SO SÁNH NHÂN VẬT THẦN THOẠI VÀ TRUYỀN THUYẾT. CHỌN MỘT KIỂU NHÂN VẬT TRUYỀN THUYẾT LÀM RÕ SỰ KẾ THỪA TỪ THỂ LOẠI THẦN THOẠI

Thể hiện được những quan điểm, suy nghĩ của cá nhân về các nhân nhân vật được các tác giả văn học dân gian xây dựng trong hai thể loại này cũng như đánh giá được vai trò của văn học dân gian nói chung, thể loại thần thoại và truyện truyền thuyết nói riêng đối với sự phát triển của văn học nước nhà

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

KHOA NGỮ VĂN

BÀI TẬP LỚN MÔN HỌC: VĂN HỌC DÂN GIAN

CHỦ ĐỀ:

SO SÁNH NHÂN VẬT THẦN THOẠI VÀ TRUYỀN THUYẾT CHỌN MỘT KIỂU NHÂN VẬT TRUYỀN THUYẾT LÀM RÕ SỰ

KẾ THỪA TỪ THỂ LOẠI THẦN THOẠI

Sinh viên thực hiện: Dương Minh Trâm

Lớp: A8K70

Hà Nội, tháng 8 năm 2021

Mục lục

PHẦN MỞ ĐẦU: 1

I Mục tiêu, nhiệm vụ: 1

II Ý nghĩa: 1

Phần nội dung: 1

I Phân biệt những nét tương đồng và khác biệt về nhân vật trong thần thoại và truyền thuyết: 2

1 Những nét tương đồng về nhân vật của hai thể loại: 2

2 Những nét khác biệt về nhân vật của hai thể loại: 9

II Sự kế thừa thi pháp thể loại thần thoại trong nhân vật truyện truyền thuyết .12

Phần kết luận: 14

PHẦN MỞ ĐẦU:

I Mục tiêu, nhiệm vụ:

-“ Đưa ra được những điểm tương đồng và khác biệt của các nhân vật thần thoại và truyền thuyết”

- “Chứng minh sự kế thừa của nhân vật trong truyện truyền thuyết là từ thể loại thần thoại”

-“ Thể hiện được những quan điểm, suy nghĩ của cá nhân về các nhân nhân vật được các tác giả văn học dân gian xây dựng trong hai thể loại này cũng như đánh giá được vai trò của văn học dân gian nói chung, thể loại thần thoại và truyện truyền thuyết nói riêng đối với sự phát triển của văn học nước nhà.”

II Ý nghĩa:

- “So sánh hai kiểu nhân vật trong thần thoại và truyền thuyết, giúp chúng ta có cái nhìn khách quan, sâu sắc, rõ ràng về đặc điểm từng nhân vật cũng như nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật của hai thể loại thuộc hai thời kì khác nhau trong tiến trình lịch sử.”

- “Hiểu rõ về sự kế thừa thi pháp thể loại thần thoại trong nhân vật truyện truyền thuyết qua đó cho thấy sự gắn bó chặt chẽ, mật thiết các đặc điểm về nghệ thuật và nội dung trong các loại hình văn học dân gian Tất cả các loại hình nghệ thuật ấy đều

có một sợi dây gắn kết, chúng kết hợp với đặc trưng riêng của từng thời đại trong tiến trình lịch sử, tạo nên một chỉnh thể văn học dân gian đặc sắc, phong phú, mang tính

kế thừa bên cạnh đó còn mang đậm màu sắc riêng của từng thể loại.”

