Khóa luận thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5 6 tuổi ở trường mầm non

Dễ nhận thấy, đối với trẻ nhỏ nói chung, trẻ mẫu giáo nói riêng, môi trường là một trong những yếu tố có tác động mạnh mẽ đến quá trình nhận thức. Ngay từ khi mới sinh ra, trẻ đã được tiếp xúc với thế giới xung quanh. Thế giới xung quanh trẻ vô cùng đa dạng, phong phú. Trong đó, sự tồn tại của nước và các hiện tượng tự nhiên trong môi trường tuy diễn ra theo quy luật riêng nhưng có vai trò quyết định đối với đời sống con người cũng như môi trường tự nhiên hữu sinh. Ở trường mầm non, đối với trẻ mẫu giáo nói chung, sự trải nghiệm và lĩnh hội thông tin được coi là cơ sở để kiến tạo nên nền tảng tri thức có giá trị, những phẩm chất đạo đức, những quan điểm và niềm tin ở chúng. Vì thế, cũng giống như nhiều hoạt động khác, việc giúp trẻ khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên được xem là một trong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng. Thực hiện tốt nhiệm vụ này, một mặt sẽ giúp trẻ hiểu hơn về bản chất, đặc điểm của nước và các hiện tượng tự nhiên, mặt khác, góp phần hình thành ở trẻ các biểu tượng về thế giới xung quanh một cách khoa học, chính xác và đúng đắn.

THIẾT KẾ MỘT SỐ THÍ NGHIỆM KHÁM PHÁ VỀ NƯỚC VÀ CÁC HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI

Ở TRƯỜNG MẦM NON

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Ngành: Giáo dục mầm non

Năm 2021

MỤC LỤC

Trang

Trang bìa phụ

Lời cảm ơn i

Mục lục ii

Danh mục các bảng v

Danh mục các hình vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu 2

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THIẾT KẾ MỘT SỐ THÍ NGHIỆM KHÁM PHÁ VỀ NƯỚC VÀ CÁC HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON 6

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Trên thế giới 6

1.1.2 Ở Việt Nam 8

1.2 Một số khái niệm công cụ 11

1.2.1 Thí nghiệm, thiết kế, thiết kế thí nghiệm 11

1.2.3 Thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên 14

1.3 Đặc điểm của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 14

1.3.1 Đặc điểm sinh lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 14

1.3.2 Đặc điểm tâm lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 16

1.4 Hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non 17

1.4.1 Mục đích, ý nghĩa của hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non 18

1.4.2 Nội dung khám phá khoa học chủ đề nước và hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu

giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non 19

1.4.3 Cách thức tổ chức hoạt động thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non 23

1.5 Lý luận về thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non 25

1.5.1 Yêu cầu thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non 25

1.5.2 Quy trình thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non 26

1.5.3 Điều kiện thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non 27

Tiểu kết chương 1 30

Chương 2 THỰC TRẠNG THIẾT KẾ MỘT SỐ THÍ NGHIỆM KHÁM PHÁ VỀ NƯỚC VÀ CÁC HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN CHO TRẺ MẪU GIÁO 5- 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON HOA LAN THÀNH PHỐ BẮC GIANG VÀ TRƯỜNG MẦM NON THANH VẬN, HUYỆN CHỢ MỚI, BẮC KẠN 31

2.1 Vài nét về trường mầm non Hoa Lan, thành phố Bắc Giang 31

2.1.1 Đặc điểm cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên trường mầm non Hoa Lan 31

2.1.2 Đặc điểm của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường mầm non Hoa Lan 32

2.2 Vài nét về trường mầm non Thanh Vận, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn 32

2.2.1 Đặc điểm cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên trường mầm non Thanh Vận 32

2.2.2 Đặc điểm của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường mầm non Thanh Vận 33

2.3.Thực trạng thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non Hoa Lan, thành phố Bắc Giang và trường mầm non Thanh Vận, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn 33

2.4 Thực trạng sử dụng thí nghiệm trong hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non Hoa Lan và trường mầm non Thanh Vận 40

Tiểu kết chương 2 55

Chương 3.THIẾT KẾ MỘT SỐ THÍ NGHIỆM KHÁM PHÁ VỀ NƯỚC VÀ CÁC HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI Ở TRƯỜNG

MẦM NON 56

3.1 Nguyên tắc thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non 56

3.2 Thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non Hoa Lan, thành phố Bắc Giang và trường mầm non Thanh Vận, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn 58

3.2.1 Thí nghiệm khám phá "màu sắc của bầu trời" 58

3.2.2 Thí nghiệm quan sát hiện tượng “núi lửa phun trào” 60

3.2.3 Thí nghiệm quan sát hiện tượng “lốc xoáy, vòi rồng” 63

3.2.4 Thí nghiệm khám phá hiện tượng “Sét” 66

3.2.5 Thí nghiệm “Sự đông đặc của nước” 68

3.2.6 Thí nghiệm “Vẽ mây trong nước” 70

3.2.7 Thí nghiệm “Pháo hoa sắc màu” 72

3.3 Kết quả khảo sát về tính khả thi của một số thí nghiệm được thiết kế sử dụng trong hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm mầm non 74

3.3.1 Mục đích khảo sát 74

3.3.2 Nhiệm vụ khảo sát 75

3.3.3 Đối tượng khảo sát 75

3.3.4 Tổ chức khảo sát 75

Tiểu kết chương 3 96

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 100 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Mức độ quan trọng của việc thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và cáchiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non 34Bảng 2.2 Nhận thức của giáo viên về ý nghĩa của thiết kế mộtsố thí nghiệm khám phá

về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non 35

Bảng 2.3 Những điều kiện ảnh hưởng tới việc thiết kế thí nghiệm khám phá vềnước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non 36

Bảng 2.4 Những khó khăn mà giáo viên gặp phải khi thiết kế thí nghiệm trong hoạtđộng khám phá nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non 37

Bảng 2.5 Mức độ thường xuyên sử dụng thí nghiệm trong hoạt động khám phá vềnước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non 40

Bảng 2.6 Số lượng thí nghiệm giáo viên sử dụng trong một hoạt động khám phá vềnước và hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non 42Bảng 2.7 Nhận thức của giáo viên về phương pháp để tổ chức hoạt động khám phá

về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non .44Bảng 2.8 Nhận thức của giáo viên về lựa chọn những biện pháp khi tổ chức hoạtđộng khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầmnon 46Bảng 2.9 Mức độ thay đổi các thí nghiệm sử dụng trong hoạt động khám phá vềnước và hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non 47Bảng 2.10 Mức độ hứng thú của trẻ 5-6 tuổi khi tham gia hoạt động khám phá vềnước các hiện tượng tự nhiên có sử dụng thí nghiệm 49Bảng 2.11 Những khó khăn mà giáo viên gặp phải khi tổ chức hoạt động khám phá

về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non 52Bảng 3.1 Mức độ khả thi của các thí nghiệm được thiết kế 93Bảng 3.2 Bảng đánh giá của giáo viên về sự phù hợp của thí nghiệm 94Bảng 3.3 Bảng đánh giá về hiệu quả của các thí nghiệm trong hoạt động khám phánước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non 95Bảng 3.4 Bảng đánh giá của giáo viên về mức độ hứng thúcủa trẻ sau khi dự cáctiết học 95

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1 Mức độ quan trọng của việc thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non

Hình 2.2 Những khó khăn mà giáo viên gặp phải khi thiết kế thí nghiệm trong hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm

non 38

Hình 2.3 Mức độ thường xuyên sử dụng thí nghiệm trong hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non 41

Hình 2.4 Số lượng thí nghiệm giáo viên sử dụng trong một hoạt động khám phá các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi 42

Hình 2.5 Mức độ thay đổi các thí nghiệm sử dụng trong hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non 48

Hình 2.6 Mức độ hứng thú của trẻ 5-6 tuổi khi tham gia hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên có sử dụng thí nghiệm 50

Hình 2.7 Những khó khăn mà giáo viên gặp phải khi tổ chức hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non 53

Hình 3.1 Thí nghiệm màu sắc bầu trời Hình 3.2 Thí nghiệm núi lửa nhân tạo phun trào 62

Hình 3.3 Thí nghiệm nhân tạo lốc xoáy, vòi rồng 66

Hình 3.5 Thí nghiệm sự đông đặc của nước 69

Hình 3.6 Thí nghiệm vẽ mây trong nước 71

Hình 3.7 Thí nghiệm pháo hoa sắc màu 73

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Dễ nhận thấy, đối với trẻ nhỏ nói chung, trẻ mẫu giáo nói riêng, môitrường là một trong những yếu tố có tác động mạnh mẽ đến quá trình nhận thức.Ngay từ khi mới sinh ra, trẻ đã được tiếp xúc với thế giới xung quanh Thế giớixung quanh trẻ vô cùng đa dạng, phong phú Trong đó, sự tồn tại của nước và cáchiện tượng tự nhiên trong môi trường tuy diễn ra theo quy luật riêng nhưng có vaitrò quyết định đối với đời sống con người cũng như môi trường tự nhiên hữu sinh

Ở trường mầm non, đối với trẻ mẫu giáo nói chung, sự trải nghiệm và lĩnh hội thôngtin được coi là cơ sở để kiến tạo nên nền tảng tri thức có giá trị, những phẩm chấtđạo đức, những quan điểm và niềm tin ở chúng Vì thế, cũng giống như nhiều hoạtđộng khác, việc giúp trẻ khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên được xem làmột trong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng Thực hiện tốt nhiệm vụ này, mộtmặt sẽ giúp trẻ hiểu hơn về bản chất, đặc điểm của nước và các hiện tượng tự nhiên,mặt khác, góp phần hình thành ở trẻ các biểu tượng về thế giới xung quanh mộtcách khoa học, chính xác và đúng đắn

1.2 Ở trường mầm non, đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, hoạt động khám phá vềnước và các hiện tượng tự nhiên được coi là một trong những hoạt động cơ bảnnhằm cung cấp cho trẻ cái nhìn sơ lược về khoa học Trên thực tế, việc giúp trẻkhám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên có thể được tiến hành bằng nhiều biệnpháp khác nhau Một trong số những biện pháp đó là thiết kế một số thí nghiệmkhoa học So với những phương tiện khác, đối với hoạt động khám phá về nước vàcác hiện tượng tự nhiên, việc thiết kế thí nghiệm có những ưu thế nhất định trongviệc nâng cao hiệu quả của quá trình giáo dục trẻ Trước hết, thiết kế thí nghiệm sẽtạo ra môi trường học tập vô cùng sôi nổi bởi trẻ sẽ được chứng kiến đặc điểm, tínhchất của nước và các hiện tượng tự nhiên Bên cạnh đó, trẻ cũng có cơ hội được tậntay tiến hành những thí nghiệm cũng như lý giải các kết quả của quá trình thínghiệm Như vậy, với những ưu thế có tính đặc thù, việc thiết kế các thí nghiệm sẽtạo ra một môi trường học tập tích cực, sáng tạo và sôi nổi Điều này có tác dụnglớn đối với quá trình nhận thức của trẻ mầm non

1.3 Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy, ở các trường mầm non, vấn đề thiết kế,

tổ chức các hoạt động khám phá thử nghiệm nhằm giúp trẻ tìm hiểu về nước và cáchiện tượng tự nhiên chưa thật sự được quan tâm một cách đúng mực Điều này khôngchỉ bắt nguồn từ điều kiện khách quan như thiếu đồ dùng, dụng cụ, các điều kiện thínghiệm,… mà còn xuất phát từ yếu tố chủ quan – năng lực sáng tạo, xây dựng, thiết kế

và tổ chức các hoạt động khám phá khoa học của giáo viên mầm non Tất cả nhữngđiều nàycó ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình lĩnh hội những kiến thức về môi trườngxung quanh nói chung, những kiến thức cơ bản về khoa học tự nhiên ở trẻ nói riêng Vìthế, việc nghiên cứu, thiết kế các hoạt động nhằm giúp trẻ có cơ hội được tìm hiểu vềkhoa học đơn giản thực sự là vấn đề cần được quan tâm, coi trọng

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi quyết định lựa chọn và tiến hành

nghiên cứu đề tài “Thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non”.

