tieu luan lịch sử tư tưởng chính trị Tư tưởng pháp trị hàn phi tử và ý nghĩa đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam

MỞ ĐẦU Cuộc chiến tranh Việt Nam đã qua đi hơn bốn mươi năm, đất nước đang từng bước khắc phục hậu quả của cuộc chiến tranh và đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội. Từ sau công cuộc đổi mới đất nước năm 1986, Việt Nam ngày càng đẩy mạnh công cuộc xây dựng một đất nước hòa bình, ổn định, phát triển về mọi mặt, trên mọi lĩnh vực, mọi phương diện của đời sống xã hội. Qua đó, từng bước mở rộng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy công nghiệp hóa hiện đại hóa ngày càng vững mạnh, và xây dựng một đất Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, từng bước cải thiện, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, đáp ứng đầy đủ mọi nhu cầu cần thiết của người dân, làm cho nhân dân được sống trong bầu không khí ấm no, tự do, hạnh phúc Để làm được điều đó, tất yếu Việt Nam phải xây dựng được hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được hoàn thiện và vững mạnh, phát huy vai trò triệt để của nền nhà nước pháp quyền đó. Tuy nhiên do xuất phát điểm của Việt Nam là một nước nghèo nàn, lạc hậu và chịu sự ảnh hưởng nặng nề của cuộc chiến tranh cho nên trong quá trình đó, Việt Nam cần phải nâng cao hoạt động quản lý của nhà nước ngoài ra tích cực, chủ động trong việc tiếp thu những tư tưởng, quan điểm trong quản lý xã hội của các nước tiến bộ trên thế giới nhằm hoàn thiện bộ máy pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Việt Nam. Việc tiếp thu đó chính là tiếp thu những kinh nghiệm, những sản phẩm, những giá trị tốt đẹp mà đã qua quá trình kiểm nghiệm lâu dài, bỏ qua những bước phát triển mài mò và tiến đến xây dựng thành công và hoàn thiện nhà nước pháp quyền ở Việt Nam. Trong những tư tưởng về pháp trị của nhân loại, ngoài việc dựa trên nền tảng là chủ nghĩa Mác – Lênin, chúng ta không thể không thể đến nền pháp trị của đất nước Trung Quốc mà cụ thể là tư tưởng về pháp trị của Hàn Phi, một nhà triết gia nổi . Tuy những quan điểm của ông vẫn còn những nét hạn chế và sơ khai tuy nhiên những quan điểm đó đã để lại những giá trị to lớn, tốt đẹp cho việc xây dựng môt đất nước tiến bộ, công bằng, giàu đẹp. Có thể nói quan điểm về Pháp trị của Hàn Phi Tử đã để lại cho đất nước Trung Quốc nói riêng và cho cả nhân loại nói chung những giá trị to lớn trong việc xây dựng và phát triển xã hội bằng pháp luật. Đối với Việt Nam, những quan điểm của Hàn Phi Tử đã đem lại những bài học quý báu trong công cuộc xây dựng hệ thống pháp quyền hoàn thiện, tiến bộ, một xã hội công bằng, văn minh, giàu đẹp góp phần vào quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, đưa đất nước tiến lên xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa. Đó là lý do em chọn vấn đề này

MỤC LỤC

Lời mở đầu………1 Nội dung……….3 CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG……… 3

1 Bối cảnh lịch sử xã hội Trung Quốc trong thời Hàn Phi Tử………….3

2 Đôi nét về Hàn Phi Tử……… CHƯƠNG 2: TƯ TƯỞNG PHÁP TRỊ CỦA HÀN PHI TỬ……… 1.Nội dung tư tưởng Pháp trị của Hàn Phi Tử………

2 Vai trò của tư tưởng Pháp trị của Hàn Phi Tử trong xã hội Trung Quốc lúc bấy giờ……… 2.1 Những thành tựu trong tư tưởng Pháp trị của Hàn Phi Tử………… 2.2 Những hạn chế trong tư tưởng Pháp trị của Hàn Phi Tử……… CHƯƠNG 3: Ý NGHĨA CỦA TƯ TƯỞNG PHÁP TRỊ CỦA HÀN PHI