Phần nội dung:

Hầu hết mọi dân tộc tồn tại lâu đời trên thế giới này đều trải qua giai đoạn sáng tạo ra các tác phẩm nghệ thuật của riêng mình Các tác phẩm văn học dân gian, trong đó có truyền thuyết và thần thoại là những chiếc chìa khóa để mở ra cánh cửa ngược về dòng thời gian dĩ vãng xa xưa Đó là thời mà thế giới nhân sinh quan của con người còn hạn hẹp, đời sống tinh thần và vật chất còn nghèo nàn thế nhưng cả hai thể loại đều có một sức sống rất đặc biệt và giữ một vai trò quan trọng từ trong quá khứ đến hiện tại Tiêu biểu cho hai thể loại truyền thuyết và thần thoại phải nói đến việc xây dựng hình tượng nhân vật Bài tiểu luận này lấy việc xây dựng hình tượng nhân vật của truyền thuyết, thần thoại làm đối tượng nghiên cứu chính Đồng thời so sánh, phân tích rõ những nét tương đồng và khác biệt của hai thể loại Từ đó rút ra được những đặc điểm mà hệ thống nhân vật của truyền thuyết đã kế thừa lại từ thể loại thần thoại

I Phân biệt những nét tương đồng và khác biệt về nhân vật trong thần thoại và truyền thuyết:

1 Những nét tương đồng về nhân vật của hai thể loại:

- Nhân vật của thần thoại và truyền thuyết đều là những nhân vật được hư cấu thần kì từ trí tưởng tượng của nhân dân

Thần thoại là những câu truyện kể về thời “ Khai thiên lập địa”, hay thuở khai sinh ra đất trời Meletinski khi nghiên cứu về thể loại này đã nói rằng “ thần thoại nghĩa đen

là truyền thuyết, truyện thoại Thường người ta hiểu nó là truyện về các vị thần”1 ” Còn F Enghen khi nghiên cứu các mối quan hệ giữa thần thoại và xã hội nguyên thủy, ông nhân thấy “ thần thoại là sản phẩm tinh thần của người nguyên thủy, nội dung của nó mang nặng tính chất hoang đường ảo tưởng nhưng trong đó cũng chứa đựng nhiều yếu tố có giá trị quan trọng”2

Khi bàn về truyền thuyết, Nguyễn Đổng Chi đưa ra ý kiến “ Truyền thuyết thường dùng để chỉ những mẩu chuyện cũ, những sự việc lịch sử còn được quần chúng truyền lại nhưng không đảm bảo về mặt chính xác… nó mởi chỉ là những mẩu chuyện”3 Chính ông cũng phỏng đoán “ Truyền thuyết đã xuất hiện sau thần thoại”

Qua một số ý kiến đã nêu ở trên, ta đều có thể nhận ra cả hai thể loại đều có một điểm chung dễ nhận thấy, đó là yếu tố kỳ ảo, hoang đường Và hệ thống nhận vật của cả hai thể loại cũng chứa đựng những yếu tố ấy Nhân vật trong truyện thần thoại và truyền thuyết đều là những hình tượng được hư cấu thần kì từ trí tưởng tượng của nhân dân Các vị thần trong thần thoại ban đầu đều mang dáng dấp của một con người Bởi thời nguyên thủy, sự hiểu biết về vũ trụ của loài người còn quá hạn hẹp, họ sử dụng những hình ảnh mà mình tưởng tượng ra đề lí giải về nguồn gốc của vạn vật xung quanh họ Thần thoại của người Việt cho rằng chính ông Trời đã tạo ra các loài sinh vật thuở sơ khai Ban đầu, Trời dùng những chất cặn còn sót lại trong trời đất mà nặn ra đủ mọi giống vật, từ những con to lớn cho đến những loài vật bé nhỏ như sâu bọ Sau đó, Trời nặn ra con người từ những gì tinh túy nhất do đó loài người có trí khôn và thông minh hơn các loài động vật Trong thần thoại của sắc dân tộc Phủ Nội thuộc địa bàn vùng Điện Biên Phủ, ta lại được nghe truyền về nguồn gốc của loài người là từ hai quả bầu mà sinh ra Hay trong thần thoại dân tộc Lô-lô, con người lại được tạo ra từ Đất của Kết- dơ và Cagie mượn từ thần đất4 Mỗi một dân tộc, một quốc gia lại có những câu truyện thần thoại khác nhau về nguồn gốc của loài người và vạn vật, thế nhưng chúng đều chứa đựng những yếu tố kì ảo, hoang đường sai lầm không thể tránh khỏi

