Vai trò của trà đạo trong văn hóa trung quốc

Nhận biết được điều đó, tác giả đã tiến hành tìm hiểu về lịch sử củatrà cũng như sự phát triển của trà và trà đạo Trung Quốc, đưa ra định nghĩa của các kháiniệm cần thiết cho bài nghiên

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ

- -BÁO CÁO TỔNG KẾT NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Quỳnh

Lớp 17CNQTH02 Khoa Quốc tế học

Đà Nẵng, tháng 5 năm 2021

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ

BÁO CÁO TỔNG KẾT

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN

NĂM HỌC 2020 - 2021

Đề tài: Vai trò của trà đạo trong văn hóa Trung Quốc

Thuộc nhóm ngành khoa học: Văn hóa và Liên văn hóa

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Quỳnh

Lớp 17CNQTH02 - Khoa Quốc tế học Người hướng dẫn: ThS Võ Hà Chi

Đà Nẵng, tháng 5 năm 2021

TÓM TẮT

Khi nhắc đến Trung Quốc, chúng ta không thể không nhắc đến một trong nhữngnét văn hóa rực rỡ và phát triển bậc nhất của họ là trà đạo Đây là cái nôi sản sinh ra trà,đồng thời cũng là nơi thổi hồn cho văn hóa thưởng trà trên khắp thế giới Hiểu rõ về tràđạo Trung Quốc, cũng chính là hiểu rõ hơn về một khía cạnh văn hóa của đất nước bốnngàn năm lịch sử này Nhận biết được điều đó, tác giả đã tiến hành tìm hiểu về lịch sử củatrà cũng như sự phát triển của trà và trà đạo Trung Quốc, đưa ra định nghĩa của các kháiniệm cần thiết cho bài nghiên cứu khoa học, từ đó làm cơ sở đánh giá vai trò của trà đạotrong văn hóa Trung Quốc thông qua văn hóa tinh thần như trà khí và thiền định, thơ canhạc họa, lễ nghi và văn hóa vật chất như ẩm thực và trà cụ Từ những đặc điểm trên, tácgiả sẽ đưa ra các so sánh khái quát giữa trà đạo Việt Nam và trà đạo Trung Quốc, tìm hiểunhững điểm giống và khác nhau, từ đó đưa ra những đề xuất giải pháp và khuyến nghị đểphát triển nền trà đạo truyền thống của hai nước thêm phần rực rỡ Hy vọng bài nghiêncứu sẽ giúp các bạn sinh viên khác hiểu thêm về trà đạo Trung Quốc và sử dụng nó nhằm

bổ sung thêm vốn kiến thức văn hóa của mình, làm tư liệu cho những bài nghiên cứu sau

Từ khóa: Trung Quốc, văn hóa, trà đạo Trung Quốc, trà đạo Việt Nam, so sánh.

ABSTRACT

Talking about China, it was impossible to ignore the Tea Ceremony - one of themost distinctive features in its culture China is famous for the cradle of tea and the teaculture in the world Understanding the Chinese tea ceremony plays a vital role in thecultural aspect of a four thousand-year history country, this study conducted about thehistory of tea and tea ceremony in Chinese culture through spiritual cultures such as teameditation, art (poetry, music, and painting) rituals; and material culture such as cuisineand supplies for making tea From that, this paper will make comparisons betweenVietnamese and Chinese tea ceremonies to offer solutions and recommendations.Hopefully, the research will help other students understand more about the Chinese teaceremony to supplement their cultural knowledge as materials for the followingresearches

Keywords: China, culture, Chinese tea ceremony, Vietnamese tea, comparison points.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

I Lý do chọn đề tài 1

II Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 1

III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1

3.1 Đối tượng nghiên cứu 1

3.2 Phạm vi nghiên cứu 2

IV Câu hỏi nghiên cứu 2

TỔNG QUAN 3

I Những công trình nghiên cứu ngoài nước 3

II Những công trình nghiên cứu trong nước 3

TIẾN TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

I Tiến trình nghiên cứu 5

II Phương pháp nghiên cứu 5

NỘI DUNG 6

I Sự hình thành và phát triển của trà đạo Trung Quốc 6

1.1 Nguồn gốc của cây trà 6

1.2 Khái niệm về trà đạo 7

II Trà đạo trong văn hóa Trung Quốc 8

2.1 Văn hóa tinh thần 8

2.1.1 Trà khí và thiền định 8

2.1.2 Thơ ca nhạc họa 10

2.1.3 Lễ nghi 13

2.2 Văn hóa vật chất 15

2.2.1 Ẩm thực 15

2.2.2 Trà cụ 17

III So sánh giữa trà đạo Trung Quốc và trà đạo Việt Nam Giải pháp và khuyến nghị 19

3.1 So sánh giữa trà đạo Trung Quốc với trà đạo Việt Nam 19

3.1.1 Giống nhau 19

3.1.2 Khác nhau 21

3.2 Hiện trạng thưởng trà hiện nay của người Trung Quốc với người Việt Nam Giải pháp và khuyến nghị 22

3.2.1 Hiện trạng thưởng trà 22

3.2.2 Giải pháp và khuyến nghị 24

KẾT LUẬN 27

I Kết quả đạt được 27

II Hướng đi trong tương lai 27

TÀI LIỆU THAM KHẢO 28

PHỤ LỤC 31

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: Vai trò của trà đạo trong văn hóa Trung Quốc

- Sinh viên thực hiện: NGUYỄN THỊ THÚY QUỲNH

- Lớp: 17CNQTH02 Khoa: Quốc tế học Năm thứ: 4

- Người hướng dẫn: ThS VÕ HÀ CHI

2 Mục tiêu đề tài: Nghiên cứu về vai trò của trà đạo trong văn hóa của Trung Quốc Từ

đó đưa ra các so sánh với văn hóa trà đạo ở Việt Nam và đưa ra các giải pháp, khuyếnnghị cho sự phát triển của nền trà đạo giữa hai nước

3 Tính mới và sáng tạo: Hiện nay ở Việt Nam, mặc dù đã có một số bài nghiên cứu về

văn hóa trà đạo của Trung Quốc, tuy nhiên vẫn còn nằm trong phạm vi nhỏ, không đượcchú ý nhiều, thậm chí rất khó để tìm kiếm một cuốn sách hoàn chỉnh nghiên cứu về tràđạo Trung Quốc hiện nay, phần lớn vẫn là những trang báo nhỏ và lẻ Chính vì vậy, sinhviên thực hiện nghiên cứu hi vọng sẽ mang lại cho các sinh viên khác một cái nhìn kháiquát và sâu hơn về nền trà đạo Trung Quốc