TỬ ĐỐI VỚI CÔNG CUỘC XÂY DỰNG ĐÂT NƯỚC VIỆT NAM NÓI CHUNG VÀ CÔNG CUỘC XÂY DỰNG QUÊ HƯƠNG BẾN TRE NÓI RIÊNG……… Kết luận……… Tài liệu sử dụng

MỞ ĐẦU

Cuộc chiến tranh Việt Nam đã qua đi hơn bốn mươi năm, đất nướcđang từng bước khắc phục hậu quả của cuộc chiến tranh và đi lên xây dựngchủ nghĩa xã hội Từ sau công cuộc đổi mới đất nước năm 1986, Việt Namngày càng đẩy mạnh công cuộc xây dựng một đất nước hòa bình, ổn định,phát triển về mọi mặt, trên mọi lĩnh vực, mọi phương diện của đời sống xãhội Qua đó, từng bước mở rộng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa, thúc đẩy công nghiệp hóa hiện đại hóa ngày càng vững mạnh, và xâydựng một đất Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh,từng bước cải thiện, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, đáp ứng đầy đủmọi nhu cầu cần thiết của người dân, làm cho nhân dân được sống trong bầukhông khí ấm no, tự do, hạnh phúc

Để làm được điều đó, tất yếu Việt Nam phải xây dựng được hệ thống chínhtrị xã hội chủ nghĩa, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đượchoàn thiện và vững mạnh, phát huy vai trò triệt để của nền nhà nước phápquyền đó Tuy nhiên do xuất phát điểm của Việt Nam là một nước nghèonàn, lạc hậu và chịu sự ảnh hưởng nặng nề của cuộc chiến tranh cho nêntrong quá trình đó, Việt Nam cần phải nâng cao hoạt động quản lý của nhànước ngoài ra tích cực, chủ động trong việc tiếp thu những tư tưởng, quanđiểm trong quản lý xã hội của các nước tiến bộ trên thế giới nhằm hoàn thiện

bộ máy pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Việt Nam Việc tiếp thu đó chính làtiếp thu những kinh nghiệm, những sản phẩm, những giá trị tốt đẹp mà đãqua quá trình kiểm nghiệm lâu dài, bỏ qua những bước phát triển mài mò vàtiến đến xây dựng thành công và hoàn thiện nhà nước pháp quyền ở Việt

Nam Trong những tư tưởng về pháp trị của nhân loại, ngoài việc dựa trênnền tảng là chủ nghĩa Mác – Lênin, chúng ta không thể không thể đến nềnpháp trị của đất nước Trung Quốc mà cụ thể là tư tưởng về pháp trị của HànPhi, một nhà triết gia nổi Tuy những quan điểm của ông vẫn còn những néthạn chế và sơ khai tuy nhiên những quan điểm đó đã để lại những giá trị tolớn, tốt đẹp cho việc xây dựng môt đất nước tiến bộ, công bằng, giàu đẹp.

Có thể nói quan điểm về Pháp trị của Hàn Phi Tử đã để lại cho đất nướcTrung Quốc nói riêng và cho cả nhân loại nói chung những giá trị to lớntrong việc xây dựng và phát triển xã hội bằng pháp luật Đối với Việt Nam,những quan điểm của Hàn Phi Tử đã đem lại những bài học quý báu trongcông cuộc xây dựng hệ thống pháp quyền hoàn thiện, tiến bộ, một xã hộicông bằng, văn minh, giàu đẹp góp phần vào quá trình hội nhập kinh tế quốc

tế, đưa đất nước tiến lên xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa Đó là lý do

em chọn vấn đề này

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG

1 Bối cảnh lịch sử xã hội Trung Quốc trong thời Hàn Phi Tử

Lịch sử xã hội Trung Quốc trong thời đại của Hàn Phi Tử hay nói kháchơn là thời kỳ Xuân Thu – Chiến Quốc có bước phát triển rực rỡ, đây là giaiđoạn mà chế độ chiếm hữu nô lệ dần tan rã và hình thành nên chế độ phongkiến ở Trung Quốc Dưới thời Hàn Phi Tử, nền kinh tế có bước phát triểnmạnh mẽ, công cụ lao động ngày càng phát triển, nghề sắt phát triển ở trình

