Thông qua việc thực hiện giải pháp này tôi đã rút ra được cho bản thân một số bài học về việc xác định kiến thức trọng tâm then chốt để hình thành kĩ năng cho học sinh; bài học về cách t[r]
Trang 1MỤC LỤC Trang
2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 6
3 Các sáng kiến được sử dụng để giải quyết vấn đề 7
4 Hiệu quả của sáng kiến đối với hoạt động giáo dục, với bản
III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
KINH NGHIỆM CÔNG TÁC HƯỚNG DẪN HỌC SINH CÁCH PHÂN ĐOẠN PHẦN THÂN BÀI KHI LÀM BÀI VĂN TỰ SỰ - TẬP LÀM VĂN LỚP 6
I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Trang 2Là một giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn bản thân tôi cũng như rất nhiều các đồng nghiệp của mình, luôn luôn mong muốn các học trò viết được những bài văn hay Để có được những bài văn hay trước hết bài văn ấy phải được tạo lập theo đúng yêu cầu của đề bài, đúng kiến thức cơ bảo và hình thức trình bày đúng cách Một bài văn đúng quy cách được trình bày theo bố cục ba phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài Muốn có được bài văn hay, đúng người viết không phải chỉ chú ý đến nội dung kiến thức mà còn phải chú ý đến hình thức trình bày
Yêu cầu là như vậy, xong trong thưc tế các em học sinh khi viết văn đa phần
là không xây dựng dàn bài chi tiết, chưa phân đoạn, chia đoạn khi viết bài văn Từ tình trạng này dẫn đến phần thân bài của các em thườn chỉ là một đoạn văn, các ý trong phần thân bài vì thế sẽ có sự sắp xếp lộn xộn, chưa khoa học, hiệu quả diễn đạt chưa cao
Trong khi đó yêu cầu của giáo dục, cụ thể là cái đích đến của phân môn tập làm văn là để rèn kĩ năng nói, viết theo từng kiểu loại văn bản đảm bảo mục đích giao tiếp trong đời sống xã hội Từ đó hướng tới cuộc sống hòa nhập trong tương lai gần khi trưởng thành
Trong chương trình Ngữ văn lớp 6 cũng đã có tiết học hướng dẫn lập dàn bài, cách viết đoạn văn Song thời lượng dành cho nội dung này chưa nhiều, chưa cụ thể hóa các kĩ năng xây dựng dàn bài và phân đoạn cho phần thân bài trong bài tập làm văn
Vì vậy, để khắc phục và giải quyết tình trạng học sinh viết bài văn chưa đảm bảo yêu cầu, phần thân bài còn lan man, lộn xộn chưa đảm bảo tính mạch lạc của văn bản Tôi đã tìm hiểu và lựa chọn nghiên cứu biện pháp giúp học sinh có kĩ năng phân đoạn phần thân bài khi làm bài văn tự sự trong phân môn tập làm văn lớp 6
2 Mục đích nghiên cứu.
Với mục đích đổi mới nội dung, phương pháp dạy học phân môn tập làm văn,
cụ thể là việc hướng dẫn, rèn cho học sinh có kĩ năng phân đoạn phần thân bài trong bài tập làm văn Kinh nghiệm công tác này sẽ là biện pháp để nâng cao chất lượng bài viết của các em học sinh từ đó nâng cao chất lượng giáo dục, hiệu quả giảng dạy môn Ngữ văn trong nhà trường Trung học cơ sở
Trang 33 Đối tượng nghiên cứu
Sáng kiến kinh nghiệm sẽ nghiên cứu, tổng kết hình thành nên phương pháp xây dựng dàn bài và phân đoạn phần thân bài trong bài tập làm văn Khắc phục tình trạng khi viết phần thân bài các em học sinh chỉ viết một đoạn văn đang diễn ra rất phổ biến không chỉ ở các em học sinh lớp 6 mà ở cả các lớp 7,8,9
4 Kế hoạch nghiên cứu
1 Từ 05/9 đến
20/9/2016
Lựa chọn nội dung nghiên cứu, viết
đề cương chi tiết các bước nghiên cứu, thực hiện nội dung và giải pháp thực hiện
Bản đề cương chi tiết
2 Từ 21/9 đến
15/10/2016
- Sưu tầm tài liệu về cơ sở lý luận của nội dung nghiên cứu
- Khảo sát thực tế kĩ năng của học sinh, trao đổi với đồng nghiệp về thực trạng làm bài tập làm văn của các em học sinh
