Nghiên cứu xây dựng một số bài tập nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu trong giai đoạn tàn cuộc cho VĐV Cờ vua lứa tuổi 11-13 Quận 1 TP. Hồ Chí Minh sau 3 tháng tập luyện

Cờ vua xuất hiện ở Ấn Độ khoảng thế kỉ VI cùng với sự hình thành và phát triển nghệ thuật quân sự - nghệ thuật “ bài binh - bố trận ” và “ điều binh - khiển tướng ” nên đòi hỏi ở người chơi sự bền bỉ, mưu trí, óc sáng tạo thông minh, trò chơi này được chuyển sang Trung Á sau đó du nhập vào Tây Ban Nha, Italia rồi lan rộng ra khắp Châu Âu. Song, đối với Việt Nam, Cờ Vua là môn thể thao còn mới mẻ, nó phát triển sau nhiều môn thể thao khác. Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, Cờ Vua đã phát triển với tốc độ nhanh chóng, trở thành những môn thể thao mũi nhọn của nước nhà và ngày càng được quan tâm, phát triển. 2 Trong quá trình huấn luyện cho các VĐV Cờ vua muốn có thành tích cao thì phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố khác nhau như: vấn đề thể lực, phẩm chất tâm lý, khả năng tư duy, khả năng tính toán phân tích thế trận và phải nắm vững các giai đoạn: khai cuộc, trung cuộc, đặc biệt là giai đoạn tàn cuộc đa số các VĐV Cờ vua chưa có phương pháp hay cách thức để nắm vững được các quy luật trong giai đoạn tàn cuộc vì đây là giai đoạn vô cùng quan trọng của một ván đấu ngay cả trong công tác giảng dạy và huấn luyện cũng chưa có nhiều sách, tài liệu để học và tham khảo về kỹ thuật cờ tàn trong giai đoạn tàn cuộc. Như cựu vô địch thế giới Cờ vua V.V.XMUXLOP đã nói rằng: “ Con đường đạt tới đỉnh cao của cờ vua là phải qua sự thấu hiểu của các quy luật trong giai đoạn tàn cuộc ”. Xuất phát từ những lý do nêu trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu xây dựng một số bài tập nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu trong giai đoạn tàn cuộc cho VĐV Cờ vua lứa tuổi 11-13 Quận 1 TP. Hồ Chí Minh sau 3 tháng tập luyện. ”

CƠ SỞ LÝ LUẬN

Đặc điểm và sự phát triển môn Cờ vua

1.1.1 Lịch sử và sự phát triển môn Cờ vua

Cờ vua bắt nguồn từ Ấn Độ vào thế kỷ thứ VI sau công nguyên, ban đầu được biết đến với tên gọi Chaturanga Đây là một trò chơi trí tuệ phức tạp, đòi hỏi sự tính toán chiến lược và chiến thuật giằng co giữa hai người chơi.

Khi một ván cờ vua bắt đầu, người chơi cầm quân đen hoặc trắng tùy thuộc vào thể thức—giải trí hay thi đấu trong hệ thống có tổ chức Bên trắng thường được đi trước, vì vậy có ưu thế nhỏ so với bên đen Quân cờ được xếp trên bàn cờ đúng chuẩn, với ô ở hàng cuối cùng phía tay phải của mỗi người chơi luôn có màu sáng Cờ vua không chỉ là trò giải trí mà còn rèn luyện trí tuệ, tăng cường tư duy và khả năng tính toán, đồng thời là một cuộc đối đầu dựa trên lý trí giữa hai người Cờ vua ra đời cùng với sự hình thành và phát triển của nghệ thuật quân sự—bài binh bố trận và điều binh khiển tướng—và giá trị nguồn gốc ấy vẫn giữ nguyên trong cờ vua hiện đại.

Hiện nay, Cờ vua là một trong 10 môn thể thao mũi nhọn của nước ta và đang được đầu tư, quan tâm phát triển để phục vụ cho mục tiêu chiến lược mà ngành TDTT đã đề ra Sự thành công của các đấu thủ Cờ vua Việt Nam trên trường quốc tế trong những năm gần đây đã chứng minh và khẳng định quan điểm đúng đắn đó

1.1.2 Đặc điểm, tính chất và tác dụng của môn Cờ vua

Cờ vua là một môn thể thao nghệ thuật đầy trí tuệ, càng khó khăn bao nhiêu cho những ai ngoài cuộc thì càng hấp dẫn bấy nhiêu cho những người chơi cờ Mỗi trận đấu diễn ra dù chính thức hay là học hỏi đều mang tính suy tư, nghiền ngẫm, bởi vậy cờ vua không giành cho những người có tính hấp tấp vội vàng

Cờ vua là một môn thể thao trí tuệ ít đòi hỏi cao về thể lực nhưng lại đặt nhiều yêu cầu về sự bền bỉ, mưu trí, thông minh và óc sáng tạo của người chơi, nên phù hợp với con người và có tiềm năng phát triển tại Việt Nam Chơi cờ không cần dụng cụ hay sân chơi phức tạp như ở nhiều môn thể thao khác; người chơi có thể luyện tập tại nhà và không yêu cầu tập trung quá đông người Hình thức luyện tập phong phú và đa dạng, bạn có thể tự nghiên cứu tài liệu, sách báo hoặc chơi trên máy tính tùy theo trình độ của mình.

