- Kĩ năng đánh giá tính đầy đủ của văn bản - Kĩ năng đánh giá nguyên nhân, hiệu quả của văn bản - Kĩ năng đánh giá tính cập nhật của nội dung văn bản - Kĩ năng đánh giá tính hấp dẫn, thu[r]
Trang 1I Thông tin chung về sáng kiến
1 Tên sáng kiến: " Xây dựng bài tập hồi đáp văn bản truyện cho học sinh
Tiểu học trong môn Tiếng Việt lớp 4 tập 1”
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục và Đào tạo (Dạy học môn Tiếng
Trình độ chuyên môn: Đại học Sư phạm Tiểu học
Giảng dạy môn: dạy và chủ nhiệm lớp 4A
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Kim Đồng thành phố Yên Bái
Điện thoại: 0915227891
II Mô tả giải pháp sáng kiến
1 Tình trạng giải pháp đã biết
1.1 Chương trình và Tài liệu Hướng dẫn học
Môn Tiếng Việt lớp 4 theo mô hình trường học mới trong 35 tuần,mỗi tuần học 9 tiết Chương trình gồm:
Tập 1A gồm 3 chủ điểm học trong 10 tuần Gồm các chủ điểm sau:
- Thương người như thể thương thân (nhân ái)
- Măng mọc thẳng (trung thực, tự trọng)
- Trên đôi cánh ước mơ (ước mơ)
Tập 1B gồm 2 chủ điểm trong 8 tuần Gồm các chủ điểm sau:
- Có chí thì nên ( nghị lực)
- Tiếng sáo diều (vui chơi)
Tập 2A gồm 3 chủ điểm học trong 10 tuần Gồm các chủ điểm sau:
- Người ta là hoa đất ( năng lực, tài trí)
- Vẻ đẹp muôn màu (óc thẩm mĩ)
- Những người quả cảm (dũng cảm)
Tập 2B gồm 2 chủ điểm học trong 8 tuần Gồm các chủ điểm sau:
- Khám phá thế giới (du lịch thám hiểm)
- Tình yêu cuộc sống (lạc quan, yêu đời)
Trang 2Tài liệu Hướng dẫn học: Khổ sách to, trình bày đẹp, màu sắc phong phú.
Các bài đọc đi từ dễ đến khó và học theo từng chủ điểm phù hợp tâm lý trẻ em vàtrình độ nhận thức học sinh Nội dung các bài trình bày theo hướng đồng tâm giúpcho việc khắc sâu kiến thức Tuyển chọn được những bài đọc có tính giáo dục cao,
có phần định hướng sư phạm rõ ràng Nội dung các bài văn, đoạn văn có một bướctiến lớn so với SGK trước đây Chất văn được nâng lên, nhiều bài văn, bài thơđược trích hoặc soạn từ các tác phẩm văn học có giá trị ở các thời đại thuộc khotàng văn học trong nước hay nước ngoài hợp với thị hiếu và nhận thức của trẻ em,gây cảm xúc mạnh để lại ấn tượng sâu sắc trong tâm hồn các em
1.2.Đồ dùng, thiết bị dạy học
Trong môn Tiếng Việt với một văn bản việc xây dựng bài tập hồi đápvăn bản truyện là rất quan trọng Với một số bài thơ, bài văn cần xây dựng bài tậphồi đáp văn bản để học sinh dễ dàng nắm được nội dung và ý nghĩa của bài, từ đóthấy được cái hay, cái đẹp mà tác giả muốn hướng đến.Với một số bài thơ, bài văncần có thiết bị hỗ trợ dạy học như ti vi, đầu đĩa phục vụ cho hoạt động dạy đọc hiểu
