Trong học tập cũng vậy, những cái gì tạo dấu ấn sẽ làm cho các em ghi nhớ lâu hơn, việc các em tự mình tìm hiểu một nhân vật lịch sử sẽ giúp các em nhớ lâu về nhân vật đó, việc các em kh
Trang 11
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
- -
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TẠO DẤU ẤN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 9 GIÚP HỌC SINH KHẮC SÂU KIẾN THỨC VÀ TĂNG HỨNG THÚ HỌC TẬP”
Họ và tên: Phan Thị Bích Thủy
Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THCS Phú Thủy
Quảng Bình, tháng 5 năm 2020
luan van, khoa luan 1 of 66.
Trang 22
1 Phần mở đầu:
1.1 Lí do chọn đề tài:
Với thực tế hiện nay, đa số học sinh chưa thực sự yêu thích môn Lịch sử, cho rằng đây là môn học khô khan, khó học, phải học thuộc với nhiều sự kiện, con số nhàm chán Một phần, do tác động từ nhiều yếu tố xã hội ảnh hưởng đến tâm lí của phụ huynh rồi đến học sinh nên các em đều quay lưng với môn học này Giáo viên không thể làm thay đổi hoàn toàn thực tại đó nhưng cũng không thể buông xuôi Chúng ta đều hiểu được rằng Lịch sử là một môn học có ý nghĩa to lớn đối với sự ra đời và phát triển của mỗi một gia, thông qua giảng dạy, học tập lịch sử còn góp phần hình thành nên nhân cách của con người Là một giáo viên dạy bộ môn Lịch sử, tôi luôn trăn trở suy nghĩ về điều đó Không thể thay đổi hoàn toàn thì thay đổi từng phần nhỏ, hoặc ít nhất có được những giây phút thăng hoa trên bục giảng, được nhìn thấy sự chăm chú của các em vào bài giảng của mình, các em hăng say trao đổi, thảo luận, các em hình thành được một số kĩ năng cần thiết đó cũng là một thành công Từ suy nghĩ đó, tôi luôn tìm tòi nhiều biện pháp để giúp các em yêu thích môn học hơn Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy rằng nếu các em tiếp nhận kiến thức một cách hời hợt, học thuộc theo kiểu học vẹt thì việc ghi nhớ bài rất khó khăn Chính điều đó tạo ra sự nhàm chán Nhưng nếu kiến thức được khắc sâu, các em bớt đi áp lực về việc tiếp nhận cũng như lưu giữ kiến thức, từ đó các em sẽ dành tình cảm nhiều hơn cho môn học Lịch sử
Thành ngữ có câu: "thất bại là mẹ thành công" hay "thành công của người này là động lực để người khác vươn tới thành công của chính mình", trong thực tế cuộc sống thành công hay thất bại luôn tạo ra dấu ấn cho mỗi người trong từng giai đoạn của cuộc đời Những dấu ấn ấy làm cho chúng ta nhớ mãi Trong học tập cũng vậy, những cái gì tạo dấu ấn sẽ làm cho các em ghi nhớ lâu hơn, việc các em tự mình tìm hiểu một nhân vật lịch sử sẽ giúp các em nhớ lâu về nhân vật đó, việc các em khai thác một sự kiện lịch sử sẽ giúp các em luôn nhớ về sự kiện đó, việc các em tự mình rút ra bài học cho chính bản thân mình từ các sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử hay vấn
đề lịch sử sẽ đem lại rất nhiều lợi ích cho các em Việc ghi nhớ dễ dàng, kiến thức được khắc sâu sẽ giúp các em giảm bớt gánh nặng về học tập Vì vậy, tôi lựa chọn đề
tài “Tạo dấu ấn trong dạy học môn Lịch sử lớp 9 giúp học sinh khắc sâu kiến thức và
tăng hứng thú học tập” để làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình
1.2 Điểm mới của đề tài:
Đã có nhiều đề tài nghiên cứu về việc giúp học sinh khắc sâu kiến thức và tạo hứng thú học tập cho các em Tuy nhiên, việc khắc sâu kiến thức và tạo hứng thú học
luan van, khoa luan 2 of 66.