4 Kết quả nghiên cứu: Tác giả đã đưa ra được những vai trò của trà đạo trong văn hóa

Trung Quốc qua hai phạm vi là văn hóa tinh thần và văn hóa vật chất, từ đó đưa ra nhữngđiểm giống và khác nhau giữa trà đạo Trung Quốc và trà đạo Việt Nam để người đọc cóthể hiểu rõ hơn vì sao cùng là cái nôi sản sinh ra trà, nhưng hiện nay trà đạo Trung Quốclại phát triển hơn hẳn so với trà đạo Việt Nam

5 Đóng góp về mặt kinh tế - xã hội, giáo dục và đào tạo, an ninh, quốc phòng và khả năng áp dụng của đề tài: Nhờ vào việc nghiên cứu về trà đạo, sinh viên có thể hiểu biết

hơn về một khía cạnh trong văn hóa Trung Quốc, thông qua đó áp dụng và thúc đẩy tràđạo Việt Nam, quảng bá ra thế giới, nâng cao hơn nữa kim ngạch xuất khẩu trà của ViệtNam, vừa học hỏi giữ gìn nét truyền thống, vừa có thể hội nhập vào thế giới để làm tăngtrưởng nền kinh tế của Việt Nam

6 Công bố khoa học của sinh viên từ kết quả nghiên cứu của đề tài (ghi rõ tên tạp chí

nếu có) hoặc nhận xét, đánh giá của cơ sở đã áp dụng các kết quả nghiên cứu (nếu có):

Xác nhận của Giáo viên hướng dẫn Đà Nẵng, ngày 18 tháng 5 năm 2021

Sinh viên chịu trách nhiệm chính

thực hiện đề tài

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ

THÔNG TIN VỀ SINH VIÊN CHỊU TRÁCH NHIỆM CHÍNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

I SƠ LƯỢC VỀ SINH VIÊN:

Họ và tên: Nguyễn Thị Thúy Quỳnh

Sinh ngày: 22 tháng 9 năm 1999

Nơi sinh: Quỳnh Lưu - Nghệ An

Lớp: 17CNQTH02 Khóa: 17

Khoa: Quốc tế học

Địa chỉ liên hệ: 285 Huy Cận, phường Khuê Trung, quận Cẩm Lệ, Đà Nẵng

Điện thoại: 0374746952 Email: sakuravatomoyo@gmail.com

II QUÁ TRÌNH HỌC TẬP (kê khai thành tích của sinh viên từ năm thứ 1 đến năm đang học):

Ngành học: Quốc tế học Khoa: Quốc tế học

Kết quả xếp loại học tập: Giỏi

Sơ lược thành tích: Đạt học bổng học kỳ II và có giấy chứng nhận tích cực tham gia các hoạt động của trường.

*Năm thứ 3:

Ngành học: Quốc tế học Khoa: Quốc tế học

Kết quả xếp loại học tập: Giỏi

Sơ lược thành tích: Có giấy chứng nhận tích cực tham gia các hoạt động của trường.

*Năm thứ 4:

Ngành học: Quốc tế học Khoa: Quốc tế học

Kết quả xếp loại học tập: Giỏi

Sơ lược thành tích: Tích cực tham gia các hoạt động của khoa.

Đà Nẵng, ngày 18 tháng 5 năm 2021

Xác nhận của Trường Đại học Ngoại ngữ Sinh viên chịu trách nhiệm chính

thực hiện đề tài Nguyễn Thị Thúy Quỳnh

MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Từ xưa đến nay, trà đã trở thành một món đồ uống không thể nào thiếu ở TrungQuốc Người Trung Quốc có câu: “Mở cửa ra có bảy việc: củi, gạo, dầu, muối, tương,dấm, trà”, chứng minh trà rất có giá trị đối với đời sống của Trung Quốc Đây là nơi sảnsinh ra trà đạo từ khoảng hơn bốn ngàn năm trước, sau đó đã được lan rộng và phát triểntrên khắp thế giới Đối với người Trung Quốc, trà đạo bao gồm tất cả những tinh hoa vềnếp sống, trí tuệ, đầy đủ bốn yếu tố “liêm, mỹ, hòa, kính” Để thưởng thức được một ấmtrà ngon, không chỉ đơn thuần là nguyên liệu tốt, mà còn cần cả một nghệ thuật pha trà,hàm chứa được sự hài hòa ẩn giấu trong hai chữ “trà” và “đạo” Như Lưu Trinh Lượngthời Đường từng nói: “Trà mang theo đạo và trà có thể tinh luyện ý chí con người”, tràđạo là nơi trung gian, dùng trà để truyền tải tinh thần giàu đẹp trong mỗi con người Chođến hiện nay, trà đạo vẫn luôn là một truyền thống tốt đẹp và là một biểu tượng khôngthể thiếu trong văn hóa đời sống của người dân Trung Hoa

Thông qua việc tìm hiểu và nghiên cứu về vai trò của trà đạo trong văn hóa đời sốngTrung Quốc, chúng ta sẽ có một hướng tiếp cận mới đến với nền văn hóa lâu đời này,đồng thời tăng thêm sự hiểu biết về quê hương của trà và cách những người Trung Quốctạo sự hài hòa giữa “trà” và “đạo”

Với những lý do đó, người viết quyết định chọn đề tài “Vai trò của trà đạo trong vănhóa Trung Quốc” làm đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên năm 2020 - 2021

II Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài được thực hiện nhằm tìm hiểu nguồn gốc của trà đạo, so sánh sự khác biệtgiữa trà đạo Trung Quốc và trà đạo Việt Nam Theo đó đề tài sẽ tìm hiểu vai trò của tràđạo trong văn hóa của người Trung Quốc

III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Vai trò của trà đạo trong văn hóa Trung Quốc

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Bài nghiên cứu này tập trung vào nghiên cứu trà đạo ở Trung Quốc trong phạm vivăn hóa vật chất và văn hóa tinh thần

IV Câu hỏi nghiên cứu

Bài nghiên cứu tập trung nghiên cứu, phân tích những câu hỏi sau:

+ Các yếu tố hình thành nên trà đạo Trung Quốc là gì?

+ Trà đạo có vai trò gì trong văn hóa Trung Quốc?

+ Trà đạo Trung Quốc có gì khác biệt so với trà đạo Việt Nam?

