- Lồng ghép bồi dưỡng học sinh năng khiếu song song với các đối tượng học sinh khác trong tiết Toán bằng cách mở rộng một số bài tập ở SGK và đưa thêm những câu hỏi, bài tập khó hơn trìn[r]
Trang 1TRƯỜNG TIỂU HỌC VĂN ĐỨC
TỔ CHUYÊN MÔN 4 + 5
BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ CHIA SẺ KINH NGHIỆM BỒI DƯỠNG HỌC SINH
NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN LỚP 5
Năm học : 2017 -2018
Người thực hiện: Cao Thị Lý
Giáo viên : tổ 4 + 5 - Trường tiểu học Văn Đức
I ĐẶT VẤN ĐỀ:
Tiểu học là bậc học nền tảng trong học nền tảng giáo dục quốc dân Những kiến thức
mà các em tiếp thu được ở tiểu học là cơ sở quan trọng để các em học lên các bậc học cao hơn Việc giáo dục học sinh tiểu học phát triển một cách toàn diện là rất quan trọng song việc phát hiện và bồi dưỡng những chồi non năng khiếu bước đầu nảy nở cũng vô cùng cần thiết Có thể những biểu hiện năng lực đặc biệt ở một số học sinh tuy chưa thật bền vững
và có thể thay đổi cùng với quá trình phát triển của các em ở các bậc học cao hơn Song những biểu hiện năng khiếu ở một môn học nào đó của các em cần phải được các thầy cô giáo và cha mẹ quan tâm Việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu là việc làm cần thiết đối với tất cả các môn học Tuy nhiên ở mỗi lĩnh vực lại có cách bồi dưỡng khác nhau Ở chuyên
đề này tôi chỉ đề cập đến việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn Toán lớp 4 + 5
(Từ lâu và hiện nay việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh năng khiếu không chỉ được các nhà trường quan tâm mà trong sự chỉ đạo của bộ, sở giáo dục đề cập đến một cách đáng kể Trước đây đôi lúc còn nặng nề về thi cử, nhưng những năm gần đây việc thi học sinh năng khiếu được các cấp chỉ đạotheo hướng giao lưu nhẹ nhàng hơn, phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học.-NỂN BỎ)
NÊN THÊM: Năm học 2017-2018, cấp tiểu học không được tổ chức thi học sinh
giỏi, năng khiếu ở bất kì hình thức nào nhưng nhà trường, tổ chuyên môn vẫn khuyến khích giáo viên quan tâm đến bồi dưỡng đối tượng học sinh năng khiếu nhằm đạo tạo ra lớp người phát triển toàn diện, những con người mới biết yêu thích học Toán và tiếp thu nhanh có khả năng tư duy từ trừu tượng khái quát, thích tìm tòi, khám phá có suy luận logic thông minh, lanh lợi, linh hoạt, sáng tạo biết thích ứng với mọi hoàn cảnh
II MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN
- Rèn cho học sinh kĩ năng tính toán, kĩ năng giải toán, đặc biệt là khả năng vận dụng một cách linh hoạt các kiến thức toán học đã học để giải quyết các vấn đề có tính chất phức tạp hơn
- Phát triển năng lực tư duy, đặc biệt năng lực khái quát, trừu tượng hóa, trí tưởng tượng không gian Phát huy tính linh hoạt, độc lập và sáng tạo của học sinh
- Tạo niềm tin và động lực giúp học sinh học tốt môn Toán và các môn học khác
- Tạo niềm tin và động lực giúp học sinh học tốt môn Toán cũng như các môn học khác ở tiểu học Học sinh sẽ thêm yêu thích môn Toán và phát huy niềm yêu thích đó ở các bậc học cao hơn
Trang 2III THỰC TRẠNG
- Trong những năm gần đây do sự chỉ đạo của phòng, sở và bộ giáo dục việc thi học sinh năng khiếu được các cấp chỉ đạo theo hướng giao lưu nhẹ nhàng hơn, phù hợp với lứa