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở nghiên cứu lý luậnvàđiều tra thực trạng về thiết kế thí nghiệmkhám phá nước và các hiện tượng tự nhiênở trường mầm non, từ đó thiết kế một số thínghiệm giúp trẻ 5-6 tuổi khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và cáchiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non

- Nghiên cứu thực trạng việc thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và hiệntượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường Mầm non Hoa Lan, thành phốBắc Giang và trường Mầm non Thanh Vận, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn

- Thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiênchotrẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trường Mầm non Hoa Lan, thành phố Bắc Giang và trườngMầm non Thanh Vận, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn

4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên chotrẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non

4.2 Khách thể nghiên cứu

Quá trình tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ởtrường Mầm non Hoa Lan, thành phố Bắc Giang và trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trườngMầm non Thanh Vận, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn.

5 Phạm vi nghiên cứu

5.1 Phạm vi về đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu thiết kế một số thí nghiệm cho trẻ mẫu giáo 5-6tuổi khám phá khoa học trong chủ đề nước và các hiện tượng tự nhiên

5.2 Phạm vi về khách thể khảo sát và địa bàn nghiên cứu

Điều tra thực trạng thiết kế một số thí nghiệm cho trẻ mầm non 5-6 tuổi khámphá về nước và các hiện tượng tự nhiên ở trường Mầm non Hoa Lan, thành phố BắcGiang và trường Mầm non Thanh Vận, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn Khách thểkhảo sát là 15 giáo viên phụ trách lớp mẫu giáo 5-6 tuổi, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ởtrường Mầm non Hoa Lan, thành phố Bắc Giang và tổng số giáo viên và trẻ mẫugiáo 5-6 tuổi ở trường Mầm non Thanh Vận, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Bằng việc phân tích, hệ thống hóa, khái quát hóa các vấn đề lý luận liên quanđến vấn đề thiết kế thí nghiệm và khám phá khoa học trong chủ đề nước và các hiệntượng tự nhiên, phương pháp thiết kế thí nghiệm, từ các tài liệu tham khảo nhưsách, báo, giáo trình,luận ăn, luận án,…Từ đó tiến hành thu thập thông tin, phântích, đánh giá, tổng hợp lại kiến thức để làm rõ cơ sở lí luận cho đề tài

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.2.1 Phương pháp quan sát sư phạm

Một vấn đề nghiên cứu cần dựa trên sự phối hợp sử dụng các phương phápkhác nhau Trong đề tài này, đối tượng quan sát là quan sát giáo viên và trẻ Đối vớigiáo viên, việc quan sát được thực hiện khi quan sát một số hoạt động giáo viên đã

tổ chức trong hoạt động khám phá khoa học Đối với trẻ, phương pháp quan sátđược sử dụng khi khảo sát mức độ hứng thú của trẻ khi tham gia tiến hành thínghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên Phương pháp quan sát sưphạm có ý nghĩa quan trọng xuyên suốt quá trình nghiên cứu, mục đích của việc

làm này nhằm đánh giá tương đối tình hình thực tiễn, từ đó đưa ra những thí nghiệmmới phục vụ cho hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên.

6.2.2 Phương pháp trò chuyện

Trong phạm vi đề tài này, phương pháp trò chuyện được tiến hành đối với giáoviên dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non nhằm tìm hiểu thực trạng thiết

kế và sử dụng các thí nghiệm, ứng dụng các thí nghiệm trong hoạt động khám phá

về nước và các hiện tượng tự nhiên Thêm vào đó, phương pháp này còn được thựchiện đối với trẻ mầm non nhằm thu thập thông tin về mức độ hứng thú, khả năngghi nhớ sau khi tiếp cận thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên 6.2.3 Phương pháp điều tra

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi cung cấp những thông tin tương đối vềthực trạng thiết kế thí nghiệm trong hoạt động khám phá về nước các hiện tượng tựnhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non Nhằm mục đích đánh giá thựctiễn các yếu tố tác động đến việc thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước vàcác hiện tượng tự nhiên, phương pháp điều tra được sử dụng để phát hiện, đánh giá

về những yếu tố ảnh hưởng để xác định và đặt ra những yêu cầu mới trong quá trìnhnghiên cứu Những yêu cầu mới đặt ra có thể là việc khắc phục những hạn chế từthực trạng hoặc làm mới hoàn toàn những thí nghiệm trước đó chưa từng được thựchiện Quan trọng hơn hết đó là việc ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn Đểđạt được những yêu cầu này, đề tài phải tiến hành điều tra thực trạng thiết kế thínghiệm, thực trạng sử dụng thí nghiệm trong hoạt động nàygiúp gia tăng tính kháchquan cho quá trình nghiên cứu

6.2.4 Phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia

Trong quá trình tiến hành thực hiện đề tài, phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia

là một trong số các phương pháp đóng vai trò quan trọng Đề tài đã tiếp thu những ýkiến đóng góp của các giảng viên giảng dạy môn khám phá môi trường xung quanh,tâm lý học, sinh lý học;hiệu trưởng trường mầm non, các giáo viên mầm non cótrình độ chuyên môn cao và có kinh nghiệm trong lĩnh vực này.Đây là những người

có trình độ chuyên môn có thể cố vấn kiến thức, có ý kiến đóng góp chuẩn xác,đúng đắn đối với tất cả các khía cạnh trong đề tài nghiên cứu

6.2.5 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động được vận dụng trong quá trìnhthiết kế nhằm tạo ra các thí nghiệm phục vụ cho việc khám phá về nước và các hiệntượng tự nhiên Dựa vào sản phẩm cuối cùng là các thí nghiệm sẽ giúp nhà nghiêncứu đánh giá về mức độ hoạt động hiệu quả của các thí nghiệm như phân tích vềnước và các hiện tượng tự nhiên để tìm hiểu được đặc điểm, tính chất vốn có của

nó, trên cơ sở đónhằm hiệu chỉnh và xác định mức độ thành công của các thínghiệm trong việc ứng dụng chúng khi cho trẻ khám phá về nước và hiện tượng tựnhiên ở trường mầm non

6.3 Nhóm phương pháp thống kê toán học

Phương pháp thống kê toán học được sử dụng để xử lý số liệu, tính tỷ lệ phầntrăm trong quá trình điều tra thực trạng và kiểm tra sự khác biệt của kết quả nghiêncứu về việc thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tựnhiên cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi ở trường mầm non nhằm đưa tới kết quả đảm bảotính khách quan

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THIẾT KẾ MỘT SỐ THÍ NGHIỆM KHÁM PHÁ VỀ NƯỚC VÀ CÁC HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6

TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Con người là chủ thể của quá trình giáo dục “Giáo dục là một quá trình hình thành nhân cách được tổ chức một cách có mục đích và có kế hoạch, thông qua các hoạt động và các quan hệ giữa người giáo dục và người được giáo dục nhằm truyền đạt và chiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hội của loài người”[1] Nhằm đạt

được mục đích to lớn ấy, các chương trình giáo dục mầm non trên thế giới đã có

nhiều thay đổi theo xu hướng tích cực, giúp con người phát triển ở mức tối đa nhưcác xu thế phát triển giáo dục hiện đại của Mỹ, Canada, Singapore, Anh,… Cụ thểnhư xu hướng giáo dục mầm non mới của Singapore nhận định trẻ nhỏ luôn tò mòhiếu động nên chúng thích quan sát, thử nghiệm, tưởng tượng và khám phá nhữngthứ mới mẻ và sáng tạo bên ngoài Khi trẻ được học tập chủ động, trẻ được tự dokhám phá tìm tòi và sáng tạo, điều này có thể giúp trẻ đạt được sự phát triển tốt nhấtthông qua việc chơi và học trong một môi trường thú vị, lành mạnh Phương hướnggiáo dục hiện đại của Canada, Hàn Quốc cũng thống nhất quan điểm rằng: trẻ họcthông qua chơi và coi chơi là hoạt động chính của trẻ, có nghĩa là họ ngày càng chútrọng hơn đến trẻ, môi trường học tập phải tạo được sự hứng thú cho trẻ, để trẻ thoảimái vui chơi sáng tạo, góp phần phát triển khả năng tư duy, sáng tạo Khi đó, việctới trường học sẽ là nơi giúp trẻ có những trải nghiệm chân thực, hình thành và pháttriển khả năng nhận thức, những kỹ năng cần thiết, rèn luyện tính cách cho các em

từ những điều đầu tiên

Ở nhiều nước tiên tiến như: Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Hà Lan…đã sử dụng thínghiệm vào dạy học từ đầu thế kỉ XX và rất phát triển từ nửa sau của thế kỉ này Cóthể kể đến các phương pháp như phương pháp giáo dục sớm Montessori, giáo dụcsteam, thuyết đa trí tuệ dành cho trẻ mầm non… đã được ứng dụng và đạt hiệu quảcao trên thế giới Trong cuốn sách “Những khám phá và ý kiến của Galileo”, Galile

– một nhà vật lí học người Italia cho rằng “Muốn hiểu biết thiên nhiên phải trực tiếp quan sát thiên nhiên, phải làm thí nghiệm, phải hỏi thiên nhiên chứ không phải hỏi Aristotle hoặc kinh thánh…” Tác giả đã đề cao vai trò của phương pháp thí

nghiệm và sau này các nhà khoa học trên thế giới đã không ngừng kế thừa và pháttriển phương pháp thêm hoàn chỉnh hơn Năm 1980, Pie Giôliô Quiri – Viện trưởngviện Hàn lâm Pháp đã khởi xướng phương pháp Lamap – “bàn tay nặn bột” vớimong muốn mang đến một cơ hội để người học tiếp cận khoa học bằng các bài họcthực tiễn chứ không phải là các bài giảng thuần túy lí thuyết Trong suốt quá trìnhlàm việc nhóm, giáo viên chỉ đóng vai trò là người quan sát hướng dẫn Các phươngpháp học tập trên đã được sử dụng rộng rãi trên thế giới và đạt được những kết quảnhất định[1]

Khi nghiên cứu về vấn đề này, một số tác giả như Mary Stetten Carson,Theodora Papatheodorou &Janet Moyles đã chỉ ra các nội dung của hoạt động khám

phá khoa học dành cho trẻ nhỏ bao gồm thiên nhiên vô sinh, thiên nhiên hữu sinh,động vật, thực vật và môi trường giao tiếp xã hội gần gũi xung quanh trẻ Trongchương trình giáo dục mầm non của một sốquốc gia tiên tiến trên thế giới như Mỹ,

Úc, Canada, chương trình giáo dục mầm non quốc tế(IPC) khi tiến hành thực hiệnchương trình giáo dục của mình đều chú trọng tới các nội dung khám phá khoa họcnói trên Theo đó, các nội dung trên được coi là khoa học tích hợp theo hướng dạyhọc STEAM đang được ứng dụng rộng rãi và đạt hiệu quả cao ở một số quốc giatrên thế giới[1]

