LỰA CHỌN VÀ TỔ CHỨC MỘT SỐ TRÒ CHƠI DÂN GIAN NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

Cơ sở lí luận Năng lực hợp tác lực sống quan trọng phát triển người nói chung trẻ em nói riêng Bởi phát triển cá nhân phụ thuộc nhiều vào khả hòa nhập sống cá nhân Hợp tác người biết bắt tay làm chung với nhau, hướng mục tiêu chung “Muốn nhanh mình, muốn xa nhau” Con người khơng hồn hảo, có người mạnh, có kẻ yếu, có người bật điểm lại thiếu xót điểm khác Chính thế, hợp tác công việc giúp cho người có hội giúp đỡ, bổ sung lẫn để vượt qua khó khăn thử thách đem lại chất lượng kết cao cho cơng việc chung nhóm, đem lại lợi ích tập thể Trong hệ giáo dục quốc dân Việt Nam, giáo dục Tiểu học xem tảng, bước đệm đầu vô quan hệ học sinh Đặc điểm dễ nhận thấy học sinh Tiểu học em hiếu động, thích khám phá, học hỏi, thích tìm tòi lạ, hay đặc biệt bắt chước người lớn nhanh Ở giai đoạn tiểu học, học sinh bước đầu bước vào môi trường xã hội rộng lớn hơn, tiếp xúc với nguồn tri thức khoa học đặc biệt mối quan hệ mới: thầy cơ, bạn bè,…Chính vậy, việc giáo dục cho trẻ lực cần thiết đặc biệt lực hợp tác vô quan trọng, bước đầu để định khả hòa nhập trẻ với xã hội, tạo điều kiện thuận lợi giúp trẻ có biểu hợp tác, trẻ đồng thời có thêm sư gần gũi, dễ hịa nhập

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

 

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

LỰA CHỌN VÀ TỔ CHỨC MỘT SỐ TRÒ CHƠI DÂN GIAN NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

HỢP TÁC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

Người hướng dẫn : ThS Trần Thị Thùy Dung

Doãn Như Hoa

HÀ NỘI, 2019

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo cùng toàn thể các

em HS trường TH Hoàng Diệu, TH Bê Tông, TH Lương Mỹ (Huyện Chương Mỹ- TP

Hà Nội) đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu

MỤC LỤC

LỰA CHỌN VÀ TỔ CHỨC MỘT SỐ TRÒ CHƠI 1

DÂN GIAN NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 1

HỢP TÁC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 1

LỜI CẢM ƠN 1

MỤC LỤC 2

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm cụ nghiên cứu 3

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Giả thuyết nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

PHẦN NỘI DUNG 4

Chương 1 4

CƠ SỞ LÝ LUẬN 4

1 Năng lực hợp tác 4

1.1 Năng lực 4

1.2 Năng lực hợp tác 4

1.3 Đặc điểm và ý nghĩa của năng lực hợp tác 5

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển năng lực hợp tác của học sinh Tiểu học 6

2 Trò chơi dân gian 7

2.1 Khái niệm trò chơi dân gian 7

2.2 Một số tính chất của trò chơi dân gian 8

2.3 Phân loại trò chơi dân gian 9

2.4 Đặc điểm trò chơi dân gian trẻ em 10

3 Những lợi thế và khả năng của trò chơi dân gian trong việc phát triển năng lực hợp tác cho HSTH 12

3.1 Trò chơi dân gian là hình thức phát triển năng lực hợp tác cho học sinh 13

3.2 Trò chơi dân gian với đặc điểm lứa tuổi học sinh Tiểu học 13

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 15

CHƯƠNG 2 16

CƠ SỞ THỰC TIỄN 16

2.1 Mục đích nghiên cứu thực trạng 16

2.2 Khái quát quá trình khảo sát thực nghiệm 16

2.1.1 Đối tượng thực nghiệm 16

2.2.2 Vài nét về phạm vi nghiên cứu 16

2.2.3 Nội dung thực nghiệm khảo sát 17

2.3 Kết quả thực nghiệm nghiên cứu 17

2.3.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về tổ chức trò chơi dân gian đối với việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học ở 2 trường Tiểu học làm thực nghiệm 17

2.3.2 Thực trạng học sinh Tiểu học trong việc hiểu biết và tham gia các trò chơi- trò chơi dân gian ở trường học 22

2.4 Thực trạng phát triển năng lực hợp tác của học sinh Tiểu học thông qua một số trò chơi dân gian được lựa chọn và tổ chức 25

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 26

CHƯƠNG 3 27

QUY TRÌNH LỰA CHỌN VÀ TỔ CHỨC 27

MỘT SỐ TRÒ CHƠI DÂN GIAN NHẰM PHÁT TRIỂN 27

NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 27

1 Lựa chọn một số trò chơi dân gian nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh tiểu học 27

1.1 Các tiêu chí và nguyên tắc lựa chọn 27

1.2 Danh mục một số trò chơi dân gian nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh tiểu học 29

2 Quy trình tổ chức trò chơi dân gian nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh tiểu học 41

2.1 Quy trình tổ chức 41

2.2 Vận dụng 42

2.3 Điều kiện thực hiện 47

2.4 Đề xuất một số biện pháp lựa chọn và tổ chức trò chơi dân gian nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học 48

Tiểu kết chương 3 49

KẾT LUẬN KIẾN NGHỊ 50

1 Kết luận chung 50

2 Kiến nghị 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Cơ sở lí luận

Năng lực hợp tác là một trong những năng lực sống quan trọng nhất đối

với sự phát triển của con người nói chung và trẻ em nói riêng Bởi sự phát triển của mỗi cá nhân phụ thuộc rất nhiều vào khả năng hòa nhập cuộc sống của cá nhân đó

Hợp tác là khi con người biết bắt tay cùng làm chung với nhau, cùng

hướng về một mục tiêu chung “Muốn đi nhanh thì đi một mình, muốn đi xa thì

đi cùng nhau” Con người không một ai hoàn hảo, có người mạnh, có kẻ yếu, có

người nổi bật ở điểm này nhưng lại thiếu xót ở điểm khác Chính vì thế, sự hợp tác trong công việc giúp cho mọi người có cơ hội giúp đỡ, bổ sung lẫn nhau để cùng nhau vượt qua những khó khăn thử thách cùng đem lại chất lượng và kết quả cao hơn cho công việc chung của cả nhóm, đem lại lợi ích tập thể

Trong hệ thế giáo dục quốc dân Việt Nam, giáo dục Tiểu học luôn được xem là nền tảng, là bước đệm đầu vô cùng quan trong đối với mỗi thế hệ học

sinh Đặc điểm dễ nhận thấy ở học sinh Tiểu học là các em rất hiếu động, thích

khám phá, học hỏi, thích tìm tòi những cái mới lạ, cái hay đặc biệt là bắt chước người lớn rất nhanh Ở giai đoạn tiểu học, học sinh bước đầu bước vào môi trường xã hội rộng lớn hơn, được tiếp xúc với các nguồn tri thức khoa học và đặc biệt là các mối quan hệ mới: thầy cô, bạn bè,…Chính vì vậy, việc giáo dục cho trẻ những năng lực cần thiết đặc biệt là năng lực hợp tác là vô cùng quan trọng, là bước đầu để quyết định khả năng hòa nhập của trẻ với xã hội, tạo điều kiện thuận lợi giúp trẻ có những biểu hiện hợp tác, trẻ đồng thời sẽ có thêm sư gần gũi, dễ hòa nhập vào nhóm