tuổi học sinh tiểu học Nhiệm vụ năm học 2017-2018 chỉ rõ: cấp tiểu học không được tổ
chức thi học sinh giỏi, năng khiếu ở bất kì hình thức nào, cho nên các trường không
thành lập đội tuyển học sinh năng khiếu để bồi dưỡng riêng mà khuyến khích các lớp phát
hiện học sinh năng khiếu của lớp mình để tự bồi dưỡng ngay trên lớp trong các tiết học chính khóa cùng với các đối tượng học sinh khác của lớp
- Tất cả các giáo viên (chủ nhiệm-bỏ) đều là giáo viên bồi dưỡng học sinh năng
khiếu Các đồng chí giáo viên đều phải tự soạn, tự nghiên cứu và tự sưu tầm tài liệu để bồi
dưỡng lồng ghép ngay trong các tiết học mà mình phụ trách (Toán - bỏ) trên lớp Chính
vì lý do đó, việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu gặp không ít khó khăn (như: Thời gian
dành cho việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu rất ít Cùng một lúc dạy tất cả các đối tượng học sinh, học sinh không tập trung cao vào bài học,… Bỏ)
III GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Căn cứ vào mục tiêu môn học và mục tiêu bồi dưỡng học sinh giỏi môn Toán lớp 4 + 5, xuất phát từ thực trạng hiện nay, qua thực tế giảng dạy, tôi mạnh dạn đưa ra một số
kinh nghiệm, những biện pháp giảng dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn Toán lớp 4
lớp 5 như sau:
1 Cách phát hiện học sinh giỏi
- Trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi khâu đầu tiên là khâu phát hiện và tuyển chọn học sinh, khâu này quan rất trọng Việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh năng khiếu phải được tiến hành từ những tiết học đầu năm Giáo viên chủ nhiệm trực tiếp phát hiện, lựa chọn những học sinh có chút năng khiếu, tố chất và đặc biệt ngay trong các tiết học Toán dành ít thời gian ra một vài bài tập nâng cao hơn cho học sinh năng khiếu làm Phần lớn các em sẽ bộc lộ khả năng của mình và chúng ta sẽ chú ý vào các em:
+ Thích học Toán và tiếp thu nhanh hơn các bạn khác
+ Có khả năng thay đổi cách làm phù hợp khi thay đổi các điều kiện
+ Có khả năng chuyển từ trừu tượng khái quát sang cụ thể và ngược lại
+ Thích tìm tòi, khám phá bài toán theo nhiều cách khác nhau Có suy luận, căn cứ
rõ ràng Có óc tò mò thích khám phá không dừng lại ở việc làm theo mẫu có sẵn
2 Biện pháp bồi dưỡng
- Trong các tiết học trên lớp, chúng ta củng cố vững chắc và hướng dẫn đào sâu các kiến thức đã học
- Lồng ghép bồi dưỡng học sinh năng khiếu song song với các đối tượng học sinh khác trong tiết Toán bằng cách mở rộng một số bài tập ở SGK và đưa thêm những câu hỏi, bài tập khó hơn trình độ chung đòi hỏi việc vận dụng những phương pháp giải linh hoạt, sang tạo hơn hoặc phương pháp tổng hợp, câu hỏi hay, để phát huy óc sáng tạo của học sinh
- Yêu cầu học sinh giải bài toán theo nhiều cách khác nhau Phân tích so sánh tìm ra cách giải hay, nhất, hợp lí nhất
- Tập cho học sinh tự lập đề toán rồi giải
- Hướng dẫn học sinh giải toán qua tạp chí Toán tuổi thơ
Trang 3- Việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu phải dựa trên nền tảng vững chắc của chất lượng đại trà
- Xây dựng chương trình bồi dưỡng: Hiện nay có rất nhiều sách nâng cao và các tài liệu tham khảo, Internet, song chương trình bồi dưỡng chưa có sách hướng dẫn chi tiết,
