Nội dung trái pháp luật và hướng xử lý của các văn bản quy phạm pháp luật trái pháp luật ở trung ương

Phân tích các điểm sai trong các văn bản quy phạm pháp luật trái pháp luật, đồng thời đưa ra các hậu quả những văn bản sai đó ảnh hưởng một cách trực quan là bước đầu để cho các chủ thể

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP.HCM

KHOA: LUẬT HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

BỘ MÔN: XÂY DỰNG VĂN BẢN PHÁP LUẬT

BÀI TIỂU LUẬN

Chủ đề: Nội dung trái pháp luật và hướng xử lý của các văn bản quy phạm pháp luật trái pháp luật ở trung ương.

Nguyễn Minh Quân

Võ Hoàng Nhân

LỜI NÓI ĐẦU

Trong những năm gần đây hàng nghìn văn bản trái pháp luật được ban hành Năm

2021, tính đến ngày 22/05/2021 đã có 660 văn bản trái pháp luật, cho thấy vấn đề này đang ở mức độ báo động Song đã có nhiều chế tài xử lí những trường hợp ban hành văn bản trái pháp luật này tuy nhiên không mấy khả quan và không có động thái giảm

Lý do gặp phải khi ban hành văn bản trái pháp luật thường đổ lỗi là do đánh máy Ban hành sai, rồi lại ban hành hủy bỏ, thu hồi hoặc sửa đổi cái sai Nhưng hệ quả vẫn chưa chấm dứt hoàn toàn

Khiến những người ảnh hưởng bởi cái sai của văn bản nói chung và người dân nói riêng không khỏi hoang man lo lắng, sự tín nhiệm vào hệ thống pháp luật bị giảm sút Nhóm tác giả nhận thức và thấy rõ tình trạng của vấn đề trên, quyết định nghiên cứu phân tích, làm sáng tỏ và đánh giá các văn bản quy phạm pháp luật ở trung ương bị sai pháp luật ảnh hưởng đến các chủ thể bị tác động do văn bản ban hành

Thực tiễn cho thấy các văn bản trái pháp luật ngày càng nhiều cần có nhiều giải pháp triệt để nghiêm khắc hơn, để xóa bỏ tình trạng này

Phân tích các điểm sai trong các văn bản quy phạm pháp luật trái pháp luật, đồng thời đưa ra các hậu quả những văn bản sai đó ảnh hưởng một cách trực quan là bước đầu để cho các chủ thể ban hành văn bản quy phạm pháp luật có thể thấy rõ được các lỗi và sự nguy hại tiềm ẩn của những văn bản sai đó để lấy kinh nghiệm cho những văn bản sau này tránh sai sót ở mức thấp nhất có thể

Kèm theo đó là nhóm tác giả đưa ra các giải pháp và các chế tài nhằm hạn chế tối đa

và để những người ban hành văn bản phải có trách nhiệm trong cái sai của mình

Mục lục

LỜI NÓI ĐẦU 2

I Thực trạng & phân tích các điểm sai của những văn bản trái pháp luật 4

I.1 Thực trạng 4

I.2 Phân tích các văn bản trái pháp luật 4

I.3 Lý do chung 7

II Những hậu quả của các văn bản đó ảnh hưởng đến đời sống xã hội 7

III Hướng đi, giải pháp, và xử lí trách nhiệm đối với người, cơ quan ban hành văn bản trái pháp luật 8

III.1 Hướng đi và giải pháp 8

III.2 Xử lí trách nhiệm đối với người, cơ quan ban hành văn bản trái pháp luật 8

IV Kết Luận: 9

Phụ lục 11

Tài liệu tham khảo 11

Văn Bản Phân Tích 11

I Thực trạng & phân tích các điểm sai của những văn bản trái pháp luật.