- Tài liệu lý thuyết làm cơ sở cho sáng kiến kinh nghiệm
- Kết quả khảo sát thực tế học sinh
3
Từ 15/10 đến
10/12/2016
- Xác định các đơn vị kiến thức cần hướng dẫn, rèn kĩ năng cho các em học sinh
- Trao đổi với đồng chí đồng nghiệp
đề xuất các biện pháp nhằm cụ thể hóa phương pháp hướng dẫn học sinh xây dựng dàn bài và phân đoạn phần thân bài khi viết bài tập làm văn
- Áp dụng thử nghiệm các biện pháp, các sáng kiến vào thực tế giảng dạy tại trường Trung học cơ sở
- Danh mục các tiết học, các đơn vị kiến thức
- Tập hợp ý kiến đóng góp của đồn nghiệp
- Hoạt động lên lớp cụ thể
4 - Đánh giá mức độ chuyển biến trong
bài viết của học sinh thông qua bài kiểm tra cuối học kì I
- Hệ thống lại quá trình áp dụng thực
- Kết quả kiểm tra học kì I
- Bản tổng hợp kết
Trang 4Từ 11/12 đến
25/12/2016
nghiệm sáng kiến vào thực tế giảng dạy
- Trao đổi thảo luận với đồng nghiệp đánh giá mức độ thành công, hạn chế của sáng kiến kinh nghiệm
quả các tiết dạy áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
- Dự thảo báo cáo tổng kết sáng kiến kinh nghiệm
5
Từ 26/12 đến
31/12/2016
- Hoàn thiện báo cáo tổng kết sáng kiến kinh nghiệm
- Điều chỉnh bổ xung để áp dụng cho phân đoạn phần thân bài văn miêu tả
ở học kì II
- Báo cáo tổng kết sáng kiến kinh nghiệm
6 Từ 07/01 đến
29/4/2017
Áp dụng sán kiến kinh nghiệm vào thực tế giảng dạy tại trường THCS
Hoạt động cụ thể
7 Từ 15/5 đến
20/5/2017
Hoàn thiện báo cáo, nộp hội đồng xét duyệt chấm sáng kiến kinh nghiệm cấp cơ sở
Báo cáo chính thức của sáng kiến kinh nghiệm
5 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết của sáng kiến kinh nghiệm: Phương pháp đọc tham khảo tài liệu nắm được các căn cứ để phân đoạn phần thân bài trong khi viết bài văn tự sự
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin:
+ Phương pháp dự giờ thăm lớp đồng nghiệp
+ Phương pháp khảo sát chất lượng học sinh thông qua bài kiểm tra khảo sát
- Phương pháp thống kê, sử lý số liệu:
+ Phương pháp phân loại năng lực học sinh sau khảo sát
+ Phương pháp phân tích số liệu sau phân loại học sinh
II NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận của sáng kiến
- Tập làm văn là một trong ba phân môn của môn Ngữ văn Một bài tập làm văn hoàn chỉnh là bài văn đảm bảo cấu trúc ba phần: mở bài, thân bài, kết bài Trong đó phần thân bài là phần quan trọng thể hiện rõ nội dung chi tiết của toàn bài
Trang 5văn, chính vì vậy phần thân bài của bài văn tự sự đòi hỏi phải đáp ứng được yêu cầu hệ thông và mạch lạc trong văn bản để đảm bảo tính mạch lạc trong trong văn bản các sự việc phải được trình bày theo một hệ thống và có trình tự Từ đó cho thấy việc cần thiết phải phân đoạn và sắp xếp các đoạn theo trình tự hợp lý, đảm bảo tính hệ thống của bài văn
- Để phân đoạn phần thân bài cho bài văn tự sự cần phải có căn cứ để phân đoan, cụ thể:
+ Căn cứ vào các sự việc chính của vấn đề tự sự (sự việc, hiện tương….),
mỗi sự việc chính được trình bày bằng một đoạn văn (Sách giáo viên Ngữ văn 6 tập I, Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng Ngữ văn THCS tập I)
+ Căn cứ vào những biến đổi trong quan hệ nội dung: Mỗi vật, việc, hiện tượng khác nhau thì được tách riêng thành các đoạn văn khác nhau Mỗi một không gian, thời gian của vật, việc, hiện tượng khác nhau thì được tách riêng thành các đoạn văn khác nhau Quan hệ giữa các mặt, các đặc diểm, các tác dụng khác nhau của một vât, việc, hiện tượng cũng được tách thành các đoạn văn khác nhau
(Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng Ngữ văn THCS tập I)