độ cao nhờ đó thúc đẩy sự phát triển của ngành nông nghiệp với việc mởrộng đất đai, đồn điền, canh tác ruộng đất, kéo theo sự phát triển mạnh mẽcủa các ngành nghề thủ công nghiệp như làm đồ gốm, dệt, nuôi tằm,… Ngoài

ra sự xuất hiện của tiền tệ nhằm giải quyết các nhu cầu trao đổi, buôn bán củangươi dân

Tuy nhiên do sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế và sự hình thành cácquan hệ sản xuất thời kỳ phong kiến làm cho chế độ tư hữu về ruộng đất ngày

có xu hướng phát triển và trở thành quan hệ sở hữu thống trị Ruộng đấtthuộc về tay đa số địa chủ, lãnh chúa giàu có, trong khi nông dân nghèo phảichịu cảnh mất ruộng đất, đi làm thuê, cấy mướn cho địa chủ, lãnh chúa Dưới

sự áp bức, bóc lột nặng nề của giai cấp thống trị, địa chủ đối với nông dân đểthu lại lợi nhuận về cho mình làm cho giai cấp thống trị, địa chủ ngày cànggiàu hơn còn tầng lớp nông dân lại lâm vào cảnh khó khăn, nghèo khổ hơnbao giờ hết Thêm vào đó là chiến tranh, loạn lạc liên miên, quan lại tham ô,

tham nhũng, ăn chơi xa đọa, suy thoái đạo đức Những yếu tố trên làm cho xãhội ngày càng bị tha hóa, mâu thuẫn xã hội ngày càng trở nên gây gắt, đấtnước lâm vào tình trạng khốn cùng

Những tư tưởng, quan điểm về Pháp trị của Hàn Phi Tử ra đời như một ngọnđuốc soi sáng, dẫn đường để giúp đất nước thoát khỏi những khó khăn, sắpxếp lại trật tự xã hội, nhằm duy trì một xã hội thống nhất, ổn định và pháttriển phồn thịnh

2 Đôi nét về Hàn Phi Tử

Hàn Phi Tử sinh vào khoảng năm 280 mất năm 233 trước công nguyên,

là một vị công tử vương thất của nước Hàn từ nhỏ đã nổi tiếng là một ngườithông minh, học giỏi Tuy xuất thân từ tầng lớp quý tộc nhưng ông luôn cămghét những bọn quý tộc bảo thủ và luôn xem trọng những người giỏi phápthuật, mang tinh thần cách mạng, tiến bộ Ông luôn say mê nghiên cứu cả vềđạo Nho, đạo Lão và về những học thuyết Pháp Là học trò của Tuân Tử, bạnhọc của Lý Tư và là người giúp Tần Thủy Hoàng sử dụng đường lối chính trịcủa Pháp gia để thống nhất đất nước Hàn Phi Tử dành trọn cả cuộc đời mìnhcho lý tưởng chính trị để giúp vua trị nước, với mong muốn làm cho đất nướcluôn thống nhất, phát triển thịnh vượng, phồn vinh Do là một nhà tư tưởnggiỏi, học rộng, tài cao và được nhà vua trọng dụng cho nên ông bị quan trongtriều đình ghét, tìm cách làm cho Hàn Phi Tử ngồi tù và chết vào năm 233.Ông đã để lại cho đời cuốn “ Hàn Phi Tử” gồm thiên và hơn 10 vạn từ Cuốnsách thể hiện những tư tưởng của ông về thế giới , lịch sử xã hội và đạo đứcđặc biệt là về luật pháp với tư cách là một hệ thống pháp trị duy nhất vàthống nhất có giá trị cho đến ngày hôm nay

CHƯƠNG 2: TƯ TƯỞNG PHÁP TRỊ CỦA HÀN

PHI TỬ1.Nội dung tư tưởng Pháp trị của Hàn Phi Tử

Tư tưởng về sử dụng luật pháp để trị dân, thống nhất đất nước xuất hiện

từ khá sớm trong lịch sử cổ đại Trung Quốc nhưng mãi đến Hàn Phi Tử, tưtưởng này mới được ra đời một cách hoàn chỉnh nhất và phát huy một cáchmạnh mẽ những giá trị của nó vào việc cai trị đất nước