I.1 Thực trạng

Bộ Tư pháp cho biết: Trong nhiệm kỳ, từ năm 2016 đến ngày 15/5/2021, Bộ Tư pháp

đã tiến hành kiểm tra theo thẩm quyền được 25.193 văn bản (gồm 3.277 văn bản của các bộ, cơ quan ngang bộ, 21.916 văn bản của HĐND và UBND cấp tỉnh) Kết quả đã phát hiện và kết luận 660 văn bản có quy định trái pháp luật (gồm 108 văn bản của cơ quan cấp bộ và 552 văn bản của chính quyền cấp tỉnh); đã xử lý được 575/660 văn bản (chiếm 87.12%); còn 85/660 văn bản đang trong quá trình xử lý

Riêng năm 2020, Bộ Tư pháp đã tiến hành kiểm tra 5.161 văn bản (gồm 459 văn bản của các bộ, cơ quan ngang bộ, 4.702 văn bản của HĐND và UBND cấp tỉnh); đã phát hiện và kết luận 68 văn bản có quy định trái pháp luật (06 văn bản của cơ quan cấp bộ

và 62 văn bản của chính quyền cấp tỉnh)

Nhiều văn bản pháp luật chưa kịp áp dụng đã phải thu hồi hoặc bị bãi bỏ gây ra những tác động tiêu cực đến sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, gây bức xúc trong dư luận xã hội Hàng nghìn văn bản trái luật ban hành khiến đời sống xã hội ở các lĩnh vực bị tác động một cách tiêu cực, niềm tin vào hệ thống văn bản pháp luật bị lung lay Đối với công tác kiểm tra xử lý văn bản, hiện cả nước có 23.000 cơ quan có trách nhiệm nhưng hoạt động của hệ thống chưa đều, nhiều bộ, ngành, địa phương chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong công tác kiểm tra, xử lý văn bản Việc phát hiện văn bản trái pháp luật chưa kịp thời, thậm chí có khi ban hành, gây tác hại rồi mới phát hiện và xử lý, có trường hợp phát hiện chậm, xử lý cũng chậm…khiến cho dư luận xôn xao và bức xúc

Đòi hỏi cần xử lý trắc nhiệm tổ chức cá nhân ban hành văn bản trái luật

I.2 Phân tích các văn bản trái pháp luật

Có bốn loại sai thường thấy, đó là sai về thẩm quyền nội dung của các quy định, sai về căn cứ pháp lý, sai về thể thức kỹ thuật và sai về trình tự thủ tục

Một số văn bản trái pháp luật được nhóm tác giả tra cứu và tham khảo tài liệu từ nhiều nguồn nhầm phân tích làm rõ sự sai trái của các văn bản quy phạm pháp luật đó:

Nghị định 111/2013 của Bộ Tài chính và Nghị định 65/2013 có sự mâu thuẫn với Luật thuế thu nhập cá nhân 2007, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của cá nhân về điều kiện miễn thuế khi chuyển nhượng nhà ở hoặc quyền sử dụng đất cụ thể như sau:

Luật thuế thu nhập cá nhân 2007 chỉ quy định một điều kiện để được miễn thuế là nhà

ở, quyền sử dụng đất ở duy nhất khi chuyển nhượng Tuy nhiên Thông tư 111/2013 của Bộ Tài chính và Nghị định 65/2013 đã đặt thêm một loạt điều kiện mới để được miễn thuế khi chuyển nhượng nhà ở, quyền sử dụng đất ở duy nhất như: - Phải có quyền sở hữu nhà ở, quyền sử dụng đất ở tối thiểu 183 ngày (điểm b khoản 2 Điều 4 Nghị định 65/2013) - Phải chuyển nhượng toàn bộ nhà ở, quyền sử dụng đất ở (điểm

c khoản 2 Điều 4 Nghị định 65/2013) - Quy định chuyển nhượng nhà ở, công trình xây dựng trong tương lai duy nhất không được miễn thuế khi chuyển nhượng (điểm b.3 khoản 1 Điều 3 Thông tư 111/2013 của bộ Tài chính) Tất cả các quy định trên của Nghị định 65/2013 và Thông tư 111/2013 đều trái với Luật thuế thu nhập cá nhân

2007 được “quy định chi tiết thi hành”

Thông tư số 32/2016 do Ngân hàng nhà nước ban hành trái với bộ luật dân sự 2015 và

bộ luật tố tụng hình sự 2015 chi tiết như sau:

Điều 11 Thông tư số 32/2016 do Ngân hàng Nhà nước ban hành nêu "đối tượng được

mở tài khoản thanh toán tại ngân hàng chỉ gồm cá nhân và pháp nhân" Bộ luật dân sự

2015 quy định chỉ có hai chủ thể cá nhân, pháp nhân và không có chủ thể thứ ba Thực

tế có những khách hàng của ngân hàng như tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp tư nhân, gia đình, tổ hợp tác, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân, cũng không phải

là chủ thể nhưng không được phép loại bỏ, điều này được quy định rõ trong Luật doanh nghiệp Còn Bộ luật tố tụng hình sự 2015 ghi rất rõ, khi giao dịch, khi kiện cáo thì chủ doanh nghiệp là đại diện chứ không phải doanh nghiệp

Thông tư số 83/2016/TT-BTC có một số nội dung trái với Luật Đầu tư và Nghị định số 118/2015/NĐ-CP

Cụ thể, các dự án đầu tư mới chỉ được hưởng ưu đãi khi đáp ứng điều kiện về lĩnh vực

ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) theo quy định của Luật Thuế TNDN,

không được hưởng ưu đãi nếu đáp ứng các điều kiện về ngành, nghề ưu đãi đầu tư được quy định tại Luật Đầu tư và Danh mục ngành, nghề ưu đãi đầu tư quy định tại Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định số 118/2015/NĐ-CP

Đồng thời, Thông tư nêu trên chỉ quy định ưu đãi đối với các dự án đầu tư được cấp phép từ ngày 1/7/2015, không ưu đãi theo Luật Đầu tư và Nghị định số

118/2015/NĐ-CP đối với các dự án đầu tư được cấp phép trước ngày 1/7/2015 (ngày Luật Đầu tư có hiệu lực)

Như vậy, Thông tư số 83/2016/TT-BTC đã vô hiệu hóa các ưu đãi mới quy định tại Luật Đầu tư về lĩnh vực ưu đãi đầu tư theo hướng tiếp tục khuyến khích các dự án có công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường, sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên, khoáng sản, đất đai, và các quy định về bảo đảm đầu tư kinh doanh trong trường hợp thay đổi pháp luật

Điều 14 của Thông tư 46 Bộ LĐ-TB&XH quy định về đại hội đồng cổ đông của trường trung cấp, cao đẳng tư thục có từ hai thành viên góp vốn trở lên Trong đó quy định cụ thể quyền, nhiệm vụ, tổ chức và hoạt động của đại hội đồng cổ đông Như vậy, theo hai thông tư trên, cơ cấu, tổ chức của trường trung cấp, cao đẳng tư thục từ hai thành viên góp vốn trở lên có đại hội đồng cổ đông

Tuy nhiên, theo Điều 10 Luật Giáo dục nghề nghiệp, trong cơ cấu tổ chức của trường trung cấp, cao đẳng không có đại hội đồng cổ đông Mặc dù Luật Giáo dục nghề nghiệp có quy định đề cập đến đại hội đồng cổ đông

“Nhưng luật không quy định đại hội đồng cổ đông thuộc cơ cấu tổ chức của nhà trường, cũng như không giao cho bộ trưởng Bộ LĐ-TB&XH quy định về nội dung này Do đó, quy định chưa phù hợp với Luật Giáo dục nghề nghiệp …

I.3 Lý do chung

Có nhiều lý do dẫn đến sự sai trái pháp luật của các văn bản quy phạm pháp luật ban hành Một trong số đó là sự thiếu trách nhiệm và thiếu hiểu biết về việc xây dụng văn bản pháp luật của các cá nhân tổ chức ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Sự cẩu thả trong phong cách làm việc của các nhà chức trách

II Những hậu quả của các văn bản đó ảnh hưởng đến đời sống xã hội.