Trang 33
tập bằng biện pháp tạo dấu ấn chưa được khai thác nhiều Dựa trên sự tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm, chỉ dẫn của các thầy cô, đồng nghiệp bản thân tôi đã có sự đổi mới trong phương pháp dạy học Lịch sử lớp 9 để phục vụ cho việc dạy và học tốt hơn Đề tài có những điểm mới như sau:
+ Thông qua tìm hiểu các vấn đề, sự kiện, nhân vật lịch sử giáo viên tạo ra những dấu ấn giúp các em khắc sâu, ghi nhớ kiến thức lâu hơn, hạn chế việc học bài theo kiểu học vẹt, học đối phó, tăng hứng thú với môn học
+ Những dấu ấn để lại trong các em sẽ được các em ghi nhớ sâu sắc tạo tiền đề
để các em học tốt hơn ở các lớp trên
+ Giáo viên không phải hoàn toàn tạo ra dấu ấn cho các em mà học sinh cũng
tự mình tạo dấu ấn trong quá trình tham gia học
Đó chính là những điểm mới trong đề tài của tôi
2 Phần nội dung:
2.1 Thực trạng của việc học sinh tiếp nhận, nắm và ghi nhớ kiến thức trong quá trình học Lịch sử của học sinh lớp 9
Chúng ta đều biết rằng, việc tổ chức các hoạt động trên lớp của giáo viên sẽ hướng đến chủ thể chính là người học Trước đây, với phương pháp truyền thống lấy giáo viên làm trung tâm, nhưng hiện nay phương pháp đó không còn phù hợp nữa Trung tâm ở đây chính là học sinh Học sinh là đối tượng mà giáo viên cần hướng đến trong các hoạt động dạy và học Đây là khâu rất quan trọng trong tiến trình giáo viên truyền thụ kiến thức cho học sinh và học sinh lĩnh hội kiến thức
Tuy nhiên, việc giáo viên truyền thụ kiến thức như thế nào và học sinh lĩnh hội kiến thức ra làm sao có mối quan hệ mật thiết với nhau, tạo ra kết quả cuối cùng là chất lượng Chất lượng ở đây không phải hoàn toàn là những con số mà việc hình thành những kĩ năng cho học sinh, học sinh áp dụng những kĩ năng đó vào trong cuộc sống của mình
Trong thực tế giảng dạy, việc truyền thụ kiến thức cho học sinh đang ở xu hướng một chiều vẫn diễn ra phổ biến tức là giáo viên giảng và học sinh tiếp nhận Mặc dù những năm gần đây đã có sự đổi mới nhưng sự đổi mới đó chưa thay đổi hoàn toàn đi sâu vào hầu hết các giáo viên, đặc biệt là ở những giáo viên dạy Lịch sử, vì do đặc thù của môn học với lượng kiến thức nhiều, áp lực về mặt thời gian Đó là những khó khăn chung
Còn đối với học sinh, các em nghĩ rằng học sử là học thuộc, làm một số bài tập trong sách giáo khoa, trong vở bài tập lịch sử hoặc bài tập do thầy cô giao về nhà Từ lối suy nghĩ đó, dẫn tới việc học của các em trước khi đến lớp là làm bài tập và mở vở
luan van, khoa luan 3 of 66.