1 Trích số vấn đề lí luận về thần thoại

2 Trích Một số vấn đề lí luận về thần thoại

3 Trích Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam (1957)

4 Trích Thần thoại ( Việt Nam- Trung Hoa)

Còn về hệ thống nhân vật của truyền thuyết, ta không thể không kể đến câu truyện về nguồn gốc của các dân tộc được sinh ra từ cha Rồng Lạc Long Quân và mẹ Tiên Âu

Cơ Truyền thuyết về Họ Hồng Bàng kể rằng “Khi xưa, Lạc Long Quân về thủy Phủ, trong nước không có chúa Đế Lai bèn để Âu Cơ cùng các thị tì đi chu du thiên hạ Một ngày, Long Quân đột nhiên trở về, thấy Âu Cơ có dung mạo đẹp kì lạ, trong lòng rất vui mừng nên đã hóa thành một chàng thiếu niên phong lưu tú lệ Âu Cơ vui lòng theo Long Quân Âu Cơ lấy Lạc Long Quân rồi đẻ ra một cái bọc trăm trứng, mỗi trứng nở ra một người con trai Không phải bú mớm, các con tự lớn lên, trông đẹp đẽ

kì dị, người não cũng trí dũng song toàn, người người đều kính trọng cho là truyện phi thường Long Quân ở lâu dưới Thủy quốc, vợ con thường muốn về Đất Bắc nhưng không thể về được Ngày Lạc Long Quân trở về, Âu Cơ nói với chàng: “ Thiếp vốn là người nước Bắc, ở với vua sinh hạ được tram con trai, vua bỏ thiếp mà đi, không cùng thiếp nuôi con, làm người vô phu vô phụ, chỉ biết thương mình” Lạc Long Quân đáp:

“ Ta là nòi rồng, đứng đầu thủy tộc, nàng là giống tiên, sống trên đất, tuy khí âm dương hợp lại mà sinh ra con, nhưng thủy hỏa tương khắc, dòng giống bất đồng khó

mà ở lâu với nhau được Nay ta đem năm mươi con về thủy phủ chia trị các xứ, năm mươi con theo nàng về trên đất, chia nước mà trị Lên núi xuống bể, hữu sự báo cho nhau biết” Trăm con vâng theo, sau đó từ biệt mà đi.”5 Nhân vật của truyền thuyết có nguồn gốc từ nguyên mẫu huyền thoại, họ là những con người mang sức mạnh của thần linh, như Lạc Long Quan và Âu Cơ đại diện cho Rồng và Tiên nhưng họ lại không hề xa cách mà vô cùng gần gũi với đời thường Hễ khi con dân của mình có việc lớn tiếng gọi Lạc Long Quân, ngài sẽ tới ngay đễ giúp đỡ đến mức người đời nói

về sự hiển linh của Long Quân là “ không ai lường nổi” Ở một số truyền thuyết khác như truyền thuyết Cố Bu kể rằng “ lúc Bu mới lọt lòng mẹ, người ta thấy dưới gan bàn chân có ba cái lông trắng, dấu hiệu của tài bơi lặn”6 Tương tự ở truyền thuyết Ba Vành lại nói về nhân vật rằng “ lúc mới sinh có nhiều tướng lạ, tay dài quá gối, rang liền một hàng, trên trán có ba đường chỉ ngang Còn một điều đặc biệt nữa là mỗi bên chân có một chòm lông xoăn Hai chòm long này có phép rất màu nhiệu, hễ lúc nào nắm lấy chòn long mà vuốt thì thân thể tự nhiên nhẹ nhõm, có thể nhảy phóc vọt qua nóc nhà hay từ trên cây cao buông người xuống đất mà không việc gì”7 Motif về sự sinh nở thần kì là một trong những đặc điểm ấn tượng của thể loại truyền thuyết Ở truyền thuyết về các nhiên thần, thay vì sự sinh nở thần kì thì các thần lại được miêu

tả bằng sự xuất hiện đột ngột và kì lạ Như truyền thuyết ba vị đại vương kể rằng

“ngày xưa ở xứ Bàu Đái trong xã tự nhiên nổi lên một cồn đất cây cối rậm rạp Có một người vào đó chặt cây bỗng gió to nổi lên Người ấy về ốm sắp chết, người nhà