Cờ vua là môn thể thao trí tuệ có tác dụng phát triển tư duy lôgic và trí tuệ, giáo dục các phẩm chất tốt đẹp như tính kỷ luật, kiên cường, bình tĩnh, mưu trí và óc sáng tạo, đồng thời luyện cách nhìn xa trông rộng, biết phân tích và tổng hợp tình huống một cách khách quan và khoa học, rèn luyện thói quen làm việc có kế hoạch và tính quyết đoán trong xử lý tình huống Cờ vua được xem là một môn thể thao nhờ có hệ thống thi đấu được tổ chức từ phong trào ở cấp huyện, xã, tỉnh cho đến các giải quốc gia và quốc tế với luật thi đấu chặt chẽ Hơn nữa, cờ vua mang tính nghệ thuật cao, đòi hỏi người chơi trải qua quá trình tập luyện và thi đấu nghiêm túc để đạt được thành tích cao nhất.

1.1.3 Các giai đoạn trong một ván đấu Cờ vua [1]

Phần mở đầu của một ván cờ đươc gọi là khai cuộc Tầm quan trọng của nó so với trung cuộc và tàn cuộc như thế nào ?

Câu hỏi về vai trò của khai cuộc trong cờ vua vẫn gây tranh cãi từ nhiều góc độ và chưa có câu trả lời dứt khoát Người chơi cần nhắm tới khả năng chơi tốt ở cả ba giai đoạn của ván cờ: khai cuộc, trung cuộc và tàn cuộc, nhưng để đạt hiệu quả tối ưu, việc nghiên cứu khai cuộc đầu tiên vẫn rất được khuyến khích Một thành ngữ Đức nhắc nhở rằng “Khai cuộc tốt có nghĩa là bạn đã thắng nửa ván cờ.”

Khai cuộc là giai đoạn đầu của ván đấu, nơi hai bên nhanh chóng phát triển lực lượng để phù hợp với ý đồ chiến thuật và chiến lược đã định cho từng hệ khai cuộc Với các kỳ thủ ngày nay, giành lợi thế từ khai cuộc được chú ý hàng đầu; mục tiêu không chỉ là tối đa hóa lợi thế mà còn giữ cho thế cờ cân bằng và tránh rơi vào thế yếu trước đối thủ Khai cuộc ngày nay không giới hạn ở dăm nước đi đầu mà có thể kéo dài đến nhiều nước đi, tùy thuộc vào hệ mở và diễn biến trận đấu, tạo ra nhiều biến thể phức tạp và cơ hội chiến thuật.

Trong cờ vua, khoảng 10–15 nước đi là mức phổ biến, và trong khoảng nước đi ấy có vô số phương án mới, nước đi lạ vẫn xuất hiện Người ta từng ngạc nhiên khi đại danh thủ lừng lẫy Anatoly Karpov phải ôm đầu suy nghĩ gần 45 phút để tìm nước đối đáp trước một nước đi đầy bất ngờ của Garry Kasparov Nữ kỳ thủ Hoàng Thanh Trang cũng được ngợi khen khi thắng nữ vô địch thế giới Tạ Quân tại cup cờ vua thế giới lần thứ nhất ở Thẩm Dương (Trung Quốc), khi cô đi một nước đi khai cuộc khác thường khiến Tạ Quân phải suy nghĩ suốt nữa giờ mà không tìm được phương án đối đáp chính xác, để rồi rốt cuộc thua ván cờ chỉ sau 30 nước.

Những kỳ thủ hàng đầu trong lịch sử cờ Vua mong có được gì ở khai cuộc?

J R Capablanca cho rằng nguyên tắc cơ bản là “phát triển nhanh và hiệu quả” với kết quả là khi các quân tham chiến chúng sẽ ở những “vị trí có lợi” Ông cũng đưa ra những lời khuyên bổ ích trong trường hợp đối phương đi một nước bất ngờ – vấn đề mà ai cũng đã từng gặp phải nhiều lần! “Hãy đi như bình thường” Ý Capablanca là hãy theo những nguyên tắc cơ bản nói trên Dù cho nước bạn đi không phải là nước tốt nhất (thường thì cần có phân tích kỹ lưỡng để tìm ra nước đi tốt nhất), kế hoạch khai triển quân nhanh chóng và đến các vị trí an toàn sẽ tạo ra những nước đi rất tốt trong hầu hết các trường hợp

Larry Evans đưa ra một định nghĩa theo kỹ thuật hiện đại khi nói “Khai cuộc là một cuộc chiến cho không gian, thời gian và lực lượng”

Svetozar Gligorić nhấn mạnh yếu tố thời gian trong cờ vua, coi thời gian là tốc độ các quân cờ tham gia vào trận đấu Theo ông, việc sử dụng thời gian một cách hiệu quả ở khai cuộc thường đòi hỏi mỗi nước đi sẽ phát triển một quân cờ mới và nhanh chóng đưa nó vào trận chiến, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho các kế hoạch tiếp theo.

Portisch nêu ra một quan điểm triết học về khai cuộc cờ vua: nhiệm vụ duy nhất của bạn trong khai cuộc là đạt đến trung cuộc với một thế trận không quá tệ Quan điểm này nhấn mạnh việc tìm kiếm sự cân bằng và ổn định ở giai đoạn mở đầu để chuẩn bị cho sự triển khai kế hoạch sau Qua các ván cờ của Anatoly Karpov, ta có thể thấy ông cơ bản đồng ý với quan điểm của Portisch, khi ông thường theo đuổi thế trận an toàn và chuyển hóa sang ưu thế chủ động khi điều kiện cho phép.