Trò chơi dân gian là hoạt động vui chơi giải trí có nguồn gốc từ nhân dân,

được sáng tạo xuất phát từ quá trình lao động, sinh hoạt văn hóa của cha ông ta

từ xa xưa Và được lưu truyền rộng rãi trong xã hội qua phương thức truyền miệng Đặc biệt trò chơi dân gian thường được tổ chức dưới hình thức tập thể, nhiều người tham gia và rất dễ dàng để thực hiện các thao tác, các quy định của trò chơi Do đó, khi chơi cũng chính là khi học, trong suốt quá trình chơi, người chơi có thể học và phát triển được nhiều năng lực xã hội khác nhau đặc biệt là khả năng cùng làm chung nhiệm vụ với những thành viên khác

Chính vì những điều nói trên mà ta có thể thấy, trò chơi dân gian mang trong mình những đặc điểm quan trọng trong công tác giáo dục cũng như rèn

luyện năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học Sự tương tác hợp tác giữa các

thành viên trong nhóm để hoàn thành nhiệm vụ giành chiến thắng trò chơi không chỉ giúp học sinh tăng cường khả năng quan sát mà hơn thế nữa tính tập thể của trò chơi dân gian sẽ giúp học sinh tăng cường năng lực hợp tác, làm cho các em biết lắng nghe, chia sẻ với mọi người, làm việc dựa trên lợi ích chung

Vì vậy, với các điểm tích cực của mình, việc lựa chọn trò chơi dân gian là một lợi thế để giáo dục rèn luyện năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học

Chính vì vậy việc đưa trò chơi dân gian vào việc tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp không chỉ giúp học sinh Tiểu học mở rộng những hiểu biết về những trò chơi mang truyền thống dân tộc mà thông qua trò chơi rèn luyện cho các em kĩ năng sống để các em có những hành trang vững chắc cho mình Thế nhưng, với hạn chế của giáo dục hiện nay, những trường ở các thành phố lớn, các thị trấn, việc tổ chức trò chơi dân gian cho học sinh còn khá hạn chế, chưa được chú trọng do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan khác nhau Hơn thế nữa, có khá ít các đề tài nghiên cứu về lựa chon trò chơi dân gian để giáo dục phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học phù hợp

 Chính từ những thực trạng đã nói ở trên đã thôi thúc chúng tôi lựa chọn

đề tài :“Lựa chọn và tổ chức một số trò chơi dân gian nhằm phát triển năng

lực hợp tác cho học sinh Tiểu học”

2 Mục đích nghiên cứu

Từ việc nghiên cứu về cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, đề tài lựa chọn và tổ chức một số trò chơi dân gian nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học

3 Nhiệm cụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tế về việc lựa chọn và tổ chức một số trò chơi dân gian cho học sinh Tiểu học

- Lựa chọn và đề xuất quy trình tổ chức một số trò chơi dân gian cho học sinh Tiểu học nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học đạt hiệu quả

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Một số trò chơi dân gian rèn luyện năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học

- Quy trình tổ chức một số trò chơi dân gian cho học sinh nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học

4.2 Khách thể nghiên cứu

- Năng lực học sinh: năng lực hợp tác

- Trò chơi dân gian tập thể

5 Phạm vi nghiên cứu

Cơ sở thực nghiệm tại 2 trường Tiểu học: Tiểu học Hoàng Diệu và Tiểu học Bê Tông

6 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu lựa chọn và tổ chức được một số trò chơi dân gian cho học sinh Tiểu học theo quy trình hợp lí thì sẽ đem lại những hiệu quả lớn về phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học Từ đó rèn luyện cũng như nâng cao được hiệu quả của việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp hiệu quả cho học sinh Tiểu học

7 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận: đọc tài liệu, hỏi ý kiến chuyên gia,…

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: điều tra

- Phương pháp nghiên cứu bổ trợ: thống kê toán học

PHẦN NỘI DUNG Chương 1

và hiệu quả cao

1.1.2 Đặc điểm của năng lực

Theo như khái niệm đã nêu thì có thể khẳng định rằng năng lực cũng chính là tổ hợp trình độ chuyên môn mà đã được chứng tỏ của cá nhân khi hoàn thành một hay nhiều công việc đạt được hiệu quả Năng lực vừa được coi là tiền

đề, vừa được coi là kết quả của hoạt động, và lại là điều kiện cho các hoạt động đạt kết quả cao

1.2 Năng lực hợp tác

1.2.1 Hợp tác

Hợp tác là một trong những kỹ năng sống quan trọng của mỗi con người

Chính vì vậy, năng lực hợp tác đã nhận được sự chú ý đặc biệt của nhiều nhà nghiên cứu và đã cho ra nhiều những khái niệm khác nhau của hợp tác như:

Theo Linderfors, Patrick: “Hợp tác là quá trình của một nhóm các sinh

vật làm việc hoặc hành động cùng nhau cho mục đích chung hoặc một số lợi ích, không vụ lợi” và “Con người hợp tác vì một số lý do cũng như các loài động vật khác như: lợi ích, sự liên kết di truyển, và sự có đi có lại nhưng cũng có thể vì những lý do chỉ có ở con người”

Theo “Từ điển Tiếng Việt” của NXB Đà Nẵng năm 2009, GS Hoàng Phê cho rằng: “Hợp tác là chung sức giúp đỡ nhau trong một công việc, một lĩnh vực

nào đó nhằm đạt mục đích chung” [6,145]

Trong cuốn Chương trình giáo dục những giá trị sống – Những hoạt động

giá trị dành cho trẻ từ 8-14 tuổi, (Nguyễn Thị Bích Hà dịch), NXB Văn hóa:

“Hợp tác là khi mọi người cùng làm việc với nhau vì một lục đích chung Hợp tác là khi ta công nhận giá trị đóng góp của từng người và luôn có thái độ thiện

Còn với Sean Covey (Mỹ) cho rằng: “Hợp tác là với 2 hay nhiều người

hơn nữa cùng nhau làm việc để được thành tựu hay kết quả lớn hơn” [9,227]

1.2.2 Năng lực hợp tác

Như vậy, ta có thể hiểu: Năng lực hợp tác là khả năng tương tác, phối

hợp và tự điều chỉnh hoạt động của cá nhân với tập thể nhằm vào việc thực hiện mục tiêu chung với tinh thần chủ động, trách nhiệm cao trong công việc hoạt động của nhóm

1.3 Đặc điểm và ý nghĩa của năng lực hợp tác

Trong các mối quan hệ xã hội, mỗi cá nhân đều cần phải có sự tác động qua lại lẫn nhau, lệ thuộc nhau với xung quanh, đặc biệt là với con người để

cùng thực hiện một mục đích nào đó Chính vì vậy, hợp tác đóng vai trò quan

trọng trong mỗi người và đã trở thành một trong những kỹ năng không thể thiếu

Trong kho tàng ca dao, tục ngữ của Việt Nam có câu:

Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại lên hòn núi cao

Như vậy, từ ngàn xưa ông cha ta đã có ý thức về tầm quan trọng và ý nghĩa của năng lực hợp tác và hiệu quả của nó tác động đến kết quả của công việc