Một số tác giả như Marilyn Feleer vàTim Hardy trong nghiên cứu của mình đãđưa ra những hướng tiếp cận dạy trẻ mẫu giáo khám phá khoa học; tác giả MaryStetten Carson đã đưa ra các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo dướihình thức chơi; một số tác giả như Thomas Amstrong, Bloom, Jeffey W trong cácnghiên cứu của mình đã xem khám phá khoa học như là một phương tiện để giáodục phát triển toàn diện cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong việc xây dựng ngân hàngcác hoạt động khám phá khoa học cho trẻ Từ đó góp phần thúc đẩy sự phát triểntoàn diện cho trẻ Các nhà khoa học giáo dục mầm non ngày càng quan tâm nhiềuhơn tới hoạt động khám phá khoa học của trẻ, đặc biệt là hoạt động khám phá nước

và các hiện tượng tự nhiên.Về vấn đề này, Baldwin, Adams và Kelly trong cuốnsách “Developing and Administering” (tạm dịch: Phát triển và quản lý chương trình

giáo dục và chăm sóc trẻ em) cho rằng: “Trong khi tìm hiểu thế giới xung quanh, trẻ nhỏ đã chuẩn bị với những kinh nghiệm sống liên quan đến các khái niệm khoa học vật lý, cuộc sống và trái đất có thể được liên kết một cách tự nhiên với cảm giác tự hỏi về môi trường của chính họ” Thực tế đã chứng minh, trẻ tự mình khám phá ra

khái niệm, bản chất, quy luật vận động của sự vật hiện tượng sẽ giúp trẻ có khảnăng ghi nhớ nhanh hơn Do đó, giáo viên có thể áp dụng nhiều phương pháp tronggiảng dạy nhằm đạt được hiệu quả cao Trong các ấn phẩm gần đây về lĩnh vựckhoa học của Rochel Gelman- Giáo sư tâm lý học tại Đại học Rutgers khẳng định:Cách tốt nhất để tìm hiểu khoa học là làm khoa học Đối với một nhà khoa học, khigặp một hiện tượng bất kỳ, nhà khoa học sẽ quan sát, đặt câu hỏi, đưa ra giả thuyết,làm thí nghiệm và đi đến kết luận Với trẻ mẫu giáo, quá trình khám phá khoa họccũng diễn ra tương tự Có thể thấy, vai trò của phương pháp thí nghiệm đóng vai trò

quan trọng trong trong hoạt động khám phá khoa học, đặc biệt là khám phá về nước

và các hiện tượng tự nhiên

Các nghiên cứu về mặt lý luận và thực tiễn về vấn đề này dù nghiên cứu ở cáckhía cạnh khác nhau nhưng đều đánh giá cao phương pháp thí nghiệm, thựcnghiệm Phương pháp thí nghiệm tạo điều kiện cho trẻ phát triển nhận thức, gia tăng

sự hứng thú của trẻ đối với hoạt động

1.1.2 Ở Việt Nam

Nhu cầu nhận thứclà một trong những nhu cầu cơ bản của con người nóichung và trẻ em nói riêng Vì vậy, trẻ luôn có nhu cầu cần được thỏa mãn mongmuốn của bản thân trong hoạt động khám phá môi trường xung quanh Nhu cầunhận thức của trẻ càng được nâng cao khi trẻ càng lớn Do đó, ngoài tính tích cựcchủ động của trẻ, người lớn phải chủ động tạo ra môi trường học tập, khám phá để

mở rộng nhận thức cho trẻ Chính vì vậy, hoạt động khám phá khoa học nhằm pháttriển nhận thức cho trẻ là một nội dung được đưa vào chương trình giáo dục mầmnon đã được ban hành năm 2009 và thông tư 28/2016/thông tư Bộ Giáo dục và đàotạo Thông qua các hoạt động khám phá khoa học, trẻ được “học mà chơi, chơi màhọc” bằng việc thực hiện nhiệm vụ học tập thông qua các hoạt động gần gũi, kíchthích sự hứng thú của trẻ để trẻ tự tìm tòi, khám phá thế giới xung quanh

Hoạt động khám phá khoa học là một vấn đề được nghiên cứu từ sớm và đếnthời điểm hiện tại, đã có rất nhiều công trình có giá trị nghiên cứu về lĩnh vực này

Ở Việt Nam, đã có một số tác giả nghiên cứu về hoạt động khám phá khoa học chotrẻ mầm nonnhư: Phạm Văn Hựu “Tuyển tập các trò chơi khoa học” –NXB ThanhNiên, NguyễnThịThuHiền“Trò chơi, thí nghiệm giúp trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tìmhiểumôi trường thiên nhiên”–NXB Giáodục Bên cạnh đó,với những sáng kiếnkinh nghiệm, rất nhiều giáo viên đã xây dựng được một sốbài thí nghiệm phù hợpvới đặc điểm lứa tuổi cũng như tình hình phát triển chung của địa phương

Trong các nghiên cứu, có thể kể đến các nghiên cứu của một số tác giả nhưHoàng Thị Oanh, Nguyễn Thị Xuân, Trần Thị Ngọc Trâm, Nguyễn Thị Thu Hiền,Trần Nguyên Anh Vũ đã có những nghiên cứu xoay quanh vấn đề khám phá khoa

học Trong nghiên cứu về “Các hoạt động khám phá khoa học của trẻ mầm non”[11], tác giả Trần Thị Ngọc Trâm đã nghiên cứu và chỉ ra những khó khăn của

giáo viên mầm non trong việc tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫugiáo 5-6 tuổi trong việc xây dựng nền tảng kiến thức khoa học, tương tác các công

cụ và đối tượng nghiên cứu khoa học Bên cạnh đó, các nghiên cứu về cách tiếp cận

cá nhân, cách tiếp cận theo qua trình hoạt động cũng được tác giả Hoàng Thị Oanh,Nguyễn Thị Xuân đề cập tới trong cuốn “Giáo trình phương pháp cho trẻ làm quenvới môi trường xung quanh” Hay, tác giả Hồ Lam Hồng đã chỉ ra một số cách tổchức tốt hoạt động khám phá khoa học cho trẻ trong các công trình nghiên cứu củamình Trong cuốn “Trò chơi thí nghiệm tìm hiểu môi trường thiên nhiên cho trẻ 5-6tuổi”, tác giả Nguyễn Thị Thu Hiền đã đề cao vai trò của phương pháp hoạt độngthông qua trò chơi, thí nghiệm Tác giả cho rằng việc sử dụng trò chơi, thí nghiệmđơn giản luôn tạo cho trẻ sự hứng thú, kích thích trẻ tích cực hoạt động, phát triển ởtrẻ tính tò mò, ham hiểu biết, thích khám phá, tìm tòi, phát triển óc quan sát, phánđoán và các năng lực hoạt động trí tuệ, từ đó mà nâng cao hiệu quả của quá trìnhtìm hiểu môi trường tự nhiên Như vậy, với các nghiên cứu của mình, tác giả đãnhận định việc sử dụng trò chơi, thí nghiệm trong hoạt động khám phá có vai trò rấtquan trọng đối với sự phát triển toàn diện ở trẻ em

Tác giả Trần Thị Ngọc Trâm cho rằng: “Đối với trẻ em lứa tuổi mầm non, học khoa học chủ yếu là học cách suy nghĩ chứ chưa phải là học những quy luật của khoa học(vật lí, sinh vật ), ở giai đoạn này, giáo viên không nhất thiết phải dạy hoặc giải thích những kiến thức khoa học cho trẻ mà quan trọng hơn là giúp trẻ suy nghĩ nhiều hơn về những gì chúng nhìn thấy và đang làm, kích thích trẻ quan sát, xem xét, suy luận, phỏng đoán về các sự vật và hiện tượng xung quanh.” [11 tr 15] và tác giả cũng đề cao vai trò của hoạt động khám phá và thử nghiệm “Khả năng nhận thức của trẻ được phát triển khi trẻ khám phá và thử nghiệm với môi trường vật chất, lĩnh hội các quá trình tư duy khoa học trong giải quyết vấn đề, suy luận, phỏng đoán và hình thành kiến thức về các sự vật và hiện tượng xung quanh”[12, tr.15]… Đây là một trong số những nhận định trong các công trình

nghiên cứu có đóng góp quan trọng, là nền tảng, cơ sở lý luận cho các công trìnhnghiên cứu sau này, có tác dụng nâng cao hiệu quả hoạt động khám phá khoa họccho trẻ mầm non được nhìn nhận từ nhiều khía cạnh

Hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên là một trong nhữngchủ đề thú vị trong hoạt động khám phá khoa học Vì vậy, các nhà nghiên cứu ởViệt Nam đã sớm thấy rõ được vai trò của hoạt động khám phá nước và các hiện

tượng tự nhiên đối với trẻ mầm non Trong công trình nghiên cứu “Khả năng phán đoán, suy luận của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua hoạt động khám phá các hiện tượng

tự nhiên” tác giả Nguyễn Thị Nga cho rằng: “Việc được tham gia khám phá về các hiện tượng tự nhiên, trẻ biết được mối liên hệ nguyên nhân - kết quả đơn giản của các sự vật, hiện tượng xung quanh trong cuộc sống hàng ngày, được thỏa mãn nhu cầu nhận thức, mở ra thế giới rộng lớn giúp trẻ phát hiện và giải quyết vấn đề theo những cách khác nhau Việc khám phá, thử nghiệm trực tiếp sẽ kính thích các giác quan của trẻ phát triển và trở nên nhanh nhạy, chính xác hơn” [6, tr.13] Có thể

thấy, nhận định của tác giả đã đề cao vai trò của hoạt động khám phá nước và cáchiện tượng tự nhiên đối với quá trình nhận thức ở trẻ

Như vậy, trong hoạt động tổ chức hướng dẫn trẻ khám phá khoa học có rấtnhiều nghiên cứu trên thế giới và trong nước được đưa ra Tuy nhiên, mỗi tác giảnghiên cứu đều lựa chọn một con đường và khía cạnh khác nhau trong quá trình tiếpcận vấn đề Tất cả điều đó đều có ý nghĩa quan trọng, tạo điều kiện thúc đẩy cáccông trình nghiên cứu mang ý nghĩa đối với trẻ mầm non, giúp trẻ phát triển, hoànthiện nhân cách Những nghiên cứu trên là nền tảng quan trọng cho những nghiêncứu tiếp theo ở Việt Nam và là cơ sở, nguồn động lực thúc đẩy tôi lựa chọn đề tài:

“Thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non”.

1.2 Một số khái niệm công cụ

1.2.1.Thí nghiệm,thiết kế, thiết kế thí nghiệm

Thuật ngữ“Thí nghiệm” trong tiếng La-tinh có nghĩa là “thử, thử thách, kiểm tra, xét nghiệm, bằng chứng”.

