tặng cho, cho vay, để thừa kế, từ bỏ quyền sở hữu, tiêu dùng, tiêu hủy hoặc thực hiện các hình thức định đoạt khác phù hợp với quy định của pháp luật đối với tài sản

• Thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc

• Quan hệ thừa kế giữa con riêng với bố dượng, mẹ kế

• Thời hiệu thừa kế

2 Pháp luật tố tụng dân sự

Pháp luật TTDS giải quyết các vụ việc dân sự.

- Vụ án dân sự: có tranh chấp phát sinh từ quan hệ dân sự

- Việc dân sự: không có tranh chấp nhưng có yêu cầu công nhận hoặc không công nhận một sự kiện pháp lý trong lĩnh vực dân sự

Các thủ tục tố tụng: sơ thẩm -> phúc thẩm-> giám đốc thẩm/ tái thẩm

Bài 7: Pháp luật hình sự và tố tụng hình sự

1 Pháp luật hình sự

Pháp luật hình sự quy định những hành vi nguy hiểm cho xã hội nào là tội phạm, đồng thời quy định những biện pháp chế tài gọi là hình phạt cần áp dụng đối với những chủ thể phạm tội ấy.

a Khái niệm tội phạm

Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện mộtcách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ

Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật hình

sự phải bị xử lý hình sự

b Tuổi chịu trách nhiệm hs của cá nhân

Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều

123, 134, 141, 142, 143, 144, 150, 151, 168, 169, 170, 171, 173, 178, 248, 249,

250, 251, 252, 265, 266, 286, 287, 289, 290, 299, 303 và 304 của Bộ luật này

Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác

Một số chính sách với người dưới 18 tuổi:

- Không xử phạt tù chung thân, tử hình đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.

- Đủ 16 - dưới 18: nếu quy định tù chung thân hoặc tử hình thì mức cao nhất là không quá 18 năm tù; nếu là tù có thời hạn thì mức cao nhất là không quá ¾ mức điều luật quy định

- Đủ 14 - dưới 16: nếu quy định tù chung thân hoặc tử hình thì mức cao nhất là không quá 12 năm tù; nếu là tù có thời hạn thì mức cao nhất là không quá ½ mức điều luật quy định

c Các giai đoạn thực hiện tội phạm

 Chuẩn bị phạm tội

 Phạm tội chưa đạt

 Tội phạm hoàn thành

 Quy định có liên quan: tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội

- Chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra nhữngđiều kiện khác để thực hiện TP hoặc thành lập, tham gia nhóm TP, trừ trường hợp thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm quy định tại Điều 109, điểm a khoản 2 Điều 113 hoặc điểm a khoản 2 Điều 299 của Bộ luật này

- Người chuẩn bị phạm tội quy định tại một trong các điều 108, 109, 110, 111,

112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 123, 134, 168, 169, 207, 299,

300, 301, 302, 303 và 324 của Bộ luật này thì phải chịu trách nhiệm hình sự

- Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chuẩn bị phạm tội quy định tại Điều 123, Điều 168 của Bộ luật này thì phải chịu trách nhiệm hình sự

- Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội

- Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt

Tội phạm hoàn thành là trường hợp hành vi phạm tội đã thỏa mãn tất cả dấu hiệu được mô tả trong cấu thành tội phạm

Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội là tự mình không thực hiện tội phạm đến cùng, tuy không có gì ngăn cản

Người tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự về tội định phạm; nếu hành vi thực tế đã thực hiện có đủ yếu tố cấu thành của một tội khác, thì người đó phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này.

e Một số tội phạm cụ thể

Trộm cắp tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Đã bị XP VPHC về hành vi chiếm đoạt tài sản.

b) Đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều của Bộ luật hs, chưa được xóa án tích.

c) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;

d) Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ;

đ) Tài sản là di vật, cổ vật…

Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà

tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30% hoặc dưới 11% nhưng thuộc một trong