Cách tiếp cận khai cuộc của Robert J Fischer rất khắt khe, ông ưa thích quét sạch đối thủ khỏi bàn cờ ngay từ lúc bắt đầu

Một số nguyên tắc trong khai cuộc :

- Nhanh chóng khống chế các ô trung tâm

Triển khai nhanh chóng và hài hòa toàn bộ lực lượng là nguyên tắc cốt lõi để tối ưu hóa hiệu quả chiến thuật Để đảm bảo nguyên tắc này, người chơi cần phát triển lực lượng của mình theo một trình tự rõ ràng: trước tiên củng cố lực lượng cơ bản và kiểm soát nguồn lực, tiếp đến mở rộng quy mô, nâng cấp và tăng cường từng đơn vị, và cuối cùng hoàn thiện sự phối hợp giữa các thành phần để sẵn sàng đối phó với mọi tình huống.

+ Tiến tốt (cột c,d,e) lên chiếm giữ và khống chế trung tâm mở đường cho Hậu và Tượng triển khai

+ Phát triển các quân nhẹ (Tượng + Mã) về hướng trung tâm

+ Đưa các quân nặng (Hậu + Xe) ra các vị trí thuận lợi để tham chiến + Xây dựng cấu trúc Tốt vững chắc

Sau khi bố trí lực lượng xong, chuyển sang giai đoạn trung cuộc và triển khai các quân, thực hiện các đòn phối hợp và đòn chiến thuật – chiến lược để tấn công đối phương.

Ván cờ ở giai đoạn trung cuộc khác với giai đoạn khai cuộc; trong khai cuộc, nghiên cứu lý thuyết chơi cờ mang lại lợi ích đáng kể Tuy nhiên, do độ phức tạp cao của trung cuộc, không thể nghiên cứu tất cả các lý thuyết có thể xảy ra Vì vậy, ở giai đoạn này cần biết cách đánh giá vị trí quân cờ một cách có hệ thống để xác định chiến lược phù hợp với tình hình trên bàn cờ.

Một khi đã đánh giá được thế cờ của mình bắt đầu triển khai cách bố trí quân cờ bằng cách tự trả lởi những câu hỏi sau :

+ Nên áp dụng cách bố trí quân cờ nào ?

+ Cách bố trí này có chính xác và hợp lý hay không ?

+ Bố trí vị trí đứng các quân đã đúng mục đích vạch ra hay chưa ?

Đặc điểm tố chất tâm lý môn Cờ vua và đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi 11 –

1.2.1 Đặc điểm tâm lý trong hoạt động tập luyện và thi đấu môn Cờ vua

Cờ vua là môn thể thao trí tuệ, vận động chủ yếu ở mức tâm lý và tác động trực tiếp đến quá trình tư duy của người chơi Học cờ vua giúp phát triển hài hòa các phẩm chất tâm lý, rèn luyện tư duy logic và trực giác, đồng thời tăng cường trí nhớ linh hoạt, bền vững và dung lượng ghi nhớ lớn Quá trình tập luyện cũng nâng cao khả năng tập trung chú ý, thúc đẩy quá trình suy nghĩ và đưa ra quyết định, từ đó hình thành ý chí, tính quyết đoán và sự ổn định cảm xúc.

Trong cờ vua, lượng vận động tâm lý là sự căng thẳng về cảm xúc và hệ thần kinh phát sinh từ mật độ và độ khó của bài tập, tình huống cờ và thời gian thực hiện bài tập đó Các tác nhân tâm lý như cường độ cảm xúc và sự căng thẳng về ý chí có tác động mạnh, có thể làm tăng hoặc làm giảm khả năng chức năng của cơ thể trong thi đấu Theo giáo sư P Kunat (CHDC Đức cũ), lượng vận động tâm lý là một quá trình bao gồm 3 bước.

Bước 1 tập trung vào việc đạt các yêu cầu cơ bản của các bài tập, dù vẫn còn sai sót ở cách thực hiện và ở các phản xạ Trong quá trình này, sự căng thẳng về cảm xúc và ý chí điều khiển các năng lực cần thiết cho môn thể thao chuyên sâu là yếu tố quyết định giúp giải quyết tốt nhiệm vụ tập luyện.

Bước 2 tập trung vào việc thực hiện các bài tập một cách chính xác, không có sai sót Bắt đầu điều khiển các động tác ở mức chi tiết khi thực hiện bài tập để nâng cao sự chuẩn xác và an toàn Đồng thời, giảm căng thẳng về cảm xúc và ý chí, giúp người tập duy trì sự tập trung và nâng cao hiệu quả luyện tập.

Bước 3: Thiết lập được sự thích nghi của cơ thể đối với lượng vận động tâm lý

1.2.2 Cơ sở đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi 11 – 13

Việc trẻ đi học đồng nghĩa với sự thay đổi mạnh mẽ về vị trí của trẻ trong xã hội và gia đình; trẻ phải đảm nhận các trách nhiệm mới và các mối quan hệ với gia đình, thầy cô và bạn bè được xác định dựa trên những trách nhiệm ấy và cách trẻ thực hiện chúng Nội dung hoạt động của trẻ trở nên phong phú và phức tạp hơn, đặc biệt mang tính chất học tập: hàng ngày trẻ đến trường để rèn luyện các kỹ năng đọc, viết, tính toán, vẽ, hát, cùng với nhiều bài tập thể dục và thể thao Tất cả những hoạt động này là mới mẻ, quan trọng và đòi hỏi sự trách nhiệm cao từ phía trẻ nhằm phát triển toàn diện kỹ năng học tập và thể chất.