Trong thư viện, tranh ảnh minh hoạ của môn Tiếng Việt lớp 4 theo mô hìnhtrường học mới hầu như không có Tranh ảnh trong tài liệu hướng dẫn học nhiềubài chưa gợi tả hết nội dung của bài
1.3 Hoạt động dạy và học
1.3.1.Hoạt động dạy của giáo viên
Giáo viên đã chủ động trong việc hướng dẫn học sinh khai thác nội dung vàlựa chọn biện pháp dạy học nhưng còn một số giáo viên còn chưa làm chủ nhữngkiến thức cần cung cấp cho học sinh nên chỉ giúp học sinh tìm hiểu được nhữngnội dung cơ bản của văn bản truyện Giáo viên chưa giúp cho học sinh khám pháhết được cái hay, cái đẹp các từ và câu trong bài nhằm toát lên nội dung, ý nghĩa,tình cảm mà tác giả gửi gắm vào trong bài Nhiều giáo viên còn chưa thườngxuyên sử dụng các biện pháp dạy học tích cực, chưa chủ động sử dụng đồdùng dạy học, chỉ sử dụng đồ dùng dạy học khi có người dự giờ nênkết quả dạy học còn nhiều hạn chế
Kĩ năng hồi đáp văn bản phải được xem là trọng tâm cần hình thành cho họcsinh tiểu học nên việc giúp học sinh có kĩ năng hồi đáp văn bản nghệ thuật lànhiệm vụ cần thiết đối với mỗi giáo viên
Khi xây dựng bài tập hồi đáp văn bản truyện cho học sinh, giáo viên tiểu họcgặp nhiều khó khăn vì mức độ chú trọng không bằng các bài tập tái hiện và cắtnghĩa Giáo viên phải tính đến tính vừa sức và độ thú vị của bài tập cho học sinh
Trang 3Một phần là do học sinh chưa được làm quen nhiều với dạng bài tập hồi đáp, chưa
có kĩ năng để thực hiện tốt loại bài tập này
Trong các văn bản nghệ thuật thì văn bản truyện chiếm nhiều thời lượng hơn
cả Việc tìm hiểu nội dung văn bản truyện không chỉ mang lại cho học sinh nhữngkiến thức thông thường mà còn những bài học về tình người, về ước mơ, về cáchứng xử trong cuộc sống…
Thực tế ở một số giờ dạy Tiếng Việt, giáo viên phân bố thời gian chưa hợp
lí Thời gian dành cho học sinh đọc hiểu còn quá ít, bắt học sinh học một cách thụ
động Đây là nguyên nhân khiến học sinh đọc hiểu văn bản truyện còn chưa tốt,
chưa sâu
1.3.2 Hoạt động học của học sinh
Trình độ học sinh không đồng đều Trong quá trình đọc hiểu, một số em cònhấp tấp, không chịu khó tư duy dẫn đến hiểu sai nội dung, ý nghĩa văn bản truyện.Qua kiểm tra, kết quả khảo sát chất lượng lớp 4D trường Tiểu học Hồng Thái đầunăm học 2016-2017 như sau:
2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Mục đích của giải pháp
Dựa vào các cơ sở khoa học về vấn đề đọc, các kĩ năng cần có trong phânmôn Tiếng Việt, tôi xin xây dựng một số bài tập hồi đáp văn bản truyện cho họcsinh lớp 4
Sáng kiến kinh nghiệm cần giải quyết những nhiệm vụ sau:
- Tìm hiểu văn bản truyện
Trang 4- Tìm hiểu về kĩ năng hồi đáp văn bản truyện.