TỔNG QUAN

I Những công trình nghiên cứu ngoài nước

Trung Quốc là nơi bắt nguồn của trà đạo, chính vì vậy ở nước này có rất nhiều bàinghiên cứu về văn hóa thưởng trà, thường được trình bày theo các giai đoạn lịch sử đicùng với sự suy thịnh của các triều đại phong kiến

Tác phẩm nghiên cứu về trà xuất hiện sớm nhất ở Trung Quốc là “Trà kinh” doLục Vũ biên soạn vào thời nhà Đường Đây được xem như cuốn bách khoa toàn thư về tràsớm nhất được biên soạn ở Trung Quốc, bao gồm tất cả những điều cơ bản về trà như trà

cụ, trà khí, trà hữu, nguồn gốc của trà cho đến cách pha trà, lễ trà, tiệc trà…

Trong công trình nghiên cứu “Văn hóa trà Trung Quốc”, Vương Linh đã giới thiệutoàn bộ lịch sử hình thành và phát triển của văn hóa trà Trung Quốc, phân tích tư tưởnghạt nhân và đặc trưng của văn hóa trà trong góc độ triết học như Nho, Đạo, Phật

Tác phẩm “Trà và Văn hóa Trung Quốc” do Quan Kiếm Bình biên soạn cũng làmột tài liệu viết về trà rất có giá trị Cuốn sách tiếp cận văn hóa trà qua một khía cạnhkhác, đó là những thiếu sót trong việc nghiên cứu lịch sử về văn hóa trà trước đó, từ cơ sởtrên mới phân tích thói quen uống trà đương thời và trong xã hội hiện đại, giúp độc giảthấy được quá trình phát triển và hoàn thiện của trà đạo Trung Quốc

Trong tác phẩm “Văn hóa trà Trung Quốc học”, Trần Văn Hoa đã đưa đến đầy đủnhững thông tin cần thiết về quá trình phát triển của trà qua các giai đoạn lịch sử, từ thờinguyên thủy cho đến thời hiện đại Đồng thời tác giả còn làm rõ vai trò của trà trong lễnghi phong tục, trong thơ ca nhạc họa… Và phác họa lại sự lan tỏa của trà đạo từ TrungQuốc ra thế giới

Ngoài ra, với tác phẩm “Trà nghệ: Từ nhập môn đến tinh thông”, tác giả Từ HinhNhã đã làm rõ tất cả những điều cần biết về trà, đặc biệt nhất là các nghi lễ từ cơ bản đếnphức tạp, giúp người đọc hiểu hơn về văn hóa trà đạo Trung Quốc

II Những công trình nghiên cứu trong nước

Trong bài luận văn thạc sĩ “So sánh văn hóa thưởng trà của người Trung Quốc vàngười Việt Nam”, Trần Thành đã đưa ra những điểm giống và khác nhau giữa trà đạoTrung Quốc và trà đạo Việt Nam, đồng thời cho thấy vai trò của văn hóa thưởng trà trong

đời sống của hai nước, từ đó người đọc sẽ có một cái nhìn khái quát hơn về những cái nôisản sinh ra trà.

Với tác phẩm “Thưởng trà dưới mái hiên nhà”, nhóm tác giả Nguyễn Việt Bắc và

Lê Ngọc Linh đã mang đến một cái nhìn chân thực về một đôi vợ chồng yêu trà, làm bạnvới trà đã nhiều năm và hiện đang mở một quán trà ngay góc phố Hà Nội sầm uất Tácphẩm mang đậm sự giản dị của con người Việt Nam, cũng như những nét quen thuộctrong văn hóa trà Việt mà mọi người đang dần bỏ lỡ

Tác phẩm “Khoa học văn hóa trà thế giới và Việt Nam” của GS Đỗ Ngọc Quỹ đãtìm hiểu sâu về lịch sử phát triển văn hóa trà trên thế giới và cả Việt Nam, phong tục tậpquán uống trà, khoa học sản xuất trà, công dụng về cả mặt vật chất lẫn mặt tinh thần củatrà Đồng thời GS Đỗ Ngọc Quỹ còn là một nhà nghiên cứu về trà nổi tiếng ở Việt Nam,ông đã đóng góp rất nhiều nghiên cứu, bài viết về trà học, được sử dụng để làm tài liệucho những công trình về sau

Đặc biệt hơn, trong khi cuốn “Trà kinh” của Lục Vũ được mệnh danh là bách khoatoàn thư về trà Trung Quốc, thì cuốn “Trà kinh” do Vũ Thế Ngọc viết cũng được xem làbách khoa toàn thư về trà Trung Quốc và cả trà Việt Nam Cuốn sách đã chỉ ra nhữngđiểm tương đồng và khác biệt trong văn hóa thưởng trà giữa hai nước, đồng thời trình bàyđầy đủ nguồn gốc, lịch sử phát triển về trà của Trung Hoa và Việt Nam

Phóng sự “Văn hóa trà nơi vỉa hè” của VietnamOnlie.com đã đưa đến những cáinhìn chân thực về thói quen uống trà nơi vỉa hè của người Việt Nam, dù là từ xưa hay đếnthời hiện đại, người Việt vẫn luôn có sở thích ngồi trong quán nước nơi râm mát, thưởngthức cốc trà tươi để xua tan mệt mỏi, giải nhiệt giải khát, sẵn sàng cho buổi làm việc tiếptheo

TIẾN TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

I Tiến trình nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu theo các tiến trình sau:

II Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nghiên cứu này, sinh viên thực hiện nghiên cứu đã sử dụng nhữngphương pháp sau:

 Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Tìm kiếm, nghiên cứu, phân tích, chắtlọc các tài liệu, những công trình nghiên cứu khác nhau về phong cách học để tạo ramột hệ thống lý thuyết đầy đủ, sâu rộng nhằm phục vụ cho đề tài nghiên cứu

 Phương pháp nghiên cứu lịch sử: Tìm kiếm và thu thập các thông tin, tài liệu có tronglịch sử, cụ thể là trà đạo Trung Quốc qua các thời kỳ khác nhau nhằm nghiên cứu,phục vụ cho bài nghiên cứu khoa học

 Phương pháp so sánh: Tìm hiểu về điểm tương đồng và khác biệt giữa hai đối tượngvới nhau, cụ thể là trà đạo Trung Quốc và trà đạo Việt Nam

Thu thập tàiliệu nghiêncứu

Phân tích,

xử lý tài liệunghiên cứu

Báo cáo cáckết quảnghiên cứu

và đưa cácgiải pháp đềxuất

NỘI DUNG

I Sự hình thành và phát triển của trà đạo Trung Quốc

1.1 Nguồn gốc của cây trà

Cây trà là thực vật lâu năm, thân gỗ, cho lá xanh quanh năm, có hoa màu trắng,được phân vào loại thực vật hạt kín, có hai lá mầm thuộc họ Theacae với tên khoa học làCamellia Sinensis (L) O.Kuztze, trong đó Camellia là chi chè, Sinensis là tên gọi củaTrung Quốc trong tiếng Latinh, vậy nên Sinensis là cũng là tên chỉ chủng chè thuộc TrungQuốc Trên thế giới, thực vật họ trà có tổng cộng 23 chi và 380 chủng loại, mà ở TrungQuốc đã có đến 15 chi và hơn 260 loại, phần lớn được phân bổ tại Vân Nam, Quý Châu,