Trong cuốn “Từ điển Tiếng Việt”, tác giả Hoàng Phê cho rằng:“Thí nghiệm là gây ra một hiện tượng, một sự biến đổi nào đó trong điều kiện xác định để tìm hiểu, kiểm tra hay chứng minh”[8]; hay “Thí nghiệm có nghĩa là làm thử để rút ra kết luận”[8].Như vậy, theo định nghĩa trên, tác giả đã tiếp cận thí nghiệm ở phương

diện kết quả, kết luận

Tác giả Hoàng Thị Oanh, Nguyễn Thị Xuân cho rằng:“Thí nghiệm là việc tổ chức cho trẻ hành động tác động vào đối tượng,làm thay đổi đối tượng, nhằm kiểm nghiệm một tính chất nào đó của sự vật hoặc tạo dựng lại một hiện tượng nào đó trong tự nhiên” [7, tr.69].Như vậy, với định nghĩa này, tác giả đã nhấn mạnh đến

quá trình, kết quả và ý nghĩa của các hoạt động thí nghiệm

Theo quan điểm của tác giả Hoàng Thị Phương trong cuốn giáo trình “Lí luận

và phương pháp hướng dẫn trẻ làm quen với môi trường xung quanh”, tác giả định nghĩa “Thí nghiệm được coi như một loại hình quan sát diễn ra trong điều kiện nhất định Thí nghiệm đòi hỏi sự tác động tích cực lên đối tượng (sự vật, hiện tượng), làm thay đổi nó cho phù hợp với mục đích đặt ra” [9, tr.110].Theo định nghĩa này,

tác giả nhấn mạnh tới điều kiện thực kiện thực hiện thí nghiệm và sự tác động tíchcực từ phía giáo viên và trẻ trong quá trình tổ chức hoạt động khám phá môi trườngxung quanh Nhận định của tác giả là một đóng góp quan trọng nhằm khai thác khíacạnh về nguồn lực cơ sở vật chất và con người, chúng có ảnh hưởng tới quá trình tổchức hoạt động khám phá môi trường xung quanh nói chung và khám phá các hiệntượng tự nhiên nói riêng

Theotác giả NguyễnThị Lan trong cuốngiáo trình “Phương pháp thínghiệm”, tác giảcho rằng:“Thí nghiệm là những công việc để tạo ra hiện tượng nhằm phát hiện được đầy đủ bản chất nguyên nhân của hiện tượng đó”[4, tr.4].Với nhận định

này, tác giả nhấn mạnh tới quá trình hoạt động của trẻ nhằm xác định được bản chất

và nguyên nhân của các hiện tượng tự nhiên

Tác giả Lê Thị Thương Thương khi viết về “Tổ chức hoạt động khám phá môi

trường xung quanh”, tác giả cho rằng:“Thí nghiệm là việc tổ chức cho trẻ tác động vào đối tượng, làm thay đổi đối tượng nhằm kiểm nghiệm một tính chất nào đó của

sự vật hoặc tạo dựng lại một hiện tượng nào đó trong tự nhiên”[10, tr.50].Tác giả

đã nhấn mạnh tới mục đích của quá trình thực hiện thí nghiệm, đó là kiểm nghiệmtính chất của sự vật và cho trẻ được tạo dựng lại một hiện tượng tự nhiên đang tồntại khách quan

Có quan điểm cho rằng “Thí nghiệm là một phần của hiện thực khách quan được thực hiện hoặc được tái tạo lại trong điều kiện đặc biệt, trong đó con người có thể chủ động điều khiển các yếu tố tác động vào các quá trình xảy ra hiện tượng để

phục vụ cho các mục đích nhất định, giúp con người kiểm chứng, làm sáng tỏ những giả thiết khoa học hoặc tạo dựng lại một hiện tượng nào đó trong tự nhiên.

Nó chính là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn, là tiêu chuẩn đánh giá tính chân thực của kiến thức, hỗ trợ đắc lực cho tư duy sáng tạo” [1].Nhận định này đã nhấn

mạnh vai trò của con người trong quá trình thực hiện thí nghiệm, từ đó giúp hìnhthành ở trẻ các kĩ năng, kĩ xảo thực hành và tư duy sáng tạo

Trong phạm vi đề tài này,chúng tôi tán đồng với quan điểm của tác giả Hoàng Thị

Oanh, Nguyễn Thị Xuân như sau: “Thí nghiệm là việc tổ chức cho trẻ hành động tác động vào đối tượng,làm thay đổi đối tượng, nhằm kiểm nghiệm một tính chất nào đó của sự vật hoặc tạo dựng lại một hiện tượng nào đó trong tự nhiên” [7, tr.69].

Khi định nghĩa về “thiết kế”, đã có ý kiến cho rằng: “Thiết kế là việc tạo ra các bản vẽ kỹ thuật, các đối tượng, hoặc các mẫu hình ảnh Đặc điểm chung của Thiết kế là việc hình ảnh hoá các ý tưởng bằng các công cụ, phần mềm hỗ trợ Thông qua đó thể hiện được thông số kĩ thuật, hoặc truyền tải được thông điệp và ý tưởng của người thiết kế đến với người xem” [1] Hoặc cũng có ý kiến cho rằng:

“Thiết kế được xem là một hoạt động truyền tải ý tưởng thành một kế hoạch chi tiết một cách có ích”[1] Hầu hết các kết quảcủa thí nghiệm đều trực quan (có thểnhìn

thấy), và nó xuất phát từmột định nghĩa đơn giản khác như thiếtkếlàtất cảnhững gìxung quanhbạn, mọi thứdo con người làm ra đều đã được thiết kế, dù có ý thứchay vô thức

Theo từđiển Tiếng Việt “Thiết kế là những gì liên kết sựsáng tạo và đổi mới;

nó định hình các ý tưởng đểtrởthành những đề xuất thực tiễn”

Như vậy, có thể cho rằng: thiết kế là quá trình phác thảo ý tưởng và thực hiện

ý tưởng thông qua các sản phẩm đã được lên kế hoạch thực hiện

Khi tìm hiểu về phương pháp thí nghiệm và quá trình thiết kế thí nghiệm, tácgiả Nguyễn Đình Hiền,Đỗ Đức Lực đã đưa ra khái niệm“thiết kế thí nghiệm” như

sau: “Thiết kế thí nghiệm là lập kế hoạch nghiên cứu nhằm tìm ra những vấn đề mới hoặc khẳng định lại hoặc bác bỏ kết quả của những nghiên cứu trước đó Thông qua thí nghiệm, người nghiên cứu có thể tìm được câu trả lời cho một vấn đề đặt ra hoặc rút ra được kết luận về một hiện tượng nào đó Theo một nghĩa hẹp, thí

nghiệm được thiết kế trong một môi trường quản lý nhằm nghiên cứu ảnh hưởng của một hay nhiều yếu tố lên các quan sát” [3, tr.32].

Như vậy, có thể cho rằng: thiết kế thí nghiệm là việc lập kế hoạch và tiến hànhthí nghiệm nhằm mục đích tìm được câu trả lời cho một vấn đề được đặt ra và rút rakết luận đối với sự vật, hiện tượng đang được đề cập tới Thiết kế thí nghiệm là cầunối của việc kiểm chứng giữa lý thuyết và ứng dụng thực tiễn

Thiết kế thí nghiệm dành cho trẻ mầm non được dựa trên cơ sở thiết kế thínghiệm nói chung, tuy nhiên chúng mang những đặc điểm đặc trưng riêng biệt Cácthí nghiệm thiết kế dành cho trẻ mầm non cần dựa trên cơ sở về đặc điểm tâm sinh lý,nhận thức của trẻ nhằm giúp trẻ có hiểu biết đúng đắn về các sự vật, hiện tượng.Thêm vào đó, các thí nghiệm được thiết kế đơn giản, phù hợp với khả năng nhận thức

và vốn kinh nghiệm của trẻ, tránh sử dụng các thiết bị phức tạp mang tính trừu tượng.Trẻ mầm non chủ yếu học bằng chơi, do đó các thí nghiệm được thiết kế phải gầngũi, tái hiện được các sự vật, hiện tượng mà trẻ đã biết hoặc có khái niệm sơ đẳng về

nó Trẻ mẫu giáo chưa có khả năng xử lý các tình huống nguy hiểm, bất ngờ so vớingười lớn, các thí nghiệm phải tuyệt đối an toàn với sức khỏe và tính mạng của trẻ

Vì vậy, nhà nghiên cứu cần xác định chủ thể của việc thiết kế thí nghiệm nhằm đưa racác thí nghiệm phù hợp trong quá trình tổ chức hoạt động khám phá khoa học dànhcho trẻ mầm non

1.2.2 Nước, hiện tượng tự nhiên, khám phá về nước, khám phá các hiện tượng tự nhiên

Theo các nghiên cứu khoa học đã chứng minh rằng: Nước là phân tử hoáhọccó công thức H2O gồmhai nguyên tử hydro và một nguyên tửoxy; là một chấtlỏng trong suốt, không màu, không mùi,không vịphổ biến trong hồ, sông ngòi và đạidươnghoặc rơi từ bầu trời như mưa hay tuyết

Từ khái niệm trên, có thể nhận định rằng: khám phá về nước là hoạt động tìmhiểu đặc điểm, tính chất vốn có của nước và chứng minh được rằng nước là là một chấtlỏng trong suốt, không màu, không mùi, không vị; tồn tại ở 3 dạng: rắn, lỏng, khí

Có thể cho rằng: hiện tượng tự nhiên là hiện tượng tồn tại khách quan và tuântheo các quy luật tự nhiên; các hiện tượng tự nhiên luôn vận động và phát triển, cóảnh hưởng trực tiếp tới đời sống con người và các sinh vật trên trái đất

Trong phạm vi đề tài này, hoạt động khám phá các hiện tượng tự nhiên đượchiểu rằng: khám phá các hiện tượng tự nhiên là hoạt động khám phá ra nguồn gốc,

sự vận động…của các hiện tượng tự nhiên thông qua các quá trình quan sát, sosánh, thử nghiệm, dự đoán,suy luận, thảo luận, giải quyết vấn đề để đưa ra kết luậncuối cùng

1.2.3 Thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên

Thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên là việc lập

kế hoạch nghiên cứu về nước và hiện tượng tự nhiên nhằm xác lập các bước tiếnhành, chế tạo ra các thí nghiệm nhằm chứng minh các tính chất của nước và tìmkiếm những thông tin, kiến thức chưa biết có liên quan đến các hiện tượng tự nhiên,

từ đó biết được các tính chất của đối tượng hay một phần đối tượng trong quá trìnhthí nghiệm Trên cơ sở thu dữ liệu, phân tích, xử lý dữ liệu này, ta có thể có đượcnhững hiểu biết sâu sắc hơn về nước và các hiện tượng tự nhiên

1.3 Đặc điểm của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

1.3.1 Đặc điểm sinh lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Trẻ 5-6 tuổi là lứa tuổi có sự thay đổi về đặc điểm sinh lý so với các lứa tuổitrước đó Ở lứa tuổi này, trẻ đã cơ bản hoàn thiện các chức năng của các hệ cơ quan

và biết thể hiện sự thích thú, hiếu động với môi trường nên trẻ dễ thích ứng với cáchoạt động khám phá ở trường mầm non Mặc dù các đặc điểm sinh lý của trẻ đã có

sự hoàn thiện nhưng sự tăng trưởng có phần chậm hơn so với giai đoạn trước vàkhông đồng đều về các chỉ số như chiều cao, cân nặng, Đặc điểm sinh lý của trẻmẫu giáo 5-6 tuổi ngoài việc tuân theo những quy luật phát triển chung đối với tuổimẫu giáo, còn mang những nét riêng nổi bật, cụ thể:

Hệ cơ: Đặc điểm phát triển hệ cơ của trẻ mầm non phát triển không đồng đều,

các cơ lớn phát triển nhanh hơn so với các cơ nhỏ Hệ cơ của trẻ 5-6 tuổi phát triểnyếu, tổ chức cơ bắp còn ít, các sợi cơ nhỏ, mảnh, thành phần nước trong cơ tươngđối nhiều, nên sức mạnh cơ bắp còn yếu, cơ nhanh mệt mỏi Do đó, trẻ ở lứa tuổinày không thích ứng sự căng thẳng quá lâu của cơ bắp Vì vậy, các thí nghiệm cầnphù hợp với khả năng thích ứng của trẻ, cả về thời gian và hình thức thực hiện

Hô hấp: Hệ hô hấp được cấu thành bởi đường hô hấp gồm: Mũi, miệng, khí

quản, nhánh phế quản và phổi Đường hô hấp của trẻ 5-6 tuổi tương đối hẹp, niêmmạc đường hô hấp mềm mại, mao mạch phong phú, dễ phát sinh nhiễm cảm Khíquản của trẻ 5-6 tuổi còn nhỏ nên không khí đưa vào ít, trẻ thở nông nên khả năngtrao đổi không khí của phổi kém Do đó, khi tổ chứchoạt động khám phá các hiệntượng tự nhiên cho lứa tuổi này cần chú ý tới thời gian thực hiện thí nghiệm, mức

độ an toàn của các thí nghiệm,…để có sự điều chỉnh các yếu tố ảnh hưởng nhằm đạtđược hiệu quả như mong muốn

Hệ thần kinh: Hệ thần kinh của trẻ 5-6 tuổi đã ở mức cao hơn so với các lứa

tuổi trước đó Sự trưởng thành của các tế bào thần kinh của đại não kết thúc Tuynhiên ở trẻ, quá trình hưng phấn và ức chế chưa cân bằng, sự hưng phấn mạnh hơn