Trang 44
ra học thuộc những kiến thức của bài trước để thầy cô giáo kiểm tra bài cũ Hoặc đến kiểm tra một tiết, thi học kì các em mới tập trung học lại một cách nhanh chóng phục
vụ cho thi cử, kiểm tra Cách học đó đang rất phổ biến trong hầu hết học sinh hiện nay và với cách học đó các kiến thức lưu lại trong các em không nhiều mà chúng ta hay nói đùa "ra vấp hòn đá là rơi hết" hoặc "kiểm tra, thi xong là trả kiến thức lại cho thầy cô" Đó là cách học thụ động, đối phó không đem lại hiệu quả cho học sinh Không những vậy còn gây ra sự mệt mõi, chán nãn dẫn đến việc các em không hứng thú với môn học Chính cách học thụ động, đối phó lâu dần sẽ hình thành nên thói quen không tốt ảnh hưởng đến hoạt động của các em trong học tập và trong sinh hoạt hằng ngày
Trong quá trình kiểm tra việc học bài cũ, làm bài tập về nhà của học sinh, tôi nhận thấy đa số các em đều không hoàn thành hết yêu cầu của giáo viên giao việc về nhà Nguyên nhân xuất phát từ phía cả giáo viên và học sinh Về phía giáo viên có thể giao nhiệm vụ hơi nặng đối với học sinh, còn về phía học sinh cũng có nhiều nguyên nhân, cụ thể như: lười học, ham chơi, chủ quan, học tủ vv Khi hỏi các em: tại sao em chưa học bài? Đa số tôi đều nhận được câu trả lời đại loại như: em học mãi mà không thuộc; kiến thức nhiều quá em học không kịp; em chỉ học phần 1 còn phần 2 em học
sơ sơ; em học nhưng lại quên rồi vv Qua những câu trả lời của các em cùng với sự tìm hiểu của mình, tôi nhận thấy rằng các em tiếp nhận kiến thức một cách hời hợt, không sâu sắc dẫn đến khó khăn trong việc ghi nhớ bài và ôn bài
Cách học thụ động, cách tiếp nhận kiến thức một cách hời hợt mang tính đối phó cũng gây khó khăn cho giáo viên giảng dạy Trước khi bước vào bài mới, giáo viên thường ôn lại kiến thức cũ với nhiều hình thức khác nhau, nhưng nếu học sinh không nắm được kiến thức cũ sẽ gây ra sự khó khăn khi bước vào bài mới, đồng thời gây tâm lí không thoải mái cho giáo viên, đôi khi tình trạng đó lặp lại nhiều lần dễ làm cho giáo viên nổi cáu, làm mất nhiều thời gian của cả cô và trò Không những vậy, vì không nắm được bài cũ nên ngồi học các em sẽ mất tập trung vào bài mới Cứ như vậy, học sinh chán học là không thể tránh khỏi
Để tìm hiểu xem kiến thức có được khắc sâu và các em có hào hứng với bài học không, tôi đã trực tiếp nói chuyện và cho các em làm phiếu khảo sát Kết quả khảo sát học sinh lớp 9 ở trường THCS nơi tôi công tác khi chưa áp dụng đề tài như sau:
Kiến thức được khắc sâu và hứng thú với môn học vì
Kiến thức chưa được khắc sâu và chưa thực sự hứng thú với môn học vì
Dễ hiểu Ấn
tượng
Lý do khác
Nhàm chán Khó hiểu Lý do khác
luan van, khoa luan 4 of 66.
Trang 55
SL110
%
18 16.4%
15 13.6%
9 8.2%
34 30.9%
24 21.8%
10 9,1% Qua bảng khảo sát cho thấy, trong 110 tổng số học sinh khối 9 thì có đến 68 học sinh không hào hứng, kiến thức chưa được khắc sâu chiếm 61.8% với những lí do như nhàm chán, khó hiểu, không để lại ấn tượng hay lí do khác Điều đó chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến chất lượng môn học
Từ thực tế trên tôi nghĩ rằng, phải đổi mới phương pháp dạy học và tôi đã nghĩ
đến một quy luật sinh học đó là những dấu ấn, ấn tượng để lại dấu vết lâu hơn trên
vỏ não Vậy dấu ấn ở đây là gì? Dấu ấn là những gì gây cảm xúc mạnh mẽ và tạo
thành ấn tượng trong nhận thức Trong Lịch sử có rất nhiều cách tạo dấu ấn đó có thể