5Trích Lĩnh Nam Chích Quái

6Trích Khảo sát nghiên cứu truyền thuyết dân gian xứ Nghệ

7Trích Khảo sát nghiên cứu truyền thuyết dân gian xứ Nghệ

đành đến đó khấn cầu Một cây quế hiện ra với ba cành chĩa ra ba phía Lửa tỏa ra, mùi thơm phức”8

Những yếu tố kì ảo được điểm tô cho các nhân vật trong hai thể loại đều có một ý nghĩa biểu tượng thấm nhuần tinh thần và bản sắc dân tộc Dù cho nhân vật của thần thoại và truyền thuyết có thể là hư cấu và không có thật nhưng đó vẫn là sự hình dung, sự khái quát hóa và lí giải của con người về cuộc sống Những yếu tố hoang đường kì ảo đó đã vẽ ra một thế giới lung linh, kì ảo, đẹp đẽ, giúp nhân dân có niềm tin vào cuộc sống và đối mặt với những khó khăn, thử thách Các nhân vật trong cả hai thể loại đều được dựng lên bằng chính những hình ảnh do con người tưởng tượng

ra và chính điều đó đã thể hiện khao khát của con người thời cổ muốn giải thích những đặc điểm của thế giới tự nhiên, vạn vật Các vị thần giống như một tấm gương phản chiếu nguồn gốc của muôn loài Nhân vật trong thần thoại và truyền thuyết đều

là sự kết tinh những ước mơ ngàn đời của con người về một thế giới công bằng, tốt đẹp Họ tin rằng con người khi còn sống làm những điều tốt lành sau khi chết đi sẽ được các vị thần đưa đến “miền Tây Phương Cực Lạc”, còn những người khi còn sống làm những điều gian ác sẽ bị đày xuống địa phủ và chịu sự xét sử của Diêm Vương Bằng thứ tư duy thô sơ và non nớt của mình, con người chưa có khả năng lí giải các hiện tượng tự nhiên xảy ra xung quanh cuộc sống của họ, đó cũng chính là lí

do khiến họ tin vào các vị thần chính là những người đang tác động vào cuộc sống của họ

Trong buổi đầu hình thành và phát triền, con người phải đối mặt với muôn vàn khó khăn từ thiên nhiên Mưa, gió, bão,… và các hiện tượng thiên nhiên đang tác động vào chính cuộc sống của con người là lí do khiến họ có khát khao lí giải được những hiện tượng ấy vì sao mà có M Gorki đã từng nói “ nhận thức là cơn khát lớn muôn thuở có tính nhân loại” Và tư duy hạn hẹp thời bấy giờ, loài người cho rằng một thế lực siêu nhiên, thần kì đang tác động vào cuộc sống của họ Sự hình thành nên vũ trụ, các hiện tượng tự nhiên, các loài động vật và nguồn gốc của con người đều được họ nhân hình hóa thành các vị thần kì diệu, đẹp đẽ Các nhân vật đó chứa đựng biết bao những niềm băn khoăn, trăn trở của con người thời cổ muốn lí giải được các hiện tượng tự nhiên, đồng thời là một niềm tin thiêng liêng về những con người mang sức mạnh thần linh

Không chỉ kể về nguồn gốc ra đời của con người, con vật, các hiện tượng của tự nhiên cũng là một chủ đề không thể thiếu của thần thoại Ở thần thoại, các hiện tượng ấy đều được nhân hóa trở thành một bản thể, tồn tại và có ảnh hưởng và tác động trực tiếp đến cuộc sống của con người Thần thoại Việt Nam đã ghi dấu các vị thần thiên nhiên một cách vô cùng gần gũi để đến ngày nay, khi được nghe kể về những vị thần