ức chế Hệ thần kinh có tác dụng chỉ đạo toàn bộ hoạt động của cơ thể, vì vậy trongquá trình tiến hành thí nghiệm cần linh hoạt đảm bảo sự cân bằng của quá trìnhhứng phấn và quá trình ức chế

Hệ xương: Hệ xương của trẻ 5-6 tuổi chưa hoàn thành cốt hóa, thành phần hóa

học xương của trẻ có nhiều nước và chất hữu cơ hơn chất vô cơ so với người lớn,nên có nhiều sụn xương, xương mềm, dễ bị cong, gãy Do đó, các thí nghiệm trướckhi tiến hành cần xác định mức độ ảnh hưởng của chúng đối với sự phát triển thểchất của trẻ

Tóm lại, trẻ 5-6 tuổi có nhiều sự thay đổi trong đặc điểm sinh lý Đó là sự biếnđổi có tính quy luật tự nhiên, nên trong quá trình thực hiện thí nghiệm, giáo viênmầm non cần chú ý thiết kế những thí nghiệm phù hợp với các đặc điểm của trẻ đểđảm bảo hiệu quả của hoạt động

1.3.2 Đặc điểm tâm lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

So với trẻ ở các lứa tuổi trước đó, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi có sự phát triển tươngđối rõ cả về các đặc điểm sinh lí và tâm lí Sự phát triển này tạo ra nền tảng cho trẻ

có thể tham gia có hiệu quả các hoạt động khác nhau ở trường mầm non Nhìnchung, khi đề cập đến những đặc điểm tâm lí của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, có thể nhấnmạnh một số phương diện sau:

- Về trí nhớ: Ở trẻ mẫu giáo, năng lực ghi nhớ và nhớ lại phát triển rất mạnh.Trẻ thường ghi nhớ những gì mà trẻ cảm thấy hứng thú hoặc bị ấn tượng mạnh mẽ,

đặc biệt là những sự vật và hiện tượng mang tính trực quan, hình tượng rõ nét và tácđộng mạnh đến đời sống tình cảm của chúng Vì thế, nếu trẻ càng tích cực hoạtđộng thực tiễn, đặc biệt là tham gia vào hoạt động vui chơi bao nhiêu thì càng nhớtốt những gì diễn ra trong đó bấy nhiêu Vào cuối tuổi mẫu giáo, trí nhớ của trẻ cómột bước biến đổi về chất: trí nhớ chủ định xuất hiện và phát triển mạnh

- Về nhận thức: Ở độ tuổi này, do đã có sự mở rộng phạm vi hoạt động và giaotiếp nên trẻ tích lũy được nhiều thông tin về sự vật, hiện tượng Không chỉ vậy, nhờ

có sự phát triển của tư duy nên trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã có thể nắm bắt được cáckhái niệm trừu tượng vẫn chưa có sự hiểu biết đầy đủ về bản chất của các sự vật,hiện tượng Vì thế trẻ vẫn cần có sự giải thích để có thể hiểu được bản chất, mốiquan hệ của các sự vật, hiện tượng Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi nói chung có nhu cầunhận thức rất lớn, điều này lí giải tại sao trẻ thường bị thu hút bởi những sự vật,hiện tượng mới lạ và kèm với đó là những thắc mắc của trẻ Do vậy, việc tổ chứccác hoạt động khám phá khoa học nói chung, các thí nghiệm nói riêng là một hướng

đi đúng đắn nhằm đáp ứng nhu cầu nhận thức ngày càng cao ở trẻ

- Về chú ý: So với các giai đoạn trước đó, chú ý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã

có bước tiến bộ rõ rệt Mặc dù trẻ ở độ tuổi này đã có sự chú ý có chủ định, nhưngnhìn chung, chú ý không chủ định vẫn chiếm ưu thế Do đó, ở độ tuổi này, trẻthường có xu hướng ít tập trung vào những hoạt động kém hấp dẫn, đơn điệu;ngược lại, trẻ sẽ bị hấp dẫn, kích thích và chú ý bởi những hoạt động sôi nổi, nhiềumàu sắc; và “ hoạt động vui chơi, hoạt động khám phá hay những hoạt động đượmmàu sắc xúc cảm thường lôi cuốn sự chú ý của trẻ khá lâu” [13, tr 251] Đây đượccoi là một trong những cơ sở quan trọng để giáo viên mầm non có thể tổ chức hoạtđộng khám phá khoa học nói chung, thiết kế và vận dụng các thí nghiệm nói riêngđạt hiệu quả cao

- Về ngôn ngữ: Trong suốt lứa tuổi mẫu giáo, ngôn ngữ của trẻ phát triểnmạnh về các phương diện: ngữ âm, vốn từ; và sử dụng ngữ pháp tiếng mẹ đẻ Sựphát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo diễn ra khi hoạt động của trẻ ngày càng phongphú và giao tiếp với những người xung quanh được mở rộng So với các giai đoạntrước, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đạt được những thành tựu to lớn về mọi mặt của ngônngữ Về mặt từ vựng, do sự mở rộng của phạm vi hoạt động, giao tiếp và sự phát

triển của nhận thức, số lượng từ vựng trẻ tích lũy được khá phong phú Không chỉvậy, nhờ những hiểu biết đúng về nghĩa của các từ, trẻ ở lứ tuổi này cũng có khảnăng sử dụng tương đối chính xác các từ loại khác nhau trong những ngữ cảnh khácnhau Xét về mặt ngữ âm, trẻ ở độ tuổi này đã phát âm đúng gần như tất cả các âm

vị, thanh vị trong tiếng Việt; và khi nói, trẻ cũng bắt đầu biết sử dụng ngữ điệu Vềmặt ngữ pháp, lời nói của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi bao gồm cả câu đơn và hầu như tất

cả các loại câu ghép trong tiếng Việt Những thành tựu về mặt ngôn ngữ của trẻ 5-6tuổi đã chứng tỏtư duy của trẻ đạt đến một sự thay đổi về chất Đây là một trongnhững điều kiện vô cùng thuận lợi cho việc tham gia các hoạt động nói chung, hoạtđộng khám phá khoa học nói riêng

Như vậy, có thể thấy, với những thành tựu tâm lí đã đạt được, ở trẻ mẫu giáo5-6 tuổi có đầy đủ các điều kiện cần thiết và phù hợp để trẻ có thể tham gia các hoạtđộng ở trường mầm non nói chung

1.4 Hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non

1.4.1 Mục đích, ý nghĩa của hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non

1.4.1.1 Mục đích

Nước là đối tượng gần gũi, gắn bó với cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của trẻ nênviệc khám phá về nước là hoạt động cơ bản của trẻ ở trường mầm non Bên cạnh đó, cáchiện tượng tự nhiên vô cùng phong phú và đa dạng, đó là những hiện tượng thường diễn

ra xung quanh trẻ như mưa, nắng, ánh sáng, cầu vồng tồn tại song song và có ảnhhưởng đến cuộc sống của trẻ nên việc khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiênchiếm vai trò quan trọng Bằng những câu hỏi của mình, trẻcó thể bộc lộ sự tò mò vềnước và các hiện tượng tự nhiên.Trong hoạt động khám phá khoa học về chủ đề nước vàhiện tượng tự nhiên ở lứa tuổi 5-6 tuổi,mục đích chính của hoạt động này là hướng chotrẻ cách suy nghĩ, cho trẻ tự giải đáp các thắc mắc của bản thân bằng sự gợi ý, sự trảinghiệm của bản thân Mặc dù hoạt độngkhám phá nước và hiện tượng tự nhiênlà mộtlĩnh vực trong hoạt động khám phá khoa học nhưng nó giúp hình thành năng lực cần có

ở trẻ:

Thứ nhất,tạo điều kiện cho trẻ nhận biết chính xác các thuộc tính, đặc điểm,tính chất, mối liên hệ giữa con người đối với nước và các hiện tượng tự nhiên Từ

đó trẻ tích lũy kiến thức một cách chính xác, đơn giản và trẻ được mở rộng sự hiểubiết của mình về nước và các hiện tượng tự nhiên.

Thứ hai, giúp hình thành và phát triển năng lực quan sát, so sánh, đối chiếu, phánđoán,cách nhìn nhận vấn đề và giải thích vấn đề Từ đó, trẻ có hiểu biết sâu sắc vềnước và hiện tượng tự nhiên

Thứ ba, trẻ có thái độ đúng đắn và có hành động phù hợp trong việc sử dụng,bảo vệ đối với nước và các hiện tượng tự nhiên

Các mục đích nói trên được xác định đồng thời, chỉ đạo toàn bộ hoạt động củagiáo viên, giúp giáo viên tổ chức hoạt động đạt hiệu quả như mục đích đã đề ra

1.4.1.2.Ý nghĩa

Ở trường mầm non, trẻ được tham gia vào nhiều hoạt động theo định hướngchương trình giáo dục mầm non.Trong đó, hoạt động khám phá về nước và các hiệntượng tự nhiên có ý nghĩa quan trọng đến sựphát triển toàn diện của trẻ

Trước hết, hoạt động khám phá nước vàcác hiện tượng tự nhiên góp phầnphát triển nhận thức cho trẻ về nước và các hiện tượng tự nhiên Trong quá trìnhkhám phá, thông qua các phương pháp thí nghiệm, trẻ được thỏa mãn tính tò mò,kích thích lòng ham hiểu biết của trẻ Bên cạnh đó các quátrình tâm lý, cảm giác, trigiác, trí nhớ, tư duy, ngôn ngữ, tưởng tượng được củng cố, rèn luyện Thông quahoạt động này, trẻ phải suy nghĩ độc lập, hợp tác làm việc nhóm, nên trẻ sẽ pháthuy được tính chủ động, khả năng hợp tác Không những vậy, nó còn góp phầnquan trọng vào việc phát triển ngôn ngữ, tình cảm- xã hội, thẩm mỹ, thể chất chotrẻ Trong quá trình hoạt động, trẻ được quan sát, trò truyện với các đối tượng khácnhau Các đối tượng ấy chủ yếu là cô giáo và các bạn Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi sẽ có

cơ hội tiếp cận với những suy nghĩ, cách lập luận khác nhau Do đó, trẻ có khả năngghi nhớ sâu sắc, phát triển khả năng tư duy Mục đích nhằm giúp trẻ có cái nhìn đachiều về sự vận động, biến đổi trạng thái của nước và sự vận động không ngừng củacác hiện tượng tự nhiên, giúp hình thành ở trẻ nền tảng kiến thức phong phú

Mặt khác, trong quá trình tiến hành hoạt động khám phá, giáo viên sử dụng tổnghợp các phương pháp giảng dạy Phương pháp thí nghiệm là một trong những phươngpháp đóng vai trò quan trọng Phương pháp thí nghiệm là nền tảng giúp trẻ nhận biết,khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên thông qua cách so sánh thí nghiệm và

nước, hiện tượng tự nhiên trong thực tiễn Thí nghiệm đóng vai trò như “nam châm”hút giữa hai mặt lý thuyết và thực tiễn, khiến trẻ hình dung ra đặc điểm, tính chất củanước một cách đơn giản và của các hiện tượng tự nhiên từ đơn giản đến phức tạp Đặcbiệt, trẻ sẽ có thể vận dụng những điều đã học vào cuộc sống, giúp trẻ gần gũi hơn vớinhững sự vật hiện tượng đang tồn tại xung quanh trẻ Thông qua các thao tác và cáchthức tiến hành thí nghiệm, trẻ được thực hành các kĩ năng quan sát, so sánh, phân loại,

dự đoán,xây dựng giả thuyết, thử nghiệm, thảo luận/chia sẻ và tiếp nhận thông tin Từ

đó, giúp trẻ rèn luyện tính cẩn thận, tính kỷ luật,… góp phần hình thành những đức tínhcần thiết cho trẻ 5-6 tuổi khi bước vào lớp 1