Năng lực hợp tác đang được xem là xu thế, tiêu chí để đánh giá sự phát triển toàn diện của con người Mỗi con người đang sống giữa những mối quan

hệ chặt chẽ giữa cá nhân và cộng đồng xung quanh nó Và mỗi cá nhân lại đóng vai trò quyết định, không thể thiếu trong chuỗi các hoạt động nhằm đạt đến mục đích nào đó của tập thể để đi đến thành công Để tập thể đạt kết quả cao thì mỗi

cá nhân phải hoạt động tích cực, có sự phân công công việc và chung tay cùng hoàn thành

Từ đó, mỗi cá nhân thiết lập được các mối quan hệ người với người, đặc biệt là với bạn bè trong các hoạt động nhóm, hoạt động tập thể Khi những mối quan hệ được hình thành, cá nhân trở nên quen thuộc và cảm giác thân thiện với xung quanh, năng lực hợp tác sẽ giúp mỗi cá nhân tự tin hơn trong mọi tình huống

để cùng bàn bạc, học hỏi, trao đổi,… thông tin cũng như lắng nghe ý kiến từ các thành viên khác và điều chỉnh những hành vi ứng xử sao cho phù hợp

Và như vậy, khi hình thành năng lực hợp tác, mỗi cá nhân sẽ có những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống, giúp hoàn thành nhân cách, có thêm những mối quan hệ mới phong phú và đa dạng hơn, khiến con người tự chủ động tham gia chiếm lĩnh, hòa nhập để phát triển hoàn thiện nhân cách

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển năng lực hợp tác của học sinh Tiểu học

Năng lực hợp tác là một trong những năng lực quan trọng của con người, đặc biệt là học sinh Tiểu học Nó được hình thành trong quá trình học tập, làm việc của học sinh Chính vì vậy, muốn phát triển năng lực hợp tác cần cả một quá trình Trong đó, các yếu tố có ảnh hưởng tới sự phát triển năng lực hợp tác ở học sinh Tiểu học là:

1.4.1 Bẩm sinh, di truyền

Bẩm sinh hay di truyền có tác động gián tiếp tới quá trình hình thành và phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học Mỗi học sinh đều có loại nhân cách và cơ thể khác nhau mang tính chất gen di truyền Nếu ở những học sinh Tiểu học có xu hướng hướng ngoại thì biểu hiện của các em thường thích thú với môi trường giao tiếp, làm việc nhóm, giao lưu với mọi người, biết chia sẻ,

dễ hòa hợp trong các mối quan hệ xã hội mà trẻ đối mặt với Đây cũng là những học sinh có khả năng hợp tác cao khi đó trẻ dễ dàng trong việc thiết lập các mối quan hệ với người khác, dễ dàng thực hiện nhiệm vụ nhóm một cách nhanh nhẹn, tích cực và đat được những hiệu quả cao Trái lại, học sinh hướng nội thường ít giao tiếp, không thích hoạt động đám động do đó các em rụt rè, ít tham gia và có thái độ thờ ơ, không quan tâm mọi người xung quanh

Đặc biệt, yếu tố bẩm sinh của cơ thể cũng có ảnh hưởng không nhỏ tới khả năng hợp tác ở học sinh Tiểu học Cơ thể bị khiếm khuyết, hay thiệt thòi về ngoại hình cũng dễ dàng kiến cho các em có cảm giác tự ti, xấu hổ trước mọi người Từ đó dẫn đến học sinh rụt rè, tự ti mà không dám thể hiện bản thân mình

1.4.2 Tính tích cực hoạt động

Bước sang lứa tuổi Tiểu học, học sinh đã có những nhận thức mới và phát triển hơn về bản thân cũng như những người xung quanh trẻ Môi trường hàng ngày của trẻ tiếp xúc không chỉ có gia đình người thân mà đã được mở rộng hơn

ra với mọi người xung quanh, với các mối quan hệ xã hội khác trong mọi công việc Đặc biệt là khi trẻ đến trường, trong quá trình học tập trẻ luôn luôn phải vận động và với đặc điểm tâm lý lứa tuổi, học sinh rất thích chạy nhảy, vui chơi cùng bạn bè hơn là bị ngồi một chỗ nhàn chán Chính vì vậy, mà khi đến trường ngoài giờ học học sinh thường xuyên vui chơi, chạy nhảy cùng nhau, tham gia

1.4.3 Nhà trường Tiểu học

Giáo dục Tiểu học là bậc học đầu tiên của hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho hệ thống giáo dục phổ thông Không chỉ vậy, đây còn là môi trường giáo dục nhân cách cũng như hình thành những năng lực cần thiết tốt nhất cho trẻ Nếu như ở mầm non, hoạt động chơi là chủ yếu thì lên đến cấp học Tiểu học, chơi không phải là hoạt động chủ yếu mà hoạt động học, tiếp nhận tri thức khoa học và từ đó tích lũy kinh nghiệm, hình thành năng lực cho bản thân tốt nhất

Trong môi trường Tiểu học, học sinh có dịp thỏa mãn những nhu cầu không chỉ là vui chơi mà còn tiếp xúc thường xuyên với các mối quan hệ khác nhau khi tham gia vào các hoạt động ở trường Đặc biệt, học sinh có rất nhiều cơ hội tham gia vào các hoạt động tập thể, làm việc nhóm với thầy cô, bạn bè đúng nghĩa Khi đó học sinh hiểu rằng mình không thể tồn tại một mình đơn nhất mà phải có sự tham gia giúp đỡ của những người xung quanh, có bạn bè hợp tác và ngược lại mình cũng phải tự nguyện chia sẻ, giúp đỡ bạn bè… sẽ xảy ra các tình huống với nhiều người đòi hỏi học sinh phải tự giải quyết và từ đó giúp trẻ phát triển cho mình năng lực làm việc tập thể, hợp tác với mọi người một cách tự nhiên nhất

 Như vậy, quá trình phát triển năng lực cho học sinh Tiểu học chịu nhiều

chi phối của nhiều yếu tố khác nhau Các đặc điểm về tâm sinh lý, về nhận thức tri thức thì chọn ra phương pháp giáo dục, đặc biệt là về phát triển năng lực hợp tác cho học sinh là rất quan trọng Những đặc điểm của trò chơi dân gian rất phù hợp để phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học Vì vậy, việc lựa chọn

và tổ chức cần phải được chú ý đến những đặc điểm trên để có thể đạt hiệu quả nhất

2 Trò chơi dân gian

2.1 Khái niệm trò chơi dân gian

hết là vui chơi, giải trí và được quy định bởi những luật lệ, yêu cấu nhất định đối

với người chơi, người tham gia được gọi là luật chơi

2.1.2 Trò chơi dân gian

Trò chơi dân gian xuất hiện gắn liền với các hoạt động văn hóa truyền

thống của con người từ thời tiền sử đến tận ngày nay Là hình thức sinh hoạt văn hóa, trò chơi dân gian được nhân dân sáng tạo bằng tất cả sự say mê của tâm hồn

và trí tuệ Chúng xuất phát từ những hành động mô phỏng những lại hoạt động lao động thường ngày của con người và dần dần trở thành nét đẹp trong văn hóa truyền thống của cộng đồng một cách tự nhiên với đầy đủ bài bản bất thành văn

về cách thức, luật lệ, quy ước,…

Như vậy có thể định nghĩa trò chơi dân gian như sau:

Trò chơi dân gian Việt Nam là những trò chơi truyền thống của Việt

Nam, xuất hiện trong quá trình lao động sản xuất gắn liền với các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng của con người Việt Nam, được truyền từ đời này sang đời khác, vùng này sang vùng khác nhằm thỏa mãn nhu cầu giải trí và mang tính giáo dục tinh tế, nhẹ nhàng

2.2 Một số tính chất của trò chơi dân gian

2.2.1 Tính cộng đồng

Trò chơi dân gian là những hoạt động mang tính cộng đồng có sự tham

gia của nhiều người cùng bắt tay vào thực hiện hành động, nhiệm vụ của trò chơi Mỗi người tham gia đều thể hiện mình bằng những hành động vào công

việc chung để mọi người thừa nhận

Không chỉ vậy, trong thời gian chơi, người tham gia phải biểu hiện 2 thái độ: hợp tác và ganh đua Tuy hợp tác và ganh đua là hai khái niệm trái ngược nhau nhưng trong trò chơi dân gian, chúng gắn bó mật thiết với nhau và khiến cho các thành viên tham gia thêm ràng buộc với những người chơi khác, chịu chấp nhận những phân công, biết lắng nghe các thành viên khác để đi đến những quyết định tốt nhất sao cho có thể giành chiến thắng trước các đối thủ khác Đó

là vì quyền lợi chung của cộng đồng nhưng cũng có thể hiểu là đem lại những lợi ích cá nhân rất lớn đối với người chơi

2.2.2 Có luật lệ

Trò chơi dân gian chứa luật chơi và các quy tắc tham gia để tất cả mọi

người chơi phải tuân theo nhằm dễ dàng ràng buộc các thành viên trong đội

2.2.3 Tính quần chúng

Trò chơi dân gian mang tính quần chúng Tất cả mọi người ở mọi lứa

tuổi, mọi tầng lớp đều có thể dễ dàng tham gia Không phân biệt giàu nghèo, tuổi tác, giới tính, quốc gia hay nam nữ đều có thể tham gia những trò chơi dân

gian phù hợp với bản thân mình

2.3 Phân loại trò chơi dân gian

Trò chơi dân gian có tính chất và những đặc điểm tuy dễ nhận ra nhưng

lại thuộc nhiều phương diện khác nhau nên rất đa dạng, phong phú về số lượng, nội dung, cách tiến hành, thể loại,… Không chỉ vậy, các trò chơi thường không giống nhau Chính vì vậy, việc phân loại trò chơi dân gian là khó, chỉ mang hình thức tạm thời dựa vào các tiêu chí sau:

2.3.1 Phân loại theo số lượng người

2.3.1.1 Mỗi người một đội

Có nhiều người chơi tham gia chia thành nhiều đội và mỗi người một đội cùng nhau đua tài, thực hiện nhiệm vụ của trò chơi Những trò chơi dân gian mà mỗi người một đội chơi thường mang tính cá nhân cao và thường là trò chơi sử

dụng trí tuệ cao Đó là những trò như: ô ăn quan, cơm canh rau muống, chơi cờ, …

2.3.1.2 Nhiều bạn một đội

Có thể có hai, ba hoặc bốn, thậm chí nhiều đội tham gia, mỗi đội có nhiều hơn hai thành viên hợp sức cùng chơi với nhau Những trò chơi dân gian này thường mang tính tập thể rất cao, càng đông càng vui, hiệu quả càng cao và đòi hỏi mỗi người trong đội chơi phải phối hợp hoạt động với nhau cùng thực hiện nhiệm vụ của trò chơi chinh phục đích đến cao nhất Chính vì vậy, mục đích của trò chơi thường nhằm phát huy tính chủ động hợp tác, năng lực làm việc nhóm, phối hợp với tập thể của các thành viên trong đội

rắn lên mây, mèo đuổi chuột, …

2.3.3.2 Trò chơi rèn luyện trí tuệ

Trò chơi mang tính tập thể, có sự tham gia của ít nhất từ 2 người trở nên Chính vì vậy, việc tham gia các hoạt đông này sẽ giúp học sinh có nhiều tình huống phải xử lý, nhiều kinh nhiệm và năng lực sống hợp tác cho bản thân mình

2.3.3.3 Trò chơi mô phỏng

Bắt chước lại cảnh hoạt động chơi, sinh hoạt như làm ruộng, làm nhà của cuộc sống Các em có thể hóa thân, nhập vai thành những người lớn mà các em thích Nhờ đó trẻ nhập vào các mối quan hệ xã hội, học được cách ứng xử giữa

người lớn với nhau, qua đó trẻ học làm người

2.3.3.4 Trò chơi sáng tạo

Trò chơi mà học sinh tự làm nên những món đồ vật bằng vật liệu trong tự

nhiên như: xếp lá dứa thành con chong chóng, xếp lá đa thành con trâu, xếp lá

chuối thành con cào cào, giúp trẻ phát huy hết khả năng sáng tạo, sự khéo léo

cũng như kiên nhẫn của bản thân

2.4 Đặc điểm trò chơi dân gian trẻ em

Trò chơi dân gian là hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc, mang đậm bản sắc của mỗi dân tộc Không có dân tộc nào mà không có những trò chơi riêng cho trẻ em Nó không chỉ là sự kết thành và mô phỏng lại quá trình lao động sản xuất, hoạt động vui chơi giải trí mà hơn hết đối với trẻ em, đặc biệt là với học sinh Tiểu học, trò chơi dân gian có chức năng đặc biệt mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị, bổ ích, đồng thời thông qua việc vui chơi với người xung quanh, sẽ giúp giáo dục học sinh kỹ năng sống, phát triển năng lực đặc biệt là năng lực hợp tác được phát triển toàn diện nhất

2.4.1 Độ khó thấp

Một trong những nét đặc thù nổi bật nhất của trò chơi dân gian cho trẻ em

là đơn giản, dễ chơi, dễ hòa nhập Có thể tổ chức chơi ở bất cứ đâu, trong gia đình, trong lớp học hay ở thôn xóm, ngõ phố,… đều được Sân rộng, có không

gian thoải mái thì có thể chơi: Rồng rắn lên mây, thả đỉa ba ba, kéo co, bịt mắt

bắt dê,bắt cá trong chậu, … ngõ xóm nhỏ hẹp hơn thì có thể chơi trốn tìm, bỏ

dẻ, gọi màu, bắn bi, ô ăn quan,…

2.4.2 Dụng cụ chơi đơn giản, dễ tìm, dễ chuẩn bị

Vật liệu để tổ chức chơi trò chơi dân gian không cầu kì, không tốn kém,

quanh như: sỏi (chơi ô ăn quan), cọng cỏ gà (chơi chọi gà), khăn bịt mắt (chơi

bịt mắt bắt dê),… và thậm chí có nhiều trò không cần chuẩn bị vật liệu cũng có thể chơi như: rồng rắn lên mây, bắt cá trong chậu, trốn tìm,…

2.4.3 Gắn với các bài đồng dao

Hầu hết các trò chơi dân gian cho trẻ em đều gắn liền với những bài đồng dao Đây là một trong những nét đặc thù nổi bật của trò chơi dân gian Việt Nam Đồng dao là để chỉ bài hát (dao) của trẻ em (đồng), khi vui chơi tập thể Những bài đồng dao thường có đặc điểm về ngôn ngữ rất giản dị, dân dã, mộc mạc, hồn nhiên và ngộ nghĩnh Dễ nhận ra trong các bài đồng dao, biên pháp nói ngược, trái với logic thực tế được sử dụng rất tiêu biểu Chính sự đảo ngược này khiến trò chơi tăng thêm phần ngộ nghĩnh phù hợp với không khí vui chơi, kích thích tính tò mò