Đáp ứng mục tiêu của việc tiếp nhận văn bản nghệ thuật:
Người đọc tri giác, hiểu ngôn từ, tình tiết, cốt truyện, thể loại để có cảmnhận hình tượng trong sự toàn vẹn của các chi tiết, các liên hệ…
Người đọc tiếp xúc với ý đồ sáng tạo của người nghệ sĩ, thâm nhập vào hìnhtượng như sự kết tinh sâu sắc tư tưởng, tình cảm của tác giả
Giúp người đọc đưa hình tượng nhân vật vào đời sống và kinh nghiệm riêngcủa mình để thể hiện, đồng cảm, cuối cùng nâng cấp lí giải tác phẩm lên cấp quanniệm về tính hệ thống, hiểu được vị trí tác phẩm trong lịch sử văn hoá tư tưởng đờisống và truyền thống nghệ thuật
Làm giàu kiến thức cho học sinh, phát triển ngôn ngữ và tư duy, giáo dục tưtưởng tình cảm thị hiếu thẩm mĩ cho các em
b) Kĩ năng hồi đáp văn bản
Đây là kĩ năng giữ vai trò hoàn thiện quá trình đọc hiểu Rèn luyện kĩ nănghồi đáp văn bản sẽ tạo cho học sinh có khả năng chủ động sáng tạo trong việc lĩnhhội văn bản Từ đó hình thành cho các em tư duy phê phán và khả năng sáng tạo,khả năng đánh giá tính đúng đắn, đầy đủ cập nhật của văn bản
Hồi đáp văn bản bao gồm các kĩ năng:
- Kĩ năng đánh giá tính đúng đắn của nội dung văn bản
Trang 5- Kĩ năng đánh giá tính đầy đủ của văn bản
- Kĩ năng đánh giá nguyên nhân, hiệu quả của văn bản
- Kĩ năng đánh giá tính cập nhật của nội dung văn bản
- Kĩ năng đánh giá tính hấp dẫn, thuyết phục của nội dung văn bản
- Kĩ năng liên hệ của cá nhân sau khi tiếp nhận văn bản
Hồi đáp văn bản gồm nhiều kĩ năng bộ phận nhưng trong chương trình tiểuhọc chúng ta cho học sinh làm các công việc sau:
- Nêu những thu hoạch của bản thân về hiểu biết, thái độ, hành động sau khiđọc văn bản
- Nêu một vài dự kiến thực hiện điều mà văn bản gợi ra hoặc yêu cầu
- Kĩ năng liên hệ của cá nhân sau khi tiếp nhận văn bản
Việc xây dựng nhóm bài tập hồi đáp văn bản truyện nhằm:
- Làm rõ mục đích của văn bản, nội dung sự việc và nội dung liên cá nhântrong văn bản
- Hướng dẫn học sinh rút ra bài học bổ ích sau khi tiếp nhận văn bản
- Biết liên hệ với bản thân để có thái độ, hành động, tình cảm đúng đắn
- Biết liên hệ, bình luận, đánh giá phát biểu ý kiến của bản thân
- Biết yêu cầu học sinh có những hành động thực tế để hồi đáp văn bản
c) Một số điểm còn bất cập khi xây dựng bài tập hồi đáp cho văn bản truyện
Để rèn luyện kĩ năng hồi đáp văn bản cho học sinh tiểu học thì hệ thống câuhỏi trong sách giáo khoa phải đáp ứng được yêu cầu Nhưng hiện nay các câu hỏitrong sách giáo khoa còn nhiều điểm cần lưu ý:
Có những câu hỏi, bài tập chưa hoàn toàn chính xác hoặc khó xác định câutrả lời
Các câu hỏi, bài tập trong sách giáo khoa chủ yếu yêu cầu học sinh tái hiệncác chi tiết của bài học Ít câu hỏi yêu cầu học sinh suy luận, khái quát, làm rõ đềtài, chủ để của bài
Trang 6Nhiều câu hỏi, bài tập mang tính áp đặt vì chúng nêu ra trước cách hiểu,nhận xét của người soạn sách Học sinh chỉ là người minh hoạ những nhận xét này.