1.4.2 Nội dung khám phá khoa học chủ đề nước và hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non

Các hoạt động của trẻ tại trường mầm non theo định hướng chương trình giáodục mầm non do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành nhằm mục đích giúp trẻ empháttriển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên củanhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp 1.Vì vậy, trong các lĩnh vực phát triển, giáoviên cần tổ chức tích hợp nội dung trong một hoạt động Nội dung khám phá vềnước và hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non bao gồm: Tính chất vật lý của nước: là một chất lỏng, chảy được Nước không màu,không mùi, không vị nhưng có thể chuyển màu, chuyển mùi, vị Nước có thể sạch

và bẩn Nước có nhiệt độ khác nhau: nước lạnh, nước vừa, nước nóng và nước sôi.Nước có thể thay đổi hình dạng: khi lạnh thì đóng băng (băng cứng, lạnh, giòn, dễ

vỡ, trong suốt, gặp nóng thì tan thành nước); khi sôi ở nhiệt độ cao thì bốc hơi (hơinước nhẹ, màu trắng, bay lên cao, gặp hơi lạnh ngưng tụ lại thành những giọt nước,mây trắng chính là những đám hơi nước tích tụ)

Ý nghĩa của nước: Nước có ý nghĩa rất lớn đối với đời sống con người; cầnthiết để suy trì sự sống cho mọi sinh vật

Sự phân bố của nước: Nước có ở ao, hồ, sông, suối và các mạch nước ngầmtrong lòng đất

Nội dung khám phá các hiện tượng tự nhiên bao gồm:

“Làm quen với các nguồn sáng: Mặt trời, mặt trăng, các vì sao với các biểu hiện của nó như mặt trời mọc và lặn, sự xuất hiện và thay đổi của mặt trăng trong

tháng; vị trí của mặt trời vào các thời gian trong ngày Cho trẻ biết về hình dạng, màu sắc, khoảng cách, độ sáng,…của chúng.

Làm quen với các hiện tượng thời tiết Thời tiết là trạng thái thể chất của lớp khí quyển tầng dưới ở vị trí nào đó trong những khoảng thời gian nhất định Tính chất đặc trưng của thời tiết là sự thay đổi thường xuyên, có thể thay đổi vài lần trong ngày, làm cho nhiệt độ, áp suất, độ ẩm của không khí thay đổi Khi có sự kết hợp của các yếu tố này sẽ xuất hiện các hiện tượng vật lý như sương mù, mây, mưa, tuyết,…

Hướng dẫn trẻ nhận biết,phân biệt và gọi tên các yếu tố tạo nên sự khác biệt

về thời tiết như gió, mây,mưa, bão, sấm, chớp, qua quan sát bầu trời vào các thời gian khác nhau; biết được sự thay đổi của các yếu tố đó; biết xác định đặc điểm của các hiện tượng thời tiết qua quan sát và cảm nhận được ảnh hưởng của nó đến trạng thái, sinh hoạt và hoạt động của con người và các yếu tố khác trong môi trường” [9, tr.74]

Các hiện tượng tự nhiên luôn vận động liên tục và có ảnh hưởng tới cuộc sốngcon người nên con người có thể quan sát và cảm nhận thông qua các yếu tố tronghiện tượng tự nhiên Khi tìm hiểu về các hiện tượng tự nhiên, nội dung cụ thể củatừng yếu tố được đặt ra bởi các câu hỏi như sau:

“Bầu trời: Bầu trời ban ngày và bầu trời ban đêm (Màu sắc như thế nào? Có những gì?).

+ Mặt trời: Mặt trời mọc vào khoảng thời gian nào; Tại sao trên trái đất lại

có nơi là ban ngày và có nơi là ban đêm? Chúng ta có thể nhìn thẳng vào mặt trời được không? Tác dụng của ánh sáng đối với con người, con vật, thực vật là gì? Phải làm gì khi đi ngoài nắng?

+ Trăng, sao: Cho trẻ biết hình dạng, số lượng, sự thay đổi của các vì sao và mặt trăng Cho trẻ biết các hoạt động của con người vào các thời điểm ban ngày và ban đêm.

- Mưa:

+ Tính chất vật lý: Cho trẻ biết khi trời sắp mưa thì bầu trời có hiện tượng gì? Nguyên nhân gây ra mưa.

+ Phân loại mưa: Có mấy loại mưa? Mưa đó như thế nào? Khi mưa thường

có hiện tượng gì?

+ Ý nghĩa của nước mưa: Đem lại nguồn nước sinh hoạt cho con người, tưới cây, nguồn sống của các loài động thực vật.

- Gió:

+ Tính chất vật lý: Những dấu hiệu của gió thổi (Lay hoa lá, nước, cảm giác

da, sự di chuyển của các vật).

+ Ý nghĩa của gió: Gió có ích đối với cuộc sống sinh hoạt và sản xuất của con người (làm mát, tạo ra điện )

+ Mùa xuân: Thời tiết ấm áp hơn Mặt trời đã lên cao và chiếu sáng Ngày dài hơn và đêm ngắn hơn Mùa xuân có mưa phùn (Mưa xuân) và thỉnh thoảng vẫn còn những đợt gió bấc nhẹ Cây cối đâm trồi nảy lộc Các loài chim bay về phương Bắc- quê hương của mình Đã xuất hiện các loài bướm, ong Mùa xuân có ngày Tết Nguyên đán, mọi người được nghỉ làm việc để đón Tết, các gia đình đi chúc Tết, đi

lễ chùa

+ Mùa hè: Thời tiết nóng bức Ngày dài còn đêm ngắn Mặt trời tỏa ánh sáng chói chang Bầu trời cao, xanh Có mưa rào, giông và trong cơn giông có sấm chớp Cây cối xanh tốt sum suê, có nhiều loại hoa, quả, rau Các con ve sầu kêu rộn rã, ngoài vườn có nhiều loại côn trùng Mùa hè học sinh được nghỉ học Các

gia đình đi nghỉ mát, tắm biển Mọi người mặc đồ mỏng, mát, ra đường đội mũ, đeo kính, mặc áo chống nắng, đeo khẩu trang Trong gia đình dùng nhiều quạt, điều hòa nhiệt độ.

+ Mùa thu: Thời tiết đã dịu mát hơn Ngày ngắn dần và đêm dài hơn Mặt trời vẫn chiếu sáng, bầu trời cao xanh, mây trắng Thỉnh thoảng có bão Có nhiều loại hoa quả chín, một số cây có lá vàng Cuối mùa thu các loài chim bay đi tránh rét Mùa thu có ngày rằm tháng 8 – ngày Tết trung thu, trẻ em bày cỗ trông trăng, múa hát, ăn bánh dẻo, bánh nướng Mùa thu có ngày khai trường Mọi người hay chơi thả diều, ăn mặc mát mẻ”

+ Mùa đông: Ngày ngắn đêm dài, nhiệt độ xuống thấp nên không khí khô và lạnh Có gió mùa đông bắc và thường có mưa phùn Các cành cây trơ trụi lá, tuy nhiên có một số loại rau, hoa quả ưa thời tiết lạnh phát triển tốt Vì trời rét buốt nên nhiều con vật đi ngủ đông, vật nuôi trong gia đình thích nằm chỗ ấm áp Mọi người ăn mặc ấm áp, bảo vệ cơ thể khỏi bị lạnh buốt bằng cách mặc áo ấm, ra đường đội mũ, quàng khăn, đi tất Trong gia đình thường sử dụng các đồ dùng một

số đồ dùng giúp con người xua tan cái lạnh như: Điều hòa nhiệt độ, máy sưởi, đệm, chăn ấm,…[10, tr.25].

Dựa trên cơ sở nội dung khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻmầm non, nội dung khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo5-6 tuổi được xác định:

Tìm hiểu về đặc điểm, tính chất vật lý, ý nghĩa và sự phân bố các nguồn nước.Tiếp tục tìm hiểu đặc điểm, sự phong phú, đa dạng, sự thay đổi rõ nét của cáchiện tượng tự nhiên phổ biến ở Việt Nam và trên thế giới Từ đó, giúp trẻ củng cố,chính xác hóa, mở rộng biểu tượng về các hiện tượng tự nhiên

Trẻ biết phân nhóm các hiện tượng thiên nhiên và thời tiết theo mùa Biết cáchiện tượng thời tiết phổ biến ở một sốvùng miền ở Việt Nam và trên thế giới

+Cho trẻ khám phá mối quan hệ của thời tiết, các hiện tượng thiên nhiên đếncác hoạt động của con người

+Giáo dục trẻ có sinh hoạt phù hợp với mùa, với thời tiết, khí hậu và các hiệntượng thiên nhiên.

+Một số hiện tượng thời tiết thay đổi theo mùa và thứ tự các mùa

+ Sự thay đổi trong sinh hoạt của con người, con vật và cây theo mùa

+Sự khác nhau giữa ngày và đêm, mặt trời, mặt trăng

+Không khí, các nguồn ánh sáng và sự cần thiết của nó với cuộc sống conngười, con vật và cây

Trong hoạt động này, giáo viên phải là người tổ chức, hướng dẫn trẻ quan sát,phát hiện và tìm ra bản chất, quy luật vận động của các hiện tượng tự nhiên Các nộidung đưa ra cần phù hợp với trình độ nhận thức và điều kiện thực tiễn nhằm hìnhthành cho trẻ có nhận thức đúng đắn về các hiện tượng tự nhiên

1.4.3 Cách thức tổ chức hoạt động thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng

tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non.

Khi tổ chức thí nghiệm khám phá khoa học cho trẻ cần xác định mục đích cụthể của mỗi thí nghiệm Mục đích thí nghiệm được cụ thể hóa bằng các nhiệm vụ.Nhiệm vụ thí nghiệm do giáo viên đặt ra hoặc do giáo viên giúp trẻ tự xác định.Nhiệm vụ phải rõ ràng, được xác định theo từng ý cụ thể Do đó, cách thức tổ chứchoạt động khám phá các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trườngmầm non cũng không nằm ngoài bản chất của nhận định này

1.4.3.1 Chuẩn bị cho trẻ làm thí nghiệm

- Các thí nghiệm phải được thiết kế sẵn, dùng ứng dụng trong hoạt động khámphá về nước và hiện tượng tự nhiên

-Số lượng thí nghiệm đầy đủ tương ứng với nhóm số lượng học sinh

- Thời gian: Tùy vào loại thí nghiệm mà giáo viên xác định thời gian cần thiết

để tiến hành thí nghiệm cho phù hợp Khuyến khích các thí nghiệm đơn giản, dễtiến hành, hiệu quả cao

- Địa điểm: Địa điểm làm thí nghiệm là khoảng không gian cần thiết có thể tổchức như trong lớp học, ngoài sân trường,

- Dự kiến một số tình huống có thể xảy ra khi tiến hành thí nghiệm

1.4.3.2 Tiến hành cho trẻ làm thí nghiệm

- Bước 1: Tạo hứng thú cho trẻ

Tạo hứng thú cho trẻ, hướng trẻ đến đối tượng như giáo viên cho trẻ suy nghĩ,phán đoán mục đích, cách tiến hành, kết quả hoặc đưa ra những giả thiết trước khicho trẻ tiến hành thí nghiệm sau đó thống nhất với trẻ về mục đích làm thí nghiệm.

- Bước 2: Tổ chức và hướng dẫn thực hiện thí nghiệm:

+ Tổ chức: Giáo viên có thể chia trẻ thành các nhóm thực hiện thí nghiệm,giao đồ dùng thí nghiệm cho các nhóm

+ Hướng dẫn: Giáo viên hướng dẫn cách tiến hành các thao tác làm thí nghiệm(theo các mức độ) Trước khi tiến hành thao tác thí nghiệm, nên trò chuyện để kíchthích trẻ chú ý quan sát, suy đoán… Ví dụ: khi tiến hành tìm hiểu về hiện tượng lốcxoáy, giáo viên có thể có thể hỏi: Các con đoán xem cô sẽ làm gì với những hạt óngánh? Điều gì sẽ xảy ra khi cô thả chúng vào nước?