2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến
Từ thực tế giảng dạy môn ngữ văn tại trường THCS và thông qua phân tích kết quả khảo sát năng lực học sinh đầu năm học cho thấy đa số các em học sinh lớp
6 chưa nắm chắc bố cục của một bài văn Nhiều bài viết chưa nhận diện được chủ
đề của văn bản, chưa thể hiện được bố cục ba phần của văn bản Đa số các em đang trình bày bài văn tự sự dưới dạng trả lời các câu hỏi: Ai? Cái gì? Như thế nào? từ
đó chưa thể hiện được đúng theo yêu cầu của đề văn, bài văn viết sơ sài chưa làm
rõ được các vật, việc, hiện tượng được thể hiện trong bài văn Bên cạnh đó đa số các em học sinh là con em đồn bào dân tộc thiểu số, đời sống còn nhiều khó khăn Một số em ngoài giờ học còn phải phụ giúp gia đình ít có thời gian dành cho học tập, không có nhiều tài liệu để tham khảo, mở rộng kiến thức cũng như ít có thời gian và điều kiện để luyện tập Đó là vấn đề khó khăn khi các em học sinh lớp 6 tiếp cận với chương trình Ngữ văn THCS, nhất là phân môn tập làm văn Vì vậy việc làm thế nào để các em học sinh có thể làm bài văn tự sự đảm bảo đúng yêu cầu, hệ thống và mạch lạc là vấn đề cần được quan tâm tìm ra giải pháp khắc phục
Trang 6để từng bước nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục.
3 Các sáng kiến đã được sử dụng để giải quyết vấn đề
Để hướng dẫn học sinh cách phân đoạn phần thân bài khi làm bài văn tự sự
trước hết cần hướng dẫn các em học sinh tìm hiểu chung về văn tự sự Từ đó các
em học sinh có những kiến thức cơ bản về văn tự sự Thông qua việc phân tích các
ví dụ làm cho học sinh hiểu được: Tự sự là phương thức trình bày một chuỗi các
sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia, cuối cùng dẫn đến một ý nghĩa.
(Tiết 8: Tìm hiểu chung về văn bản tự sự: Mục I: Ý nghĩa và đặc điểm chung của phương thức tự sự)
Khi các em đã nắm bắt được tự sự là một chuỗi các sự việc nối tiếp nhau cuối cùng dẫn đến một ý nghĩa, lúc đó sẽ kích thích các em tìm ai, cái gì tạo nên chuỗi sự việc đó Khi đó với vai trò là người định hướng dẫn dắt, người giáo viên
hướng các em tìm hiểu sự việc và nhân vật trong văn tự sự để nhận ra: Sự việc trong văn tự sự được trình bày cụ thể về thời gian, địa điểm, nhân vật, nguyên nhân, diễn biến, kết quả Nhân vật trong văn tự sự là người thực hiện các sự việc được thể hiện trong văn bản Nhân vật được thể hiện qua tên gọi, lai lịch, tính nết, hình dáng.
(Tiết 12: Sự việc và nhân vật trong văn tự sự: Mục I: Đặc điểm của sự việc và nhân vật trong văn tự sự)
Khi học sinh đã có được tri thức cơ bản về các yếu tố cấu thành nên bài văn
tự sự là sự việc là nhân vật Lúc này việc tìm hiểu cách làm bài văn tự sự là hoàn toàn phù hợp với tư duy logic của người học Đối với tiết học tìm hiểu đề và cách làm bài văn tự sự, Giáo viên đi sâu hướng dẫn phân đoạn phần thân bài ở hoạt động 2 – tiết 16
(bài soạn minh họa)
* Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh
cách làm bài văn tự sự
GV: Ghi đề bài lên bảng
? Việc đầu tiên khi làm bài văn tự sự là
gì?
2 Cách làm bài văn tự sự:
* Đề bài: Kể một câu truyện mà em thích bằng lời văn của em
Trang 7- Tìm hiểu đề: Đọc kĩ lời văn của đề
bài, nắm được yêu cầu của đề bài
GV: gọi học sinh nêu tên một số truyện
mà mình muốn kể Lựa chọn 1 truyện
để kể
HS: Sơn Tinh Thủy Tinh, Thánh
Gióng, Bánh chưng bánh giầy… Lựa
chọn truyện Thánh Gióng để kể
GV: Tổ chức cho học sinh hoạt động
nhóm đôi trong 3 phút: Nội dung: Lập
ý cho đề văn
HS: Thảo luận, trình bày, nhận xét bổ
sung
GV: Nhận xét, bổ sung -> chốt
? Lập ý cho đề văn là làm công việc gì?
