ODYSSE BẢN ANH HÙNG CA THỜI HÒA BÌNH VÀ ILLIADE – BẢN ANH HÙNG CA CHIẾN TRẬN Ở THÀNH TROIE

1 – Một biến cố lịch sử được thần thoại hóa Biến cố lịch sử này được kể thành câu chuyện thần thoại nhằm miêu tả cuộc xung đột của các thần linh đã lôi kéo người Hi Lạp tham gia.. Tạm gọ

TÌM HIỂU ODYSSE - BẢN ANH HÙNG CA THỜI HÒA BÌNH ILLIADE – BẢN ANH HÙNG CA CHIẾN TRẬN Ở THÀNH

TROIE

II ILLIADE – BẢN ANH HÙNG CA CHIẾN TRẬN Ở THÀNH TROIE

Thành Illion (tên Hi Lạp) còn có tên gọi quen thuộc hơn là thành Troie-tiếng Latinh, và Trois – Troie-tiếng Anh Quân đội Hi Lạp gọi là quân Akay từ thành Athens kéo quân theo đường biển đi trừng phạt thành Troie Chiến tranh kéo dài 10 năm Thành Troie vỡ, quân Akay toàn thắng Biến cố lịch sử này được kể lại trong một câu chuyện thần thoại “Cuộc chiến tranh thành Troie“ Sử thi Illiade chỉ miêu tả một sự kiện vào năm cuối

của cuộc chiến tranh vây hãm thành Troie ấy (ade là chiến công, chiến tích, cuộc đọ sức Illiade nghĩa là chiến công thành Illion Hãy so sánh với Olympiade: nghĩa là cuộc đấu ở núi Olympe )

1 – Một biến cố lịch sử được thần thoại hóa

Biến cố lịch sử này được kể thành câu chuyện thần thoại nhằm miêu tả cuộc xung đột của các thần linh đã lôi kéo người Hi Lạp tham gia

Thần chiến tranh Arex không được mời dự đám tiệc cưới của nữ thần đất Thetis với vua Pelet, tức giận tìm cách phá rối đám cưới Y sai nữ thần Bất Hòa ném một quả táo vàng khắc dòng chữ “tặng người đẹp nhất“ vào giữa bàn tiệ trong lễ cưới có ba vị nữ thần được coi là đẹp nhất: Hera, Venus và Athena Cả ba nữ thần đều muốn giành quả táo về mình, họ nhờ thần tối cao Zeus phán xử Thần Zeus sợ mất lòng cả ba người thân thích (Hera là vợ, Athena con gái và Venus con dâu) bèn tìm cách thoái thác Zeus đưa ra giải pháp nhờ chàng hoàng tử Paris – con trai thứ nhì của vua thành Troie đến làm trọng tài Khi lên núi Olympe, chàng hoàng tử Paris được cả ba vị nữ thần lôi kéo dụ dỗ trao táo chọ với những lời hứa đền ơn chàng Sau khi suy ngh , chàng đã trao táo vàng cho nữ thần Venus Từ đó Venus được coi là nữ thần Sắc đẹp và tình yêu Đổi lại, nữ thần Venus giúp chàng quyến rũ được người phụ nữ chàng yêu nhấ – éo

le thay lại là hoàng hậu Helen – vợ vua Hi Lạp (thành Akay – Athens)

Bị mất vợ, vua Menenax sai người anh trai là tướng Agamennon cầm quân đi chinh phạt thành Troie Các vị thần linh cũng chia hai phe xuống đánh giúp hai bên Cuộc chiến keó dài ngót mười năm không phân thắng bại , cuối cùng một dũng sĩ phe Akay tên là Odysse dùng mưu “con

ngựa gỗ“ chiếm được thành Troie Từ đó thành TROIE sáp nhập vào Hi Lạp (ban đầu chỉ có thành Akay / Athens )

Sử thi Illiade chỉ miêu tả một sự kiện xảy ra trong khoảng 50 ngày cuối cùng của cuộc chiến Tạm gọi sự kiện đó là “cơn giận của Achille”:

Sau một trận tấn công, quân Akay chiếm được một số chiến lợi phẩm trong đó có hai cô gái thành Troie xinh đẹp Hai cô được đem chia cho hai dũng sĩ hạng nhấ Tướng chỉ huy Agamennon nhận cô Crizeid, còn dũng sĩ Achille vô địch nhận cô Brizeid làm nữ tỳ Cha của Crizeid là viên tư tế trông coi đền thờ thần Apollon Vì quá thương con gái, ông đem nhiều của cải xin cuộc lại Crizeid Nhưng tướng Agamennon chối

từ Cha của Crizeid liền cầu khẩn thần Apollon trừng phạt kẻ thù Thần Apollon liền gieo bệnh dịch hạch khủng khiếp xuống trại quân Akay Nhiều binh lính ngã bệnh chết thảm khố Nhờ thần linh mách bảo, quân

Akay biết rõ nguyên nhân, liền họp hội đồng quân sự, yêu cầu tướng Agamennon trao đổi cô Crizeid Ban đầu y phản đố Khi hội đồng binh

sĩ đe dọa bỏ về quê , y đành nhượng bộ nhưng dành lại cô Brizeid của dũng sĩ Achille Chàng nổi giận phản đối , nhưng lại nhượng bộ vì quyền lợi chung của toàn quân Nhưng chàng tuyên bố không chiến đấu nữa mà

đi nằm ngủ Trong những trận giao chiến sau đó , quân Akay bị thất bại liên miên vì thiếu người dũng sĩ vô địch Achille

Dũng sĩ Patriot – bạn thân thiết của Achille trong một trận đấu với Hector – hoàng tử tài giỏi nhất thành Troi , chàng đã ngã gục dưới mũi giáo Hecto Đau đớn, thương bạn vô cùn , Achille khóc lóc thảm thiết , Achille lên ngựa xông ra trận với tuyên bố quyết trả thù cho bạn Cả thành Troie can ngăn Hector nên đóng cổng thành cố thủ, tránh đối đầu Achille Nhưng ngày nào quân Achille cũng kéo tới chửi mắng Hector không thể chịu đựng, mặc vợ là nàng Andromac ẵm con can ngăn, mọi người níu kéo, chàng cầm giáo lên ngựa mở cổng thành Trận giao tranh

ác liệt chưa từng có suốt 10 năm Cuối cùng, Hector ngã xuống dưới ngọn giáo của Achille vô địch Chưa hả giận vì thương bạn, Achille buộc xác Hector vào sau ngự , kéo xác chàng vòng quanh cổng thành Troi Cả thành Troie và ông vua già Priam bàng hoàng , đau đớn Mặc mọi người can ngăn, người cha già ấy dũng cảm một mình mang của cải sang trại quân thù xin chuộc xác con trai – Hector – người anh hùng thành Troie Nhờ thần linh yểm trợ và tài hùng biện khôn ngoan của mình, ông vua già anh hùng đã thuyết phục được Achille Kết thúc sử thi là cảnh đám tang trọng thể bi thương của thành Troie, chàng Hector anh hùng trở về

trong nỗi tiếc thương vô hạn của dân chúng, của người vợ Andromac trong mấy ngày tạm đình chiến ở thành Troie

2- Phân tích tác phẩm

Theo truyện thần thoại, nguyên nhân chiến tranh là do các thần linh với quả táo bất hòa – cuộc thi hoa hậu độc đáo đầu tiên của nhân loại Nhưng đến sử thi Illiade, nhà thơ Homer đã miêu tả chiến tranh xảy ra rõ ràng bắt nguồn từ lòng tham lam của con người Thần tối cao Zeus nói:

“Chính họ đã gây ra cuộc chiến vì lòng tham mù quáng của mình“ Tác phẩm chỉ xoay quanh cơn giận của Achille – xét cho cùng nguyên nhân chỉ vì xung đột về quyền lợi khi chia phần Họ kéo đến đây vì thành Troie giàu có nhiều bạc vàng châu báu và gái đẹp, và vị trí đầu mối giao thông quan trọng Họ đưa ra cái cớ đi đòi nàng hoàng hậu đa tình, điều

đó vô lí vì nàng tự nguyện theo người tình sang thành Troie Cảnh cuối cùng của sử thi rất có ý nghĩa: nàng Helen khóc lóc thảm thiết bên xác Hector – người anh chồng mà nàng quí trọng

Lí tưởng anh hùng và nhân vật anh hùng lí tưởng

(Lí tưởng thẩm mĩ của thời đại)