Vì vậy, trẻ cần phải được sớm chuẩn bị để tiếp nhận sự thay đổi đó trong tính chất hoạt động của mình

Việc sẵn sàng học tập ở trường bắt nguồn từ vốn hiểu biết nhất định về môi trường xung quanh, về đặc điểm không gian và thời gian, về thế giới động vật và thực vật, về con người và các mối quan hệ xã hội của mình Đến trường, hầu hết trẻ đã nắm được các động tác từ đơn giản đến phức tạp mà chúng đã sử dụng trong cuộc sống, lao động và học tập; phần lớn các em đã biết đọc, biết tính và có các kỹ năng quan sát, nghe ở mức cơ bản, có thể tập trung chú ý để học thuộc bài thơ hay ghi nhớ nội dung được nghe Trẻ cũng có khả năng kiềm chế bản thân ở mức độ đáng kể khi cần thiết để tuân thủ các quy tắc chung.

Ở các lứa tuổi khác nhau, học sinh thường rất muốn học tập, nhưng sự chuẩn bị cho việc học ở trường lại không đồng đều Thông thường, vẫn có những trẻ chưa quen với nỗ lực trí tuệ và chỉ có thể giải quyết một nhiệm vụ trên lớp khi nhiệm vụ đó mang tính trò chơi Vì vậy, giáo viên cần tính toán kỹ lưỡng tất cả những yếu tố này khi lên kế hoạch giờ lên lớp để đáp ứng nhu cầu và trình độ của từng học sinh.

Ở độ tuổi này, khả năng nhận thức và quan sát thực tế bên ngoài của trẻ vẫn chưa hoàn thiện Trẻ nhận thức các đối tượng bên ngoài một cách thiếu chính xác và việc phân biệt giữa các đối tượng không dựa trên những dấu hiệu và đặc điểm cơ bản mà chỉ dựa trên những dấu hiệu và đặc điểm ngẫu nhiên.

Việc vận dụng đúng phương pháp giảng dạy trực quan sẽ nâng cao khả năng quan sát của trẻ ở lứa tuổi này Sách giáo khoa, sơ đồ, hình vẽ trực quan và việc thị phạm động tác trong giờ học thể dục thể thao cần có nội dung đơn giản, dễ hiểu và nhấn mạnh những bộ phận, yếu tố thiết yếu của hiện tượng được nghiên cứu Khi trình bày đối tượng cần nghiên cứu, thầy cô điều khiển quá trình tri giác của học sinh và giúp các em ghi nhận đúng đắn các quá trình nhận thức liên quan tới đặc điểm của hiện tượng đang học Theo K.Đ Usinxki, đây là khía cạnh quan trọng của quá trình dạy và học, và sự kết hợp trực quan sẽ phát huy tối đa khả năng quan sát và nhận thức của học sinh.

Đứa trẻ bắt đầu học tập cần nhận biết đúng đắn và nhạy bén với đối tượng trước mắt, nhận thức được các đặc điểm của nó; nói cách khác, trẻ phải học không chỉ suy nghĩ mà còn nhận thức, ưu tiên nhận thức hơn suy nghĩ Ở lứa tuổi này, cùng với tính chất của quá trình học tập là sự sắc sảo của các giác quan, khi khả năng phân biệt đối tượng phát triển rất mạnh Cụ thể, tri giác không gian đã đạt được mức đáng kể: trẻ có thể nắm bắt dễ dàng các vật thể có hình dạng khác nhau và chơi tốt các trò đòi hỏi nhận diện cách bố trí vật thể trong không gian cơ bản của các vật thể như hình dáng, kích thước, độ xa và vị trí của vật thể đó trong tập hợp các vật thể khác Tri giác nhịp độ ở tuổi học sinh có những đặc điểm riêng; tính trực quan và tính hình ảnh là những đặc điểm tiêu biểu trong tư duy của trẻ ở lứa tuổi này.

1.2.3 Sự phát triển của quá trình nhận thức lứa tuổi 11 – 13

Trong quá trình phát triển xã hội, vị thế của các em trong gia đình đã thay đổi: được gia đình công nhận là thành viên tích cực, được giao các nhiệm vụ cụ thể và có cơ hội tham gia bàn bạc, đóng góp ý kiến vào một số công việc gia đình Sự thay đổi này cho thấy trẻ được tin tưởng, có trách nhiệm và phát huy kỹ năng giao tiếp, hợp tác, từ đó thúc đẩy sự phát triển toàn diện của bản thân và củng cố mối quan hệ gia đình.

Ở ngoài xã hội, lứa tuổi này được công nhận là một thành viên tích cực tham gia các hoạt động công tác xã hội Nhờ sự tham gia tích cực ấy, mối quan hệ của các em được mở rộng, tầm hiểu biết và kinh nghiệm sống của các em cũng được nâng cao.

• Sự phát triển của các quá trình nhận thức:

Tri giác ngày càng phát triển, với khối lượng tri giác tăng lên và được thể hiện ở sự tổ chức có trình tự, có kế hoạch và ngày càng hoàn thiện hơn; đồng thời người có tri giác nâng cao có khả năng phân tích và tổng hợp các hiện tượng phức tạp khi nhận diện sự vật, hiện tượng.