Pháp luật bị ảnh hưởng, nhiều văn bản ban hành vi phạm nguyên tắc xây dựng luật, vi phạm thẩm quyền đã thể hiện sự “nhờn luật”, không nghiêm túc trong xây dựng và ban hành văn bản Thậm chí có nhiều trường hợp vì văn bản trái pháp luật nên đã kiện tụng quốc tế ảnh hưởng đến hình ảnh và uy tín của Việt Nam

Số lượng văn bản trái pháp luật chủ yếu trong lĩnh vực kinh tế, điều này “ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình phát triển kinh tế, môi trường đầu tư kinh doanh lành mạnh của nước ta

Văn bản ban hành bị sai trái pháp luật, rồi phải bổ sung, sữa chữa, bãi bỏ, …Khiến cho

số lượng lớn văn bản quy phạm pháp luật tồn đọng trong hệ thống pháp luật làm cho các sinh viên, giảng viên, các nhà nghiên cứu về luật , gặp rất nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm, tra cứu rồi xác minh tài liệu

Từ những hậu quả trên và các con số đáng báo động liệu niềm tin về một hệ thống các văn bản pháp luật từ trung ương liệu không bị lung lay?

Việc ban hành văn bản trái pháp luật vừa làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, vừa ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân Một số văn bản có nội dung trái luật đưa vào thực thi gây thiệt hại về kinh tế, thời gian, công sức của người dân, doanh nghiệp, phát sinh khiếu nại, khiếu kiện Tại hội nghị toàn quốc triển khai công tác tư pháp năm 2019, nhiều đề xuất đã được các

bộ, ngành đưa ra Trong đó, đáng lưu ý như quy định về việc thực hiện xem xét, đánh giá hậu quả do văn bản trái pháp luật gây ra và xử lý trách nhiệm đối với cơ quan, người có liên quan trong việc ban hành văn bản trái pháp luật; kiểm tra việc lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật

III Hướng đi, giải pháp, và xử lí trách nhiệm đối với người, cơ quan ban hành

văn bản trái pháp luật.

III.1 Hướng đi và giải pháp

Để kịp thời xử lý văn bản trái pháp luật và khắc phục tình trạng ban hành văn bản trái pháp luật, thời gian tới các cơ quan, đơn vị, địa phương cần tiếp tục quán triệt, nâng cao nhận thức về vai trò của công tác kiểm tra văn bản QPPL, vì đây là một bộ phận quan trọng, thiết yếu của công tác xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản QPPL

Bảo đảm tính toàn diện, kịp thời, khách quan, công khai, minh bạch; đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục; kết hợp giữa việc kiểm tra của cơ quan, người có thẩm quyền với việc

tự kiểm tra của cơ quan, người ban hành văn bản; bảo đảm sự phối hợp giữa các cơ quan có liên quan

- Không được lợi dụng việc kiểm tra, xử lý văn bản vì mục đích vụ lợi, gây khó khăn cho hoạt động của cơ quan, người có thẩm quyền ban hành văn bản và can thiệp vào quá trình xử lý văn bản trái pháp luật

- Cơ quan, người có thẩm quyền kiểm tra, xử lý văn bản chịu trách nhiệm về kết luận kiểm tra và quyết định xử lý văn bản trái pháp luật

III.2 Xử lí trách nhiệm đối với người, cơ quan ban hành văn bản trái pháp luật

Xử lý trách nhiệm đối với người, cơ quan ban hành văn bản trái pháp luật và thực hiện các hành vi vi phạm trong kiểm tra văn bản QPPL có ý nghĩa lớn đối với quá trình xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng như hiệu lực, hiệu quả của các quy định về kiểm tra văn bản QPPL Việc xem xét, xử lý trách nhiệm đối với người, cơ quan ban

hành văn bản trái pháp luật hiện nay được quy định tại Điều 34 Nghị định số

40/2010/NĐ-CP ngày 12/4/2010 của Chính phủ về kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật

Theo đó,đối tượng để xem xét trách nhiệm bao gồm tập thể cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản; cá nhân người đứng đầu cơ quan; cán bộ, công chức trong quá trình

tham mưu soạn thảo, thẩm định, thẩm tra, thông qua văn bản có nội dung trái pháp luật; Ngoài ra, cơ quan, người ban hành văn bản khi nhận được thông báo, kiến nghị của cơ quan có thẩm quyền kiểm tra văn bản mà không thực hiện việc tự kiểm tra, xử

lý văn bản trái pháp luật hoặc không thực hiện thông báo kết quả xử lý theo quy định thì bị xử lý theo quy định

Về hình thức, các đối tượng đã nêu ở trên có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý theo quy định của pháp luật về: Kỷ luật cán bộ, công chức và thủ tục xử lý kỷ luật cán bộ, công chức thực hiện theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức; Trường hợp cán bộ, công chức có hành vi vi phạm trong quá trình soạn thảo, ban hành văn bản gây hậu quả nghiêm trọng thì có thể bị đề nghị xem xét, truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật

Có thể nhận thấy rằng, về đối tượng, hành vi, hình thức xử lý đã được quy định Tuy nhiên, tại sao đến nay trên thực tế hầu như vẫn chưa có trường hợp nào bị xử lý kỷ luật

và không có trường hợp nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự do ban hành văn bản gây hậu quả nghiêm trọng? Là bởi vì, chưa có bất kỳ một quy định nào cụ thể hơn các quy định trên để hướng dẫn thực hiện các quy định này Về mặt tính chất, định lượng, trình

tự, thủ tục… là chưa chi tiết, chưa đầy đủ, vì thế, không thể thực hiện được các quy định này trên thực tiễn, mặc dù, điều đó là rất cần thiết và có ý nghĩa đối với công tác soạn thảo, ban hành và kiểm tra, xử lý văn bản QPPL

IV Kết Luận:

Từ những con số từ thực tiễn và hậu quả mà nhóm tác giả phân tích về các văn bản quy phạm pháp luật bị trái pháp luật ở trên thì chúng ta có thể thấy rằng có nhiều lý do

để một văn bản quy phạm pháp luật bị sai đây là một vấn đề đáng báo động, và nhóm

tác giả cũng đã đề ra một số phương thức nhằm các nhà chức trách có trách nhiệm hơn trong việc ban hành văn bản pháp luật tránh để bị sai sót ảnh hưởng đến các cá nhân tổ chức và làm mất sự tín nhiệm trong lòng người dân

Bên cạnh các phương thức hỗ trợ góp phần tránh sai sót trong việc ban hành văn bản pháp luật thì nhóm tác giả cũng phổ biến và phân tích một số chế tài để mà xử lý trách nhiệm với cá nhân cơ quan ban hành trái pháp luật, nhằm mục đích hạn chế tối đa văn bản pháp luật sai

Cuối cùng mong rằng cơ quan chức năng ban hành văn bản quy phạm pháp luật sẽ có trách nhiệm hơn trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật, để hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam nói chung và công cuộc xây dựng phát triển đất nước nói riêng

Phụ lục Tài liệu tham khảo

[1] Báo tuổi trẻ: 13/08/2018, “Mỗi ngày ban hành 03 văn bản trái luật”

[2] Tạp chí tòa án nhân dân, “Xử lý trách nhiệm, trong hoạt động kiểm tra văn bản và việc khắc phục hậu quả”

[3] Bảo điện tử CHÍNH PHỦ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM, “Kết luận 660 văn bản trái pháp luật”

[4] Luật thuế thu nhập cá nhân 2007

[5] Luật doanh nghiệp 2020

[6] Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự 2015

[7] Luật Giáo dục Nghề Nghiệp

[8] Bộ Luật Dân Sự 2015

[9] Điều 34 Nghị định số 40/2010/NĐ-CP ngày 12/4/2010

Văn Bản Phân Tích

Nghị Định: 65/2013/NĐ-CP

Thông tư 46/2016/TT-BLĐTBXH

Thông tư 83/2016/TT-BTC

Thông tư 32/2016/TT- NHNN

THÔNG TƯ SỐ 111/2013/TT-BTC

https://drive.google.com/drive/folders/1nFFzigiA8bSQqa6LF0ii-o9hBfYyKXvE? usp=sharing