Lí tưởng thời cổ đại chính là phẩm chất của những người anh hùng của

cả hai bên tham chiến Thời ấy chưa phân biệt chiến tranh phi nghĩa hay chính nghĩa Miễn là người anh hùng chiến đấu cho cộng đồng thì được

ca tụng Những người anh hùng mang trong mình lí tưởng của thời đại Chúng ta hãy tổng hợp tính cách của họ thì sẽ xác định được lí tưởng của thời đại ấy

Trước hết, người anh hùng coi trọng danh dự, khao khát chiến công Hãy nghe Sarpedon thủ lĩnh quân Troie nói trước toàn quân: « Vì sao mọi

người kính trọng chúng ta hơn kẻ khác, dành cho chúng ta ngồi đầu bàn tiệc, coi chúng ta như thần thánh ? Hãy xông lên! Hoặc là chúng ta nhường vinh quang cho kẻ khác hoặc giữ lấy cho mình ”

Dũng tướng Hector trước khi xuất trận gặp vợ là Andromac bồng con ra ngăn chàng , khóc lóc thảm thiết:” Hector chàng ơi, với em chàng là tất

cả Chàng là cha, là mẹ cũng là người chồng đang độ thanh xuân Xin hãy thương em mà ở lại để cho con chàng khỏi phải mồ côi, vợ chàng khỏi thành kẻ góa bụa“ Chàng ngậm ngùi xúc động nhưng vẫn nói”.Nàng ơi chính ta cũng lo lắng như thế Nhưng nếu ta lẩn trốn thì còn mặt mũi nào mà nhìn người dân thành Troie trùm khăn dài tha thướt

Ta đã quen anh dũng chiến đấu ở hàng đầu quân Troie để giữ gìn danh tiếng của phụ thân ta và ta Ta biết rằng thành Illion một ngày kia sẽ bị tiêu diệt Ta nghĩ tới cảnh nàngbị bắt mang đi làm nô lệ trông thấy nàng nước mắt đầm đìa, người ta sẽ bảo – đó là vợ của Hector kẻ thiện chiến nhất thành Illion Ta muốn chết để khỏi nghe tiến nàng kêu khóc và nhìn thấy nàng bị lôi đi Dù có chết , ta cũng phải chết một cách vinh quang Phải lập chiến công oanh liệt lưu danh hậu thế“ – Biết mình sắp

hy sinh, dũng sĩ Hector vẫn nói “những lời có cánh“

Người anh hùng không chỉ sống với vinh quang trước mắt mà còn cảm thấy sẽ tồn tại cùng vinh quang vĩnh cửu Họ tin rằng sự nghiệp anh hùng tồn tại lâu dài hơn bản thân anh hùng Đó là sự bất tử được phong thần

Lí tưởng anh hùng được miêu tả tập trung cao độ ở nhân vật Achille Những trang thơ hay nhất, những từ ngữ đẹp nhất dành cho chàng:

“Một con người ưu việt, một đứa con lỗi lạc sức lực phi thường Xuất sắc hơn tất cả mọi anh hùng“ (lời bà mẹ- nữ thần Thetis, khi mới sinh ra Achille liền nhúng anh vào nước thần để được bất khả xâm phạm- tiếc thay còn sót cái gót chân) “Achille chạy nhanh như gió, Achille lẫm liệt như thần, Achille vô địch“

Achille là hiện thân sức mạnh lí tưởng và lòng dũng cảm lí tưởng Thấy chàng xuất trận, “đầu gối tất cả người dân thành Troie run rẩy, bàng hoàng Nghe tiếng chàng thét, trái tim người Troie tan ra như nước“ Ngay cả dũng tướng Hector trông thấy Achille còn run lập cập, hoảng sợ quay ngựa chạy “Kẻ chạy trốn, người đuổi theo Người chạy trước rất anh dũng, kẻ chạy sau còn anh dũng hơn“

Achille không chỉ là hiện thân của sức mạnh và lòng dũng cảm, chàng còn có vẻ đẹp tâm hồn Khóc bạn chết trận như Achille thực là cảm động:

“chàng bốc tro bếp bỏ lên đầu, bôi lên khuôn mặt tuấn tú, chàng nằm vật xuống đất, giơ tay bứt ra từng nắm tóc“

Priam cất tiếng van xin tha thiết:

“Hỡi Achille sánh tựa thần linh! Xin ngài hãy nhớ đến thân phụ ngài thân phụ ngài cũng vào trạc tuổi tôi , cũng gần kề mộ huyệt như tôi Có lẽ

ngài cũng bị những kẻ láng giềng ức hiếp mà không có ai cứu thoát khỏi chiến tranh và những tai họa của chiến trận Nhưng ít ra , biết ngài còn sống người cũng được mát dạ mát lòng và ngày ngày người còn hi vọng thấy con trai từ thành Troie trở về Còn tôi, thảm thương thay ! trên đất thành Troie bao la này tôi đã sinh ra biết bao con trai lỗi lạc, nhưng giờ đây xem như tôi không còn một đứa nào Khi quân Akay tới đâ , tôi có năm mươi đứa con trai, mười chín đứa cùng một mẹ, số còn lại do các thê thiếp trong cung điện sinh ra Phần lớn chúng đều bị thần Arex hung tàn giết chết Nhưng còn Hector, người con độc nhất vô nhị của tôi, vị cứu tinh của thành bang và của chúng tôi Người con đó vừa rồi trong khi bảo vệ nước nhà cũng đã bị ngài giết chết Hôm nay cũng vì nó, để cứu

nó ra khỏi tay ngài nên tôi tới đoàn thuyền Akay đem theo một số của cải rất hậu để xin chuộc nó v Hỡi Achille , xin ngài hãy tôn trọng thần linh

và nghĩ về thân phụ ngài mà thương xót cho tôi Tôi còn đáng thương hơn thân phụ ngài, vì tôi đã can đảm làm một việc mà trên cõi đời này chưa có người nào từng làm: tôi đã đưa lên miệng và hôn bàn tay người

đã giết con tôi“

Cụ nói như vậy, khiến Achille động lòng thương cha nơi quê nhà, chàng muốn khóc Chàng đặt tay lên người cụ già khẽ đẩy cụ ra Cả hai người đều lặng đi trong nỗi nhớ Quỳ dưới chân Achille cụ Priam nhớ Hector

mà khóc dầm dề, còn Achille cũng khóc vì thương cha hoặc thương bạn Patriot Tiếng gào khóc của hai người anh hùng vang dậy trại quân Sau

đó Achille đỡ cụ già ngồi dậy, cởi mở tâm sự nhớ thương cha già và tự

trách mình không làm tròn bổn phận người con, rồi đồng ý trao trả xác Hector cho cụ già anh hùng

Chàng lặng nghe ông vua già Priam người cha thương con rất mực than van những lời lẽ thương tâm và hùng biện về người con trai anh hùng bại trận của ông Chàng cảm động trước mái tóc bạc như tuyết và nỗi khổ của ông già Chàng cũng hiểu được cái sai trái tàn nhẫn của mình khi nghe ông già khéo léo tế nhị vạch ra.Người anh hùng Achille không chỉ dũng cảm, quyết chiến mà còn có tâm hồn cao thượng, biết lắng nghe với một trí tuệ sáng suốt tỉnh táo

Người anh hùng Achille còn cao thượng trong tình yêu Chàng thương yêu tha thiết cô Brizeid – nữ nô lệ bắt được của thành Troie: “tôi yêu tha thiết người con gái đó mặc dù tôi mới chiếm được nàng bằng mũi giáo

mà thôi“ Đối với anh, cô gái đã là người yêu chứ không còn là tù binh nữa, nên khi bị tước đoạt anh rút gươm ra định chém chủ tướng Agamennon để bảo vệ danh dự Đó là sự nổi loạn của ý thức cá nhân – sự nổi loạn của thời đại qua cơn giận của một anh hùng ý thức được gía trị con người

Ông vua già Priam cũng là một người anh hùng chân chính Lòng can đảm và tình thương con, ý thức trọng danh dự thành bang đã khiến ông

đủ can đảm đi chuộc xác con trai trước cơn giận khủng khiếp của kẻ thù Ông còn có tài hùng biện- đó là phẩm chất sáng suốt, uyên bác, nhạy cảm của một con người anh hùng Vùa nhún mình lại vừa tự hào tự trọng , ông nói: “tôi còn đáng thương hơn thân phụ ngài nhiều, vì tôi đã có can

đảm làm một việc mà trên đời này chưa có người cha nào từng làm: tôi hôn bàn tay người đã giết con mình“