Nhiều câu hỏi không làm rõ nét riêng, nét đặc trưng của văn bản
Các câu hỏi chưa giúp học sinh hiểu được nội dung liên cá nhân, thái độ tìnhcảm của tác giả đối với sự vật, nhân vật Hiện nay mục đích mà giáo viên và họcsinh cần đạt được trong dạy đọc hiểu là ở nội dung ghi chép, mô tả hiện thực
Nhiều câu hỏi không khai thác được tính đa nghĩa, tính nhiều tầng bậc củavăn bản: cái hay, cái đẹp, biện pháp tu từ…
2.2 Nội dung giải pháp
Tô Hoài
Tô HoàiTheo Tuốc – ghê – nhép
41530Măng mọc
thẳng
Một người chính trựcNhững hạt thóc giốngNỗi dằn vặt của An- đrây – caChị em tôi
Theo Quỳnh Cư, Đỗ Đức HùngTruyện dân gian Khmer
Theo Xu- khôm- lin- xkiLiên Hương
36465559Trên đôi
cánh ước mơ
Đôi giày ba ta màu xanhThưa chuyện với mẹĐiều ước của vua Mi- đát
Theo Hàng Chức Nguyên Nam Cao
Thần thoại Hy Lạp
818590
Có trí thì nên Ông Trạng thả diều
Vẽ trứngNgười tìm đường lên các vì saoVăn hay chữ tốt
Trinh ĐườngXuân Yến
Lê Quang Long - Phạm Ngọc ToànTheo Truyện đọc 1
104120125129Tiếng sáo
diều
Chú Đất NungChú Đất Nung
Nguyễn KiênNguyễn Kiên
134138
Trang 7Trong quán ăn “Ba cá bống”
Rất nhiều mặt trăngRất nhiều mặt trăng
A- lếch- xây Tôn- tôiPhơ- bơ
Phơ- bơ
158163168
2.2.2 Xây dựng bài tập hồi đáp văn bản truyện cho học sinh tiểu học
2.2.2.1 Đặc điểm của bài tập hồi đáp
Bài tập hồi đáp là loại bài tập thể hiện khả năng cảm nhận và đánh giá củahọc sinh về các văn bản đọc Loại bài tập này đòi hỏi học sinh phải có khả năngsuy luận, phán đoán, liên hệ thực tế và có vốn kiến thức cần thiết về văn bản Họcsinh thường gặp khó khăn trong việc giải quyết loại bài tập này Vì vậy khi đưa rabài tập giáo viên cần phải đảm bảo tính lôgíc của các câu hỏi, nêu dự kiến trướccâu trả lời của học sinh để chỉnh sửa bài tập cho phù hợp Các bài tập phải ngắngọn, tránh dài dòng gây khó khăn cho học sinh trong việc tìm hiểu nội dung câuhỏi Bài tập này có khả năng kích thích hứng thú học tập cho học sinh một cáchcao nhất
Dựa vào đặc điểm văn bản truyện chúng ta có thể chia bài tập hồi đáp thành:
- Bài tập hồi đáp vào nhân vật truyện
- Bài tập hồi đáp vào nội dung truyện
- Bài tập liên hệ cá nhân
2.2.2.2 Các dạng bài tập hồi đáp
a) Bài tập hồi đáp vào nhân vật truyện
Câu1: Trong “Dế mèn bênh vực kẻ yếu” em thích nhất nhân vật nảo? Vì
sao?
Trong “Dế Mèn bênh vực kẻ yếu” hình ảnh Dế Mèn hiện lên thật đẹp, mạnh
mẽ, oai vệ Dế Mèn có tấm lòng nghĩa hiệp, bíêt cảm thông, bênh vực kẻ yếu Dế Mèn xuất hiện đũng lúc chị Nhà Trò gặp khó khăn, cần người che chở Hành động
Trang 8giúp đỡ người khác của Dế Mèn cũng thể hiện truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta
“thương người như thể thương thân”Dế Mèn thật xứng đáng với danh hiệu hiệp sĩ.
Câu 2: Nêu một hình ảnh nhân hoá trong “Dế Mèn bênh vực kẻ yếu” mà
đá cuội, mặc áo thâm dài, nức nở khóc…
Câu 3: Nhìn hành động lục tìm hết túi nọ đến túi kia nhưng vẫn không có
gì cho ông lão, cậu bé đã nắm lấy tay ông lão “Ông đừng giận cháu, cháu không có
gì để cho ông cả”,đã ffể lại trong em ấn tượng gì? Em hãy viết một đoạn văn ngắnbày tỏ tình cảm của em đối với cậu bé trong “Người ăn xin”
Hành động của cậu bé tưởng chừng như đơn giản nhưng lại chứa đựng rất nhiều tình cảm của cậu bé dành cho ông lão.
