2/08 26 VI- CÁCH DÙNG THUỐC: 1- Cách phốingũ a-Định nghĩa: -Cáchphốihợpcácvị thuốctạo thành đơnthuốc - Để đạthiệuquả cao, hạnchế tối đatácdụng phụ. b- Các cách phốingũ: (thất tình hòa hợp) Cách Tác dụng Ví dụ Đơn hành -1 vÞ, ®éc lËp - Båi bæ - BÖnh ®¬n gi¶n, m¹n tÝnh Sâm, linh chi, tam thất v Tương tu -Hợp đồng, làm tăng tác dụng đơnthuốc -Phốihợpvị cùng công năng ( cùng nhóm) §¹i hßang + Mang tiªu 2/08 27 Cách Tác dụng Ví dụ T-¬ng sö -Hỗ trợ tác dụng cho vị chính -Phốihợpvị cùng hoặckhácnhóm nhưng có cùng tác dụng Hßang cÇm + ®¹i hßang (t¶ háa) T-¬ng óy( hóy) Làm giảm độcvàtác dụng phụ Phốihợpvị có độc, hoặccótácdụng phụ + thuốcthường B¸n h¹ + sinh kh-¬ng 2/08 28 Cách Tác dụng Ví dụ Tương sát Làm giảm độccủavị thuốc độc Phốihợpvị không độc + vi thuốccóđộc §Ëu xanh + Ba ®Ëu Phßng phong+Th¹ch tÝn Tương ố -Làm mấttácdụng của nhau Hoàng cầm+ Sinh khương Tương phản -Làm tăng tác dụng độc Bán hạ + ô đầu 2/08 29 Chú ý: -Thường phốihợp theo tương tu, tương sử -Cần khai thác mặt tích cựckhichữabệnh và chế biếnthuốc. về dượclý: + Phốingũ có tác dụng tốthơn dùng mộtvị. VD: Bài Ngũ linh tán, nhân trần cao thang: lợitiểu, lợimậttốthơn khi dùng riêng vị + Phốihợp làm giảm độc tính khi dùng riêng lẻ: VD: LD50 bài tứ nghịch tán giảm 4,1 so với dùng riêng phụ tử.) 2/08 30 2- Kiêng kỵ trong dùng thuốc: a-Kiêng kỵ trong phốingũ: 18 loạiphản nhau Ô đầuBốimẫu, qua lâu, bán hạ, bạch cập, bạch liễm. lª l« C¸c lo¹i s©m, tÕ t©n, b¹ch th-îc. 2/08 31 19 loại úy nhau Lưu hoàng Phác tiêu Thủy ngân Thạch tín Lang độcMật đàtăng Ba đậu Nha tiểu úy Nhân sâm Kiên ngưu sinh hương uấtkim Tam lăng Xuyên ô, thảoô Tê giác Ngũ linh chi Quế Thạch chi 2/08 32 - Mang tính tương đối -Cầntiếptục nghiên cứu để làm sáng tỏ hơn. b.Kỵ thai: -Loạicấm dùng: loạicóđộc tính cao và tác dụng mạnh(Quế nục),hành khí, phá huyết, tả hạ, trục thủymạnh. - Ngoài ra tùy theo tác dụng củathuốcmàcócấm kị thích hợpnhư vớingười: cao huyếtáp, đang có xuất huyết, trầmcảm, tiểu đường, suy tim .v giống như chống chỉđịnh trong tân dược. c. Kiêng kỵ trong ănuống: 2/08 33 Nguyên tắc chung: -Uống thuốc hàn để chữabệnh nhiệt, không ăn, u ống thức ăn cay nóng (ôn nhiệt). -Uống thuốc nhiệt để chữabệnh hàn; không ăn, u ống thức ănlạnh mát ( hàn lương). -Uống thuốc an thần; không ănthức ănkíchthích. -Uống thuốc gây nê trệ; không ănthức ăn tanh lạnh. -Tùybệnh cụ thể, kiêng ănthức ăn cho phù hợp 3- Liềulượng: a- Đặc điểm chung về liều dùng củathuốc YHCT: 2/08 34 * Liềulượng: sử dụng không nghiêm ngặt(trừ thuốc độc), giao động lớnvì: •Thuốc YHCT là dượcliệu, không phảichất tinh khiết •Liềuchủ yếu là sao chép các