là diễn tả một trận đánh hấp dẫn; kể cách đánh giặc thông minh của một vị tướng; hay tạo ra tình huống có vấn đề để học sinh trao đổi, thảo luận sôi nổi; rút ra bài học cho chính bản thân mình qua quá trình học tập Lịch sử vv Nếu tận dụng được quy luật này thì học sinh sẽ có thể tiếp thu bài nhanh và ghi nhớ kiến thức lâu hơn, giúp các
em học tốt hơn môn Lịch sử
2.2 Những giải pháp:
2.2.1 Hướng dẫn học sinh rút ra bài học cho chính bản thân mình thông qua các sự kiện, vấn đề, nhân vật lịch sử
Trong thực tế cuộc sống mỗi khi chúng ta thất bại hay thành công đều để lại cho chúng ta những bài học khó quên: trượt kì thi học sinh giỏi vì chủ quan, ta rút ra được bài học sẽ không bao giờ chủ quan trong bất cứ việc gì đặc biệt là trong thi cử Trở thành người có điểm số cao nhất và được chọn đi du học nước ngoài, bài học rút ra được đó là thành công không đến từ may mắn mà đến từ sự kiên trì và nghị lực Đó sẽ
là những bài học làm chúng ta nhớ mãi Đặc biệt là học sinh lớp 9 đang trong gia đoạn dậy thì, tâm lí có nhiều thay đổi, khi học sinh rút ra được bài học cho mình sẽ giúp ích rất nhiều cho các em trong cuộc sống Không những vậy, bài học được học sinh rút ra từ những vấn đề, sự kiện, nhân vật lịch sử sẽ giúp các em nhớ mãi về những vấn đề liên quan đến bài học đó
Trong chương trình lịch sử lớp 9, bao gồm cả sử thế giới và sử Việt Nam ở thời
kì hiện đại với nhiều nội dung hấp dẫn, lí thú sẽ cuốn hút các em Tuy nhiên, không phải bài nào cũng có thế giúp học sinh rút ra được bài học cho chính bản thân mình vì vậy tôi phải nghiên cứu bài giảng kĩ lưỡng, nắm được bài học cần được rút ra là gì, cách thức rút ra bài học đó như thế nào, cách trình bày hấp dẫn để cuốn hút các em
Cụ thể như ngay bài đầu tiên của Lịch sử lớp 9, bài 1:"Liên Xô và các nước
Đông Âu từ năm 1945 đến giữa những năm 70 của thế kỉ XX" sau khi học sinh tìm
luan van, khoa luan 5 of 66.
Trang 66
hiểu về công cuộc khôi phục kinh tế sau chiến tranh và công cuộc xây dựng cơ sở vật chất - kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội Học sinh biết được những khó khăn mà Liên Xô gặp phải là rất lớn: tổn thất nặng nề hơn bất cứ nước nào tham gia cuộc chiến tranh, chiến tranh còn làm cho kinh tế của Liên Xô phát triển chậm lại tới 10 năm Nhưng vượt qua khó khăn đó thì Liên Xô đạt được những thành tựu rất to lớn mà không phải nước nào cũng có thể làm được: các chỉ tiêu đề ra đều vượt mức kế hoạch dự đinh; đời sống nhân dân được cải thiện; đặc biệt chế tạo thành công bom nguyên tử phá thế độc quyền hạt nhân của Mĩ; là nước đầu tiên phóng thành công vệ tinh nhân tạo lên
vũ trụ, mở đầu kỉ nguyên chinh phục vũ trụ của loài người năm 1957; đưa nhà du hành vũ trụ Ga-ga-rin lần đầu tiên bay vòng quanh trái đất và cũng là nước dẫn đầu thế giới về những chuyến bay dài ngày trong vũ trụ; Liên Xô trở thành chổ dựa vững chắc cho hòa bình và cách mạng thế giới Khi chốt kiến thức tôi nhấn mạnh để học sinh tập trung và hiểu rõ về khó khăn và những thành tựu mà Liên Xô đạt được Sau
đó tôi đặt câu hỏi: Gặp nhiều khó khăn như vậy nhưng Liên Xô đã đạt những thành
tựu rất to lớn, vậy từ những thành tựu mà Liên Xô đạt được các em rút ra cho mình bài học gì cho bản thân mình khi gặp khó khăn? Với câu hỏi này tôi để cá nhân học
sinh suy nghĩ trong thời gian 3 phút Và tôi rất mừng học sinh đã rút ra được cho mình rất nhiều bài học như: phải làm việc có kế hoạch; chăm chỉ, cần cù, siêng năng; đoàn kết; sáng tạo, kiên trì vượt khó vv Đến bài mới tôi không hỏi trực tiếp mà sẽ đặt câu hỏi gợi mở để học sinh nhớ đến những kiến thức mình tiếp nhận được trên lớp kết