Tứ Xuyên và vùng núi Ngạc Tây, chủ yếu là các khu vực Tây Nam1 Như vậy có thể thấyđược trà ở Trung Quốc phát triển đến như thế nào

Về trà thoại của Trung Quốc, có ba thoại bản chính về nguồn gốc của cây trà, đầutiên là thoại bản về Đức Phật Gautama khi đang ngồi trầm ngâm suy ngẫm trong vườn thì

có một chiếc lá lạ rơi vào trong cốc, ngài thử uống và phát hiện ra đó chính là lá trà, mộtthoại bản khác là về Đức Đạt Ma Sư Tổ, hay còn gọi là Bồ Đề Đạt Ma của phái ThiềnThiếu Lâm Tự đã ngủ gật trong lúc ngồi thiền, vì vậy nên tức giận cắt mí mắt của mình đivứt xuống đất, chỗ mí mắt rơi xuống mọc lên thứ cây lạ, đó chính là cây trà ngày nay.Còn theo truyền thuyết về “Thần Nông nếm bách thảo”, "Thần Nông bản thảo kinh” cóviết: “Thần Nông nếm trăm loại thảo dược, đến trà là giải được” Trên thực tế, theo cácnhà khoa học, cây trà sinh trưởng vào giữa khoảng kỷ đệ tam đến kỷ đệ tứ, cách đây hơnsáu mươi triệu năm, nằm rải rác ở các nơi Tuy nhiên, vào khoảng 25 triệu năm trước, thời

kỳ tạo dãy Himalaya bắt đầu, các mảng lục địa dần chuyển động, tạo ra thế Miocen và cácdòng sông băng, khí hậu trở nên cực rét lạnh khiến cây trà không thể sinh trưởng Chỉ đếnkhoảng 13 nghìn năm trước, trong thế Holocen, khí hậu bắt đầu ấm lên, sông băng tanchảy, trà theo đó mà sinh trưởng ở những vùng có khí hậu ấm áp như vùng phía Bắc ViệtNam, duyên hải Đông Nam, phía Nam, phía Tây Nam và phía Trung của Trung Quốc.Cho đến hiện nay, một số cây trà cổ thụ và các tài liệu ghi chép liên quan đã được pháthiện và lưu trữ, cụ thể là cuốn “Đồng quân lục” thời Đông Hán, “Trà kinh” của Lục Vũ,

1 Thông tin tham khảo từ cuốn “Văn hóa trà Trung Quốc học” do Trần Văn Hoa biên soạn.

“Cứu hoang bản thảo” thời Đường Một số cây trà cổ thụ cũng được phát hiện như cây trà

cổ thụ 1700 năm tuổi ở Bada, Tây Song Bản Nạp, Vân Nam, mẫu rừng trà cổ thụ chiếmtới 280ha ở trại Trấn Nguyên Thiên Gia, Vân Nam hay những gốc trà Shan Tuyết cổ thụlớn ở phía Tây Bắc Việt Nam

Ngoài các thoại bản và nghiên cứu về nguồn gốc của trà thì tên gọi của trà cũng rấtthú vị Tên của trà chủ yếu được thay đổi qua bốn thời kỳ chính: Thời kỳ đầu tiên là trướcthời nhà Đường, người Trung Quốc vẫn luôn gọi trà là đồ (荼), tức một loại rau đắng, đếnthời Tây Hán, người dân bắt đầu mượn chữ “Giả” (檟) để chỉ cây trà Nhưng chữ “Giả”cũng dùng để chỉ cây chỉ thu, một loại cây thân gỗ, nếu dùng chữ “giả” để gọi sẽ gây rahiểu lầm Vì vậy, người ta đã ghép chữ “giả” và “đồ” lại thành chữ “chà” (搽) nhưng phát

âm là “trà”, thay thế cho chữ “giả”, “đồ” trước kia Đến thời Trần Tùy, chữ “trà” (茶) mớixuất hiện, cải biến từ chữ và âm đọc, được nhiều người sử dụng hơn Mãi cho tới thờiĐường, sau khi Lục Vũ viết nên cuốn “Trà kinh”, chữ “trà” mới dần được truyền bá, sửdụng làm tên gọi chính thức Ngoài cái tên gọi là trà ra, ở những địa phương khác nhau,

nó còn được gọi là thiết (蔎), mính (茗), suyễn (荈) Về sau này, trên thế giới có hai cáchchính để gọi trà là “Cha” và “Tee”, chữ “Cha” được dùng bởi các nước có trà du nhập vàosớm như Nhật Bản, Việt Nam… Còn chữ “Tee” là phát âm của người vùng Hạ Môn, tỉnhPhúc Kiến, Trung Quốc, vì vào những năm cuối thời nhà Minh đầu thời nhà Thanh, cácthuyền buôn của công ty miền Đông Ấn Độ đã cập cảng biển Hạ Môn để thu mua trà Vũ

Di Thông qua những người dân bản địa, người phương Tây nghe thấy họ phát âm trà là

“Dei”, từ đó dịch “Tee”, sau này biến thành “Thee” và cuối cùng là chữ “Tea” như hiệnnay

1.2 Những khái niệm liên quan tới trà đạo Trung Quốc

Trà đạo: “Đạo” vốn có nhiều cách hiểu, không có một khái niệm nhất định TheoĐạo giáo, đạo là nguồn gốc của vũ trụ, không biết xuất phát từ đâu, nguồn gốc như thếnào nhưng cũng không có nơi kết thúc Theo một cách hiểu khác của Kinh Dịch, đạo là sựảnh hưởng lẫn nhau giữa âm và dương, biến hóa và không ngừng tạo ra mối liên kết giữatrời, đất và con người theo hai chiều âm - dương Nhìn chung, đạo không có một địnhnghĩa cố định bởi vì nó là một thứ vô hình, không thể nhìn, không thể nghe và cũng

không thể chạm vào Bản thân chữ đạo là con đường, đạo lý, đạo đức, bản nguyên, bảnthể, bản chất, tinh thần, là một khái niệm mang tính triết học Kinh Phật nói: “Đạo khó mànói được Học giả phải tự mình tỏ ngộ lấy.” Ngay trong chữ “Đạo” (道) đã có chữ “Tự”(自) mang hàm ý là tự mình hiểu lấy, tự giác, tự giải thoát, chứ không ai làm được điều đócho mình Như vậy, chúng ta có thể hiểu trà đạo chính là cảm giác tốt đẹp khi thưởng trà.

