Phân tích quan điểm triết học mác lênin về bản chất của ý thức

LỜI NÓI ĐẦUÝ thức là một trong hai phạm trù thuộc vấn đề cơ bản của triết học, nó là hình thức cao của sự phản ánh thực tại khách quan, hình thức mà riêng con người mới có.. Quan điểm củ

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC

Đề tài : Phân tích quan điểm triết học Mác-Lênin về bản

chất của ý thức.Ý nghĩa phương pháp luận.

LỜI NÓI ĐẦU

Ý thức là một trong hai phạm trù thuộc vấn đề cơ bản của triết học, nó là hình thức cao của sự phản ánh thực tại khách quan, hình thức mà riêng con người mới có Tác động của ý thức đối với con người là vô cùng to lớn, nó không những là kim chỉ nam cho hoạt động thực tiễn mà còn là động lực của thực tiễn

Sự thanh công hay thất bại của thực tiễn, tác động tích cực hay tiêu cực của ý thức với sự phát triển của tự nhiên, xã hội phụ thuộc vào vai trò chỉ đạo của ý thức mà biểu hiện ra là vai trò của khoa học văn hóa và tư tưởng

1. Quan điểm của triết học Mác - Lênin về bản chất của ý thức

Ý thức theo định nghĩa của triết học Mác - Lenin là một phạm trù được quyết định với phạm trù vật chất, theo đó ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất khách quan vào bộ óc con người và có sự cải biến và sáng tạo Ý thức có mối quan biện chứng với vật chất.

Theo quan điểm của chủ nghĩa Lenin thì trong lịch sử triết học, vấn đề nguồn gốc, bản chất của ý thức là một trong những vấn đề trung tâm của cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm Triết học duy vật biện chứng khẳng định, ý thức của con người có nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội

- Mặt tự nhiên

Theo quan điểm của triết học Mac-Lenin, ý thức là một thuộc tính của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ óc người, là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ não người Nếu không có sự tác động của thế giới khách quan vào

bộ não người và không có bộ não người với tính cách là cơ quan vật chất của ý thức thì sẽ không có ý thức Bộ não người và sự tác động của thế giới khách quan vào bộ não người là nguồn gốc tự nhiên của ý thức Các nhân tố bao gồm:

 Sự phản ánh

- Mặt xã hội

Để ý thức có thể ra đời, bên những nguồn gốc tự nhiên thì điều kiện quyết định cho sự ra đời của ý thức là nguồn gốc xã hội, thể hiện ở vai trò của lao động, ngôn ngữ và các quan hệ xã hội

 Lao động:

Là hoạt động đặc thù của con người, là hoạt động bản chất người Đó là hoạt động chủ động, sáng tạo, có mục đích Lao động đem lại cho con người dáng đi thẳng đứng, giải phóng hai tay Điều này cùng với chế độ ăn có thịt đã thực sự có ý nghĩa quyết định đối với quá trình chuyển hoá từ vượn thành người,

từ tâm lý động vật thành ý thức

 Ngôn ngữ:

Theo quan điểm của triết học Mác - Lê nin thì ngôn ngữ là phương tiện để con người giao tiếp trong xã hội, là hệ thống tín hiệu thứ hai, là cái vỏ vật chất của tư duy, là hình thức biểu đạt của tư tưởng Ngôn ngữ là yếu tố quan trọng để phát triển tâm lý, tư duy của con người và xã hội loài người

* Bản chất của ý thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng về bản chất, ý thức là sự phản ánh khách quan vào trong bộ óc con người một cách năng động, sáng tạo

 Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan: Thể hiện rằng nội dung của ý thức do thế giới khách quan quy định Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan vì nó nằm trong bộ não con người Ý thức là cái phản ánh thế giới khách quan nhưng nó là cái thuộc phạm vi chủ quan, là thực tại chủ quan Ý thức không có tính vật chất, nó chỉ là hình ảnh tinh thần, gắn liền với hoạt động khái quát hóa, trừu tượng hóa, có định hướng, có lựa chọn ý thức là sự phản ánh thế giới bởi bộ não con người