hợp với việc ôn bài ở nhà để trả lời câu hỏi: Các bạn đã rút ra được cho mình rất
nhiều bài học từ những thành tựu của Liên Xô, vậy em hãy nhắc lại những thành tựu
mà Liên Xô đã đạt được trong công cuộc xây dựng cơ sở - vật chất kĩ thuật cho chủ nghĩa xã hội? Với biện pháp đó tạo tâm thế thoải mái để học sinh nắm bài, ôn bài và
không tâm lí ngay khi được kiểm tra bài cũ
Hay ở bài 6: "Các nước Châu Phi" ở phần II "Cộng hòa Nam Phi" sau khi các
em tìm hiểu về chế độ phân biệt chủng tộc (A-pác-thai) các em biết được sự tàn bạo của chế độ này, sự chiến đấu và giành thắng lợi của nhân dân Nam Phi dưới sự lãnh
đạo của Nen-xơn Man-đê-la, tôi sẽ đặt câu hỏi: Từ thắng lợi của nhân dân Nam Phi
trong đấu tranh chống chế độ A-pác-thai các em rút ra được bài học gì? Cá nhân học
sinh suy nghĩ và trả lời: kiên quyết đấu tranh đến cùng khi bị ức hiếp; đoàn kết với nhau chống lại kẻ xấu; kêu gọi sự giúp đỡ khi gặp khó khăn
Ở bài 16: "Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài trong những năm 1919
- 1925" khi nắm được những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở Pháp, ở Liên Xô và ở
Trung Quốc, các em sẽ biết được hành trình tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái
luan van, khoa luan 6 of 66.
Trang 77
Quốc rất gian nan, vất vả, gặp nhiều hiểm nguy, Người đã có nhiều đóng góp to lớn trong giai đoạn cách mạng từ 1919 đến 1925, tạo tiền đề chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam Sau khi nắm được kiến thức các em sẽ rút ra được bài học cho mình: lòng yêu nước sâu sắc; sự dũng cảm; dám hi sinh vì nghĩa lớn; tự mình học hỏi, tự kiếm sống để phục vụ cho cuộc sống của chính mình, tự học tập ngoại ngữ; tính tự lập
Bài 27:"Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm lược kết thúc
(1953 - 1954)" khi nói đến quyết định của Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở chiến dịch
Điện Biên Phủ chuyển từ phương châm "đánh nhanh, thắng nhanh" sang "tích cực, chủ động, cơ động, linh hoạt", "đánh ăn chắc, đánh chắc thắng" học sinh có thể rút ra cho mình bài học quyết đoán, trước khi làm việc gì phải tính toán kĩ lưỡng, suy xét cẩn thận vv
Trong quá trình giảng dạy tôi thường để cho học sinh chủ động rút ra bài học cho riêng mình, không gò ép các em vào một khuôn mẫu có sẳn hay phụ thuộc vào bài học của các bạn khác Nếu các em còn vướng mắc thì tôi kịp thời gợi ý Tôi thường khuyến khích các đối tượng học sinh yếu, trung bình nếu các em rút ra được bài học phù hợp tôi khích lệ, tuyên dương các em
Trước khi lên lớp tôi nghiên cứu, lựa chọn những vấn đề, sự kiện cốt lõi, trọng tâm để tạo dấu ấn cho học sinh, sẽ lôi cuốn được sự tập trung của các em vào bài giảng, các em phải suy nghĩ kĩ lưỡng mới rút ra được bài học Chính điều đó học sinh
sẽ khắc sâu và nhớ kiến thức lâu hơn Tuy nhiên, tùy vào đối tượng học sinh và tùy vào nội dung kiến thức của bài để áp dụng, chứ không bắt buộc hay nhất thiết bài nào cũng áp dụng Và khi áp dụng phải áp dụng thực chất mới đem lại hiệu quả thiết thực
2.2.2 Sử dụng hiệu quả công nghệ thông tin vào dạy học
Mục tiêu của ngành giáo dục là không ngừng đổi mới phương pháp giảng dạy và nâng cao chất lượng giáo dục ở tất cả các cấp học Trong đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học đang được đẩy mạnh và nhân rộng trong toàn ngành hiện nay Việc đưa công nghệ thông tin vào dạy học môn Lịch sử đem lại rất nhiều lợi ích đặc biệt là trong việc giúp các em khắc sâu kiến thức và tăng hứng thú với môn học này
