- Phần 1 hai câu đầu: những thay đổi và không thay đổi của con người - Phần 2 2 câu cuối: tâm trạng nhà thơ khi bị coi là khách ở quê Câu 2: Sự biểu hiện tình quê ở bài thơ độc đáo: Nh[r]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG BÀI HỌC TUẦN 9 - MÔN NGỮ VĂN 7
TIẾT 33 - Tập làm văn: CÁC YẾU TỐ TỰ SỰ, MIÊU TẢ
TRONG VĂN BẢN BIỂU CẢM
I CÂU HỎI
Câu 1: Hãy chỉ ra các yếu tố tự sự và miêu tả trong bài thơ “Bài ca nhà tranh bị gió thu
phá” (Đỗ Phủ)
Câu 2: Các yếu tố tự sự và miêu tả đó có tác dụng như thế nào trong việc bộc lộ cảm xúc,
suy nghĩ, tâm trạng của tác giả?
Câu 3: Đọc đoạn trích 2, hãy chỉ ra các yếu tố tự sự, yếu tố miêu tả và cảm nghĩ của tác giả
trong đoạn trích Nếu không có các yếu tố tự sự và miêu tả thì tình cảm của tác giả có thể bộc lộ được không? Vì sao?
Câu 4: Từ đó thử đánh giá vai trò của yếu tố tự sự miêu tả trong đoạn văn?
Câu 5: Hãy nêu mục đích, vai trò của việc sử dụng yếu tố tự sự và miêu tả trong bài văn
biểu cảm?
II NỘI DUNG HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Câu 1: Các yếu tố tự sự và miêu tả trong bài thơ “Bài ca nhà tranh bị gió thu phá”:
- Yếu tố tự sự : kể việc gió thu làm tốc mái nhà, cảnh trẻ con cướp tranh ,
- Yếu tố miêu tả: cảnh tranh bay khắp nơi, tả cảnh đêm mưa
Câu 2: Các yếu tố tự sự và miêu tả có tác dụng: là phương tiện bộc lộ cảm xúc: buồn bã,
ấm ức, xót xa trước hiện thực đất nước -> qua đó thể hiện tình cảm cao thượng, vị tha, khát vọng lớn lao của nhà thơ
Câu 3: Các yếu tố tự sự và miêu tả và cảm nghĩ của tác giả trong đoạn trích 2:
+ Yếu tố tự sự: kể về việc bố ngâm chân nước muối, rên mình đau nhức, việc bố đi quăng câu,…
+ Yếu tố miêu tả: tập trung tả bàn chân của bố: những ngón chân khum khum…; gan bàn chân xám xịt và lỗ rỗ; … mu của bàn chân mốc trắng, bong da từng bãi, có nốt lấm tấm; , thúng câu chà đi xát lại, cái ống câu nhẵn mòn, cái cần câu bóng dấu tay cầm, hòm đồ nghề cắt tóc
+ Cảm nghĩ: người con thương xót, xót xa đôi bàn chân dầm sương dãi nắng của người bố
* Nếu không có yếu tố tự sự và miêu tả thì yếu tố biểu cảm khó thực hiện được và hạn chế
sự xúc động Các yếu tố này giúp cho tác giả thể hiện tình cảm, cảm xúc của mình một cách chân thực hơn
Câu 4: Tác dụng: yếu tố tự sự, miêu tả gợi tưởng tượng về người bố suốt đời lao động
nhọc nhằn, vất vả Qua đó Thể hiện tình yêu bố càng sâu đậm, gợi cho người đọc sự đồng
cảm.
Câu 5: - Mục đich: sử dụng yếu tố tự sự và miêu tả để gợi đối tượng biểu cảm và gửi gắm
cảm xúc
- Tự sự, miêu tả nhằm khêu gợi cảm xúc, do cảm xúc chi phối chứ không nhằm mục đích
kể chuyện, miêu tả đầy đủ sự việc, phong cảnh
III BÀI TẬP VẬN DỤNG
Trang 2Dựa vào cách biểu cảm: quan sát, suy ngẫm hoặc hồi tưởng để viết đoạn biểu cảm
có yếu tố miêu tả, tự sự về một người thân của mình
************************************
TIẾT 34 - Tập làm văn:
LUYỆN NÓI: VĂN BIỂU CẢM VỀ SỰ VẬT, CON NGƯỜI
Cho đề bài: Biểu cảm về cây dừa
1 LẬP DÀN Ý:
a Mở bài:
- Giới thiệu đối tượng : Cây dừa – loài cây em yêu thích
- Tình cảm : Dừa là người bạn thân thương nơi quê hương
a Thân bài:
+ Những đặc điểm gợi cảm của cây:
- Thân cây cao vút -> Người vệ sĩ hiên ngang gìn giữ bình yên cho bầu trời quê hương
- Dáng nghiêng nghiêng ra bờ nước -> Cô thôn nữ dịu dàng, duyên dáng
- Tàu lá xanh mướt thả dài, khẽ đu đưa trong làn gió man mát -> phát ra những âm thanh xào xạc vui tai -> bài ca bất tận, bản nhạc không có nốt cuối cùng của quê hương
- Vị dừa ngọt thanh, tinh khiết -> thấm nhuần vào lòng người -> hương vị, hơi thở của quê hương
+ Cây dừa trong cuộc sống của con người:
- Có mặt ở khắp nơi ( thân cây làm cột nhà vững chãi, chiếc gáo dừa thân thuộc, đôi đũa ăn cơm bình dị, nhịp cầu dừa bắc qua con mương, ) -> có cảm giác thân quen như người bạn gắn bó, bền chặt
- Hương vị đậm đà trong nhiều món ăn của quê hương
- Vật liệu làm nên những món quà thủ công xinh xắn -> gợi nỗi nhớ thương của kẻ xa quê + Cây dừa trong cuộc sống của em:
- Gắn bó với những kỉ niệm tuổi thơ
( lúc ông còn sống, những lần rảnh rỗi, em và ông lại có những trò chơi dân gian thú vị bên gốc dừa, )
c Kết bài:
- Khẳng định : Cây dừa là hồn quê, một hình tượng đẹp đẽ của quê hương thân yêu
- Tình cảm của em với cây dừa ?