Trí nhớ của học sinh hiện đang phát triển theo hai khuynh hướng: ghi nhớ có điều kiện (nhớ máy móc) và ghi nhớ có ý nghĩa Ghi nhớ máy móc thường phát triển tương đối tốt và chiếm ưu thế so với ghi nhớ có ý nghĩa Nhiều học sinh chưa biết cách tổ chức ghi nhớ có ý nghĩa, chưa dựa vào các điểm tựa để ghi nhớ, và chưa nắm vững cách khái quát hóa hay xây dựng dàn bài để ghi nhớ tài liệu một cách hiệu quả.

Ở lứa tuổi này, hoạt động tư duy thể hiện sự thay đổi mối quan hệ từ tư duy hình tượng sang tư duy trừu tượng và khái quát, trong đó tư duy trừu tượng chiếm ưu thế là đặc điểm cơ bản Tính phê phán của tư duy được phát triển hơn và tư duy mang đậm màu sắc xúc cảm, đồng thời chiếm ưu thế ở tư duy trực quan hành động Các phẩm chất tư duy dần chuyển từ mức độ cụ thể sang tư duy trừu tượng và khái quát.

MỤC ĐÍCH – NHIỆM VỤ - PHƯƠNG PHÁP –ĐỐI TƯỢNG VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU

Mục đích nghiên cứu

Đề tài tiến hành nghiên cứu và lựa chọn một số bài tập cờ tàn nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu ở giai đoạn tàn cuộc cho VĐV cờ vua lứa tuổi 11-13 quận Mục tiêu là xác định những bài tập cờ tàn có mức độ khó phù hợp, giúp trẻ rèn luyện tư duy chiến lược, nhận diện và khai thác cơ hội chiến thắng trong các tình huống tàn cuộc Thông qua phân tích bài toán, thử nghiệm luyện tập và đánh giá kết quả, đề tài hướng tới xây dựng một giáo trình cờ tàn ngắn gọn, dễ tiếp cận và mang lại tiến bộ nhanh cho các em Kết quả dự kiến bao gồm danh sách bài tập cờ tàn hiệu quả nhất cho nhóm tuổi này, cùng những nguyên tắc huấn luyện và lịch tập phù hợp để nâng cao hiệu quả ván đấu ở giai đoạn cuối trận tại quận.

1 TP HCM sau 3 tháng tập luyện.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng cờ tàn của VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 TP.HCM

Nhiệm vụ 2 nghiên cứu lựa chọn và ứng dụng một số bài tập cờ tàn nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu trong giai đoạn tàn cuộc cho VĐV cờ vua lứa tuổi 11–13 tại Quận 1, TP.HCM trong 3 tháng tập luyện Mục tiêu là xác định các bài tập cờ tàn có tác động tích cực nhất đối với kỹ năng định đoạt endgame, cải thiện quá trình tính toán và quyết định nước đi ở tàn cuộc Phương pháp thực hiện gồm phân tích đặc điểm tàn cuộc ở từng ván, thử nghiệm bộ bài tập cờ tàn được thiết kế cho lứa tuổi 11–13 và theo dõi tiến bộ của VĐV qua các buổi tập và thi đấu Kết quả dự kiến là tăng khả năng giữ và chuyển hóa lợi thế, tối ưu hóa thời gian ra nước cờ và nâng cao thành tích của các VĐV tại Quận 1, TP.HCM trong suốt 3 tháng tập luyện.

Đề tài Nhiệm vụ 3 nhằm đánh giá hiệu quả của việc áp dụng một số bài tập cờ tàn để nâng cao hiệu quả ván đấu ở giai đoạn tàn cuộc cho VĐV cờ vua lứa tuổi 11–13 tại Quận 1, TP.HCM sau 3 tháng tập luyện Mục tiêu là xác định mức độ cải thiện kỹ năng chiến thuật cuối ván, khả năng giải quyết tình huống tàn cuộc và tăng cơ hội thắng cho các học viên nhí Phương pháp gồm việc lựa chọn các bài tập cờ tàn phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi, xây dựng lịch tập đều đặn và đánh giá thông qua các tiêu chí đo lường hiệu quả ván đấu ở giai đoạn cuối Kết quả kỳ vọng sẽ cho thấy tác động của bài tập cờ tàn đến kỹ năng phân tích, tính kiên nhẫn và năng lực chiến thuật của các VĐV tại Quận 1, TP.HCM sau ba tháng tập luyện.

Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu

Phương pháp này được sử dụng nhằm tham khảo toàn diện các tài liệu chung và tài liệu chuyên môn liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài Trong quá trình thực hiện nghiên cứu, chúng tôi đã tham khảo, phân tích và tổng hợp nguồn tài liệu cả từ các tài liệu chung lẫn tài liệu chuyên môn về cờ vua có liên quan đến các vấn đề nghiên cứu, từ đó xây dựng cơ sở lý luận vững chắc và củng cố cơ sở dữ liệu cho việc phân tích và trình bày kết quả.

Chúng tôi áp dụng phương pháp điều tra và khảo sát để đánh giá thực trạng việc sử dụng các phương tiện và phương pháp trong quá trình kiểm tra, đánh giá một số bài tập cờ tàn nhằm nâng cao khả năng thi đấu ở giai đoạn tàn cuộc cho VĐV cờ vua lứa tuổi 11–13 tại các trung tâm TDTT TP.HCM Bên cạnh đó, thông qua phỏng vấn trực tiếp và gián tiếp, chúng tôi có thêm cơ sở thực tiễn để thực hiện các bài kiểm tra (tests) nghiên cứu và ứng dụng trong quá trình nghiên cứu.