Trước đây, khi công nghệ thông tin chưa bùng nổ giáo viên dạy Lịch sử chủ yếu
sử dụng hình ảnh trực quan chính là tranh ảnh, lược đồ, bản đồ, mẩu vật tuy nhiên cũng có nhiều hạn chế nên chưa thực sự cuốn hút các em tập trung vào bài giảng, chưa để lại ấn tượng sâu sắc trong các em Trong khi đó, giáo viên chúng ta đều biết rằng hình ảnh trực quan có ý nghĩa rất quan trọng đối với quá trình ghi nhớ vì chúng
luan van, khoa luan 7 of 66.
Trang 88
tác động đến loại trí nhớ bằng mắt Theo các nhà tâm lí học thì trí nhớ bằng mắt chiếm 80% trí nhớ của con người và nếu so sánh trí nhớ của chúng ta như một cái phễu thì hình ảnh là thứ rất khó lọt ra khỏi cái phễu này
Hình ảnh càng sắc nét, sinh động sẽ lưu lại trên vỏ não càng lâu hơn Và việc sử dụng công nghệ thông tin vào dạy học Lịch sử sẽ giúp kiến thức khắc sâu trên vỏ não giảm bớt gánh nặng cho việc ghi nhớ của các em Biết và hiểu được điều đó nên tôi thường xuyên áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học mặc dù mất nhiều thời gian chuẩn bị Bên cạnh đó có sự thuận lợi là phần lịch sử lớp 9 là phần lịch sử hiện đại nên giai đoạn này có nhiều sự kiện được quay lại, chụp lại nên có thế sử dụng để hỗ trợ cho việc dạy học được dễ dàng
Cụ thể khi học bài 12: "Những thành tựu chủ yếu và ý nghĩa lịch sử của cách
mạng khoa học - kĩ thuật" học sinh đã rất thích thú, chăm chú quan sát những hình
ảnh sắc nét về những thành tựu đạt được như cừu Đô-li; sự chuyển động của bản đồ gen người; những hình ảnh về các đời của máy tính; những video về thu hoạch mùa màng bằng máy móc ở các nước phương Tây phản ảnh cuộc cách mạng xanh trong nông nghiệp; chiêm ngưỡng những loại máy bay siêu âm khổng lồ, các loại tàu cao tốc vv Những hình ảnh được chiếu trên màn hình ti vi 52 in sẽ tác động đến trí nhớ của các em rất nhiều, kích thích tính tò mò muốn biết vì các em chưa bao giờ được nhìn thấy, từ đó các em sẽ chú ý hơn, tập trung hơn vào bài giảng Khi ôn bài các hình ảnh đó sẽ tái hiện trong trí nhớ, thay thế việc các em ngồi học vẹt, đọc đi đọc lại nhiều lần
Hay khi giảng đến chiến dịch Điện Biên Phủ ở bài 27 sách giáo khoa lịch sử 9, thay vì yêu cầu các em quan sát lược đồ chiến dịch Điện Biên Phủ ở sách giáo khoa thì giáo viên cho học sinh quan sát lược đồ trên màn hình với việc sử dụng powerpoit
và các phần mềm hỗ trợ khác làm cho các em thấy rõ hơn, chân thật hơn về phân khu Bắc, phân khu Nam, phân khu trung tâm, sân bay Mường Thanh, đồi Độc Lập vv Cho các em xem các video về bộ đội kéo pháo vào trân địa, video về sự kiện chiếm
sở chỉ huy của Đờ-cát-xtơ-ri, video về sự đầu hàng nhục nhã của quân địch vv Thực
sự học sinh đã rất cuốn hút khi được quan sát và xem những hình ảnh và video đó Hiện nay, có rất nhiều phần mềm hỗ trợ dạy học, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học rất được khuyến khích vì đem lại rất nhiều lợi ích cho cả giáo viên và học sinh Tuy nhiên, không phải cứ chiếu hình ảnh hay video lên màn hình và yêu cầu học sinh quan sát là được mà cần có sự khai thác hợp lí về thời gian, nội dung, cách thức khai thác để đem lại hiệu quả cao nhất Ngoài cho các em quan sát trên lớp tôi còn giới thiệu các đường link, các nguồn youtube, các trang web để các em tìm
luan van, khoa luan 8 of 66.