ấy vẫn khiến cho tâm hồn của mỗi đứa trẻ đều tồn tại một niềm tin vào các vị thần ấy

8 Trích Khảo sát nghiên cứu truyền thuyết dân gian xứ Nghệ

Niềm tin về câu chuyện thần sét là vị thần hung dữ nhất trong các thần nhà trời, với

bộ dạng lúc nào cũng quát tháo dữ dội, mình mẩy đen thui, lưng đeo trống, tay cầm lưỡi búa đá Mỗi hành động của thần đều theo lệnh trời, biểu hiện cho sự thịnh nộ của trời Hay câu truyện về Thần Mưa, mang thân hình rồng oai nghiêm, thường xuống hạ giới hút nước rồi bay lên trời cao phun nước giúp vạn vật trên thế gian tươi tốt, con người có nước để sinh hoạt Nhắc đến Thần Mưa lại không thể không nhắc đến thần gió, vị thần không có đầu với chiếc quạt thần phụng mệnh của trời mà tạo ra gió bão thế gian Nếu ba vị thần trên cùng kết hợp, thế gian nào có ai mà không sợ Các vị thần trong thần thoại vô cùng đa dạng, phong phú Ban đầu, các vị thần ấy chỉ được xây dựng như các nhân vật chức năng Trong thần thoại suy nguyên, mỗi một vị thần chỉ gánh vác một công việc mà thôi Thần Đất chỉ trông nom mặt đất, Thần Núi lại cai quản các vùng núi cao, hay Thần Biển ngày này qua ngày khác cũng chỉ làm công việc quản lí thủy triều lên xuống bằng hơi thở ra hít vào của mình Tóm lại, các vị thần trong thần thoại của được phân chia các công việc một cách rạch ròi, rõ ràng Mỗi người tiếp quản một nhiệm vụ riêng nhưng giữa họ đều có sự liên kết với nhau

và đều tác động trực tiếp đến cuộc sống của vạn vật và con người

Về cách xây dựng nhân vật của truyền thuyết, GS.TS Vũ Anh Tuấn trong cuốn Giáo trình văn học dân gian đã làm rất rõ Đặc điểm tương đồng nói chung trong nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật truyền thuyết thường sử dụng 3 loại motif ứng với ba chặng diễn biến cuộc đời của nhân vật Ở chặng 1 nói về hoàn cảnh nhân vật xuất hiện, có thể là nhờ sự thụ thai thần kì, sự sinh nở thần kì và những điểm kì lạ của nhân vật Như Phù Đổng Thiên Vương, truyền thuyết ghi lại “ Khi biên giới cấp báo giặc

Ân tới, vua sai sứ đi khắp các nơi cầu hiền tài Tới làng Phù Đổng, huyện Tiên Du, Bắc Ninh, có một phú ông tuổi hơn sáu mươi, sinh được một người con trai vào gữa ngày mồng bảy tháng giêng Ba tuổi còn không biết nói, nằm ngửa không ngồi dậy được”9 Nét nổi bật của chặng này là người anh hùng của nhân dân phải có nguồn gốc giao hòa giữa con người với tự nhiên Và tất nhiên các nhân vật này hoàn toàn là sản phẩm của trí tưởng tượng dân gian Hay trong hệ thống truyện về thời tổ tiên mở nước

có ghi lại “ buổi ấy trời đất mới mở mang, núi cao rừng rậm, đầm lấy còn bao phủ kín mặt đất Kinh Dương Vương thường đi khắp mọi vùng, trông nom đất nước Một ngày kia, khi dạo tới vùng nước còn mênh mang trắng xóa, chỉ lô nhô đôi gò đất cao lên, vua bỗng gặp người con gái có sắc đẹp tuyệt trần như tiên giáng thế, vừa tựa thiếu

nữ nơi thủy cung lên Vua hỏi, nàng tự xưng là con gái của Động Đình Quân Thần Long Trong lòng cảm động, Kinh Dươngq Vương bèn lấy nàng làm vợ Chẳng bao lâu sau, vua sinh được một người con trai có dáng vẻ tuấn tú, khôi ngô lạ thường”10 Còn truyền thuyết ở động Lăng Xương lại kể rằng “ Bà Đinh Thị Đen, vợ của Nguyễn Cao Hạnh Một hôm cũng như mọi lần, bà vào rừng kiếm củi Đi đến một tảng đá to