2.3.3 Phương pháp kiểm tra sư phạm

Thông qua các tài liệu và công trình nghiên cứu liên quan đã công bố trước đó, các bài kiểm tra dự kiến để kiểm tra và đánh giá cờ tàn của VĐV cờ vua ở lứa tuổi được xác định đã được đề xuất Những bài kiểm tra này nhằm xác định mức độ nắm bắt chiến lược endgame, khả năng tính toán nước đi tối ưu và sự nhạy bén trong xử lý các tình huống cờ tàn Kết quả từ các bài kiểm tra sẽ giúp huấn luyện viên và ban quản trị đánh giá tiến bộ của vận động viên, điều chỉnh chương trình luyện tập và chiến lược thi đấu để phát triển kỹ năng endgame một cách hiệu quả và bền vững.

11 – 13 Quận 1 TP.HCM như sau:[14]

➢ Test chiếu bí 2 nước (điểm)

- Địa điểm: TT TDTT Quận 1 TP.HCM

- Mục đích: Rèn luyện khả năng tính toán cho giai đoạn tàn cuộc

- Dụng cụ: Quân – bàn cờ, phiếu kiểm tra, bút bi, đồng hồ

Cách thực hiện nhằm kiểm tra kỹ thuật tính toán và đưa ra phương án cụ thể cho từng bài tập (10 bài), trong thời gian 30 phút, sau đó ghi kết quả lên phiếu kiểm tra để dễ tra cứu và tối ưu hóa nội dung theo SEO bằng cách nhấn mạnh các từ khóa liên quan như kiểm tra kỹ thuật tính toán, phương án cụ thể, 10 bài tập, 30 phút, phiếu kiểm tra.

➢ Test tính toán phương án (điểm)

Mục tiêu của quá trình là kiểm tra kỹ thuật tính toán các phương án bằng cách rèn luyện khả năng tính toán nhanh và bảo đảm tính chính xác để xác định đầy đủ các nước đi tối ưu, bao gồm cả nước đi dự bị Đồng thời, thực hiện tính toán số phương án cần thiết để đảm bảo đạt được thế trận mong muốn Quy trình này giúp loại bỏ sai sót, tối ưu hóa quyết định chiến thuật và nâng cao năng lực phân tích trong các tình huống cạnh tranh.

- Cách thực hiện: Nhằm kiểm tra kỹ thuật tính toán phương án bao gồm kỹ năng tính toán nhanh và xem xét không có sai lầm tính được tất cả các nước đi tốt nhất VĐV tính toán đưa ra phương án cụ thể cho từng bài tập (10 bài) trong thời gian 30 phút ghi kết quả ra phiếu kiểm tra

➢ Test đòn phối hợp (điểm)

- Mục đích: Nhằm phát triển năng lực nhãn quan phối hợp của VĐV, một trong những yếu tố giúp VĐV nâng cao hiệu quả sử dụng kỹ thuật cờ tàn

Để luyện tập hiệu quả, thực hiện mỗi lượt một chuỗi đòn phối hợp theo một chủ đề cụ thể, được xếp trên bàn cờ treo hoặc in ra thành phiếu kiểm tra Vận động viên cờ vua sẽ đề xuất phương án chi tiết cho từng bài tập (tổng cộng 10 bài) và hoàn thành trong 30 phút, ghi nhận kết quả vào phiếu kiểm tra để theo dõi tiến trình và đánh giá hiệu quả của bài tập cờ vua.

➢ Test lý thuyết tàn cuộc (điểm)

Mục đích của bài viết là nhằm kiểm tra và củng cố kiến thức lý thuyết tàn cuộc, bao gồm tàn cuộc kỹ thuật, tàn cuộc chiến thuật và chiến lược tàn cuộc, đồng thời làm rõ các loại cờ tàn Tốt, Mã và Tượng và cách vận dụng chúng trong thực chiến Bài viết cung cấp khái niệm nền tảng, phân tích các bài tập tàn cuộc và chỉ ra các nguyên tắc tối ưu để duy trì lợi thế hoặc xoay chuyển thế trận ở giai đoạn cuối trận Người đọc sẽ nắm được cách ra đòn phù hợp, hóa giải đòn tấn công của đối thủ, bảo toàn quân và tận dụng vị trí để đạt kết quả tốt trong cờ tàn.

Xe, Hậu, cờ tàn hỗn hợp…

- Dụng cụ: Phiếu kiểm tra, bút bi, đồng hồ

Phương pháp thực hiện kiểm tra kiến thức tàn cuộc là yêu cầu vận động viên cờ vua tính toán và đưa ra cách giải cho 10 bài tập trong thời gian 30 phút, và ghi kết quả vào phiếu kiểm tra.

2.3.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Phương pháp này được sử dụng nhằm xác định hiệu quả của các bài tập đã lựa chọn trong việc nâng cao khả năng thi đấu ở giai đoạn tàn cuộc trên đối tượng nghiên cứu Đối tượng thực hiện nghiên cứu sư phạm của chúng tôi là nhóm học viên và vận động viên trẻ tham gia chương trình huấn luyện, thuộc phạm vi nghiên cứu nhằm đánh giá tác động của luyện tập lên trình độ thi đấu và thể lực Dữ liệu thu thập từ quá trình thử nghiệm được phân tích để rút ra các kết luận về hiệu quả của bài tập và đề xuất các điều chỉnh nhằm tối ưu hóa hiệu suất ở giai đoạn quyết định.