Nó giúp cho những người thưởng thức tăng tính hữu nghị, tôi luyện tính kiên nhẫn, họcphép tắc, tĩnh tâm, loại bỏ suy nghĩ không tốt… thông qua pha trà, thưởng trà, ngửi trà,nếm vị trà

Độc ẩm, đối ẩm và quần ẩm: Theo từ điển Hán Nôm, “ẩm” có nghĩa là uống, “độc”

là một mình, “đối” là hình thức uống giữa hai người với nhau và “quần” có nghĩa là mộtnhóm nào đó Như vậy, độc ẩm là uống trà một mình, đối ẩm là uống trà khi có hai ngườivới nhau và quần ẩm là nhiều người cùng tham gia thưởng trà

Trà khí: “Khí” là một dạng năng lượng luôn tồn tại trong cơ thể con người, dạngnăng lượng này luôn tuần hoàn và chuyển động trong cơ thể chúng ta, tạo ra sự cân bằnggiữa các bộ phận với nhau Có hai cách để bổ sung khí, một là bổ sung khí thể nội bằngcách tập các bài tập dưỡng sinh, thiền… Cách thứ hai là bổ sung khí từ bên ngoài thôngqua việc uống trà, như vậy gọi là “trà khí”

Trà cụ: Theo từ điển Hán Nôm, “cụ” là đồ dùng, trà cụ là những món đồ cần thiết

để chế biến trà Vào thời Đường, “Trà kinh” của Lục Vũ đã ghi chép đến mười lăm loạitrà cụ khác nhau, bao gồm cả những món trà cụ dùng để chế biến trà tươi Tuy nhiên đếnnay, trà cụ đã được rút gọn lại, chỉ còn lại bảy món cơ bản là bộ ấm chén trà, liễn trà(chén trà có nắp), khay trà, lọc trà, hộp đựng trà, kháo trà và bộ dụng cụ gắp

II Trà đạo trong văn hóa Trung Quốc

2.1 Văn hóa tinh thần

2.1.1 Trà khí và thiền định

Từ sau khi phép uống trà được phát triển và mở rộng, con người không còn chỉ coitrà như một thứ đồ uống đơn thuần hay chỉ là một loại thảo dược chữa bệnh mà còn làmột loại cảnh giới, lấy triết lý để thỏa mãn nhu cầu, thể hiện tinh thần, đạo đức và cáchđối nhân xử thế của người thưởng thức, tất cả tạo thành đạo phẩm trà, hay gọi tắt là trà

đạo Lưu Trinh Lượng thời Đường đã tổng kết thành mười đức lớn của trà là: “Xua u uất,đuổi cơn buồn ngủ, dưỡng sinh, xua khí bệnh, nuôi lễ nhân, bày tỏ lòng kính trọng, hànhĐạo và thanh tịnh tâm hồn” Như vậy từ “Thập đức” có thể thấy trà có rất nhiều tác dụng,đặc biệt là dùng để dưỡng sinh Người Trung Quốc tin rằng bản thân lá trà đã mang mộtloại “khí”, khi nạp thứ khí này vào trong cơ thể sẽ giúp bổ sung và cân bằng lại lượng khí

đã tiêu tốn trong cơ thể, ấy bởi vậy mà mỗi khi uống trà, con người sẽ cảm thấy thư giãn,thả lỏng hơn rất nhiều Hơn nữa khi dưỡng khí, con người không chỉ dùng riêng trà xanh

mà còn sử dụng các loại trà khác như trà hoa cúc, thêm các thứ thuốc bổ dưỡng như táo

đỏ, long nhãn để tăng thêm lượng khí, giúp nâng cao tác dụng, đặc biệt là đối với ngườigià và người hay suy nhược cơ thể

Trong nền Phật giáo của Trung Quốc, trà chiếm một vị trí vô cùng quan trọng, các

vị tăng sư trong chùa thu thập lá trà rồi chế biến, uống trà, gọi đó là thiền trà, thấm nhuầnnhững lời răn dạy của những bậc cao nhân văn sĩ, hay cái sự tĩnh lặng chốn tâm linh Trà

có tính thanh đạm thuần khiết, có tác dụng giúp não tỉnh táo tập trung, cho nên trà khôngchỉ được sử dụng cho những lần lao động tay chân, mà đã trở thành một nội dung quantrọng trong những sinh hoạt thường ngày, biến thành một phương thức để tăng lữ tronggiới tu tâm dưỡng tính, đạt đến cảnh giới cao nhất của thiền đạo Trong giới Phật đạo nóichung và những người tu dưỡng bằng trà khí nói riêng, thiền trà là một loại cảnh giớidùng trà để tương thông, khiêm tốn mà tụng kinh niệm Phật Mỗi tách trà tượng trưng chothân của con người, mà nước trà chính là tâm, tách trà chứa đầy nước như thể xác chứalấy linh hồn con người, khi mặt nước xao động vì ngoại lực cũng là khi những ý nghĩ hỗnloạn làm trái tim con người thêm xao động Thiền trà xuất phát từ Phật giáo, nên mỗi lầnphẩm trà cũng là đang “phẩm” sự đồng cảm xuất phát từ kinh Phật: nhấm nháp vị đắngcủa trà, cũng như nhấm nháp nỗi đắng cay của chúng sinh Bên cạnh những cách phẩmsâu xa kia, thiền trà còn có tác dụng giúp nâng cao tinh thần, đả thông kinh mạch, rất tốtcho người tu hành Tăng lữ sau khi uống cơ thể sẽ trở nên nhẹ nhàng như có một luồngkhí thanh sạch lan ra khắp toàn thân, rất dễ dàng ngồi thiền trong thời gian dài Mặt khác,thiền trà còn trợ giúp cân bằng tâm thái của người thiền Những người thích uống trà đềubiết vị trà vừa bình dị vừa mang theo mùi thơm, thường xuyên thưởng trà sẽ khiến tâm

hồn con người dần giống với trà, bình tĩnh, trong sạch, không có tạp niệm, cân bằng lý trí.Tâm lý quyết định sinh lý, nếu trong lòng được cân bằng, cơ thể cũng sẽ nằm trong trạngthái cân bằng, rất có lợi cho sức khỏe.