Trang 99
hiểu thêm về vấn đề, hay sự kiện, nhân vật lịch sử liên quan đến bài học Tôi thấy các
em thực sự hứng thú với giải pháp này
2.2.3 Hướng dẫn học sinh khai thác và thuyết trình về tư liệu lịch sử
Việc sử dụng tư liệu lịch sử trong dạy học Lịch sử là hết sức cần thiết và quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dạy và học, kích thích sự hứng thú và niềm yêu thích đối với môn học, hình thành những kĩ năng thiết yếu, cần có cho học sinh
Hiện nay, trong sách giáo khoa có rất nhiều tư liệu để làm sinh động, minh họa cho nội dung bài học Đa số các tư liệu lịch sử trong sách giáo khoa ở bậc THCS đặc biệt ở sách Lịch sử 9 là hình ảnh cùng với lược đồ, bản đồ, bảng số liệu Cụ thể như ở
bài 9 (sách giáo khoa Lịch sử 9) "Nhật Bản" có tư liệu là lược đồ Nhật Bản sau chiến
tranh thế giới thứ hai; có tư liệu hình ảnh về những thành tựu của Nhật Bản: Hình 18
- tàu chạy trên đệm từ của Nhật Bản đã đạt tốc độ 400km/h; Hình 19 - Trồng trọt theo phương pháp sinh học; Hình 20 - Cầu Sê-tô Ô-ha-si nối liền các đảo chính Hôn-Xiu và Xi-cô-cư Ở bài 22 (sách giáo khoa Lịch sử 9) "Cao trào cách mạng tiến tới tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945" có tư liệu hình ảnh: Hình 37 - Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân Có tư liệu là lược đồ: Khu giải phóng Việt Bắc Đó là
những tư liệu sống động để làm rõ nội dụng của bài học
Theo phương pháp truyền thống, giáo viên là người khai thác những tư liệu đó trong sách giáo khoa sau đó thuyết trình để các em nghe trong quá trình giảng dạy Như vậy, học sinh chỉ nghe lướt qua không để lại nhiều dấu ấn trong các em Ngày nay, có sự thuận lợi hơn trước đó là sự phát triển của công nghệ thông tin đặc biệt là
sự bùng nổ của internet, nên tôi hướng dẫn để học sinh tự mình khai thác những tư liệu lịch sử trong sách giáo khoa và thuyết trình trước lớp Việc các em tự mình khai thác và thuyết trình đã đem lại nhiều lợi ích, đặc biệt là rèn luyện những kĩ năng cần thiết như kĩ năng thuyết trình, kĩ năng chất vấn, kĩ năng tổng hợp, xâu chuổi thông tin, kĩ năng hoạt động nhóm vv
Để có thể thuyết trình các em phải tự mình tìm tòi, khai thác, tập luyện nhiều lần Chính quá trình chuẩn bị rồi thực hiện sẽ để lại dấu ấn sâu đậm, các em sẽ ghi nhớ sâu sắc phần kiến thức mà mình đã chuẩn bị Không những vậy, các em được các bạn đồng tình, ủng hộ, được cô giáo tuyên dương, khen ngợi sẽ làm cho các em càng
có động lực để tiếp tục thực hiện
Để thực hiện có hiệu quả cần phải có sự chuẩn bị chu đáo, giáo viên phải hướng dẫn cụ thể cho học sinh vì tư liệu lịch sử có nhiều loại khác nhau như chân dung nhân vật lịch sử, tranh ảnh, bản đồ, lược đồ, sơ đồ vv
luan van, khoa luan 9 of 66.