+ Nếu thí nghiệm đơn giản, dễ thực hiện và đảm bảo an toàn thì giáo viên chocác nhóm trẻ hoặc từng trẻ tiến hành các thao tác làm thí nghiệm.Nếu thí nghiệmphức tạp hoặc có thể khó đảm bảo an toàn cho trẻ thì giáo viên thực hiện các thaotác làm thí nghiệm còn trẻ quan sát

- Bước 3: Cho trẻ quan sát, phát hiện hiện tượng xảy ra

+ Từng trẻ hoặc nhóm trẻ báo cáo kết quả thí nghiệm, so sánh với dự đoán banđầu Các bạn khác nhận xét, góp ý Dùng các thủ pháp nghệ thuật để trẻ tập trungchú ý, phát hiện ra sự thay đổi của đối tượng đang được tác động Giáo viên có thểđặt câu hỏi, ví dụ: Con đã quan sát thấy điều gì? Hiện tượng gì đã xảy ra?

+ Nên cho trẻ lưu giữ thông tin về hiện tượng quan sát được bằng cách điền kýhiệu vào mô hình

- Bước 4: Giải thích hiện tượng: khuyến khích trẻ giải thích các hiện tượngquan sát được Sau đó giáo viên khái quát lại thông tin cần cung cấp Giáo viên lưu

ý sử dụng lời giải thích đảm bảo cơ sở khoa học nhưng đơn giản, dễ hiểu, phù hợpvới nhận thức của trẻ Ví dụ: Giải thích lý do vì sao xảy ra hiện tượng ngày và đêm;

vì sao có hiện tượng lốc xoáy; hiện tượng núi lửa phun trào… Lý do: Mặt trời luônquay quanh trái đất và trái đất luôn tự quay quanh trục của nó, vì vậy ánh sáng chỉchiếu được 1 nửa nên bên được chiếu sáng là ban ngày, 1 nửa không được chiếusáng là ban đêm

- Bước 5: Kết luận: khuyến khích trẻ rút ra kết luận, sau đó cô chính xác hóathông tin kết luận Nên kết hợp với kết quả trên mô hình để cho trẻ kết luận Ví dụ:

Cơn lốc xoáy sinh ra vì áp lực không khí ở lớp bên trên lạnh đè lên lớp không khínóng ở phía dưới, không khí nóng sẽ bị cưỡng bức chuyển động lên rất mạnh.Tương tự như cô giáo khi đặt bàn tay lên đầu và đáy của chiếc bìnhxoay chiếcbình,nó sẽ tạo ra áp lực không cân bằng, do đó tạo nên cơn lốc xoáy.

- Bước 6: Liên hệ, ứng dụng kiến thức vào thực tế Ví dụ: Hiện tượng ngày vàđêm sinh ra khiến trái đất có ban ngày và ban đêm Ban ngày là lúc con người đilàm, sinh hoạt,…ban đêm là lúc con người thư giãn, nghỉ ngơi

Đánh giá: Cho trẻ nhận xét, đánh giá kết quả quá trình làm thí nghiệm Giáoviên chính xác hoá thông tin rồi khái quát những thông tin cơ bản

1.5 Lý luận về thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng

tự nhiên cho trẻ mẫu giáo5-6 tuổi ở trường mầm non.

1.5.1 Yêu cầu thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non

Yêu cầu thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên chotrẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non phải dựa trên cơ sở yêu cầu thực hiện đốivới việc thiết kế thí nghiệm dạy trẻ khám phá khoa học, đó là:

-Phải đảm bảo tạo ra sựthay đổi rõ ràng đểgiúp trẻ nhận biết đối tượng

-Dễthực hiện, không đòi hỏi các điều kiện đặc biệt, là những hiện tượngthường diễn ra trong cuộc sống xung quanh trẻ

-Phảiđảm bảo tính nhân văn, không gây thiệt hại cho vật thí nghiệm, khônglàm tổn thương đến tâm hồn của trẻ

-Thí nghiệm cần được tiến hành trong khoảng thời gian nhất định, không thiếtkếcác thí nghiệm có thời gian kéo dài quá lâu vì dễlàm trẻquên mất những gì xảy raban đầu

-Phải đảm bảo an toàn cho trẻtrong quá trình làm thí nghiệm (an toàn vềdụng

cụ, vật liệu )

-Đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với lứa tuổi

1.5.2 Quy trình thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước vàcác hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non

1.5.2.1 Lập kế hoạch

Lập kế hoạch là khâu đầu tiên và đóng vai trò quan trọng trong quy trình thiết

kế thí nghiệm Giai đoạn đầu tiên bao gồm các nhiệm vụ sau:

- Xác định tên đề tài thiết kế

- Xác định mục đích thiết kế thí nghiệm

-Xác định mục tiêu trước và sau khi thiết kế

-Xác định nhiệm vụ, yêu cầu, nội dung của việc thiết kế thí nghiệm

- Lên ý tưởng

- Dự trù kinh phí

- Phân chia thời gian cho các bước thiết kế thí nghiệm

1.5.2.2 Chuẩn bị

Thời gian thiết kế thí nghiệm nhanh hay chậm được phụ thuộc vào nhiều yếu

tố, trong đó hoạt động chuẩn bị là bước tiến quan trọng Để chuẩn bị tốt, đối tượngtiến hành thí nghiệm cần:

Chuẩn bị các kiến thức cơ bản có liên quan tới hoạt động thiết kế thí nghiệmkhám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên nhằm trợ giúp giáo viên thiết kế thínghiệm để giúp trẻ hiểu được đặc điểm, tính chất vật lý của nước và phù hợp vớiquá trình vận động của các hiện tượng tự nhiên trong hiện thực khách quan

Chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu, vật liệu, đồ dùng,…nhằm phục vụ hiệu quảtrong quá trình thiết kế

Chuẩn bị đầy đủ kinh phí nhằm hạn chế việc trì hoãn quá trình thiết kế

Lựa chọn khoảng không gian hợp lý phù hợp với từng thí nghiệm(trong lớphoặc ngoài trời, không gian không có ánh sáng hoặc nơi có ánh sáng, không gianrộng rãi thoáng mát), thực hiện đúng quy trình thiết kế nhằm đạt được mục đích đã

đề ra

Giáo viên chuẩn bị thời gian tiến hành thí nghiệm phù hợp với điều kiệnkhông gian, điều kiện cơ sở vật chất và trình độ nhận thức đặc trưng về lứa tuổi củatrẻ nhằm đạt hiệu quả cao khi tiến hành tổ chức hoạt động Trong phạm vi đề tàinày, tôi khuyến khích đưa ra các thí nghiệm ngắn hạn(khoảng 5-10 phút/1 thínghiệm) để trẻ được phát huy tính tích cực của bản thân khi tham gia thực hiện cácthí nghiệm Bên cạnh đó, các thí nghiệm ngắn hạn giúp giáo viên và trẻ tiết kiệmđược thời gian theo dõi thí nghiệm, từ đó trẻ được tiến hành nhiều thí nghiệm trongcùng một khoảng thời gian nhất định.Để làm được điều này, giáo viên cần chú ý tớikhoảng không gian sạch sẽ, thoáng mát, giúp trẻ chuẩn bị tâm thế thoải mái khitham gia thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên

Giáo viên là người định hướng, hướng dẫn trẻ tham gia hoạt động thí nghiệmnen giáo viên cần nắm bắt các yếu tố có ảnh hưởng tới quá trình thiết kế và thựchiện thí nghiệm để quá trình thực hiện thí nghiệm đạt được mục đích, yêu cầu nhưmong muốn.

1.5.2.3 Tiến hành thiết kế

Tiến hành thiết kế là phần trọng tâm trong quá trình thiết kế Thiết kế thínghiệm dựa trên sự chuẩn bị các nguyên vật liệu, giáo viên tiến hành xác định giảthuyết, đối tượng, các hành động thực hiện thí nghiệm, thời gian tiến hành chúng và

dự kiến kết quả của thí nghiệm nhằm tạo sản phẩm hoàn chỉnh

1.5.2.4 Thử nghiệm sản phẩm và hiệu chỉnh

Sản phẩm sau khi thiết kế được tiến hành thử nghiệm để đánh giá kết quả Quátrình thử nghiệm được tiến hành trên đối tượng càng nhiều thì mức độ chính xáccàng cao Dựa trên mức độ thử nghiệm, nếu sản phẩm đạt yêu cầu sẽ được đưa vào

sử dụng Ngược lại, nếu sản phẩm chưa đạt yêu cầu thì tác giả cần phải hiệu chỉnhlại các chi tiết để tổ chức thực hiện

1.5.3 Điều kiện thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non

Điều kiện thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiêncho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là yếu tố quan trọng dựa vào chủ thể thiết kế Chủ thểmang yếu tố điều kiện thiết yếu là giáo viên và Ban Giám hiệu trường mầm non Đểgia tăng hiệu quả việc thiết kế thí nghiệm trong hoạt động này, những điều kiện cầnđặt ra như sau:

- Đối với giáo viên:

Về tri thức: giáo viên cần nắm vững nội dung chương trình nhằm triển khai cóhiệu quả hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên, hiểu được quyluật phát triển của đối tượng, biết giải thích đúng (theo quan điểm duy vật biệnchứng) Thêm vào đó, giáo viên cần có kiến thức cơ bản về nước và các hiện tượng

tự nhiên, có phương pháp giảng dạy phù hợp Trong quá trình thực hiện, giáo viênkhông nhất thiết phải dạy hoặc giải thích những kiến thức khoa học cho trẻ mà chủyếu là giúp trẻ tích cực suy nghĩ về những gì chúng nhìnthấy và được thực hiện

Giáo viên cần nắm được đặc điểm tâm-sinh lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi để xác địnhnội dung, phương pháp giáo dục về nước và các hiện tượng tự nhiên phù hợp vớichúng.

Về kỹ năng: giáo viên có kỹ năng thiết kế thí nghiệm trong lĩnh vực khám phákhoa học Điều đó góp phần tạo ra các thí nghiệm phục vụ cho hoạt động khám phákhoa học mang tính thẩm mỹ vì trẻ em luôn bị kích thích bởi những điều mới vẻ,đối tượng mang nhiều màu sắc

Về thái độ: giáo viên có ý thức nâng cao tay nghề bằng việc học tập, tìm tòi,sáng tạo Thông qua các cuốn tài liệu được công bố, quá trình tập huấn, trao đổikinh nghiệm,…giúp giáo viên tích lũy vốn kinh nghiệm cần thiết phục vụ quá trìnhthiết kế đồ dùng, đồ chơi

Có tư duy sáng tạo, thích thú với hoạt động thiết kế thí nghiệm

Giáo viên cần chủ động, linh hoạt tạo cơ hội cho trẻ được thực hành, thínghiệm, trả nghiệm trong các tình huống cụ thể

- Đối với Ban Giám hiệu trường mầm non:

Tạo điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị cho các giáo viên tham gia thiết kếthí nghiệm và ứng dụng thí nghiệm trong hoạt động khám phá về nước và các hiệntượng tự nhiên

Động viên tinh thần cho giáo viên yên tâm sáng tạo, thiết kế đồ dùng dạy học,thiết kế thí nghiệm

Cần tạo điều kiện và cơ hội cho giáo viên tiếp cận những kiến thức liên quantới hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên Cử giáo viên đi tậphuấn, dự các hội nghị chia sẻ kinh nghiệm nhằm bồi dưỡng, nâng cao trình độchuyên môn và kỹ năng thiết kế thí nghiệm

Động viên các giáo viên tham gia thiết kế thí nghiệm, thường xuyên tổ chứcmột số cuộc thi để đẩy mạnh năng lực sáng tạo của giáo viên Ban Giám hiệu cầnkhen thưởng kịp thời cho giáo viên nhằm tạo động lực cho giáo viên tham gia thiết

kế thí nghiệm

Tiểu kết chương 1

Chương 1 đã trình bày các cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu Thông qualịch sử nghiên cứu vấn đề ở trong và ngoài nước giúp nắm bắt được thông tin ; lànền tảng phục vụ cho quá trình nghiên cứu đề tài Đề tài đã thống nhất đưa ra kháiniệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ởtrường mầm non, trong đó khẳng định rõ vai trò quan trọng của việc thiết kế thínghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên giúp trẻ hoàn thiện nhâncách, phát triển tư duy Thêm vào đó, đề tài đề cập tới một số nội dung liên quan tớihoạt động khám phá bao gồm mục đích, nội dung, ý nghĩa, cách thức tiến hành hoạtđộng thiết kế thí nghiệm có hiệu quả Trên cơ sở xác định rõ mục tiêu, yêu cầu, quytrình, điều kiện thiết kế thí nghiệm đã góp phần chỉ đạo quá trình thiết kế thí nghiệmkhám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi đạt hiệu quả, đi đúnghướng khi tiến hành thiết kế Với những nội dung nêu trên, chương 1 sẽ tạo tiền đềcho việc xác định thực trạng thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiệntượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non ở chương sau và là căn cứ khoahọc vững chắc để đề xuất các thí nghiệm phù hợp khi tiến hành hoạt động tổ chứckhám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ởtrườngmầm non.