Mặt khác nội dung của những bài đồng dao cung cấp cho trẻ rất nhiều những kiến thức xung quanh như các bài hát gọi mẹ, gọi ghé của trẻ mục đồng, chủ đề nghề nghiệp, các loại hoa quả, động vật:

“Con gà cục tác lá chanh Con lợn ủi ỉn mua hàng cho tôi Con chó khóc đứng khóc ngồi

Bà ơi! đi chợ mua tôi đồng riềng”

Quan trọng nhất là các bài đồng dao trong những trò chơi dân gian mang tính giáo dục cao, đặc biệt là giáo dục kỹ năng cho trẻ được lồng vào rất tinh tế

“Ù à, ù ập Mười ngón tay Ngón đi cày Ngón tát nước Ngón cầm lược Ngón chải đầu Ngón đi trâu Ngón đi cấy Ngón cầm bay Ngón đánh cờ Ngón chèo đò Ngón dò biển Tôi ngồi đếm Mười ngón tay”

Như vậy, ý nghĩa giáo dục của bài đồng dao đã nhẹ nhàng cho trẻ biết tự giác nhận nhiệm vụ, biết chấp nhận sự phân công, tham gia hoạt động cùng với những người xung quanh, hợp tác tích cực hoàn thành công việc để đạt được kết quả cao nhất cho mọi người Từ đó đã hình thành và rèn luyện cho trẻ năng lực sống vô cùng quan trọng, đặc biệt là năng lực hợp tác, làm việc nhóm

2.4.4 Gần gũi thiên nhiên

Trong trò chơi, con người và thiên nhiên gắn bó chặt chẽ với nhau, thiên nhiên trở nên có hồn và gẫn gũi với trẻ Những trò chơi được sử dụng vật dụng thiên nhiên chiếm ưu thế lớn Những viên sỏi nhỏ được sử dụng trong trò ô ăn quan hay 10 que tre và 1 trái bưởi non để chơi chuyền thẻ,…

Trò chơi dân gian được sáng tạo dựa trên sự mô phỏng của những hoạt động của con người trong cuộc sống nhưng nó hoàn toàn không gò bó, nghiêm ngặt theo sự thay đổi của cuộc sống xã hội, ít nhiều mang tính ổn định và đã trở thành cái hồn của văn hóa dân gian cho dân tộc Việt Nam

2.4.5 Địa điểm linh hoạt

Trò chơi dân gian đa dạng, phong phú các phương thức, loại hình chơi khác nhau: vận động mạnh (chạy, nhảy, dùng lực,…), vận động nhẹ nhàng uyển chuyển, sử dụng trí tuệ, khéo léo,… Chính vì vậy, việc tổ chức có nhiều lựa chọn ở nhiều địa điểm khác nhau trong không gian nhỏ hẹp hay ở những nơi thoáng rộng đều được

Như vậy, việc lựa chọn tổ chức trò chơi dân gian cho học sinh Tiểu học không những cung cấp những kiến thức về giá trị văn hóa dân tộc mà với những đặc điểm mà tiêu biểu nhất là chỉ diễn ra khi có 2 người trở lên, cần sự tương tác giữa người chơi với nhau sẽ góp phần hiệu quả phát triển kỹ năng hợp tác cho học sinh Tiểu học

3 Những lợi thế và khả năng của trò chơi dân gian trong việc phát triển năng lực hợp tác cho HSTH

Với những đặc điểm, tính chất đặc trưng, hoạt động vui chơi trò chơi dân gian là sẽ có tác động mạnh mẽ đến con người, đặc biệt với học sinh Tiểu học

Lựa chọn và tổ chức một số trò chơi dân gian cho học sinh Tiểu học là con

đường cũng như là phương tiện giúp định hướng và rèn luyện những năng lực

tốt nhất, đặc biệt là năng lực hợp tác cho học sinh trong những bước chập chững

đầu tiên bước vào các mối quan hệ xã hội rộng lớn hơn nhà

3.1 Trò chơi dân gian là hình thức phát triển năng lực hợp tác cho học sinh

Khoa học đã chứng minh: trí não trẻ phát triển hoạt động nhiều không những trong lúc học mà cả ngay trong lúc chơi Tham gia vào các hoạt động của trò chơi trẻ không những được giải tỏa những căng thẳng mệt mỏi mà còn là cơ

hội để rèn luyện bản thân

Do vậy, trò chơi dân gian là một trong những hoạt động tốt, là điều kiện tối ưu để trẻ phát triển trí tuệ, phát huy sáng tạo, cùng những năng lực cần thiết cho bản thân Sau cuộc chơi, các em sẽ có cảm giác tinh thần sảng khoái trong một thân thể khỏe mạnh, khắc phục được tình trạng ù lì, rụt rè ở một số em khiến các em tự tin hơn trước đám đông, dám bày tỏ ý kiến của bản thân và hành động tập thể cùng mọi người Bởi có sự hợp sức của nhiều người cùng tham gia

trong một trò chơi cho nên sự hợp tác cùng bắt tay vào làm việc là rất quan

trọng để có thể đạt được hiệu quả cao nhất Vì thế, người chơi luôn phải cùng nhau, cùng hỗ trợ nhau để tổ chức thành công dù chỉ là một trò chơi đơn giản, nhỏ nhoi Chính trong lúc bày trò chơi cùng nhau, các em sẽ có điều kiện để hiểu nhau, lắng nghe ý kiến, hỗ trợ nhau để cùng đưa ra quyết định hành động sao cho đạt kết quả cao nhất

3.2 Trò chơi dân gian với đặc điểm lứa tuổi học sinh Tiểu học

Với đặc điểm lứa tuổi Tiểu học, các em mới bước đầu việc hình thành nhân cách và trau dồi những năng lực cho bản thân, nhưng việc hình thành còn khó khăn trong việc tích lũy những kiến thức lý thuyết khô khan Hơn thế, bước vào Nhà trường Tiểu học- một môi trường xã hội hoàn toàn mới, các em được

mở rộng các mối quan hệ rộng lớn hơn (thầy cô- bạn bè- anh chị,…), được trưởng thành hơn khi tự mình phải đương đầu với những tình huống giao tiếp,… tuy tất cả mới chỉ là sơ khai, đơn giản nhưng chúng đều nổi bật lên đó là nhu cầu

về khả năng giao tiếp với mọi người của học sinh Khả năng giao tiếp với mọi người cũng chính là năng lực hợp tác ở trẻ Nó đóng vị trí vai trò quan trọng trên bước đường các em trưởng thành Bởi con đường trưởng thành là vô cùng dài, khó khăn mà để tồn tại và phát triển được mỗi cá nhân phải luôn không ngừng hợp tác với mọi người xung quanh để có thể chinh phục tự nhiên hay giải quyết những vấn đề xã hội Và sẽ không thể tồn tại nếu không biết hòa nhập cũng như chấp nhận mọi người xung quanh

Mặt khác, đặc điểm lứa tuổi rất ưa vận động, hứng thú với những trò chơi

và thích được tự mình tham gia Chính vì vậy, việc phát triển cho học sinh năng

lực cần thiết, đặc biệt là năng lực hợp tác thông qua các trò chơi dân gian là một hoạt động tốt, thu hút được hứng thú của học sinh tham gia