 Ý thức là sự phản ánh sáng tạo thế giới: Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan Tuy nhiên, không phải cứ thế giới khách quan tác động vào bộ óc

người là tự nhiên trở thành ý thức Ngược lại, ý thức là sự phản ánh năng động, sáng tạo về thế giới, do nhu cầu của việc con người cải biến giới tự nhiên quyết định và được thực hiện thông qua hoạt động lao động

Sự phản ánh sáng tạo của ý thức biểu hiện ở sự cải biến cái vật chất di chuyển vào trong bộ não con người thành cái tinh thần, thành những hình ảnh tinh thần Sáng tạo của ý thức là sáng tạo của phản ánh, dựa trên cơ sở của phản ánh, trong khuôn khổ và theo tính chất, quy luật của phản ánh

 Ý thức là sản phẩm lịch sử của sự phát triển xã hội nên về bản chất

là có tính xã hội: Ý thức không phải là một hiện tượng tự nhiên thuần túy mà là một hiện tượng xã hội, ý thức bắt nguồn từ thực tiễn lịch sử - xã hội

- Có thể chia cấu trúc của ý thức theo hai chiều:

 Theo chiều ngang: Bao gồm các yếu tố như tri thức, tình cảm, niềm tin, lý trí, ý chí , trong đó tri thức là yếu tố cơ bản, cốt lõi

 Theo chiều dọc: Bao gồm các yếu tố như tự ý thức, tiềm thức, vô thức

 Sự đối lập giữa vật chất và ý thức chỉ có ý nghĩa tuyệt đối trong những phạm vi hết sức hạn chế, trong trường hợp này chỉ giới hạn trong vấn đề nhận thức luận cơ bản là thừa nhận cái gì có trước và sau? Ngoài giới hạn đó thì không còn nghi ngờ gì nữa đằng sau sự đối lập đó là tương đối.

- Vật chất quyết định ý thức

Vật chất là cái có trước, ý thức có sau Vật chất quyết định ý thức, còn ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất vào trong bộ não con người Vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức: không có sự tác động của thế giới khách quan vào trong bộ não người thì sẽ không có ý thức Ý thức là sản phẩm của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ não người Thế giới vật chất là nguồn gốc khách quan của ý thức Vật chất quyết định nội dung của ý thức: ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, nội dung của ý thức mang tính khách quan, do thế giới khách quan quy định Vật chất quyết định bản chất của ý thức Vật chất quyết định phương thức, kết cấu của ý thức

- Sự tác động của ý thức

 Sự tác động của ý thức đối với vật chất phải thông qua hoạt động thực tiễn của con người Biểu hiện ở chỗ: ý thức trang bị cho con người sự hiểu biết về thế giới xung quanh, giúp con người xác định mục tiêu, lựa chọn phương pháp cho hoạt động của mình tạo nên ở con người tình cảm, niềm tin, ý chí, thôi thúc con người nỗ lực hành động để đạt được mục tiêu đề ra Ý thức có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự vận động, phát triển của những điều kiện vật chất ở những mức độ nhất định

 Nếu ý thức phản ánh phù hợp với hiện thực thì nó sẽ làm thúc đẩy

sự phát triển của các điều kiện vật chất Nếu ý thức phản ánh không phù hợp với hiện thực thì nó sẽ kìm hãm sự phát triển của các điều kiện vật chất Song sự kìm hãm đó chỉ mang tính tạm thời, bởi vì sự vật vận động theo các quy luật khách quan vốn có của nó, nên nhất định phải có ý thức tiến bộ, phù hợp, thay thế cho ý thức lạc hậu, không phù hợp