Tác giả sử thi miêu tả người anh hùng không phân biệt họ thuộc phe chính nghĩa hay phi nghĩa Vấn đề chủ yếu là phẩm chất cá nhân vai trò

cá nhân đối với cộng đồng

Nghệ thuật xây dựng nhân vật anh hùng rất tiến bộ- thậm chí nhiều thời đại sau không làm được: đó là miêu tả cả hai mặt ưu điểm và nhược điểm của nhân vật, không thiên lệch Achille nóng nảy giận hờn và có chỗ yếu

ở gót chân Tuy là người anh hùng vô địch, chàng đã ngã xuống khi bị thần linh phản bội trước khi thành Troie thất thủ

III ODYSSE - BẢN ANH HÙNG CA THỜI HÒA BÌNH

1 Hành trình gian khổ trở về cuộc sống hòa bình

Bản sử thi thứ hai miêu tả nhân vật Odyssee (tên Latinh là Ulise) dũng tướng Hi Lạp sau khi dùng mưu “con ngựa gỗ” hạ được thành Troie cùng các chiến hữu tìm đường trở về quê nhà xứ Itac Đó là cuộc hành trình đầy phong ba bão táp với bao gian lao nguy hiểm, cả những sự quyến rũ ngọt ngào thử thách lòng chung thủy của họ trên vùng biển Địa Trung hải mênh mông, xa lạ và bí ẩn

Mở đầu sử thi là những lời ca ngợi hào hùng sảng khoái :

“Hỡi nữ thần Thi ca, hãy hát lên bài ca về người anh hùng muôn vàn trí xảo sau khi dùng mưu kế hạ thành Troie thần thánh, đã phiêu bạt khắp nơi, đặt chân lên nhiều đô thị và am hiểu nhiều phong tục”

Hãy nhớ lại cuộc chiến tranh thành Troie, Odyssee bất đắc dĩ phải tham gia cuộc chiến tranh mà chàng không muốn Đang làm vua xứ Itac, chàng

có người vợ tốt là Penelop mói sinh đứa con trai Telemac, chàng yêu

cuộc sống hòa bình, luyện võ nghệ và chăn cừu Nhưng vì bị ràng buộc bởi một lời thề với liên minh bộ tộc Akay, chàng cố tìm cách thoái thác Chàng giả bộ bị điên, nhưng người bạn ranh mãnh đã lật tẩy chàng khiến Odyssee đành phải chia tay gia đình để tham gia cuộc viễn chinh trong suốt 10 năm ở thành Troie, chàng buồn chán không muốn xung trận Đến năm thứ 10, sau khi Achille tử trận, quân Akay khó bề chiến thắng, người anh hùng bất đắc dĩ Odyssee buộc phải ra tay với mưu kế “con ngựa gỗ“ để mau kết thúc chiến tranh trở về quê nhà Đây cũng là đoạn

mở đầu giới thiệu một người anh hùng kiểu mới và một thiên sử thi mới của thời đại

Theo truyện thần thoại nguyên nhân của bao gian nan nguy hiểm trong suốt 10 năm hành trình trở về quê hương của chàng là do bị thần linh trừng phạt chàng về tội kiêu ngạo với thần linh Nhưng sử thi miêu tả thêm một nguyên nhân khác: trí phiêu lưu, tò mò khám phá những miền đất là bên kia bờ biển Địa Trung Hải với khát vọng chuẩn bị xây dựng phát triển cuộc sống hòa bình Những đoàn quân khác theo đường cũ trở

về, riêng chàng dẫn đội quân của mình đi ngược chiếu bờ biển Địa trung Hải về quê

Lại mất thêm 10 năm nữa lênh đênh qua những bến bờ xa lạ với 12 lần gặp nạn Những người lính không chịu đựng nổi đã lần lượt ngã xuống hoặc bị thần đại dương Pozeidon nhận chìm dưới những cơn sóng dữ Chỉ còn sót lại một người anh hùng trí dũng song toàn Odyssee bền bỉ về tới quê nhà Hãy kể qua một số tai nạn:

Họ đã từng đi lạc vào miền đất Lotapha – châu Phi , xứ sở có những “quả lú“ – kẻ đói khát vội vã ăn vào thì mất hết trí nhớ Do cảnh giác “đa nghi” Odyssee không vội ăn nên thoát nạn

Thuyền của họ bị thần biển đánh dạt vào một hòn đảo của những người khổng lồ một mắt Poliphem ăn thịt người Nhờ gan dạ và mưu trí , chàng

đã dẫn quân trốn thoát