Đối với người khác nếu không có gì để cho ông lão, họ có thể dễ dàng bỏ đi
mà không một chút nghĩ ngợi gì nhưng cậu bé trong câu chuyện này cảm thấy rất
có lỗi Cậu đã không chú ý đến vẻ bề ngoài, vẫn nắm lấy tay ông lão một cách ân cần Cậu bé thật có tấm lòng nhân hậu biết thương xót với nỗi bất hạnh của người khác Cậu bé thật tốt bụng và đáng trân trọng biết chừng nào Em rất quý mến và cảm phục tấm lòng nhân hậu của cậu bé.
Câu 4 : “Khi ấy tôi chợt hiểu rằng: cả tôi nữa, tôi cũng vừa nhận được chút
gì của ông lão.” Em hiểu như thế nào về suy nghĩ này của cậu bé?
Trang 9Cậu bé muốn tìm một thứ gì đó để cho ông lão nhưng cậu không có gì cả Điều này làm cậu lúng túng và bối rối nhưng ông lão ăn xin cũng là người tốt, ông hiểu được tâm trạng của cậu bé Ông xiết chặt lấy bàn tay và cảm ơn cậu bé Khi cầm tay ông lão, cậu nhận được chút gì đó từ ông Đó không phải là thứ vật chất hiển hiện mà là tình cảm, tình thương giữa con người với con người, là thứ vật chất mà ta càng cho đi thì càng nhận được nhiều Hành động của ông lão đã giúp chú bé nhận ra rằng: “càng trong hoàn cảnh khó khăn cùng quẫn, con người càng cần sự quan tâm, chia sẻ, đồng cảm.”
Câu 5: Qua câu chuyện “Những hạt thóc giống” em thích nhất nhân vật
nào? Vì sao?
Nhân vật Chôm trong câu chuyện này đã để lại trong em rất nhiều tình cảm Xuất phát từ lệnh vua ban: “Ai thu được nhiều thóc nhất sẽ được truyền ngôi, ai không có thóc nộp sẽ bị trừng phạt” đức tính quý báu của Chôm đã được bộc lộ - lòng trung thực và dũng cảm Cậu bé đã không vì sợ bị phạt mà nói dối nhà vua Cậu đã hành động khác với mọi người- nói lên sự thật là thóc không nảy mầm Chính hành động dũng cảm ấy, Chôm đã được đền đáp xứng đáng Cậu được truyền ngôi và trở thành một vị vua hiền minh Cậu bé Chôm thật xứng đáng để chúng ta khâm phục, quý mến và noi gương.
Câu 6: Cậu bé An- đrây- ca trong “Nỗi dằn vặt của An- đrây- ca ” là cậu
bé như thế nào?
An- đrây- ca đi mua thuốc về cho ông nhưng bạn mải chơi bóng đá nên đã
về muộn Khi An- đrây- ca về thì ông đã mất Mặc dù mẹ đã an ủi An- đrây- ca rằng ông mất khi An- đrây- ca vừa ra khỏi nhà nhưng An- đrây- ca vẫn luôn tự dằn vặt mình và không thể tha thứ cho bản thân Bạn luôn cho rằng ông mất là do lỗi tại mình
Trang 10Qua đó ta thấy An- đrây- ca là cậu bé rất thương yêu ông, có ý thức trách nhiệm với người thân, trung thực, nghiêm khắc, biết tự nhận lỗi và biết hối hận với lỗi lầm của mình.