HS: Trả lời (ý 2 phần ghi nhớ)
GV: Câu truyện bắt đầu từ đâu và kết
thúc khi nào?
- Bắt đầu: Đứa bé nghe sứ giả tìm
người tài đánh giặc…
- Kết thúc: Vua nhớ công ơn….lập đền
thờ ngay ở quê nhà
GV: gợi ý cho học sinh lập dàn bài
Chú ý các sự việc chính trong truyện
HS thảo luận theo nhóm (5p) và trình
bày Nhận xét bổ sung của các nhóm
GV: Khái quát, nhấn mạnh, chốt dàn
bài
a) Tìm hiểu đề
b) Lập ý:
- Nhân vật chính: Thánh Gióng
- Nhân vật phụ: Cha mẹ Gióng, Sứ giả, dân làng
- Sựu việc: Đánh đuổi giạc Ân
c) Dàn bài:
* Mở bài: Giới thiệu sự ra đời kì lạ của Gióng
* Thân bài:
- Gióng và sứ giả
- Gióng ăn khỏe lớn nhanh như thổi
Trang 8? em hiểu như thế nào là “viết bằng lời
văn của em”?
(tự chọn từ, đặt câu và diễn đạt theo
dàn ý đã lập, không sao chép văn bản)
GV nêu yêu cầu: Hãy chọn một sự việc
để viết thành đoạn văn
HS: có thể lựa chọn các sự việc khác
nhau để viết thành đoạn văn Trình bày
GV: nhận xét Chốt: Như vậy mỗi một
ý chính tron phần thân bài có thể viết
thành một đoạn văn Phần thân bài có
thể bao gồm nhiều đoạn văn thích hợp
với các sự việc đã nêu
- Gióng vươn vai biến thành tráng sĩ
- Gióng đi giết giặc
- Roi sắt gãy, nhổ tre làm vũ khí Thắng giặc Gióng cở bỏ giáp sắt cưỡi ngựa bay về trời
* Kết bài: Vua ghi nhớ công ơn phong
là Phù Đổng Thiên Vương và lập đền thờ ở quê nhà
d) Viết bài văn
Để học sinh có được chuẩn mực về một đoạn văn, trong tiết 19: Lời văn, đoạn văn tự sự sẽ cung cấp cho các em tri thức về đoạn văn tự sự chú trọng vào hoạt động 3 và phần luyện tập (được tìm hiểu theo quy trình bài soạn minh họa)
Hoạt động3: Tìm hiểu về đoạn văn.
GV: - Phát phiếu học tập, các nhóm thảo luận theo
từng đoạn văn vơi nội dung sau:
- Mỗi đoạn văn biểu đạt ý chính nào? Gạch dưới
các câu biểu đạt ý chính ấy? Tại sao người ta gọi
đó là câu chủ đề?Ngoài những ý chính còn có
những ý phụ nào? Có tác dụng gì?
HS: * Ý chính trong các đoạn văn:
Đoạn 1: Vua Hùng kén rể
Đoạn 2: Hai người đến cầu hôn đều có tài
Đoạn 3: Thuỷ Tinh đánh Sơn Tinh
Những câu văn trên đều là câu chủ đề vì đó là vấn
3-Đoạn văn:
Trang 9đề chủ yếu mà người viết muốn trình bày.
* Ý phụ:
Đoạn 1: Vua Hùng có con gái đẹp
Đoạn 2: Tài năng của Sơn Tinh, Thủy Tinh
Đoạn 3: Thủy Tinh hô mưa, gọi gió, làm thành
giông bão
Những ý phụ dẫn dắt đến ý chính,làm rõ ý chính
GV: - Để dẫn đến ý chính ấy người kể đã dẫn từng
bước như thế nào?
HS: - Đoạn 1: Vua Hùng có con gái đẹp – yêu
thương - kén rể
- Đoạn 2: Hai người đến cầu hôn
Đều có tài lạ - Giới thiệu từng người
- Đoạn 3: Thuỷ Tinh dâng nước đánh Sơn Tinh Kể
theo thứ tự
GV: - Từ bài tập trên, em hãy cho biết cách viết
đoạn văn tự sự?