9 Trích Lĩnh Nam Chích Quái

10 Trích Văn học dân gian Việt Nam

bà bỗng thấy trời mây sáng rực, từ trên trời sa xuống một con rồng vàng phun châu nhả ngọc Thấy lạ, bà liền nấp vào một gốc cây to để xem Một lát rồng bay lên trời

Bà thấy hương bay thơm nức, nước trong như lọc, gió động mát lành Điềm giời xui khiến, bà liền xuống tắm Tắm xong bước lên bờ bà thấy trong người khoan khoái lạ thường Từ đấy bà thụ thai.”11 Ở chặng thứ hai, kể về hành trạng và sự nghiệp hiển hách của nhân vật Thường ở chặng này sẽ ghi lại “ chiến công phi thường”, lí do tồn tại và ra đời của một truyền thuyết Trong kho tàng truyền thuyết dân gian xứ nghệ có ghi lại truyền thuyết về người phụ nữ tình nguyện hiến thân Một số truyền thuyết có nội dung này như: Sự tích miếu Thanh am, Phạm Thị Ngọc Trần, Nguyễn Thị Bích Châu/ Thần tích làng Văn Tiên “ truyện kể rằng các vị vương phi trên đường theo nhà vua đi đánh giắc bằng đường biển bỗng gặp thần Biển gây khó dễ và hứa sẽ giúp nhà vua thắng trận nếu cống nạp một giai nhân Họ tình nguyện hiến thân để cứu đoàn thuyền của nhà vua và giúp nhà vua thuận buồm xuôi gió Quả nhiên, nhờ sự hi sinh của họ mà nhà vua đánh thắng giặc Trước sự cảm kích cho đức hy sinh ấy, dân địa phương lập đền thờ và được nhiều đời vua sắc phong”12 Nhờ có các truyền thuyết ta

có thể nhận ra sâu trong tiềm thức của nhân dân vẫn chảy âm ỉ một nguồn tín ngưỡng bản địa dồi dào Chặng cuối cùng của trong nghệ thuật xây dựng nhân vật của truyền thuyết thường sẽ nói về “ sự hóa thân” và “ sự hiển linh” Chính nhờ có đặc điểm này

đã thể hiện rõ tính hư cấu kì ảo của thể loại “Sự hoá thân” và “ sự hiển linh” được các tác giả dân gian xây dựng theo nhiều kịch bản khác nhau ở các câu truyện khác nhau Thông thường, đặc điểm này thế hiện được sự trân trọng của nhân dân dành cho những vị anh hùng để xóa đi nỗi tiếc thương về cái chết của họ Theo truyền thuyết dân gian xứ Nghệ “ có vị hóa theo nước, được thuồng luồng đến rước đi ( Sát Hải đại vương) Có người được công chúa con gái Long Vương đưa về thủy phủ và được phong Vương ( Thần Liễu Nghị), có người lại được rùa vàng rẽ nước đưa xuống biển ( An Dương Vương) hoặc biến mất trong một cái vạc đồng trên sông ( Trần quốc thánh nương” Có những vị lại hóa thân trở thành thần ở thượng giới, như “ Minh Úy lôi trấn đại vương cùng cả đội quân sau trận chiến với giặc” hay “ cưỡi lên mình cọp

đi đến đỉnh núi cao nhất rồi hóa ( Thái Sơn thành hoàng)” Đó có thể coi là một ý đồ nghệ thuật của dân gian để người anh hùng của họ hòa vào với tự nhiên, trở nên bất biến vĩnh hằng cùng tự nhiên Sự kết thúc cho những nhân vật này phản ánh nhận thức của nhân dân về sự hi sinh và biểu hiện khát vọng cuẩ nhân dân về sự bất tử của những người anh hùng