Ở thời đại trước, Khổng Tử với quan điểm Nho giáo của mình đã ra sức phảnđối việc dùng luật pháp để cao trị đất nước mà phải dùng “nhân” để trị, đểgiáo hóa con người, ông khẳng định: “ Nếu nhà cầm quyền chuyên dùngpháp chế, cấm lệnh mà dẫn dắt dân chúng, chuyên dùng hình phạt mà trị dân,thì dân sợ mà chẳng phạm pháp đó thôi, chớ họ chẳng biết hổ ngươi Vậymuốn dẫn dắt dân chúng nhà cầm quyền phải dùng đức hạnh; muốn trị dân

mà nhà cầm quyền phải dùng lễ tiết thì chẳng những dân biết hổ ngươi, họ lạicòn cảm hóa mà trở nên tốt lành” (Luận ngữ, Vi chính,3) (1) Ở đây, đứng trênlập trường của một nhà Nho gia, Khổng Tử đã ra sức kêu gọi các nhà cầmquyền hay nói khác hơn là các vua, quan không nên dùng hình phạt mà thayvào đó là sử dụng những giáo lý, đạo lý, những hành vi, cách cư xử với nhaumột cách có đạo đức để từ đó cảm hóa được người dân, làm cho người dânbiết xấu hổ, hổ thẹn mà tránh làm điều sai trái

Nhận thấy được những hạn chế trong việc lấy đạo đức làm chính sách cai trịđất nước, Hàn Phi Tử lên án phê phán những chủ trương của các nhà Nho

giáo, đồng thời kế thừa những quan điểm thời đại trước và nêu lên nhữngquan điểm, tư tưởng của mình về việc lấy pháp luật để cai trị đất nước Ôngcho rằng, thời xưa kinh tế xã hội chưa được phát triển, con người làm việc để

có thể đủ ăn, đủ mặc, cuộc sống êm đềm, không vất vả làm thuê, cuốc mướn,không tranh giành với ai và cũng không bị ai bóc lột, xã hội không loạn lạchay nói khác hơn đứng dưới góc độ của chủ nghĩa duy vật, đứng trên lậptrường của chủ nghĩa Mác – Lênin thì thời kỳ đó, chưa xuất hiện chế độ tưhữu về tư liệu sản xuất, do đó đường lối trị nước sẽ dựa trên chính sách Nhântrị, con người sẽ tự điều chỉnh mình và tự điều chỉnh cho nhau về đạo đức,làm cho đời sống của nhân dân trở nên tốt đẹp Nhưng đến thời đại của HànPhi Tử, ông cho rằng việc dùng Nhân trị cho đường lối trị nước là điều khôngthể được bởi “ Người ngày nay có năm đứa con không cho là nhiều Mỗi đứacon có năm đứa con, ông nội chưa chết mà đã có hai mươi lăm đứa cháu Vìvậy cho nên người thì đông mà của cải thì ít, làm việc vất vả mà việc nuôisống vẫn kém Cho nên dân tranh giành” (1) Ngoài ra, đứng trên quan điểmcủa Tuân Tử về “tính ác”, Hàn Phi Tử cho rằng: Con người sinh ra là ích kỷ,

vị lợi, là thích “điều lợi và tìm nó, ghét cái hại và tránh nó, đó là tính conngười” Vì vậy mà người ta “luôn chỉ lo mưu lợi cho riêng mình” (3) Do đó,trong điều kiện này, ông phê phán mạnh mẽ tư tưởng của Nho gia về việc lấyđạo lý, nhân nghĩa làm đường lối cai trị đất nước Ông đề cao vai trò củapháp luật khi cho rằng “ người tuân theo nhân nghĩa mà trị dân, để dân theonhân nghĩa chỉ là một ảo tưởng của Nho gia, làm hại cho nước vì tính conngười ta vốn ác” Và nếu chỉ dựa vào Nhân nghĩa thì việc phán xét sẽ khôngđược công bằng, khách quan và nghiêm minh, sự thiếu công bằng đó sẽ dẫnđến một đất nước loạn lạc Do đó, ông đề cao vai trò của pháp luật, nếu muốn

trị nước, trị dân, muốn xây dựng một đất nước công bằng, bình ổn, thốngnhất, thịnh vượng thì tất yếu phải dùng pháp trị để trị nước Nếu dùng pháptrị, dù xã hội có loạn lạc, bất ổn đến đâu thì cũng đều có thể trị được