Chương 2 THỰC TRẠNG THIẾT KẾ MỘT SỐ THÍ NGHIỆM

KHÁM PHÁ VỀ NƯỚC VÀ CÁC HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN CHO TRẺ MẪU GIÁO 5- 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON ĐỒNG QUANGTHÀNH PHỐ BẮC GIANG VÀ TRƯỜNG MẦM NON THANH VẬN, HUYỆN CHỢ

MỚI, BẮC KẠN

2.1 Vài nét về trường mầm non Hoa Lan, thành phố Bắc Giang

2.1.1 Đặc điểm cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên trường mầm non Hoa Lan, thành phố Bắc Giang

Trường mầm non Hoa Lan được thành lập tháng 10/2012 và chính thức đi vàohoạt động tháng 9/2016 Trường có tổng diện tích 4.805,5m2 Quy mô 16 phònghọc, 11 phòng chức năng và 7 hạng mục khác Các phòng học, phòng chức năngđều được thiết kế xây dựng theo hướng chuẩn Quốc tế và chuẩn Quốc gia mức độ 2.Các trang thiết bị và đồ dùng, đồ chơi được trang bị đồng bộ đầy đủ, hiện đại 100%các lớp học đều có đủ đồ dùng theo Thông tư 02 của Bộ GD&ĐT Tổng kinh phíxây dựng các hạng mục công trình trên 25 tỷ đồng từ nguồn vốn ngân hàng thế giới.Gần 3 tỷ đồng đầu tư thiết bị và đồ dùng từ nguồn kinh phí ngân sách của thành phốnăm 2016

Đây là điều kiện thuận lợi tốt nhất để phục vụ công tác chăm sóc nuôi dưỡnggiáo dục trẻ phát triển toàn diện Môi trường lớp học khang trang thân thiện, khônggian mở, sạch đẹp gần gũi với trẻ thơ Trường mầm non thực sự là ngôi nhà thứ 2của bé

Năm học 2020-2021, nhà trường đã xây dựng kế hoạch để làm tốt chủ đề tăngcường khả năng vận động cho trẻ mầm non và chuyên đề lấy trẻ làm trung tâmtrong công tác chăm sóc giáo dục trẻ

Về đội ngũ giáo viên, hiện nay, trường mầm non Hoa Lancó tổng số 40 giáoviên, trong đó 100% giáo viên có trình độ trên chuẩn và đạt chuẩn.Giáo viên củatrường mầm non Hoa Lanđã và đang thực hiện tốt những nhiệm vụ tổ chức các hoạtđộng chăm sóc giáo dục trẻ trong thời gian trẻ học tập, sinh hoạt tại các nhóm lớp ởtrường mầm non và phối hợp tốt với gia đình, nhà trường trong quản lý và chăm sócgiáo dục trẻ

2.1.2 Đặc điểm của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường mầm non Hoa Lan

Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trường mầm non Hoa Lan gồm 605 trẻ được phân chialàm 2 nhóm lớp, chủ yếu là người dân tộc Kinh 100% trẻ đều đạt các tiêu chí đánhgiá theo quy định về các tiêu chí đánh giá trẻ tại trường mầm non Học sinh chămngoan, lễ phép và đạt thành tích tốt trong học tập.Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường

có sức khỏe ổn định, phát triển về thể chất, tâm lý và nhận thức

Chủ yếu trẻ xuất thân từ gia đình công chức, viên chức nên trẻ được quan tâm,chăm sóc phát triển nhận thức đầy đủ Kết quả giáo dục của trẻ cuối năm đều đạt100% theo các mục tiêu, kết quả mong đợi.Đây là những điều kiện thuận lợi ảnhhưởng tới hoạt động thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tựnhiên, giúp chúng tôi có thể đưa ra các thí nghiệm phù hợp với thực tiễn, huy độngđược sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường

2.2 Vài nét về trường mầm non Thanh Vận, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn

2.2.1 Đặc điểm cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên trường mầm non Thanh Vận

Trường mầm non Thanh Vận có địa chỉ tại Thôn Piêng Khảo, xã Thanh Vận,huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn thuộc khu vực nông thôn và miền núi Nhà trườngđược xây dựng từ năm 2013 với hai dãy nhà hai tầng chia làm 05 phòng học, 02phòng chức năng và 01 nhà bếp, khối phòng hành chính quản trị được xây dựngkiên cố, đảm bảo về yêu cầu đối với trường chuẩn quốc gia, có phòng học, phòngngủ đảm bảo diện tích quy định.Trường có sân chơi với nhiềucây xanh, chậu hoa,cây cảnh được bố trí phù hợp để tổ chức thực hiện các hoạt động phát triển vậnđộng, trò chơi dân gian, các hoạt động khám phá, trải nghiệm…

Lớp mẫu giáo 5-6 tuổi mỗi lớp có diện tích 70m2, có đủ các thiết bị, đồ dùng

cá nhân, đồ chơi theo quy định Ngoài ra, các thiết bị, đồ dùng đồ chơi còn đượcgiáo viên tự làm hoặc sưu tầm để phục vụ công tác chăm sóc giáo dục trẻ có hìnhthức mẫu mã đẹp, đảm bảo tính giáo dục, an toàn, phù hợp với trẻ và đặc trưng vănhóa địa phương…Về cơ bản, cơ sở vật chất của trường mầm non Thanh Vận, huyệnChợ Mới, tỉnh Bắc Kạn mặc dù còn nhiều khó khăn nhưng nhà trường về cơ bản đãđáp ứng được quá trình chăm sóc và giáo dục trẻ mầm non

Về đội ngũ giáo viên, trường mầm non Thanh Vận có tổng số 10 giáo viên,100% giáo viên đạt chuẩn trình độ đào tạo trở lên đối với giáo viên mầm non, trong

đó có 5 giáo viên có trình độ đào tạo Đại học sư phạm; 5 giáo viên có trình độ Caođẳng sư phạm.

Trong 5 năm liên tiếp tính đến thời điểm hiện tại, tỷ lệ giáo viên được đánh giátheo chuẩn nghề nghiệp giáo viên ở mức trung bình trở lên đạt 100%.Mặc dù sốlượng giáo viên của nhà trường chưa đủ số lượng giáo viên theo kế hoạch được giao

và chưa đủ định biên giáo viên/trẻ theo thông tư 06/2015 nhưng các giáo viên luônthực hiện tốt nhiệm vụ chăm sóc và giáo dục trẻ mầm non Số lượng giáo viên cótrình độ đào tạo trên chuẩn được duy trì ổn định và tăng dần từ 60% lên 77%, đây làtín hiệu tốt trong việc thiết kế thí nghiệm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi khám phá vềnước và các hiện tượng tự nhiên

2.2.2 Đặc điểm của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường mầm non Thanh Vận

Tổng số trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi của trường mầm non Thanh Vận là 30 trẻ,100%

số lượng trẻ em có sức khỏe tốt, duy trì ổn định ngưỡng 90% Khả năng nhận thứccủa trẻ ổn định, tỉ lệ bé chuyên cần 5 tuổi đạt trên 90%

Đa số trẻ em thuộc vùng khó khăn và là người dân tộc thiểu số, xuất thân từgia đình thuần nông nhưng luôn có tinh thần vượt khó, ham học Do đó, tỉ lệ trẻ 5tuổi hoàn thành chương trình Giáo dục mầm non đạt 100% Kết quả giáo dục củatrẻ cuối năm đều đạt 100% theo các mục tiêu, kết quả mong đợi Trẻ khỏe mạnh,phát triển về thể chất, tâm lý và nhận thức Đây là điều kiện thiết yếu có ảnh hưởngtới hoạt động thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên, trên

cơ sở đó giúp chúng tôi đưa ra các thí nghiệm phù hợp với thực tiễn

2.3.Thực trạng thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non Hoa Lan, thành phố Bắc Giang và trường mầm non Thanh Vận, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn

Trong hoạt động dạy trẻ khám phávề nước và các hiện tượng tự nhiên, giáoviên cần chú trọng tới phương pháp giảng dạy và các thí nghiệm hỗ trợ Muốn đạthiệu quả như mong đợi, giáo viên phải là người nhận thức được tầm quan trọng và ýnghĩa của hoạt động khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên.Để tìm hiểu vấn

đề này, chúng tôi đưa ra các câu hỏi:

1 Theo cô, việc thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non có quan trọng không?

2.Theo cô, việc thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non có ý nghĩa như thế nào?

Trên cơ sở thu thập từ 25 phiếu điều tra, chúng tôi nhận được kết quả sau:

*Nhận thức của giáo viên về mức độ quan trọng của việc thiết kế một số thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non

Bảng 2.1.Mức độ quan trọng của việc thiết kế thí nghiệm khám phá về nước và

các hiện tượng tự nhiên cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non

Mức độ

Trường mầm nonHoa Lan

Trường mầm nonThanh Vận

Kết quả được thể hiện ở biểu đồ hình 2.1

Rất quan trọng Quan trọng Bình thường Không quan trọng 0

Hình 2.1 Mức độ quan trọng của việc thiết kế thí nghiệm khám phá về nước

và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non

Hình 2.1 cho thấy, có 12/15 (chiếm 80%) ý kiến của giáo viênmầm non HoaLanvà 8/10 (chiếm 80%) ý kiến giáo viên mầm non Thanh Vận cho rằng việc thiết

kế thí nghiệm khám phá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ ở lứa tuổi nàyđóng vai trò rất quan trọng; 20% ý kiến giáo viên ở cả hai trường đánh giá ở mức độ

quan trọng Không có giáo viên nào đánh giá hoạt động thiết kế thí nghiệm khámphá về nước và các hiện tượng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là bình thườnghoặc không quan trọng.Từ bảng số liệu nêu trên, mức độ rất quan trọng chiếm tỉ lệtrung bình lớn nhất (80%) Như vậy, các giáo viên đã nhận thức được tầm quantrọng của các thí nghiệm, đây là điều kiện thuận lợi giúp giáo viên có những kế hoạch

Trường mầm nonThanh Vận

Trungbình

Sốlượng

Tỷ lệ(%)

Sốlượng

Tỷ lệ(%)

(%)

a Giúp trẻ có những kiến thức về

chủ đề nước và hiện tượng tự

nhiên diễn ra xung quanh trẻ

c Tạo điều kiện cho trẻ khám phá,

trải nghiệm và lĩnh hội những điều

mới lạ xoay quanh chủ đề nước và

hiện tượng tự nhiên, giúp trẻ mở

rộng nhận thức, phát triển tư duy