2 LUYỆN NÓI: trên cơ sở dàn ý, HS tự luyện nói.
Trang 3Tiết 35
CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH
(Tĩnh dạ tứ -Lí Bạch)
I CÂU HỎI
Câu 1: Nêu những nét chính về tác giả Lí Bạch và bài thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh.
Câu 2: Có ý kiến cho rằng bài thơ tả cảnh ở hai câu đầu và hai câu cuối tả tình, em có đồng
ý không? Vì sao?
Câu 3: Nhận xét, so sánh từ ngữ ở 2 câu thơ cuối và cho biết tác dụng của phép đối ấy Câu 4: Dựa vào bốn động từ: nghi (ngỡ), vọng (nhìn), đê (cúi), tư (nhớ) để chỉ ra sự thống
nhất, liền mạch của của suy tư, cảm xúc trong bài thơ
II NỘI DUNG HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Câu 1:
a Tác giả : Lí Bạch (701- 762) Là nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc thời nhà Đường (thi
tiên); là người có tâm hồn phóng khoáng, tự do;
- Có nhiều bài thơ viết về trăng với cách thể hiện giản dị mà độc đáo; hình ảnh thơ: tươi sáng, kì vĩ
b Tác phẩm:
- Bài thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh được sáng tác khi tác giả ở xa quê.
- Chủ đề: vọng nguyệt hoài hương (trông trăng nhớ quê)
- Thể loại: Ngũ ngôn cổ thể, nhịp 2/3, vần chân ở câu 2, 4
- Phương thức biểu đạt: miêu tả, biểu cảm
- Bố cục: 2 phần
+ Phần 1 (hai câu đầu): Cảnh đêm thanh tĩnh
+ Phần 2 (hai câu tiếp): Cảm nghĩ của tác giả
Câu 2: Hai câu thơ đầu thiên về tả cảnh, hai câu sau thiên về tả tình
a)Hai câu thơ đầu: Cảnh đêm thanh tĩnh
+ Hình ảnh ánh trăng xuất hiện ở “sàng tiền” thể hiện sự thao thức, trăn trở không ngủ được của nhà thơ: Lí Bạch yêu trăng, nhớ quê
+ Câu thơ thứ 2: Ánh trăng tràn ngập không gian đồng nghĩa với việc vị trí ngắm trăng thay đổi từ sàng tiền tới song tiền: tâm trạng bâng khuâng, xao xuyến
⇒ Hai câu thơ đầu, từ cảnh nhận ra tình
Câu 3: Hai câu thơ sau: nỗi niềm nhớ cố hương hiện hữu rõ nét:
ngẩng đầu (cử đầu)> < cuối đầu (đê đầu)
nhìn trăng sáng > < nhớ cố hương
-> phép đối: nhìn trăng, liên tưởng đến vầng trăng quê hương.-> dậy lên nỗi nhớ quê sâu sắc
→ Mối quan hệ nhân quả giữa cảnh và tình tác động qua lại: Vì trăng sáng nên không ngủ được, không ngủ được càng thấy trăng sáng hơn, đẹp hơn càng nhớ quê sâu sắc
Câu 4: Các động từ được sử dụng trong bài Tĩnh dạ tứ: nghi (ngỡ), vọng (nhìn), đê (cúi),
tư (nhớ)
Trang 4Từ các động từ này ta có thể nắm được mạch cảm xúc của bài thơ Bốn động từ đều
bị lược đi chủ thể hành động, nhưng có thể khẳng định rõ chủ thể trữ tình và chủ thể hành động
+ Nhân vật trữ tình tỉnh dậy thì nhận thấy ánh sáng lọt qua khe cửa, ngỡ ngàng không rõ sương hay trăng, nhà thơ ngẩng lên như thể xác nhận
+ Khoảnh khắc ngẩng đầu gợi lên trong lòng tác giả niềm nhớ thương quê cũ
+ Hành động cúi đầu như cố nén đi nguồn cảm xúc đang trào dâng
→ Các động từ được sử dụng trong bài là ngọn nguồn của mạch cảm xúc của nhà thơ
III BÀI TẬP VẬN DỤNG
Tác gi cũng đã s d ng phép đ i r t đ c s c hai câu cu i Hãy ch rõ và choả ử ụ ố ấ ặ ắ ở ố ỉ
bi t tác d ng c a phép đ i y.ế ụ ủ ố ấ
***************************************
Tiết 36 - Văn bản: NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ
(Hồi hương ngẫu thư - Hạ Tri Chương
I CÂU HỎI
Câu 1: Nêu những nét chính về tác giả Hạ Tri Chương và bài thơ Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê.