Hàn Phi Tử cho rằng, “ Luật là cái được biên chép vào sổ sách, đặt nơiquan thủ, để ban khắp cho trăm họ” (Hàn Phi Tử, thiên 38) (2) Dựa vào luật

mà người dân mới biết được những điều mình cần phải làm và những điềumình không được làm Theo ông, “ Bậc minh vua chúa dùng luật như trời,dùng người như quỷ Nhưng trời thì không trái, như quỷ thì không khốn Lấy

“thế” mà hành giáo nghiêm ngặt thì kẻ nghịch không dám làm trái…Sau đópháp mới thì hành nhất trí” (Hàn Phi Tử, Định Pháp) (3) Pháp luật cần phảiđược hình thành từ “pháp, thuật, thế” và cần phải kết hợp là một trong đó lấy

“thế” là yếu tố quan trọng để quần chúng chấp hành pháp luật Có thể thấy,quan niệm của Hàn Phi Tử về pháp trị rất tiến bộ khi đưa ra được sự hìnhthành của luật pháp là phải dựa vào sự hình thành của “thế, thuật, pháp” vàkhi cho rằng luật là phải được lưu giữ lại vào sổ sách để có thể lưu truyền chomọi người cùng thực hiện theo luật pháp, tránh những làm những điều saitrái Ngoài ra ông cho rằng vua là người cai trị nhân dân bằng luật phápnhưng vua là người không cần phải là người tài cao đức rộng, cũng khôngcần làm tấm gương đạo đức cho nhân dân hay cai trị bằng sự ảnh hưởng của

cá nhân (4)

“Pháp” đó là những điều luật, luật lệ, quy định mang tính nguyên tắc,chuẩn mực, khuôn mẫu, được ghi chép, soạn thảo và được ban bố cho quầnchúng nhân dân có thể nắm được những gì mà họ có thể làm và những gì họkhông được phép làm nhằm điều chỉnh trật tự xã hội

“Thuật” đó là cách thức, phương pháp, mưu lược, thủ đoạn trong việcdùng người, tuyển người vá phán xét các sự vật, sự việc Qua đó, pháp luậtmới có thể được thực hiện và nhà vua mới có thể cai trị được đất nước Trong

“thuật”, Hàn Phi Tử nêu rõ việc nhà vua cần sáng suốt phân biệt giữa nhữngngười trung thành, tận tâm phục vụ đất nước với những kẻ gian dối, xảohuyệt, xu nịnh để từ đó có thể tuyển chọn và trọng dụng người tài, phục vụđất nước

“Thế” cũng là một trong những yếu tố quan trọng của pháp trị “Thế” làđịa vị, quyền lực, quyền hạn của vua để giúp vua trị nước, là chỗ để thống trịđược quần chúng và trừng phạt quần chúng nhân dân Nếu như một đất nướcchỉ có “pháp” và có “thuật” thì không thể cai trị được đất nước bởi lẽ sẽkhông có một thế lực nào đứng ra giám sát quần chúng nhân dân, không cómột quyền lực nào có thể thống trị nhân dân, làm cho nhân dân sợ và nghetheo Vậy nên, để cai trị được đất nước, để có thể làm cho nhân dân nghetheo thì cần thiết phải có “thế” và “thế” chỉ được giao cho người đứng đầuđất nước đó là nhà vua và nhà vua không thể trao quyền lực mình cho một ai.Ông cho thấy rõ vai trò của “Thế” trong việc đặt “Thế” với mối quan hệ giữacác bậc hiền nhân “Chỉ có bậc hiền trí không đủ trị dân, mà địa vị quyền thếlại đóng đủ vai trò này” (Hàn Phi Tử, Nạn Thế) (3)

Ngoài ra, trong quá trình lập pháp cũng cần phải dựa trên cách nguyêntắc nhất định