Không chỉ vậy, đặc trưng của trò chơi dân gian mang tính tập thể cao, dễ

dàng thực hiện, vui vẻ, không đòi hỏi kỹ thuật quá cao nhưng các thành viên trong nhóm phải cùng nhau cấu kết, cùng nhau thảo luận bàn bạc để đưa ra những cách thức, mẹo chơi để cả đội có thể giành chiến thắng, giành được mục đích của cá nhân cũng như tập thể người chơi

 Từ đó, ta có thể khẳng định rằng việc lựa chọn để tổ chức trò chơi dân

gian là lợi thế đặc biệt trong phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học

Bởi thông qua các hoạt động trò chơi dân gian, các em không chỉ tự mình tìm hiểu tăng vốn hiểu biết về văn hóa dân gian Việt Nam mà hơn thế nữa, chúng còn giúp học sinh:

- Tạo cơ hội cho học sinh chơi và làm việc hòa hợp với mọi người xung quanh

- Giúp học sinh học cách tham gia các hoạt động nhóm

- Tạo cảm giác thân thiện, tôn trọng quyền lợi của người khác qua việc chia sẻ và thay phiên nhau thực hiện một nhiệm vụ

- Hòa nhập với bạn bè

- Lắng nghe kiến mọi người

- Tự tin bày tỏ quan điểm với tất cả thành viên trong nhóm

- Tìm cách giải quyết những khó khăn mâu thuẫn, chấp nhận sự thỏa hiệp với mọi người

- Chấp nhận sự phân công công việc mà trưởng nhóm đã giao cho các thành viên trong nhóm và giúp đỡ nhau hoàn thành nhiệm vụ đó xuất sắc nhất

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Trong chương 1, chúng tôi đã nghiên cứu và nhận ra một số vấn đề:

Năng lực hợp tác là một trong những năng lực quan trọng, quyết định đến

sự trưởng thành và thành công trong giai đoạn hình thành nhân cách (giai đoạn Tiểu học) ở học sinh Tiểu học Trẻ mới bước vào một môi trường xã hội lớn hoàn toàn mới với có mối quan hệ mới, hoạt động mới,… Cùng với đó, là những thử thách mới đòi hỏi trẻ phải có năng lực giải quyết Trẻ không thể phát triển

mà tách rời tập thể và tập thể những người xung quan sẽ là những lực lượng hỗ trợ, giúp đỡ trẻ Vì vậy mà năng lực hợp tác rất cần được rèn luyện và phát triển đối với học sinh Tiểu học

Trò chơi dân gian là một trong những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, rất đa dạng và phong phú với nhiều loại hình và thể loại khác nhau

Nó tồn tại hàng ngàn năm bên cạnh tiến trình phát triển của con người Việt Nam Trải qua bao thăng trầm đổi thay của xã hội, chúng vẫn tồn tại và mang những giá trị tinh thần to lớn Tuy nhiên, xã hội ngày càng hiện đại con người có

xu hướng quên đi những giá trị truyền thống và đối với học sinh Tiểu học, các trò chơi dân gian trở thành những gì đó xa lạ và rất ít khi chơi nên những hiểu biết về chúng còn rất hạn chế

Trò chơi dân gian không chỉ đem đến cho con người sự giải trí đơn thuần như các trò chơi khác mà nó còn mang những ý nghĩa giáo dục cao về khả năng tính toán (ô ăn quan), khả năng tư duy, phản xạ nhanh (cờ tướng, cơm canh rau muống), phát triển vận động cho người tham gia và đặc biệt với đặc điểm là những trò chơi tập thể, dễ chơi, dễ học, dễ tổ chức với mọi đối tượng nên nó có khả năng tích hợp phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học

Và từ đó thấy được tầm quan trọng của việc lựa chọn và tổ chức cho học sinh Tiểu học để phát triển năng lực hợp tác với những trò chơi hấp dẫn, lôi cuốn học sinh tham gia tích cực từ đó đạt được hiệu quả như mong muốn

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN 2.1 Mục đích nghiên cứu thực trạng

- Tìm hiểu nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của trò chơi dân gian trong việc phát triển năng lực hợp tác ở học sinh Tiểu học

- Tìm hiểu thực trạng học sinh Tiểu học về sự hiểu biết về năng lực hợp tác và tham gia các trò chơi dân gian để phát triển năng lực

2.2 Khái quát quá trình khảo sát thực nghiệm

2.2.2 Vài nét về phạm vi nghiên cứu

- Trong khuôn khổ phạm vi đề tài, chúng tôi tiến hành khảo sát bằng bảng

hỏi 35 giáo viên đang trực tiếp giảng dạy tại một số trường Tiểu học: Tiểu học

Hoàng Diệu, Tiểu học Bê Tông, Tiểu học Tân Tiến, Tiểu học Lương Mỹ (Huyện Chương Mỹ, TP Hà Nội) Tất cả các thầy cô giáo đều có trình độ từ trung cấp

sư phạm đến Đại học sư phạm chuyên ngành Giáo dục Tiểu học và có thâm niên công tác từ 2- 12 năm, trong đó phần lớn là 4-10 năm công tác

- Để nắm được thực trạng sự hiểu biết và mức độ chơi các trò chơi dân gian tập thể phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học, chúng tôi đã tiến

hành khảo sát trên 256 học sinh thuộc 2 trường Tiểu học: Tiểu học Hoàng Diệu

và Tiểu học Bê Tông Do khuôn khổ khả năng của đề tài, chúng tôi chỉ làm khảo sát trên giấy bằng bảng hỏi, bởi vậy đối tượng chủ yếu là học sinh khối lớp 3, 4,

5, có những đặc điểm, điều kiện giáo dục tương đương nhau

Nhìn chung, điều kiện cơ sở vật chất ở 2 trường tiểu học được chọn khảo sát học sinh đều đảm bảo được việc dạy học của giáo viên và học tập, vui chơi của học sinh Cả 2 trường đều đạt trường chuẩn với cơ sở vật chất khang trang,

trường khá eo hẹp, khu vui chơi cho học sinh còn hạn chế Đặc biệt là sĩ số học sinh trong 1 lớp học khá là đông, Trường Tiểu học Hoàng Diệu có lớp lên tới 52 học sinh, trường Tiểu học Bê Tông có lớp lên tới 56 học sinh, trung bình sĩ số của lớp dao động từ 40-47 học sinh trên một lớp học Nhà trường đã tạo điều kiện cho cô và trò tổ chức những hoạt động ngoài giờ lên lớp nhưng do chương trình học còn hạn chế và thời gian có hạn nên việc lựa chon và tổ chức các trò chơi đặc biệt là trò chơi dân gian cho học sinh nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh còn hạn chế

- Việc thực nghiệm khảo sát bằng bảng hỏi đối với học sinh và giáo viên, thống kê số liệu sử dụng công thức toán học để tính toán các tham số đặc trưng giúp cho việc đánh giá chính xác và khách quan

Công thức tính như sau:

2.2.3 Nội dung thực nghiệm khảo sát

- Tìm hiểu về nhận thức của giáo viên về việc lựa chọn và tổ chức một số trò chơi dân gian nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học