sách, chưaphải liềucótácdụng •Bàithuốcphốihợp nhiềuvị thuốc, tác dụng là chung của bài, liềucủamộtvịảnh hưởng rất ít. •Thuốc thông thường rấtítđộc, ít tác dụng phụ, tác dụng phụ phản ứng không dữ dội •Vị thuốc có LD50, khỏang cách liều điềutrị và liều độclàkhálớn 2/08 35 b- Sự cầnthiếtphảisử dụng liềuthíchhợp: -Nhiềuvị thuốcthửđộctínhcấp không thể hiện độc, khi dùng thời gian dài mớithấy độc(chi tử) -Cầnxácđịnh liềucótácdụng điềutrị ( sàng lọc chọnliềuthíchhợpcótácdụng) - Có nhiềuvị thuốc dùng liều nhiềuítcótácdụng khác nhau. Ví dụ: -Bạch truậtliều 8-12g trị tiêu chảy, liều 30-40g trị táo bón, - Hoàng kỳ dùng liềutrungbìnhlợitiểu, liềuthấp không có tác dụng, liềucaolàmgiảmnướctiểu. Vì vậycầnchúý đếnliều [...]... phát huy tác dụng nên thuốc có tác dụng ngược lại Ví dụ Đại hoàng: 2/08 36 - Nếu dùng liều 0,03-0,5g thì g y táo bón vì hàm lượng tamin cao, vì hàm lượng antraquinon quá nhỏ không đủ để kích thích đại tràng Nếu tăng liều thì antraquinon có đủ để g y t y xổ - Liều lượng của thuốc thay đổi, làm cho nồng độ của thuốc trong máu thay đổi, nếu liều cao g y nên ức chế ngược làm cho mất tác dụng vốn có của thuốc. .. trạng bệnh: * Y u tố về thuốc: + Khí vị của thuốc: + Tỷ trọng của thuốc: + Cách phối ngũ: Quân, thần, tá, sứ + Dạng thuốc: Thuốc thang nhiều, cao đơn hoàn tán ít * Địa phương, khí hậu: 4- Cách sắc: - Dụng cụ: - Ngâm thuốc trước khi sắc: - Lượng nước: - Điều chỉnh lửa: lúc đầu lửa vũ, sau khi sôi lửa 2/08văn 38 - Thời gian sắc: T y theo thể chất cứng chắc, lá mỏng manh Thuốc bổ thời gian lâu, thuốc tả,...C- Về Dược lý hiện đại: Vị thuốc có nhiều thành phần có tác dụng: - Dùng liều nhỏ chỉ thành phần có hàm lượng cao mới đạt đến tác dụng - Nếu tăng liều tất cả các thành phần đều đạt đến liều có tác dụng, thuốc sẽ có tác dụng khác đi Một vị thuốc có thể tồn tại những thành phần có tác dụng đối kháng nhau: - Nếu liều lượng nhỏ tác dụng của thuốc biểu hiện một thành phần -... thể chất cứng chắc, lá mỏng manh Thuốc bổ thời gian lâu, thuốc tả, có tinh dầu ngắn, - Số lần sắc: 2-3 lần - Cách cho thuốc vào sắc: Cho trước, sau, bọc vào, sắc riêng, hòa vào để uống v 5- Cách uống: Uống trước bữa ăn: Uống sau bữa ăn Uống lúc đói: Uống lúc đi ngủ: An thần hoặc t y xổ giun Bệnh cấp tính uống bất kỳ lúc nào 2/08 39 . thích đại tràng. Nếutăng liều thì antraquinon có đủ để g y tẩyxổ. -Liềulượng củathuốc thay đổi, làm cho nồng độ củathuốc trong máu thay đổi, nếuliều cao g y nên. ănkíchthích. -Uống thuốc g y nê trệ; không ănthức ăn tanh lạnh. -Tùybệnh cụ thể, kiêng ănthức ăn cho phù hợp 3- Liềulượng: a- Đặc điểm chung về liều dùng củathuốc YHCT: 2/08