Thứ nhất, pháp luật đề ra các quy tắc, chuẩn mực, quy định mang tínhnguyên tắc, khuôn mẫu nhưng phải đảm bảo dựa trên lợi ích của con người,căn cứ vào tính “tránh hại, cầu lợi” của con người để đề ra pháp luật Bởi xét

cho cùng, những quan hệ xã hội giữa vua – tôi, cha – con, anh – chị - em, vàcác mối quan hệ xã hội khác đều được xây dựng trên những lợi ích cá nhâncủa mỗi con người với nhau, những quan hệ xã hội đó đến cuối cùng cũngthu được lợi ích về cho cá nhân mỗi con người Do đó các quy tắc, quy phạmđưa ra nhằm răn đe, khuyến khích, giáo dục con người, duy trì trật tự, ổn định

xã hội Hàn Phi Tử cho rằng “người thầy thuốc hút máu độc trong con ngườikhông phải vì có tình thương cốt nhục mà vì làm thế thì có lợi cho mình (trảphí khám chữa bệnh) Cho nên người thợ mộc làm xong cỗ xe, muốn bán thìmong muốn cho con người ta giàu sang Người thợ làm hòm, làm xong mongngười ta chết non để bán được hàng Họ làm như vậy không phải vì có lòngNhân mà chỉ vì cái lợi của họ mà thôi” Do đó việc xây dựng pháp luật phảidựa vào trên cái lợi của cá nhân để họ có thể thực hiện được Nếu như việcxây dựng pháp luật chỉ dựa vào những điều phi thực tế thì những điều Nhânnghĩa sẽ trở nên mơ hồ

Thứ hai, pháp luật phải dựa vào thời thế Ông cho rằng “ Pháp luật thayđổi theo thời thì trị, việc cai trị thích hợp theo thời thì cai trị không thay đổithì tất sinh loạn…Vậy nên bậc thánh nhân trị dân thì pháp luật theo thời màthay đổi và sự ngăn cấm, cũng theo khả năng mà thay đổi” Pháp luật phảihợp với thời thế, hợp với thực tiễn khách quan của cuộc sống, của xu hướnglịch sử xã hội thì ở đó pháp luật mới có thể cai trị đất nước Tùy vào nhữngđiều kiện, hoàn cảnh, đặc điểm cụ thể mà đề ra những quy tắc, quy chế,chuẩn mực mới, đặt ra những phương pháp cai trị mới phù hợp cho phù hợp.Pháp luật mà không phù hợp với thực tiễn thì đó chỉ là thứ pháp luật siêuhình, máy móc hoặc là pháp luật lõi thời, không có giá trị trong thực tiễn,người dân không nghe theo và không thể cai trị được đất nước Do đó, cần

thay đổi pháp luật thích hợp theo từng thời kỳ nhất định Thay đổi pháp luật

đi kèm bên trong đó là thay đổi về cách khen thưởng cũng như xử phạt đốivới dân để dân có thể nghe theo đó mà điều chỉnh mình Hàn Phi Tử đãkhẳng định không có thứ pháp luật siêu hình , đứng bên ngoài cuộc sống conngười Ngoài ra Hàn Phi Tử còn khẳng định trong Tâm Độ khi nêu rằng “…Phép trị dân không cố định, chỉ dùng luật pháp để trị mà thôi Mà luật phápbiến chuyển theo được với thời đại thì thiên hạ trị Phép trị dân được thíchnghi với hoàn cảnh thì nó sẽ có công hiệu…Thời thế thay đổi mà phép trị dânkhông đổi thì loạn” Tư tưởng này của Hàn Phi Tử đã cho thấy rõ lập trườngduy vật biện chứng của ông Ông xem xét các các lợi ích vật chất của conngười trong mối quan hệ giữa thời thế, cuộc sống, xã hội và hành vi của conngười để từ đó nêu lên quan điểm của mình về pháp luật một cách đúng đắnnhất

Thứ ba, mặc dù pháp luật phải thay đổi cho phù hợp với từng thời kỳnhất định nhưng nó vẫn phải mang tính ổn định và thống nhất Nghĩa là ởmỗi giai đoạn phát triển của lịch sử, pháp luật phải là một thể thống nhất,không thể có nhiều loại pháp luật, thể chế khác nhau hay không thể tùy tiệnthay đổi theo ý chí của bất kỳ cá nhân nào Nếu như vậy quần chúng nhândân không sẽ không biết được cần phải nghe theo pháp luật nào hay nghetheo những quy tắc chuẩn mực nào Điều đó sẽ làm cho xã hội càng thêmloạn lạc

Thứ tư, việc thưởng phạt cũng là một yếu tố quan trọng trong việc trịnước Nội dung cốt yếu của pháp luật chính là thưởng và phạt Dựa vàothưởng và phạt mới có thể răn dạy người dân và buộc người dân phải nghe