2.1.2 Thơ ca nhạc họa

Như chúng ta đã biết, trà đã được sử dụng ở Trung Quốc từ rất lâu Cho đếnkhoảng thế kỷ thứ bảy, đi cùng với sự phát triển hưng thịnh của nhà Đường và sự xuấthiện của trà đạo, uống trà đã dần lan tỏa đến các nghệ thuật khác như cầm (đàn), kỳ (cờ),thi (thơ) và họa (vẽ tranh) Trà đạo len lỏi vào cuộc sống giữa các tầng lớp khác nhau, trởthành thú vui tao nhã cho giới văn nhân Trung Quốc mượn vào đó nhằm sáng tác nhữngbài thơ bài ca, điệu múa hay vẽ tranh để phục vụ cho đời sống tinh thần Tạp Thi củaVương Vi2 viết: “Cửa gác đóng im lìm, lầu cao nằm trống trải, đợi chàng hoài chẳng về,bưng chén trà chờ mãi” Theo từng phong cách sáng tác khác biệt của từng triều đại màcách tái hiện tinh thần trà đạo qua từng triều đại của Trung Quốc cũng không giống nhau.Vào thời nhà Tấn, trà được nhắc đến trong “Kiều Nữ Thi”, tuy nhiên bài thơ chỉ có haicâu mô tả hai người con gái nhóm lửa nấu trà:

“Lòng vui đồ suyễn hương nhòa

Thổi hơi cho lửa hắt ra miệng lò.”

Một bài thơ khác tên “Xuất ca” của Tây Viên Tôn Sở tái hiện cách dùng vỏ quýt,

vỏ quế hay gừng để pha trà, giống hệt với ghi chép trong “Quảng Nhã”:

“Thù du quả mọc đầu cành

Tung tăng con chép bỡn duềnh Lạc Dương

Hà Đông, muối trắng nõn nường

Lỗ yên, đậu xị tỏa hương thơm lừng

Thục, Ba, nhục quế, suyễn, gừng

Mộc lan, ớt, quất, rộ rừng núi cao

Tía tô, rau nghể ngoài ao

Trắng tinh, gạo mịn ươm vào ruộng nương.”

2 Vương Vi: (415-453) Thi nhân thời Nam Triều, tên tự là Cảnh Huyền, 16 tuổi đã thi đỗ tú tài

Qua hai bài bài thơ, trà được xuất hiện dưới cái tên “suyễn” - một tên gọi khác củatrà, cho thấy trà đã được đưa vào thơ ca từ lâu, nhưng vẫn chỉ bằng vài câu thơ nhỏ lẻ Cóthể nói, để trà đạo thật sự xuất hiện trong thơ ca thì phải bắt đầu từ nhà Đường, trở thànhtriều đại phát triển phồn vinh nhất của trà thơ Lấy sự xuất hiện của “Trà kinh” do Lục Vũviết làm thước đo chiều dày lịch sử, thơ văn thời Đường của Trung Quốc lấy chủ đề xuấtphát từ trà, về sau dần biến thành trà đạo Cụ thể trước khi “Trà kinh” ra đời, trà đã đượcnhắc đến nhiều trong thơ ca, chủ yếu là tập trung vào các lễ tiệc trà như ở trong chùachiền, nổi tiếng nhất là hai bài thơ “Dữ Triệu Manh trà yến” - lấy cảm hứng từ tiệc trà dovăn nhân tổ chức trong rừng trúc và “Tiệc trà giữa Qua Trường Tôn Trạch và các kháchnhân qua đường” - mô tả tiệc trà xã giao giữa các hòa thượng tăng lữ Như vậy có thể thấy,trà đạo từ thời Đường đã xuất hiện trong thi ca thời bấy giờ, cũng là thời kỳ đỉnh cao vềvăn hóa thơ Trung Quốc mà vẫn được lưu truyền cho tới tận ngày nay.

Không chỉ xuất hiện trong thơ ca, trà đạo còn là cảm hứng cho nghệ thuật nhạc họatrong nền văn hóa có bề dày lịch sử rộng lớn của Trung Quốc Trà họa chủ yếu có thểđược chia thành hai loại chính, một loại phác họa các quy trình chế biến trà, và loại cònlại là quang cảnh thưởng trà như độc ẩm, đối ẩm và quần ẩm Về các công đoạn chế biếntrà có các bức tranh như “Niện trà đồ”3 của Lưu Tùng Niên nhà Tống, “Bị trà đồ”4 củaTuyên Hóa Liêu Mộ Bích Hoa hay “Pha trà đồ”5 được điêu khắc trên các di chỉ khảo cổthời nhà Tống

Trong bức tranh “Văn hội trà”6của Tống Huy Tông, quang cảnh một buổi quần ẩmđược khắc họa rất kỹ càng, một bên là nhóm văn nhân ngồi quây quanh một chiếc bàn sơnđen thưởng trà trò chuyện, một bên là năm người ngồi bàn nhỏ hơn, một người đangthưởng trà trước làm gương, rất giống cảnh tượng uống trà thi đối thơ, một thú vui tao nhãcủa những người trí thức trước đây Trái ngược với quang cảnh sôi nổi của “Văn hội trà”,

3 Tranh minh họa hình 3 (phụ lục 3)

4 Tranh minh họa hình 4 (phụ lục 3)

5 Tranh minh họa hình 5 (phụ lục 3)

6 Tranh minh họa hình 6 (phụ lục 3)

bức tranh “Lục Vũ nấu trà”7 mô tả quang cảnh Lục Vũ và một thư đồng đang ngồi trongmột chiếc lán, xung quanh là rừng núi tĩnh lặng tươi xanh và cảnh núi non nước biếc, cóthể xem đây là bức tranh tiêu biểu về nghệ thuật độc ẩm của người được xưng là bậc thầycủa trà - Lục Vũ Còn vào thời Minh, bức tranh “Phẩm trà đồ”8 của Văn Trưng Minh đã

mô tả cảnh hai người cùng nhau ngồi đối ẩm giữa căn nhà trúc, xung quanh là rừng cây vàcon suối chảy qua như ngăn cách họ với ngoại giới, chỉ còn lại đôi bạn ngồi trong thế giớiriêng của mình, thưởng trà và tâm sự với nhau những chuyện chỉ đôi bạn tri kỷ mới thấuhiểu

Trong khi trà họa, trà thơ là thành quả sáng tác của nhóm văn nhân trí thức, thì trà

ca (hát về trà) lại là kết quả của nhân dân lao động Trà ca là những bài văn học dân giantruyền miệng rồi dần trở thành những bài hát, xuất phát từ những vùng chuyên trồng, hái

và sản xuất trà, lấy trà và trà đạo làm cảm hứng cho nội dung sáng tác, vì vậy gọi là trà ca.Trà ca được sinh ra từ rất sớm, nhưng tài liệu ghi chép sớm nhất về nó mà các nhà khảo

cổ Trung Quốc khám phá ra cho đến hiện nay là “Trung Nguyên âm dược” do Tuần ĐứcThanh của nhà Nguyên ghi chép, trong đó có khúc “Bài ca hái trà” thuộc chương nhạc thứ