Có 24 nam vận động viên cờ vua từ 11–13 tuổi thuộc Trung tâm TDTT Quận 1 được chia thành hai nhóm, mỗi nhóm 12 vận động viên: nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng Nhóm đối chứng học theo chương trình đào tạo vận động viên của Liên Đoàn.

Ở TP.HCM, nhóm thực nghiệm ngoài việc kết hợp nội dung học theo chương trình còn ứng dụng trực tiếp các bài tập đã được chọn lọc vào quá trình huấn luyện, nhằm tăng cường hiệu quả đào tạo và cải thiện kỹ năng cho toàn đội.

2.3.5 Phương pháp toán thống kê Đây là phương pháp được sử dụng để tính toán và xử lý số liệu trong quá trình nghiên cứu a) Giá trị trung bình cộng: n x X n i

Trong đó: X: giá trị trung bình n: tổng số đối tượng quan sát

Xi : giá trị từng đối tượng quan sát b) Độ lệch chuẩn ( 𝜹) được tính bằng công thức: (n ≥ 30)

∑ : là kí hiệu tổng x i : là giá trị quan sát thứ i x̅: là giá trị trung bình n: là tổng số sinh viên được khảo sát c) Tính giá trị t:

Trong đó: 𝛿 2 = ∑(x A − x ̅̅̅̅) B 2 + ∑(x B − x ̅̅̅̅) B 2 n A + n B −2 (là phương sai chung 2 mẫu A và B) + Nếu |t| < t bang sự khác biệt không có ý nghĩa ở ngưỡng P = 5%

+ Nếu t ≥ t bang sự khác biệt có ý nghĩa ở ngưỡng P = 5% d) Hệ số biến thiên:

V% : là hệ số biến thiên δ: là độ lệch chuẩn x ̅: là giá trị trung bình e)Tính sai số tương đối: ε = t 05.δx x̅

𝑥̅: Giá trị trung bình của mẫu

𝜀 : sai số tương đối 𝛿: độ lệch chuẩn + Nếu 𝜀 < 0,05: có độ tin cậy để nghiên cứu

+ Nếu 𝜀 > 0,05: mang tính chất thông báo không đủ độ tin cậy để nghiên cứu f) Nhịp độ phát triển W (%):

0.5(𝑣 1 − 𝑣 2 ) Trong đó: v1: Giá trị ban đầu của chi tiêu v2: Giá trị sau khi áp dụng chương trình tập luyện g)Tính hệ sô tương quan:

√∑ 𝑛 𝑖=1 (𝑥 𝑖 − 𝑥̅) 2 ∑ 𝑛 𝑖=1 (𝑦 𝑖 − 𝑦̅) 2 h)Công thức t tự đối chiếu: t = 𝒅 ̅− 𝝁 𝑺𝒅 𝒅

- di là hiệu số của XA và XB

- Độ lệch chuẩn hiệu số: 𝑆 𝑑 = √ ∑ 𝑛 𝑖=1 (𝑑 𝑖 − 𝑑̅) 2

Đối tượng và tổ chức nghiên cứu

2.4.1.Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các bài tập nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu trong giai đoạn tàn cuộc cho VĐV Cờ vua lứa tuổi 11-13 Quận 1 TP.HCM Khách thể nghiên cứu: là 24 nam VĐV Cờ vua lứa tuổi 11-13 Quận 1 TP HCM (Trong đó: Nhóm thực nghiệm gồm có 12 VĐV – Nhóm đối chứng gồm có 12 VĐV)

➢ TT TDTT Quận 1 TP HCM

2.4.3.Thời gian nghiên cứu: Đề tài được nghiên cứu từ tháng 10/2017 đến tháng 06/2018

STT Nội dung nghiên cứu

Thời gian nghiên cứu Địa Điểm

Sinh viên thực hiện Bắt đầu Kết thúc

1 Xác định đề tài 15/10/2017 30/10/2017 Trường ĐH

4 Tiến hành thực nghiệm 2/2018 5/2018 TT TDTT

8 Viết và hoàn chỉnh đề tài 05/2018 06/2018 Trường ĐH

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Đánh giá thực trạng cờ tàn của VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh

3.1.1 Lựa chọn test kiểm thực trạng cờ tàn của VĐV Cờ vua lứa tuổi

Địa bàn nghiên cứu là Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh, nơi diễn ra đánh giá thực trạng cờ tàn của VĐV cờ vua lứa tuổi 11–13 Mục tiêu của đề tài là xây dựng hệ thống các bài kiểm tra nhằm đánh giá chi tiết khả năng xử lý cờ tàn ở các vận động viên nhí, từ đó cung cấp dữ liệu đánh giá và đề xuất cải thiện cho chương trình tập luyện Đề tài được tiến hành theo các bước cụ thể nhằm đảm bảo tính hệ thống và khả thi áp dụng thực tế.

Bước 1: Thu thập và thống kê các test đã được sử dụng để đánh giá thực trạng cờ tàn của VĐV cờ vua lứa tuổi 11–13 tại Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh Quá trình này nhằm rà soát danh sách các bài kiểm tra và công cụ đánh giá endgame phổ biến, ghi nhận mục đích đánh giá, phương pháp chấm điểm và thời điểm tiến hành Kết quả thu được sẽ làm nền tảng cho phân tích năng lực cờ tàn của trẻ, so sánh hiệu quả các bài kiểm tra và thiết kế kế hoạch rèn luyện phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và môi trường thi đấu ở địa phương.

