Tài liệu Đề cương Ngoại tiết niệu: Chấn thương niệu đạo docx

Niệu đạo nam dài 14-16cm chia thành 2 đoạnvì có cơ chế chấn thương khác nhau - Niệu đạo trước: dài 10-12cm gồm: + Niệu đạo dương vật: di động + Niệu đạo bìu: cố định + Niệu đạo tầng sinh

CHẤN THƯƠNG NIỆU ĐẠO

Giải phẫu của niệu đạo nam Chẩn đoán:

Chẩn đoán: Chấn thương niệu đạo…(trước, sau) biến chứng… do …(tai nạn lao động,

tai nạn sinh hoạt…)……( đã được xử trí như thế nào)….(thời gian)

Câu hỏi:

1 Giải phẫu niệu đạo nam?

2 Biện luận chẩn đoán

3 Chẩn đoán thể

4 Chẩn đoán phân biệt?

5 Biến chứng của CTNĐ?

6 So sánh CTNĐ trước và CTNĐ sau?Bí đái sớm và muộn thườgn do các nguyên

nhân nào?

7 Điều trị CTNĐ: nguyên tắc và các phương pháp?

8 Điều trị CTNĐ theo tuyến?

9 Chăm sóc bệnh nhân CTNĐ?

Câu 1

Niệu đạo nam dài 14-16cm chia thành 2 đoạn(vì có cơ chế chấn thương khác nhau)

- Niệu đạo trước: dài 10-12cm gồm:

+ Niệu đạo dương vật: di động

+ Niệu đạo bìu: cố định

+ Niệu đạo tầng sinh môn: cố định

Đặc điểm chấn thương: Niệu đạo trước có vật xốp bao quanh nên khi chấn thương vật xốp

bị tổn thương gây chảy máu nhiều và hay để lại di chứng hẹp niệu đạo Niệu đạo trước cơ

chế chấn thương là trực tiếp hay gặp là niệu đạo tầng sinh môn do ngã ngồi hoặc soạc chân

đập tầng sinh môn lên vật cứng (ngã ngồi yên ngựa) thường là dập, đứt chứ không gấp khúc

- Niệu đạo sau: dài 4cm gồm:

+ Niệu đạo tiền liệt tuyến: ít bị tổn thương do có TLT bao quanh

+ Niệu đạo màng : xuyên qua cân đáy chậu giữa, khi chấn thương vỡ chậu niệu đạo dễ

bị tổn thương

Đặc điểm tổn thương: Niệu đạo sau chỉ tổn thương khi có chấn thương vỡ xương chậu có

di lệch(chủ yếu là ngành ngồi mu) gây co kéo cân đáy chậu → tổn thương niệu đạo màng

hay gấp khúc hoặc đứt chứ không có dập Niệu đạo sau tổn thương gây chảy máu miệng sáo

ít hơn nhưng mất máu nhiều hơn tổn thương niệu đạo trước vì chấn thương lớn hơn

Câu 2 Biện luận chẩn đoán?

Chẩn đoán dựa vào:

1 Nguyên nhân và cơ chế chấn thương

2 Lâm sàng:

- Chảy máu miệng sáo

- Bí đái:

+ Bí đái sớm: thường gặp trong dập hoặc đứt niệu đạo

+ Bí đái muộn: bí đái do phù nề ống niệu đạo

+ Chấn thương nhẹ: không có bí đái, có thể có đái máu đầu bãi

- Tụ máu:

+ Niệu đạo trước: tụ máu tầng sinh môn và tụ máu dưới da hình cánh bướm hoặc hình

đối xứng qua đường giữa

+ Niệu đạo sau: quanh hậu môn và vùng bẹn(vết tím xuất hiện muộn và mờ hơn do tổn

thương khung chậu ở sâu)

- Triệu chứng kèm theo: choáng do mất máu, tc do tổn thương tạng kết hợp(vỡ chậu,

vỡ tạng, chấn thương sinh dục)

3 CLS:

- XN máu: hc giảm HST giảm, BC tăng

- XQ: chụp niệu đạo cản quang ngược dòng(thuốc lipiodol): chỉ chụp khi bệnh nhân

không có choáng và lâm sàng chẩn đoán không chắc chắn

+ Đứt niệu đạo: thuốc không vào BQ mà tràn ra ngoài hết

+ Gấp khúc niệu đạo: thuốc không vào BQ không ngấm ra ngoài mà tràn ngược lại

Chẩn đoán dựa vào:

- Cơ chế chấn thương

- Chảy máu đầu miệng sáo ngoài bãi đái(có giá trị)

- Máu tụ tại chỗ

- Bí đái hoặc đái máu toàn bãi

- XQ niệu đạo cản quang ngược dòng

- Tc tổn thương kèm theo: choáng, vỡ chậu

Câu 3 Chẩn đoán thể loại:

1 Dập niệu đạo:

- Máu chảy đầu miệng sáo

- Đái máu đầu bãi, đái đau

- Máu tụ

- Bí đái

2 Đứt niệu đạo:

- Chảy máu đầu miệng sáo

- Tụ máu tại chỗ

- Bí đái, cầu BQ dương tính

- Đau chói tại chỗ

3 Gấp khúc niệu đạo

- Vỡ chậu có thể choáng

- Máu tụ

- Không có chảy máu miệng sáo

- Bí đái ngay

Câu 4 Chẩn đoán phân biệt?