335 Vì trà ca chủ yếu do nhân dân lao động sản xuất, nên chúng không đậm chất nghệthuật thơ văn như trà thơ hay trà họa, mà phần lớn đều phản ảnh cuộc sống của người dân

xứ trà thời bấy giờ Một số bài ca phản ánh về nỗi khổ của người dân trồng trà, vì bị ápbức bóc lột, đánh thuế mạnh như bài ca hái trà của tỉnh Hồ Bắc, hay như bài ca hái trà củatỉnh Chiết Giang (xem phụ lục 1) Bên cạnh những bài ca sầu thảm ấy, vẫn có những bàihát vui tươi khác về cuộc sống thu hái và sản xuất trà của người dân lao động xứ trà, nhưtrà ca thuộc huyện Vĩnh Tân, tỉnh Giang Tây… Ngoài ra, trong trà ca còn đề cập đến rấtnhiều điều khác như thời tiết, chính trị, lịch sử và các lễ nghi trong cuộc sống như cưới gả,đãi khách, nội dung vô cùng đa dạng và đặc sắc Có thể thấy, sự phát triển của trà đạo đãlen lỏi vào từng câu thơ, câu hát của người dân Trung Quốc, để lại rất nhiều tác phẩm đặcsắc, mô tả rõ về chuyện trà qua từng thời đại khác nhau

7 Tranh minh họa hình 7 (phụ lục 3)

8 Tranh minh họa hình 8 (phụ lục 3)

sẽ uống ba ly trà, ly đầu tiên do từng bên uống, nếu uống không hết sẽ chứng tỏ cuộc hônnhân vẫn có thể cứu vãn, nhưng nếu uống hết thì chứng tỏ không muốn sống chung vớinhau nữa; ly thứ hai do cả hai bên uống, cùng lúc đó bề trên sẽ đọc bảy mươi hai câu chúcphúc để lay chuyển tâm ý của hai bên, nhưng nếu vẫn tiếp tục uống cạn, vậy chỉ có thểuống chén thứ ba; mà sau khi uống xong chén thứ ba, bên chủ trì sẽ hát một bài trà ca cổ,giai điệu não lòng, cặp đôi sắp đường ai nấy đi cũng không khỏi cảm động, sinh lòng hốihận mà quay về bên nhau, cũng nhờ vậy mới cứu được vô số gia đình sắp tan vỡ Bêncạnh tiệc cưới, lễ nghi ẩm trà cũng được dùng để tiếp những vị khách đến chơi nhà.Người Trung Quốc có câu “Khách đến kính trà” để thể hiện sự hiếu khách trong cuộcsống xã giao thường ngày, bởi vậy mà hiểu rõ hay nắm vững lễ trà sẽ là một sự tôn trọngchủ nhà, bạn bè, người ghé nhà chơi, cũng thể hiện sự tu dưỡng của bản thân Quá trìnhtrong suốt buổi lễ trà được chia thành ba lễ chính là pha trà, mời trà và uống trà, mà mỗiquá trình đều có rất nhiều tiêu chuẩn, mỗi một động tác đều sẽ có những ý nghĩa khác

nhau mà cả người mời lẫn người uống đều không thể không biết Khi pha trà phải sử dụngnhững món đồ đã được tráng qua nước nóng, dùng loại trà tốt nhất có trong nhà để pha.Người pha có thể trực tiếp bỏ lá trà vào từng chén hoặc ngâm trà trong ấm rồi mới rót ra.Thứ hai là quá trình mời trà, đây là quá trình phức tạp nhất, cả chủ nhà lẫn khách có thểthông qua quá trình này để bày tỏ ý mình muốn nói Để chào đón khách đến nhà, chủ sẽrót trà lên xuống ba lần, gọi là “Phượng hoàng gật đầu”, hay rót trà theo chiều kim đồng

hồ Khi châm trà chỉ châm non nửa chén, không thể châm đầy, như vậy là tỏ ý muốn đuổikhách đi, giống như câu nói “Tửu mãn kính nhân, trà mãn khi nhân”, tức là uống rượu rótđầy thì kính khách, uống trà rót đầy thì khinh khách, đây cũng là một phần văn hóa xuấtphát từ chiếc “Chén Khổng Tử” Tương truyền khi Khổng Tử đi ngang qua hoang mạc,giữa cơn đói khát, ông được một ông lão dẫn đến một ao nước cạn và cho một cái chén,tuy nhiên Khổng Tử cứ múc đầy thì chén lại chảy hết nước không còn giọt nào Sau khitìm hiểu ông mới biết thì ra dưới đáy chén có một cái lỗ, chỉ khi múc lưng chén nước mớikhông chảy ra ngoài nữa Từ sự việc này, Khổng Tử đã nảy ra thuyết trung dung, dạy conngười luôn phải biết kiềm chế hành vi và giữ cho suy nghĩ luôn ở trạng thái trung hòa,thuận theo các phép tắc để trở thành người quân tử Cách rót trà này cũng là lời nhắc chomỗi người phải biết sống chừng mực và khiêm tốn Lúc mời trà, chủ phải cầm chén bằngtay phải, đỡ bằng tay trái rồi đưa bằng cả hai tay, không nắm chặt miệng chén bằng bangón để mời khách, không nói chuyện khi mời để tránh bắn nước bọt vào chén Đặc biệt,

để bày tỏ sự tôn trọng tuổi tác và thứ bậc, chủ nhà phải mời trà theo thứ tự ưu tiên, thểhiện sự hiểu biết và kính trọng của mình bằng phép “Tiên tôn hậu ti, tiên lão hậu thiếu”,tức mời bề trên trước mời bề dưới sau, hơn nữa vòi ấm phải xoay vào trong, nếu vòi xoay

ra trước mặt khách sẽ đồng nghĩa với việc đuổi khách đi Trong quá trình uống trà, kháchmời cũng phải thể hiện phép lịch sự của mình bằng cách không được uống một lần hếtchén trà, vì lễ uống trà khác với uống rượu Đặc biệt là tuyệt đối không được cau mày haytặc lưỡi, nếu như vừa tặc lưỡi vừa uống trà, như vậy là chê trà của chủ nhà pha khôngkhéo, hay tự ý rót trà là có ý không xem chủ nhà ra gì Nếu trong quá trình tiếp khách màphật ý không vui hoặc nhà đang có việc gấp cần làm, muốn khéo léo mời khách ra về, chủnhà có thể dùng rất nhiều cách như tráng ly trà ngay trước mặt khách, không rót thêm trà