cụ thể từng tiết, từng buổi học như trong chương trình chính khoá Vì thế soạn thảo chương trình bồi dưỡng là một việc làm hết sức quan trọng và rất khó khăn nếu như chúng ta
không có sự tham khảo, tìm tòi và chọn lọc tốt Giáo viên cần soạn thảo nội dung bồi dưỡng dẫn dắt học sinh từ cái cơ bản của nội dung chương trình học chính khoá, tiến dần tới chương trình nâng cao (tức là trước hết phải khắc sâu kiến thức cơ bản của nội dung học chính khoá, từ đó vận dụng để mở rộng và nâng cao dần) Cần soạn thảo chương trình theo vòng xoáy: Từ cơ bản tới nâng cao, từ đơn giản tới phức tạp Đồng thời cũng phải có
ôn tập củng cố
- Điều cần thiết, giáo viên cần đầu tư nhiều thời gian, tham khảo nhiều tài liệu để đúc rút, soạn thảo cô đọng nội dung chương trình bồi dưỡng Cần lưu ý rằng: Tuỳ thuộc vào thời gian bồi dưỡng, khả năng tiếp thu của học sinh mà lựa chọn mức độ bài khó và từng dạng luyện tập nhiều hay ít
- Và điều quan trọng nữa là dạy như thế nào cho đạt hiệu quả: Trước hết cần chọn lọc những phương pháp giải dễ hiểu nhất để hướng dẫn học sinh, không nên máy móc theo các sách giải
- Cần vận dụng đổi mới phương pháp giảng dạy phù hợp với nội dung từng bài; phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh
- Trong quá trình dạy: Bồi dưỡng thường xuyên, liên tục, tăng cường kiểm tra, đánh giá thi cử để điều chỉnh uốn nắn kiến thức kĩ năng một cách kịp thời và hiệu quả
+ Nắm vững phương châm: Dạy chắc cơ bản rồi mới nâng cao Thông qua những bài luyện cụ thể để dạy phương pháp tư duy, dạy kiểu dạng bài có quy luật trước, loại bài có tính đơn lẻ đặc biệt sau
+ Các bài cơ bản đối với học sinh năng khiếu có thể làm nhanh hoặc cho tự làm
nhưng phải kiểm tra biết chắc chắn là chắc cơ bản rồi mới năng cao, nếu bỏ qua bước này trình độ học sinh sẽ không ổn định và không vững chắc Sau đó mới nâng cao đưa dần những bài tổng hợp nhiều loại kiến thức, học sinh đã nắm vững từng loại sẽ dễ dàng nhận
ra và giải quyết được
+ Mỗi chuyên đề cần chọn một hoặc hai bài điển hình, quan trọng là phải rút ra
phương pháp rồi cho thêm một số bài cho học sinh tự vận dụng cho thành thạo phương pháp, cần kiểm tra thẩm định xem học sinh đã nắm chắc chưa, nếu chưa cần củng cố đến khi được mới thôi
+ Hầu hết các bài đều có thể quy về một loại nào đó cùng nhiều bài khác có quy tắc giải chung đó là phổ biến: mỗi loại bài toán có một loại nguyên tắc, cứ xác định đúng loại bài, sử dụng đúng nguyên tắc là giải quyết được Nhưng cá biệt có một ít bài không theo những nguyên tắc chung, thuộc những tình huống cá biệt, có thể sử dụng những cách riêng thường không rõ quy luật nhưng giải quyết nhanh Cần phải coi trọng loại bài có quy tắc là chính Loại sau chỉ nên giới thiệu sau khi đã học kĩ loại trên vì loại đó học bài nào chỉ biết bài đó mà không áp dụng cho nhiều bài khác được
- Trong quá trình chữa bài cho học sinh: Gv phải giải một cách chi tiết, lập luận rõ ràng, không làm tắt để học sinh hiểu sâu bài toán đặc biệt là những bài khó có nhiều HS sai sót
Trang 4(- Mặt khác tôi thường xuyên sưu tầm các bộ đề thi từ cấp thi xã , thành phố, tỉnh nhằm giúp học sinh tiếp xúc làm quen với nhiều dạng đề, nhiều kiểu bài –nên bỏ).