Trang 1010
Tôi lấy cụ thể về tư liệu tranh ảnh Đây là loại tư liệu phổ biến nhất trong sách giáo khoa Lịch sử lớp 9 phản ảnh về sự việc, sự kiện đã diễn ra trong quá khứ Để đạt được kết quả giáo viên nên phân công cụ thể đối với từng đối tượng học sinh đặc biệt
là học sinh khá giỏi Tuy nhiên, để rèn luyện cho các học sinh yếu và trung bình thì giáo viên cho học sinh làm việc nhóm Các em trong nhóm cùng tìm hiểu rồi cử đại diện thuyết trình, phần này có thể dành cho học sinh nhút nhát trình bày nếu có bổ sung thì học sinh khá giỏi trong nhóm sẽ bổ sung Cứ như vậy các em cùng hỗ trợ nhau
Ví dụ trong sách giáo khoa lịch sử 9 bài 29: "Cả nước trực tiếp chiến đấu
chống Mĩ, cứu nước (1965-1973)" ở mục 1 phần II có hình 68: Đơn vị hải quân chiến đấu bắn máy bay Mỹ ngày 5-8-1964 Để khai thác được bức tranh này học sinh phải
tìm hiểu về "sự kiện Vịnh Bắc Bộ" Việc khai thác và trình bày giúp các em ghi nhớ đến sự kiện này dễ dàng hơn, dấu ấn về sự kiện này sẽ in đậm trong các em
Như vậy, việc khai thác và thuyết trình tư liệu lịch sử trong sách giáo khoa Lịch sử 9 đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành, rèn luyện các kĩ năng cho học sinh đặc biệt là tạo ấn tượng sâu đậm về kiến thức giúp các em không gặp khó khăn trong việc ghi nhớ bài
2.2.4 Tạo ấn tượng thông qua phần khởi động
Trong mỗi bài học, tôi sử dụng các biện pháp sư phạm để kích thích động cơ học tập của học sinh từ đầu giờ học và trong suốt quá trình tiết học Những biện pháp
đó có tác dụng trước tiên là kích thích sự chú ý, tính tò mò, nhu cầu học tập ngay từ đầu giờ học vì chúng ta đều biết rằng ấn tượng ban đầu rất quan trọng Ấn tượng càng tốt thì việc ghi nhớ và tập trung càng cao Để làm được điều đó, khi bắt đầu bài học, tôi cần xây dựng một hoạt động khởi động, tạo tình huống học tập dựa trên việc huy động kiến thức, kinh nghiệm của bản thân học sinh có liên quan đến vấn đề làm bộc
lộ cái học sinh đã biết, bổ sung những gì cá nhân học sinh còn thiếu, giúp học sinh nhận ra cái chưa biết và muốn biết thông qua hoạt động này Từ đó, các em suy nghĩ
và thể hiện những quan điểm của mình về vấn đề học tập
Kết hợp sự háo hức, tò mò của học sinh với công nghệ thông tin sẽ tạo ra ấn tượng sâu sắc với các em về bài học
Ví dụ: Khi dạy bài 27: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm
lược kết thúc (1953-1954)” (Lịch sử 19), giáo viên có thể xây dựng hoạt động khởi
động bằng cách sử dụng ca khúc cách mạng kết hợp với nêu câu hỏi để định hướng tư duy cho học sinh Cụ thể: giáo viên cho học sinh xem đoạn video là bài hát “Tiến về
Hà Nội”, rồi giao nhiệm vụ cho học sinh: “Quan sát hình ảnh và lắng nghe lời của
luan van, khoa luan 10 of 66.