Câu 7: Người phụ trách trong văn bản “Đôi giày ba ta màu xanh” thật tốt
bụng và yêu thương trẻ em Em hãy viết một đoạn văn ngắn để làm rõ ý này
Người phụ trách là người bạn lớn của các em nhỏ Anh (chị) đã quan tâm không những đến cuộc sống mà còn hiểu những mong muốn của các em Một lần bắt gặp Lái ngẩn ngơ nhìn theo đôi giày ba ta màu xanh của một cậu bé đang đi dạo chơi mà anh (chị) đã nhìn thấy mong ước bé nhỏ của Lái Hành động anh (chị) tặng giầy cho Lái thể hiện sự quan tâm, hiểu được nỗi khát khao của Lái, mong muốn đem lại niềm vui cho Lái, mong Lái hiểu rằng mọi ngưởi rất yêu thương quan tâm đến Lái Anh (chị) phải là người yêu trẻ, mến trẻ, quan tâm đến trẻ, đầy lòng nhân hậu mới có sự quan sát tinh tế như vậy.
Câu 8: Qua văn bản truyện “Thưa chuyện với mẹ” em thấy Cương là cậu
bé như thế nào?
Hành động và lời nói của Cương thể hiện em là một người con hiếu thảo rất mực yêu thương mẹ Thấy mẹ vất vả nuôi mình và các em, cậu bé đã xin được làm việc để giúp đỡ mẹ- cho cậu học nghề thợ rèn Cậu nói chuyện với mẹ rất ngoan ngoãn và lễ phép, cậu đã dùng những lời lẽ thiết tha để thuyết phục mẹ Không những thế cậu còn rất quý trọng những người lao động - dù là lao động chân tay Tuy nhỏ tuổi nhưng cậu đã hiểu ra chân lí: Đã là người lao động chân chính dù làm việc gì cũng đáng chân trọng.
Câu 9: Em đã đọc “Điều ước của vua Mi- đát” Em thấy vua Mi- đát là
người như thế nào?
Trang 11Thần Đi- ô- ni- dốt cho vua Mi- đát một điều ước Ông đã ước rằng tất cả mọi thứ động vào đều biến thành vàng Ban đầu điều ước đã mang lại hạnh phúc cho vua Mi- đát Khắp nơi đều là vàng, lòng tham của vua Mi- đát được thoả mãn nhưng ngay sau đó biết bao là phiền toái Vua Mi- đát không ăn không uống được, không chạm được vào cả những cô con gái mà ông yêu thương Thật may thay, cuối cùng nhà vua cũng hiểu được hạnh phúc không thể được xây dựng bằng lòng tham Qua câu chuyện ta thấy Vua Mi- đát là người tham lam, có ước muốn viển vông nhưng cuối cùng cũng hiểu ra được lẽ phải.
Câu 10: Trong câu chuyện: “Chú Đất Nung” em thích nhất nhân vật nào?
Vì sao?
Em rất thích nhân vật Chú Đất Nung trong câu chuyện trên Ban đầu, Chú Đất Nung chỉ là một chú bé đất nhưng chú muốn khoẻ hơn, làm được nhiều việc có ích hơn, giúp đỡ được nhiều người nên đã dũng cảm nhảy vào nung mình trong lửa để trở nên rắn chắc hơn Chú Đất Nung không những dũng cảm mà còn có tấm lòng nhân hậu.
C
âu 11 : Trong “Quán ăn ba cá bống”em thích nhất nhân vật nào? Tại sao?
Chú bé người gỗ Bu- ra- ti- nô được tặng một chiếc chìa khoá bằng vàng để
mở kho báu, nhưng kho báu ở đâu? Bí mật kho báu lại nằm trong tay những kẻ độc ác muốn bắt chú Chú đã chui vào chiếc bình đặt gần bọn Ba - ra - ba đang uống rượu và dùng mưu để moi được bí mật về kho báu Nhờ trí thông minh và lòng dũng cảm chú bé đã đạt được điều mình muốn và thoát khỏi tay bọn độc ác Chú bé thật thông minh và dũng cảm
b) Bài tập hồi đáp vào nội dung ý nghĩa văn bản truyện
Câu 1: Qua văn bản truyện “Người ăn xin” em rút ra bài học gì?
Câu chuyện ca ngợi tình cảm giữa con người với con người Mọi ngưòi phải biết yêu thương đùm bọc giúp đỡ lẫn nhau, hãy chia sẻ với những người gặp khó