- Tìm hiểu mức độ hiểu biết, mức độ hứng thú và nhận thức của học sinh

về việc tham gia các trò chơi dân gian

2.2.4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu thực trạng, chúng tôi tiến hành kết hợp các phương pháp nghiên cứu như:

- Sử dụng phiếu thăm dò ý kiến một số giáo viên đang trực tiếp giảng dạy các lớp ở trường Tiểu học Hoàng Diệu, Tiểu học Bê Tông, Tiểu học Tân Tiến, Tiểu học Lương Mỹ (Phụ lục 1)

- Sử dụng phiếu thăm dò học sinh các khối lớp tại 2 trường Tiểu học Hoàng Diệu và Tiểu học Bê Tông (Phụ lục 2)

- Trao đổi với giáo viên về việc lựa chọn và tổ chức trò chơi dân gian nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học

2.3 Kết quả thực nghiệm nghiên cứu

2.3.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về tổ chức trò chơi dân gian

đối với việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học ở 2 trường Tiểu học làm thực nghiệm

 Nhận thức của giáo viên về năng lực hợp tác

Biểu đồ 1: Biểu đồ thể hiện tỷ lệ phần trăm nhận thức của giáo viên

về năng lực hợp tác

Theo bảng kết quả trên ta thấy:

Hầu hết giáo viên được hỏi cho rằng năng lực hợp tác là khả năng tương tác lẫn nhau, trong đó cá nhân thể hiện sự tự giác, tích cực, trách nhiệm trong công việc chung và cùng đưa ra hướng giải quyết chiếm 91.4%

Một số ít cho rằng là khả năng tạo ra cái mới, suy nghĩ ra cái mới có tính hữu dụng, có ích cho bản thân và cộng đồng chiếm 8.6%

Không ai đồng tình với quan điểm năng lực hợp tác là khả năng tương tác nhau nhưng cá nhân phụ thuộc vào người khác, không tích cự đóng góp và không có trách nhiệm với cộng đồng

Và cho đều cho rằng biểu hiện của năng lực hợp tác ở học sinh Tiểu học

cơ bản chính là về sự phối hợp hoạt động cùng các thành viên khác cùng thực hiện nhiệm vụ chung

Kết quả trên chứng tỏ, thầy cô giáo Tiểu học đã nhận thức đúng đắn về đặc điểm cơ bản của năng lực hợp tác đối với mỗi người nói chung và đối với học sinh Tiểu học nói riêng

 Nhận thức của giáo viên Tiểu học về sự cần thiết và ý nghĩa của việc phát

triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học thông qua các trò chơi dân gian

Bảng 1: Nhận thức của giáo viên về sự cần thiết của việc phát triển năng lực

hợp tác cho học sinh Tiểu học thông qua các trò chơi dân gian

Qua bảng số liệu, chúng tôi nhận thấy đa số giáo viên đều thấy được việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học là rất cần thiết và quan trọng

Và đa số thầy cô đều cho rằng phát triển năng lực hợp tác qua các trò chơi dân gian đem lại rất nhiều ý nghĩa tích cực đối với học sinh Tiểu học Đó chính

là việc thỏa mãn những nhu cầu giao tiếp trong các hoạt động, là con đường và phương tiện thuận lợi cho học sinh tham gia vào các hoạt động tập thể, giúp cho các em tự tin giải quyết mọi tình huống và từ đó, hình thành năng lực cần thiết cho các em

Kết quả trên chứng tỏ, giáo viên Tiểu học đã nhận thức đúng vai trò, ý nghĩa của việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh, và coi đây là nhiệm vụ quan trọng ở trường học cần thực hiện Và hoạt động để đẩy nhanh việc phát triển năng lực quan trọng đó của học sinh đó chính là thông qua các trò chơi tập thể

 Nhận thức của giáo viên về khả năng của trò chơi dân gian đối với việc

phát triển kỹ năng hợp tác cho học sinh Tiểu học

Bảng 2: Nhận thức của giáo viên về khả năng của trò chơi dân gian đối với

việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học

để thực hiện nhiệm vụ

 Nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc lựa chọn và tổ chức

trò chơi dân gian nhằm phát triển năng lực hợp tác của học sinh Tiểu học

Bảng 3: Nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc lựa chọn và tổ

chức trò chơi dân gian cho học sinh Tiểu học

Từ bảng số liệu cho thấy giáo viên nhận thức rõ được về vai trò và ý nghĩa quan trọng của lựa chọn và tổ chức trò chơi dân gian nhằm giáo dục năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học Bởi trò chơi dân gian dễ dàng chơi, dễ dàng phối hợp nhưng không phải trò nào cũng an toàn và đem lại hiệu quả phát triển năng lực hợp tác cho trẻ đạt hiệu quả cao

 Thực trạng về lựa chọn và tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học

để phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học

Biểu đồ 2: Biểu đồ thể hiện thực trạng lựa chọn và tổ chức trò chơi dân gian

nhằm phát triển năng lực hợp tác ở trường Tiểu học

Từ biểu đồ trên ta thấy:

Đa số giáo viên Tiểu học hiện nay đã chú trọng đến việc lựa chọn và tổ chức trò chơi dân gian cho học sinh với mục đích giáo dục và phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học Thầy cô thường xuyên (43%), thỉnh thoảng (51%) tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi dân gian

Tuy nhiên, việc lựa chon và tổ chức hợp lý thì vẫn phải thực hiện theo thời khóa biểu của trường, không hẳn được đúng quy trình và hiệu quả Bởi những khó khăn cơ bản mà đa số thầy cô đều nhận thấy như sĩ số quá đông, không gian còn chật hẹp, thời gian hạn chế,…

43%

51%

6%

Thường xuyên Thỉnh thoảng

Ý kiến khác

 Nhận xét chung

Qua kết quả khảo sát, điều tra nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng

về việc lựa chọn, tổ chức một số trò chơi dân gian nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học cũng như các trò chơi mà thầy cô đã lựa chọn, tổ chức cho học sinh, chúng tôi rút ra một số nhận xét sau:

+ Ƣu điểm

Phần lớn giáo viên đều nhận thức thấy được tầm quan trọng của việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học thông qua một số trò chơi dân gian Thầy cô đều coi đó chính là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình giáo dục và phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh

Đa số thầy cô đều nhận thức được vai trò của trò chơi dân gian trong việc giáo dục và phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học Họ chỉ ra được những lựa chọn và tổ chức những trò chơi dân gian mà thầy cô thường sử dụng khi tổ chức cho học sinh

+ Hạn chế

Tuy nhận thức được tầm quan trọng của trò chơi dân gian trong việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học nhưng việc lựa chọn và tổ chức cho học sinh tham gia thì thầy cô còn chỉ ra những khó khăn thực tế ở trường Tiểu học hiện nay dẫn đến việc thực hiện các hoạt động bị co hẹp lại và không đạt được hiệu quả như mong muốn

Chính vì vậy, việc lựa chọn và tổ chức trò chơi dân gian với mục đích của

đề tài là rất quan trọng Trong kho tàng dân gian Việt Nam, trò chơi dân gian là

vô số nhưng với đặc tính của từng trò chơi thì không phải trò chơi nào cũng mang lại khả năng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học Hơn thế nữa, việc lựa chọn các trò chơi để tổ chức cho học sinh từ trước đến nay vẫn là những trò chơi quen thuộc khiến học sinh chưa có hứng thú với các hoạt động và không tự tổ chức chơi được trong các giờ ra chơi như: kéo co (khá nguy hiểm với người chơi và người xunh quang nếu không có sự giám sát của người lớn)