cho khách dù trong chén đã uống hết từ lâu hoặc không đổi trà, để nước trà biến thànhmàu nhạt như nước lã thì có ý nói tạm biệt, bởi vì như “Trà kinh” đã viết: “Trà tính kiệm,sắc một hai lần sẽ cho ra nước màu vàng, thơm ngon thanh nhã, vị ngọt xứng với “giả”, vịđắng gọi là “suyễn”, nhấp đắng nuốt ngọt mới gọi là “trà””, tương đương với từng thăngtrầm mà con người phải trải qua Cuộc sống như chén trà, nếu có nhiều vị mới có thể chia

sẻ cho nhau nghe, nhưng nếu đã nhạt như nước lã, ấy là không còn gì để nói với nhau nữa.Còn nếu buổi uống trà diễn ra thuận lợi, khách sẽ khéo léo đánh giá chất lượng trà củachủ nhà, nếu không bằng lòng với vị trà, khách có thể đặt từng bộ phận tách ra riêng, nhưvậy chủ sẽ tự biết trà không hợp ý khách Còn để cảm ơn chủ đã đãi trà, khách sẽ gõ nhẹxuống mặt bàn, nếu dùng một ngón tay là “Cảm ơn bạn”, dùng hai ngón tay là “Tôi và bố

mẹ (ông bà) cảm ơn bạn”, còn nếu là ba ngón tức là “Thay mặt cả gia đình tôi xin cảm ơnbạn”

2.2 Văn hóa vật chất

2.2.1 Ẩm thực

Đã từ rất lâu, con người đã biết sử dụng trà để làm thức ăn dưới dạng món ăn sốngnhư nộm lá trà, gỏi lá trà Nhưng càng về sau, sự phát triển của trà đã biến nó thành mộttrong những nguyên liệu lý tưởng để làm những món ăn ngon, trở thành một nét ẩm thựcđộc đáo của Trung Quốc, ngoài làm tăng vị giác thì còn để bồi bổ sức khỏe Một trongnhững món ngon nổi tiếng là món “Tôm chiên trà Long Tỉnh”, tuy có cách làm rất đơngiản nhưng nguyên liệu lại phải tươi ngon Món ăn gồm hai nguyên liệu chính là tômđược chọn phải là tôm sú tươi bóc vỏ, thịt trắng non mềm, và quan trọng hơn cả chính làtrà Long Tỉnh, tinh hoa để tạo nên món ăn Lá trà xanh biếc, mùi hương thơm nồng, hìnhdáng như lưỡi chim sẻ, được ví là loại trà có bốn điểm tứ tuyệt như “sắc xanh, vị ngọt,thơm nồng và dáng đẹp” Bên cạnh đó, trà còn được biến tấu để làm món cá quế hấp lá trà

Cá quế là một loại cá quý, chất thịt đầy đặn thơm ngon, được mọi người đánh giá rất cao

“Ngư ca tử” do nhà thơ Trương Chí Hòa thời Đường viết: “Nước chảy hoa đào cá quếmập” đã chứng tỏ cá quế là một món ngon rất được mọi người thích Dù có nhiều cáchlàm khác nhau, nhưng cách dùng trà để làm cá quế lại vô cùng đặc biệt, khác hẳn vớinhững cách làm truyền thống khác Mùi thơm nồng của trà có thể khử bớt mùi tanh vốn

có của cá, không những giúp thịt cá chắc ngọt thơm ngon mà còn thanh đạm vị trà, hơnthế nữa, món ăn này giúp người ăn bổ máu, thích hợp với những ai bị thiếu máu trường

kỳ Hay như món trà trứng, còn gọi là trà cẩm thạch, một món ăn truyền thống không thểthiếu trong mỗi dịp tết Nguyên đán của người Trung Quốc với hàm ý sẽ mang lại maymắn và sự sum vầy, đầm ấm của một gia đình

Ngoài ra, trà còn là một trong những món có rất nhiều công dụng khi kết hợp vớinhững món ăn khác nhau Ở Trung Quốc, cháo là một trong những món ăn đơn giảnnhưng lại tốt cho sức khỏe của những người đang bị bệnh Nhằm để tăng thêm khả năngtrị bệnh vào trong cháo, họ đã cho thêm trà xanh vào và tạo nên món cháo trà xanh, ngoài

ra còn có món cháo trà xanh bát bảo, bao gồm tám loại nguyên liệu chính gồm long nhãn,hạt sen, nho khô, lạc, táo tàu, đậu đỏ, đậu xanh, gạo… Theo Trung Y, trong gạo có khí bổ

cơ thể, có tác dụng tốt với lá lách và xương, nếu cho thêm các loại nguyên liệu trên vào sẽtăng thêm vitamin và protein, tăng sức đề kháng, giảm các triệu chứng mất ngủ, nếu cóthêm lá trà sẽ tăng thêm công hiệu của món cháo, đẩy mạnh cảm giác thèm ăn Thế nhưngcháo trà xanh có vị đắng, tính hàn của trà nên không phải ai đang bệnh cũng hợp để sửdụng, đặc biệt là phụ nữ mang thai đang phải nuôi con, hay những người bị lạnh bụng.Nếu những người này sử dụng sẽ ảnh hưởng để hệ tuần hoàn máu, làm giảm lượng sữatiết ra, hoặc gây đau bụng, không tốt cho sức khỏe

Có thể thấy trà được sử dụng làm nguyên liệu nấu ăn khá giống với tác dụng củatrà khí, tức là nạp khí vào trong cơ thể nhờ trà, điều hòa khí tức, làm giảm bệnh tật, tuynhiên so với trà khí chỉ đơn giản là dùng trà để bổ sung khí, thì các món ăn dùng trà lạitoát lên được nét văn hóa cả ngàn năm của Trung Hoa, từ nền y học trung y xem trọngcân bằng dinh dưỡng trong cơ thể, đến sự cầu kỳ để đạt được các tiêu chí khác nhau trongmột món ăn như mùi hương, màu sắc, và vị của thành phẩm Trà thường đi với nhữngmón có vị ngọt tự nhiên và nhạt màu, vì ngoại trừ mùi thơm tự nhiên của trà có thể giúpkhơi dậy cơn thèm ăn, mà những thực phẩm nhạt màu có thể làm tôn lên màu xanh của trà.Ngoài ra, vị đắng dịu có trong trà sẽ làm tăng vị ngọt tự nhiên trong đồ ăn lên, giúp conngười như đang thưởng thức chính cuộc đời của mình, có dịu ngọt nhưng cũng có đắngcay