1 Chấn thương tầng sinh môn không có CTNĐ:

- Giống: đau, tụ máu tầng sinh môn, bí đái(do phản xạ)

- Khác: Chảy máu miệng sáo(-)

Chụp cản quang niệu đạo ngược dòng: thuốc vào BQ tốt không có hình ảnh tổn thương

niệu đạo

2 Chấn thương niệu đạo có vỡ BQ:

- Không có cầu BQ vì không có bí đái

- Đau mót tiểu, mót đại tiện liên tục, đái đau

- Nước tiểu có máu tươi

- Triệu chứng của viêm phúc mạc, phù nề vùng tiểu khung tầng sinh môn

- XQ cản quang niệu đạo ngược dòng cho chẩn đoán xác định

Câu 5 Biến chứng CTNĐ?

* Biến chứng sớm:

- Choáng không hồi phục có thể tử vong

- Bí đái có thể dẫn đến suy thận cấp

- Chảy máu

- Rạn BQ gây thấm nước tiểu gây viêm nhiÔm lan toả vùng chậu hông bé

* Biến chứng muộn:

- Nhiễm khuẩn tiết niệu, nhiễm độc

- Hẹp niệu đạo

- Rò niệu đạo

- Vô sinh

- Suy thận

- Nhiễm khuẩn hô hấp

Câu 6 So sánh CTNĐ trước và sau:

1 So sánh:

Triệu chứng CTNĐ trước CTNĐ sau

- Cơ chế CT

LS:

- Bí đái

- Chảy máu miệng sáo

- Sốc

- Tc vỡ xương chậu

- Máu tụ tầng sinh môn

- CLS:

+ HC

+ XQ vỡ xương chậu

- Trực tiếp

- Muộn

- 80%

- Ít

- Không có

- ở trước HM, máu tụ dưới da hình cánh bướm đối xứng qua đường giữa

+ giảm ít + không

- Gián tiếp

- Sớm, bí đái ngay

- Ít khi có

- thường có

- có (ép bửa khung chậu thấy đau…)

- xung quanh HM và vùng bẹn, vết tím xuất hiện muộn và mờ (do

ở sâu)

+ giảm rõ + thường có

2 Nguyên nhân gây bí đái?

- Bí đái là tình trạng bệnh nhân có BQ căng đày nước tiểu, mót đi tiểu nhưng không

thể đái được

- Nguyên nhân:

+ Bí đái cơ năng (bí đái phản xạ): bí đái sau mổ, sốt

+ Do tổn thương thần kinh: các bệnh lý cột sống- tuỷ sống như viêm u chấn thương

+ Do nguyên nhân cản trở cơ học ở niệu đạo: sỏi niệu đạo, chấn thương niệu đạo, u

TLT, cục máu đông

- Trong CTNĐ: bí đái ngay do đứt, gập khúc niệu đạo hoặc do phản xạ

Bí đái muộn là do chấn thương thành niệu đạo phù nề gây chít hẹp dẫn đến bí đái

Câu 7 Các phương pháp điều trị CTNĐ?

1 Nguyên tắc điều trị:

- Phòng và chống choáng

- Phßng vµ chèng nhiÔm khuÈn: kh¸ng t¹i chç vµ toµn th©n

- Ph¸t hiÖn vµ xö trÝ kÞp thêi c¸c tæn th−¬ng kÕt hîp theo thø tù −u tiªn

- Cầm mỏu giải thoỏt ổ mỏu tụ

- Dẫn lưu nước tiểu

- Bất động bn ở t− thế nằm ngửa trên ván cứng 2 chân gác trên giá Braun

- Phục hồi lưu thụng niệu đạo(chuyờn khoa)

2 Cỏc pp phục hồi lưu thụng niệu đạo:

* Khụng mổ: Áp dụng đối với giập niệu đạo đơn thuần

- Đặt thụng đỏi qua niệu đạo và lưu sonde 7- 10 ngày

- Băng ộp, chườm lạnh tại chỗ vựng tầng sinh mụn theo kiểu chữ T

- Khỏng sinh tại chỗ và toàn thõn

- Sau khi rỳt sonde tiến hành nong niệu đạo và kiểm tra định kỳ

* Phẫu thuật:

- PT 1 thỡ

- PT 2 thỡ

- PT 1 thỡ:

+ Xử trớ cỏc tổn thương kết hợp nếu cú

+ Xử trớ chấn thương niệu đạo cú thể:

Dẫn lưu BQ đơn thuần

Dẫn lưu BQ + xử trớ tổn thương niệu đạo

Xử trớ tổn thương niệu đạo theo 2 cỏch:

=> Khõu tổn thương ngay(ớt làm): chỉ làm khi cú vỡ TLT sỏt cổ BQ

=> Đặt nũng niệu đạo trờn nũng Plastic hoặc Foley(chủ yếu) để niệu đạo tự liền

- PT 2 thỡ: Chỉ định đối với những bệnh nhõn cú sốc nặng khụng cho phộp kộo dài

cuộc mổ

+ Thỡ 1: dẫn lưu BQ trờn xương mu

+ Thỡ 2: tạo hỡnh niệu đạo sau 7 ngày hoặc 1 thỏng khi bệnh nhõn đó hồi phục

Điều trị cụ thể cỏc loại CTNĐ:

* Dập niệu đạo:

Bn đến sớm:

- Đặt sonde Foley qua niệu đạo và lưu sonde 7 ngày

- Băng ộp cầm mỏu vựng tiểu khung chữ T(đúng khố)

- Chườm đỏ, khỏng sinh

- Sau rút sonde cần nong niệu đạo và kiểm tra định kỳ để tránh hẹp niệu đạo

BN đến muộn:

- Băng ép tại chỗ

- Dẫn lưu BQ trên xương mu, dẫn lưu máu tụ tầng sinh môn

- Kháng sinh

* Đứt niệu đạo:

- Dẫn lưu BQ trên xương mu

- Lấy máu tụ dẫn lưu tầng sinh môn

- Đặt nòng niệu đạo kín(rút sau 3-4 tuần)

- Nong niệu đạo định kỳ sau rút nòng

- Tạo hình niệu đạo(phục hồi lưu thông kỳ 2)

* Gấp khúc niệu đạo:

- Dẫn lưu BQ trên xương mu

- Đặt nòng niệu đạo(rút sau 3-4 tuần)

- Nong niệu đạo định kỳ sau rút nòng, nếu không được phải mổ tạo hình niệu đạo kỳ 2

Câu 8 Xử trí chấn thương niệu đạo theo tuyến?

1 Tuyến trước:

- Khám phát hiện các tổn thương phối hợp

- Phòng và chống sốc: giảm đau, băng bó cầm máu, cố định, ủ ấm(nếu lạnh), cho uống

nước chè đường ấm nếu như không có tổn thương bụng kết hợp

- Cho bệnh nhân nằm tư thế con ếch

- Trợ tim mạch

- Nếu bí đái thì chọc hút, chọc bằng kim nhỏ vô trùng tuyệt đối

- Chuyển bn lên tuyến chuyên khoa

2 Đối với tuyến chuyên khoa:

- Nếu có tổn thương phối hợp đe doạ sốc thì xử trí sốc

- Đặt dẫn lưu BQ trên xương mu

- Xử trí tổn thương niệu đạo

Câu 9 Chăm sóc bệnh nhân CTNĐ?

1 Trước mổ:

- Nếu có sốc chống sốc tích cực

- Vận chuyển bệnh nhân trên ván cứng

- Chống nhiễm khuẩn

- Không tự tiện thông niệu đạo

- Chụp XQ niệu đạo ngược dòng có thuốc cản quang để chẩn đoán xác định XQ

khung chậu để xác định có chấn thương xương khung chậu không

2 Sau mổ:

- Toàn thân: theo dõi các chỉ số sống: mạch nhiệt độ, HA

+ Theo dõi tác dụng phụ của thuốc mê, tê (một trong nhũng tác dụng phụ là hạ HA)

+ TD chảy máu

- Tại chỗ:

+ TD tình trạng chảy máu

+ TD tình trạng nhiễm khuẩn

+ TD ống dẫn lưu: màu sắc, số lượng dịch

- Sonde dẫn lưu BQ trên xương mu rút khi rút bỏ nòng niệu đạo, bệnh nhân đái tốt qua

đường tự nhiên

- Sonde dẫn lưu khoang Rettsius rút khi hết dịch, thường sau 2-3 ngày

- Nòng niệu đạo: bơm rửa xung quanh nòng niệu đạo bằng kháng sinh và rút sau 21

ngày

- Nếu có vỡ xương chậu bất động bệnh nhân trên giá Braun đề phòng loét điểm tì: vệ

sinh sạch sẽ, xoay trở mình, nằm đệm nước, xoa phấn rôm

- Nong niệu đạo sau khi rút nòng niệu đạo 2-3 ngày phòng hẹp, dò niệu đạo

Các hình ảnh

Các đoạn niệu đạo

XQ thường có gãy xương chậu trong chấn thương niệu đạo

Thuốc cản quang trào ra ngoài

Thuốc trào ra ngoài

Niệu đạo sau căng

Chụp niệu đạo cản quang ngược dòng: thuốc trào ra ngoài