3 Nội dung bồi dưỡng
Chúng ta tập trung bồi dưỡng vào các chuyên đề sau:
- Chuyên đề về số và dãy số tự nhiên
- Chuyên đề về phân số và số thập phân
- Chuyên đề về các bài toán có nội dung hình học
- Chuyên đề về toán chuyển động đều
- Chuyên đề về các bài toán đại lượng tỉ lệ
- Chuyên đề về các bài toán định tính (suy luận logic)
4 Một số biện pháp bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn Toán lớp 5 thông qua tiết dạy trên lớp:
Khi ta tiến hành dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu lồng ghép trong một tiết Toán ở trên lớp ta có thể tiến hành theo quy trình sau:
Bước 1: KTBC (Ta có thể thiết kế 2 loại câu hỏi hoặc bài tập cho hai đối tượng (HS
đại trà và HS năng khiếu )
Bước 2 : Dạy bài mới (Bài hình thành kiến thức mới)
- Những câu hỏi dễ, đơn giản dành cho học sinh đại trà
- Thiết kế những câu hỏi đòi hỏi sự tư duy, sự tổng hợp, khái quát hóa để rút ra kiến thức mới (quy tắc, công thức hay cách giải một dạng toán …) dành cho học sinh năng khiếu
Bước 3 : Luyện tập thực hành (Bài luyện tập)
- Gv cần chuẩn bị nội dung lồng ghép bồi dưỡng học sinh năng khiếu trong mỗi bài tập cụ thể bằng cách đưa thêm một hoặc hai câu hỏi có tính nâng cao để tạo ra một tình huống có vấn đề đòi hỏi học sinh năng khiếu phải tư duy để giải quyết tình huống đó Hay thiết kế thêm một bài tập nâng cao mà kiến thức liên quan đến nội dung bài học dành cho học sinh năng khiếu
Bước 4 : HS tự kiểm tra, đánh giá.
khuyến khích HS tự kiểm tra bài hoặc đổi chéo bài đã làm để phát hiện, điều chỉnh, sửa chữa những sai sót và học tập những cách giải hay của bạn Giáo viên luôn động viên các
em kịp thời các em tạo hứng thú học tập cho các em
- GV nhận xét bài làm của HS năng khiếu theo hướng động viên, khuyến khích, động viên, nêu gương những HS có cách giải sáng tạo, tạo cho HS niềm tin vào sự tiến bộ của bản thân mỗi học sinh
Bước 5 : Dặn dò, hướng dẫn HS tự học ở nhà.
- GV cần giao cho HS năng khiếu BT nâng cao liên quan đến kiến thức các em vừa học để khắc sâu kiến thức đó
Nên thêm:
5.Ví dụ cụ thể về bồi dưỡng học sinh năng khiếu trên lớp:
(Một bài toán cụ thể trong SGK: Giáo viên năng cao về số, về yêu cầu, câu hỏi nâng cao
thế nào? Để bồi dưỡng HS năng khiếu (không lấy thêm kiến thức bên ngoài SGK)
Trang 5III KẾT LUẬN:
Việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu môn Toán có thể coi là một quá trình Hiện nay ở các nhà trường không còn tồn tại trường chuyên, lớp chọn nên công tác bồi dưỡng phát hiện học sinh năng khiếu môn Toán phải được tiến hành đồng thời trong những tiết dạy đại trà: Thông qua hệ thống câu hỏi, các bài tập ở những cấp độ khác nhau
Từ đó căn cứ vào năng lực từng em mà giáo viên có những tác động sư phạm đến với các em: Quan tâm hơn đưa nhiều nội dung học tập có yêu cầu cao để thêm các bài tập khó hơn Sau đó phải dành thời gian chấm và chữa bài một cách chi tiết tỉ mỉ, nên có những lời động viên khích lệ để các em phát huy tốt hơn khả năng của mình.Việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu phải dựa trên nền tảng vững chắc của chất lượng đại trà Những học sinh có năng khiếu có quyền được học tập và phát triển năng lực theo sở trường của mình, các em sẽ được học chuyên sâu hơn Quá trình học bao gồm cả quá trình tự học: Tự học là điều kiện tốt nhất để phát triển tư duy độc lập và cao hơn nữa là tư duy phát hiện rồi đến tư duy sáng tạo Năng lực tư duy và khả năng tự học của học sinh là những vấn đề cực kỳ quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách sáng tạo của học sinh Chính vì vậy cả thầy và trò phải nhận thức rõ việc dạy và học một cách đúng đắn để chất lượng bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn Toán được nâng cao
*Đề nghị các đồng chí giáo viên trong tổ CM tích cực tham gia đóng góp cho chuyên đề và gửi lên gmail tổ để tổ trưởng theo dõi!