2 Ý nghĩa phương pháp luận

Do vật chất là nguồn gốc và là cái quyết định đối với ý thức, cho nên để nhận thức cái đúng đắn sự vật, hiện tượng, trước hết phải xem xét nguyên nhân vật chất, tồn tại xã hội_ để giải quyết tận gốc vấn đề chứ không phải tìm nguồn gốc, nguyên nhân từ những nguyên nhân tinh thần nào.“tính khách quan của sự xem xét” chính là ở chỗ đó Mặt khác, ý thức có tính độc lập tương đối, tác động trở lại đối với vật chất, cho nên trong nhận thức phải có tính toàn diện, phải xem xét đến vai trò của nhân tố tinh thần

Trong hoạt động thực tiễn, phải xuất phát từ những điều kiện khách quan

và giải quyết những nhiệm vụ của thực tiễn đặt ra trên cơ sở tôn trọng sự thật Đồng thời cũng phải nâng cao nhận thức, sử dụng và phát huy vai trò năng động của các nhân tố tinh thần,tạo thành sức mạnh tổng hợp giúp cho hoạt động của con người đạt hiệu quả cao Không chỉ có vậy, việc giải quyết đúng đắn mối quan hệ trên khắc phục thái độ tiêu cực thụ động, chờ đợi, bó tay trước hoàn

cảnh hoặc chủ quan, duy ý chí do tách rời và thổi từng vai trò của từng yếu tố vật chất hoặc ý thức

Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng là cơ sở để phê phán các quan điểm duy tâm, tôn giáo, siêu hình về nguồn gốc của ý thức Theo quan điểm của chủ nghĩa duy tâm, ý thức ra đời từ một lực lượng siêu tự nhiên, hoặc

do cảm giác của con người sinh ra Quan điểm của chủ nghĩa duy vật siêu hình tuy bác bỏ tính chất thần bí của ý thức, nhưng lại đồng nhất ý thức với vật chất Theo quan niệm của họ óc tiết ra ý thức như gan tiết ra mật

Trong bồi dưỡng, phát triển ý thức con người phải trên quan điểm toàn diện, phải quan tâm đúng mức đến nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội, tránh tuyệt đối hóa, hoặc tách rời các nguồn gốc với nhau, coi nhẹ hoặc phủ nhận nguồn gốc nào

3 Liên hệ thực tiễn trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Qua việc nghiên cứu trên, chúng ta đã hiểu một cách sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa vật chất với ý thức, đó là mối quan hệ biện chứng tác động qua lại lẫn nhau Khẳng định vật chất luôn mang tính thứ nhất, tính quyết định, ý thức luôn mang tính thứ hai, bị chi phối, bị quyết định Song, ý thức lại có tác động trở lại vô cùng quan trọng đối với vật chất Nó có thể làm cho vật chất phát triển, biến đổi theo nhu cầu, ý muốn, nhưng đồng thời nó cũng có thể làm cho vật chất không phát triển, bị kìm hãm

Qua đó, chúng ta có thể rút ra bài học hết sức cần thiết cho sự nghiệp cách mạng lớn lao của Đảng và nhân dân ta – Sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội

đó là: Chúng ta chỉ có thể tiến lên chủ nghĩa xã hội nếu như: Mọi đường lối, chính sách, phương hướng mục tiêu đề ra, hoạch định ra phải được xuất phát từ thực tế điều kiện nước nhà Thứ hai chúng ta phải phát huy cao độ vai trò tích cực của ý thức hay chính là vai trò năng động chủ quan của con người Xây dựng hệ động lực tinh thần mạnh mẽ cổ vũ lớn lao cho sự nghiệp cách mạng vĩ đaịo của toàn Đảng và nhân dân ta Đó chính là “xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc”, đó là “khơi dậy lòng yêu nước, ý chí quật cường, phát huy tài trí của người

Việt Nam, quyết tâm đưa nước nhà ra khỏi nghèo làm lạc hậu” Đồng thời, chúng ta cũng cần tránh tư tưởng chủ quan duy ý chí, nóng vội trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Một điều hết sức quan trọng đó là làm sao để vừa xây dựng nền kinh tế có sự tham gia của các thành phần kinh tư bản lại vừa tránh được nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa Đây cũng là một vấn đề cấp thiết mà Đảng và nhà nước ta cần có phương hướng đi sao cho phù hợp