HS: - Đoạn văn thường có một ý chính diễn đạt
thành một câu gọi là câu chủ đề
- Các câu khác diễn đạt những ý phụ dẫn đến ý
chính đó là giải thích cho ý chính, làm cho ý chính
nổi lên
GV: Đoạn văn tự sự được đánh dấu bằng chữ cái
mở đầu viết hoa lùi đầu dòng và hết đoạn có dấu
chấm xuống dòng Mỗi đoạn thường có một ý
chính.
GV: Gọi HS đọc ghi nhớ SGK
Hoạt động 4: Hướng dẫn HS luyện tập.
GV: gọi HS đọc bài tập
- Xác định yêu cầu của đề
- Trình bày cách làm bài
HS: Đọc bài tập
- Trình bày cách làm bài
GV: Hướng dẫn HS chữa bài
- Đoạn văn tự sự: gồm một
số câu, được xác định giữa hai dấu chấm xuống dòng Mỗi đoạn thường có một ý chính
II- Luyện tập:
Bài tập 1:
-Đoạn a: Kể việc Sọ Dừa chăn bò giỏi
- Câu chủ đề: câu 2
- Đoạn b: Con gái Phú ông đưa cơm cho Sọ Dừa và thái độ của từng người đối với Sọ Dừa
- Câu chủ đề: câu1
- Đoạn c: Tính nết trẻ con của một cô gái
- Câu chủ đề: 2 Bài tập 2:
-Câu a sai: trình tự các động tác bị đảo ngược: Cưỡi ngựa, lao, nhảy lên lưng ngựa, đóng chắc yên ngựa
Trang 10HS: Viết câu giới thiệu.
-3 HS lên bảng làm bài
- Các HS khác nhận xét, chữa bài
-Câub: viết đúng trình tự các động tác
Bài tập 3:
Viết câu giới thiệu các nhân vật Thánh Gióng, Lạc Long Quân, Âu Cơ
Khi học sinh đã nắm vững các bước àm bài văn tự sự cũng như đã hiểu phần thân bài của bài văn tự sự có thể bao gồm nhiều đoạn văn phù hợp với các sự việc
đã nêu trong dàn ý Đến lúc này giáo viên phát huy vai trò người định hướng cho các em luyện tập rèn kĩ năng phân đoạn trong phần thân bài thông qua các tiết làm bài văn số 2 (Tiết: 37,38), Làm bài văn số 3 (Tiết: 49,50), Luyện tập xây dựng bài
tự sự - Kể chuyện đời thường (Tiết: 48), Luyện tập kể chuyện tưởng tượng (Tiết: 58) và các tiết trả bài viết văn (Tiết 47, 64)
Như vậy qua quá trình thực hiện hướng dẫn học sinh phân đọn phàn thân bài khi làm bài văn tự sự bản thân tôi rút ra một số kinh nghiệm cụ thế sau:
- Hướng dẫn, định hướng để học sinh chiếm lĩnh tri thức một cách chủ động
- Định hướng để học sinh hình thành những chuẩn mực cần phải đạt đến khi viết đoạn văn
- Phân phần thân bài của bài văn thành các đoạn văn dựa trên cơ sở các ý chính đã nêu trong dàn bài để đảm bảo tính hệ thống và mạch lạc của văn bản
4 Hiệu quả của sáng kiến đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
Sau khi áp dụng kinh nghiệm Hướng dẫn học sinh phân đoạn phần thân bài khi làm bài văn tự sự tôi nhận thấy có những chuyển biến rõ rệt, cụ thể:
- Đối với chất lượng giảng dạy và giáo dục của bản thân: Bản thân tôi có động lực để tăn cường sự chuẩn bị khi lên lớp Đó là việc nghiên cứu kĩ nội dung bài dạy, tham khảo tài liệu, bồi dưỡng về chuyên môn một cách chủ động tự giác
để đáp ứng được yêu cầu giảng dạy
- Đối với quá trình tiến bộ của các em học sinh: Khi áp dụng kinh nghiệm vào thực tế giảng dạy cho các em học sinh đã có sự tiến bộ về cả nhận thức và tinh thần học tập Các em đã chủ động, tích cực tham gia xây dựng bài để khám phá và lĩnh hội tri thức, rèn luyện kĩ năng làm một bài văn tự sự nói riêng và các thể loại