11 Trích Núi Tản Viên và Truyền thuyết Sơn Tinh

12 Trích Khảo sát và nghiên cứu truyền thuyết dân gian xứ Nghệ

- Đều thể hiện khát khao chinh phục thiên nhiên của con người

Con người trong tiến trình lịch sử đã không ngừng chiến đấu, đối mặt với rất nhiều những khó khan, hiểm nguy, thử thách của thiên nhiên Không chỉ có các hiện tượng thiên nhiên, họ còn phải đối mặt với các loại thú dữ Vậy nhưng, bằng niềm tin vào những vị thần, con người dường như được tiếp thêm một sức mạnh vô hình cùng họ chiến đấu chống lại những khó khăn ấy để ngày một phát triển nhân loại của mình hơn nữa Kể làm sao cho hết những sự tích Lạc Long Quân chiến đấu giết Ngư Tinh

để đem lại cuộc sống bình yên cho nhân dân Hay cuộc chiến đấu của Lạc Long Quân tiêu diệt Hồ Tinh và Mộc Tinh để mang theo những di ngôn căn bản cho dân tộc, khai phá hỗn mang, trừ các yêu quái gây hại cho con người, mở ra cho dân tộc một không gian sinh tồn Hay truyền thuyết Sơn Tinh- Thủy Tinh lại là câu chuyện về cư dân Bắc Bộ đắp đê trị thủy, đấu tranh với thiên tai lũ lụt do sông Hồng dâng nước lên hằng năm Bàn về Tản Viên Sơn Thánh- một trong bốn vị tứ bất tử của đất nước cũng

có không ít ghi chép khác nhau về ngài Tản Viên Sơn Thánh không chỉ tồn tại trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt mà còn hiện hữu trong đời sống văn hóa của người dân Mường Nhà dân tộc học Nguyễn Từ Chi đã kể về sự tích của Thánh Tản Viên như sau: “ Bố đẻ của Đức Thánh Tản Viên vốn là bố Trượng ( làm vía, tức cúng cho người sống) Một hôm, theo gót người dẫn đường, ông đến cung Vua Khú ( loài rắn dưới nước), cứu được Khú con Vua Khú mừng lắm, đưa ra nhiều báu vật để

tạ ơn người đã cứu con mình Được Khú con mách nước, bố Trượng không nhận món nào cả mà chỉ xin một con dao ước, người có con dao này sẽ ước gì được nấy Nể quá vua Khú bằng lòng, nhưng báo trước rằng vua chỉ cho mượn trong đời ông thôi, hết đời phải trả lại Từ đó ông ước gì được nấy và trở nên giàu có Nhưng trước khi chết, ông không kịp dối dăng gì với con trai nên hôm đáng tang chính là hôm loài Khú vâng lệnh vua Khú đến tận nhà đòi dao ước nhưng con bố Trượng không trả lại Thế

là vua Khú dâng nước lên đánh, con bố Trượng cứ nhắm núi mà chạy, chạy đến đâu nước đuổi theo đến đấy, chạy kì đặt chân lên đỉnh núi Ba Vì Đến khi chỗ đất chưa bị ngập chỉ còn bằng miệng nong, thì Khú cũng không dâng nước cao được hơn nữa Về sau, con bố trượng Trở thành Đức Thánh Tản Viên”13

Khi kể về chủ đề chinh phục tự nhiên, các dân tộc đều ghi lại chiến tích của mình bằng những câu truyện thần thoại truyền lại bao đời Không ai trên đất nước ta lại không thuộc lòng câu tục ngữ:

“ Con cóc là cậu ông trời

Ai mà đánh cóc thì trời đánh cho”

Đằng sau câu tục ngữ được biết bao thế hệ truyền nhau lưu giữ lại đến tận bây giờ là dấu tích của một câu chuyện thể hiện biết bao khát khao chinh phục thiên nhiên của

13 Trích Tản Viên Sơn Thánh trong đời sống văn hóa tâm linh cư dân Việt- Mường ( phần 1)