2.3.2 Thực trạng học sinh Tiểu học trong việc hiểu biết và tham gia các trò chơi- trò chơi dân gian ở trường học

 Mức độ hứng thú của học sinh với việc tham gia các trò chơi

Biểu đồ 3: Biểu đồ thể hiện mức độ hứng thú của học sinh với việc tham gia

các trò chơi

Từ kết quả trên có thể thấy rằng, đa số các em học sinh đều thích và vô cùng có hứng thú, hào hứng khi tham gia các trò chơi Bởi tâm lý trẻ thơ còn vô

cùng ham chơi, ưa vận động, và thích được trải nghiệm

 Thực trạng các hoạt động trò chơi mà học sinh Tiểu học thích chơi

Bản khảo sát đưa ra các hoạt động trò chơi như trò chơi dân gian, trò chơi điện tử (như là các trò chơi trực tuyến trên các thiết bị điện tử thông minh, trò chơi hiện đại (bóng đá, cầu lông,…) và ý kiến cá nhân của các em về loại trò chơi khác mà các em thích chơi Và đã thu được kết quả như sau:

Bảng 4: Thực trạng các hoạt động trò chơi mà HSTH thường chơi ở trường

sẽ nhận được sự hứng thú, tích cực tham gia của các em và đạt được hiệu quả

53.5

42.2

0 10 20 30 40 50 60

Đặc biệt có nhiều học sinh lựa chọn đáp án khác nhưng khi được yêu cầu nên ra loại trò chơi em thích thì học sinh lại viết một số trò như: nhảy dây, rồng rắn lên mây, bịt mắt bắt dê,… nhưng lại không lựa chọn phương án là trò chơi dân gian mà chọn ý kiến khác Điều đó cho thấy hiểu biết của học sinhvề trò chơi dân gian còn hạn chế, các em chưa biết những trò đó chính là trò chơi dân

 Với số lượng người tham gia chơi trò chơi

Bảng 5: Số lượng người tham gia cùng chơi mà học sinh Tiểu học thích chơi

Kết quả trên đã cho thấy học sinh có hứng thú, và có xu hướng tích cực tham gia các hoạt động tập thể, có sự liên kết với mọi người xung quanh Tuy nhiên, vẫn còn một số bạn còn khép mình, thích chơi một mình không chia sẻ với những bạn bè xung quanh

 Hiểu biết của học sinh Tiểu họcvề hợp tác và hợp tác trong trò chơi dân

gian để giành chiến thắng

Biểu đồ 4: Biểu đồ thể hiện lựa chọn phương án chơi trò chơi đồng đội để

giành chiến thắng

Qua biểu đồ trên, ta có thể nhận thấy, hầu hết học sinh đều chọn phương

án B:Phối hợp ăn ý với đồng đội Chứng tỏ, học sinh đã nhận thấy để chiến

thắng trò chơi đồng đội, mỗi thành viên phải phối hợp ăn ý với đồng đội để cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ nhanh và chính xác nhất Điều đó là đáp án hợp lý, chính xác, từ sự phối hợp hợp tác đó mà cả đội sẽ giành được chiến thắng của trò chơi, mang lại kết quả cao Tuy nhiên, bên cạnh đó còn khá nhiều học sinh vẫn lựa chọn các phương án không hợp lý A, C và D với tỷ lệ còn tương đối cao

Chính vì vậy, học sinh đã lựa chọn mức độ hiểu biết của mình về hiểu biết

và thu được kết quả như sau:

Biểu đồ 4: Biểu đề thể hiện hiểu biết của học sinh về năng lực hợp tác

Qua biểu đồ trên, ta có thể nhận thấy đa số học sinh chọn đáp án đúng A cho rằng hợp tác đó chính là phối hợp cùng nhau và đưa ra phương án chung để giải quyết nhiệm vụ

Số còn lại chiếm 7% chọn các đáp án không chính xác B, C, D

Như vậy, đa số học sinh đều nhận thức đúng đắn về hợp tác và đưa ra phương án lựa chọn biểu hiện của hợp tác qua bí quyết giành chiến thắng khi tham gia các trò chơi dân gian nhiều người một đội Tuy nhiên, còn một số bạn

0 20 40 60 80 100

vẫn chưa hiểu rõ thế nào mới là hợp tác, cho nên lựa chọn bí quyết chiến thắng trò chơi vẫn chưa hợp lý và chính xác

 Nhận xét chung

Qua việc khảo sát điều tra học sinh để đánh giá thực trạng hiểu biết và tham gia các trò chơi dân gian phát triển năng lực hợp tác ở trường Tiểu học, chúng tôi đưa ra những nhận xét như sau:

2.4 Thực trạng phát triển năng lực hợp tác của học sinh Tiểu học thông qua một số trò chơi dân gian đƣợc lựa chọn và tổ chức

Trong khuôn khổ đề tài và khả năng nghiên cứu, chúng tôi chỉ đưa ra được các tiêu chí lựa chọn các trò chơi dân gian phù hợp với các tiêu chí đánh giá về sự phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học ở 2 trường thực nghiệm

Dựa trên cơ sở nghiên cứu về trò chơi dân gian trên và những biểu hiện của năng lực hợp tác ở học sinh Tiểu học trong các trò chơi dân gian (đã trình bày ở chương 1) chúng tôi cho rằng, năng lực hợp tác của học sinh tiểu học thông qua các trò chơi dân gian được biểu hiện bằng các chỉ số đánh giá như sau:

- Trẻ biết trao đổi, bàn bạc với nhau để đưa ra cách thực hiện nhiệm cụ của trò chơi

- Trẻ cởi mở, chấp nhận sự phân công của người trưởng trò và của các bạn trong nhóm

- Trẻ biết phối hợp hoạt động với các bạn trong nhóm, lớp để thực hiện nhiệm vụ được giao chung

- Trẻ có thái độ tích cực, thân thiện với các bạn, biết cách lắng nghe thương lượng khi xảy ra mâu thuẫn với người khác

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2

Trong chương 2, chúng tôi đã thực nghiệm và nhận thấy một số vấn đề sau: Học sinh Tiểu học đa số thích và hứng thú với các trò chơi dân gian khi được chơi tập thể cùng bạn bè ở trường Tuy nhiên, học sinh vẫn chưa có những hiểu biết nhiều về các trò chơi tập thể dân gianViệt Nam còn chưa cao

Về phía thầy cô giáo đang giảng dạy tại các trường, nhìn chung thầy cô đều nhận thấy rõ tầm quan trọng của năng lực hợp tác đối với học sinh Tiểu học và thông qua các trò chơi dân gian là phương tiện hữu hiệu để phát triển năng lực

Tuy nhiên, thực trạng việc lựa chọn và tổ chức trò chơi dân gian phát triển năng lực hợp tác của thầy cô có mặt tích cực và hạn chế nhất định Trên thực tế khảo sát, giáo viên đã cố gắng lựa chọn và tổ chức một số trò chơi dân gian nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học nhưng việc lựa chọn còn nhiều hạn chế và khâu tổ chức còn gặp khó khăn trong khâu xây dựng quy trình

tổ chức

Những nhận định trên là cơ sở thực tiễn quan trọng để chúng tôi xây dựng quy trình lựa chọn và tổ chức trò chơi dân gian nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Tiểu học