Câu 2: Qua tiêu đề bài thơ, có thể thấy sự biểu hiện tình quê ở bài thơ này có gì độc đáo? Câu 3: Hãy chỉ ra phép đối trong 2 câu đầu Tác dụng của việc dùng phép đối ấy.
Câu 4: Khi trở về quê hương, tác giả bắt gặp tình huống bất ngờ nào? Qua tình huống ấy
em hình dung tâm trạng của nhà thơ ra sao? Nhận xét giọng điệu ẩn sau lời tường thuật khách quan, trầm tĩnh?
Câu 5: Trình bày những nét nghệ thuật đặc sắc của bài thơ, qua đó làm nổi bật nội dung gì?
- Trong cuộc gặp gỡ ấy, lũ trẻ đã có những phản ứng gì? Theo em vì sao lũ trẻ lại có phản ứng như vậy?
II NỘI DUNG HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Câu 1: - Tác giả: Hạ Tri Chương (659-744) là nhà thơ lớn của Trung Quốc thời nhà
Đường, là bạn vong niên với Lí Bạch
- Tác phẩm: Bài thơ “Ngẫu nhiên ” viết nhân lần về thăm quê năm 744, khi ông đã 86
tuổi, xa quê hơn nữa thế kỉ; là bài thơ nổi tiếng
- Thể loại: bản phiên âm thể TNTT ĐL, bản dịch thơ thể lục bát.
- Bố cục: 2 phần
Trang 5- Phần 1 (hai câu đầu): những thay đổi và không thay đổi của con người
- Phần 2 (2 câu cuối): tâm trạng nhà thơ khi bị coi là khách ở quê
Câu 2: Sự biểu hiện tình quê ở bài thơ độc đáo:
Nhân vật trữ tình- tác giả trở thành khách trên chính mảnh đất quê hương mình ngay trong ngày đầu tiên trở về → Đây là lý do chính để tác giả sáng tác bài thơ
- Khác với Lý Bạch, xa quê, thương nhớ quê cũ nên tức cảnh sinh tình
Câu 3: Hai câu đầu:
- Trong bài có sử dụng hình thức tiểu đối:
+ Thiếu tiểu li gia >< Lão đại hồi
+ Hương âm vô cải >< Mấn mao tồi
→ Đối giữa các vế trong một câu, mỗi vế nhỏ có hai bộ phận đối nhau rất chỉnh, hài hòa
- Thông qua hình thức tiểu đối này nhà thơ tổng quát được sự thật ngậm ngùi, suốt cuộc đời tha hương, ra đi từ khi còn trẻ trở về thì đã già Tuy vậy giọng quê vẫn không thay đổi, vẫn nguyên vẹn
- Hương âm vô cải: Giọng quê không đổi -> nói tới tấm lòng không thay đổi
-> Kể, tả, phép đối -> nhấn mạnh khoảng cách thời gian và sự thay đổi con người (tuổi
tác, sức khoẻ thay đổi) nhưng tình quê hương không thay đổi
→ Hồn quê, tình yêu quê hương luôn sâu nặng, thường trực trong lòng nhà thơ
Câu 4: Hai câu cuối: tâm trạng nhà thơ
“Gặp nhau chẳng biết nhau”
“Trẻ cười hỏi ”
-> Kể thực : sự hồn nhiên ngây thơ của trẻ tạo ra hoàn cảnh trớ trêu (trở thành khách ngay trên chính quê hương của mình)
-> Giọng thơ trầm tĩnh pha chút hóm hỉnh -> Tâm trạng vui buồn lẫn lộn, một chút ngậm ngùi thấm thía khi thấy mình như người xa lạ ngay trên quê hương
Câu 5:
- Nghệ thuật - Bài thơ có cấu tứ độc đáo; kết hợp tự sự và biểu cảm gián tiếp qua phép đối, qua tình huống, giọng thơ bi hài hóm hỉnh đặc biệt là ở câu cuối
Trang 6- Nội dung: Tình quê hương là một trong những tình cảm lâu bền và thiêng liêng nhất của
con người
III BÀI TẬP VẬN DỤNG
So sánh tình cảm quê hương của tác giả trong bài thơ với tình cảm quê hương của Lí Bạch? Qua bài thơ, em cảm nhận nét đẹp tâm hồn nào trong thơ Đường ?
****************************************