Bước 2: Dựa trên các bộ test đang có, tiến hành lọc bỏ theo nhận định chủ quan những bài kiểm tra ít được sử dụng, có giá trị thấp hoặc không phù hợp với điều kiện thực tế của vận động viên cờ vua ở lứa tuổi 11–13 tại Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh, nhằm tập trung vào những bài kiểm tra mang tính ứng dụng cao và phù hợp với chương trình luyện tập của giới trẻ.

* Bước 3: Lập phiếu phỏng vấn để xin ý kiến các HLV, các chuyên gia trong nước Sau bước này sẽ loại được một số test không đạt yêu cầu

* Bước 4: Kiểm nghiệm độ tin cậy của test Sau bước này mới có hệ thống test như mong muốn

Bước 1: Hệ thống hóa các test được sử dụng trong đánh giá thực trạng cờ tàn của VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh

Để giải quyết vấn đề này, chúng tôi tổng hợp từ nguồn tài liệu tham khảo, sách và báo chuyên môn, kết hợp với mạn đàm trao đổi với các HLV đang huấn luyện môn Cờ vua tại Trung tâm HLTT và quan sát thực tiễn tại các CLB, các trung tâm đào tạo VĐV trẻ, nhằm xây dựng bộ test đánh giá thực trạng cờ tàn cho VĐV cờ vua lứa tuổi 11–13 tại Quận 1, TP Hồ Chí Minh Bộ test tập trung đo lường năng lực endgame, nhận diện kế hoạch và tính chính xác trong các nước cờ quyết định, từ đó chuẩn hóa phương pháp đánh giá và đề xuất các chương trình rèn luyện phù hợp với điều kiện địa phương, giúp nâng cao trình độ endgame cho các em và đóng góp vào công tác phát triển tài năng cờ vua trẻ ở thành phố.

Qua quá trình tìm hiểu, tổng hợp và phân tích tài liệu liên quan cùng với thực tế luyện tập môn Cờ vua, chúng tôi tiến hành đánh giá cờ tàn cho các vận động viên cờ vua ở lứa tuổi 11–13 tại Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh, thông qua bốn bài kiểm tra cờ tàn được đề cập.

- Tính toán phương án (điểm)

- Lý thuyết tàn cuộc (điểm)

Tại Trung tâm TDTT Quận Gò Vấp khi trao đổi các HLV cho biết đã sử dụng các test cờ tàn như sau:

- Cách chiếu hết bằng Tượng + Mã (trước 50 nước)

- Vấn đáp trực tiếp câu hỏi: “ Cách nhận biết ván đấu đang ở giai đoạn tàn cuộc ” (2 phút)

Tại Trung tâm TDTT Quận Thủ Đức khi trao đổi các HLV cho biết đã sử dụng các test cờ tàn như sau: [14]

- Cách chiếu hết bằng 2 Tượng khác màu (trước 50 nước)

Bước 2: Sơ lược lựa chọn hệ thống các test đánh giá thực trạng cờ tàn của VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh

Dựa vào đặc điểm đối tượng nghiên cứu, tính chất hoạt động của môn Cờ vua và thực tế của trường, đồng thời để tránh trùng lặp thông tin trong các đề tài kiểm tra, dựa trên kinh nghiệm từ 12 đề tài, tôi đã lược bỏ 8 đề tài còn lại và chỉ giữ lại những đề tài mang tính đại diện, phù hợp với mục tiêu thông tin của bài kiểm tra.

- Cách chiếu hết bằng Tượng + Mã (trước 50 nước)

- Cách chiếu hết bằng 2 Tượng khác màu (trước 50 nước)

Bước 3: Phỏng vấn nhằm tăng độ tin cậy và xác định hệ thống test đánh giá thực trạng cờ tàn của các VĐV cờ vua lứa tuổi 11–13 ở Quận 1, TP Hồ Chí Minh, chúng tôi đã xây dựng phiếu phỏng vấn và tiến hành phỏng vấn các giảng viên, chuyên gia, huấn luyện viên tại các trung tâm đào tạo VĐV để lựa chọn hệ thống các test phù hợp; từ 27 phiếu phát ra, 24 phiếu được trả lại Trình độ chuyên môn của các đối tượng phỏng vấn gồm vận động viên 4 người (16,67%), chuyên gia – huấn luyện viên 13 người (54,16%), trong đó giáo viên 7 người chiếm 29,17% Nội dung câu hỏi được hình thành từ kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn tại các Trung tâm TDTT, và mẫu phiếu phỏng vấn được giới thiệu qua phụ lục 1 (phiếu phỏng vấn).

Trình độ các đối tượng được phỏng vấn được biểu thị qua biểu đồ 3.1 sau:

Biểu đồ 3.1: Trình độ các đội tượng được phỏng vấn (%)

Dựa trên dữ liệu từ các phiếu thăm dò, để đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy của ý kiến trả lời và tránh sai sót trong quá trình phỏng vấn giáo viên, HLV – chuyên gia và VĐV cờ vua về các test đánh giá cờ tàn, đề tài tiến hành phỏng vấn hai lần, cách nhau một tuần, trên cùng một hệ thống test chung và với cùng một cách thức trả lời Những người được hỏi chọn một trong ba phương án.

Và được phân mức tính điểm như sau:

Chuyên gia , Huấn luyện viên

Bảng 3.1: Tổng hợp kết quả lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá thực trạng cờ tàn của VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh

Phát phiếu lần 1 (n$) Phát phiếu lần 2 (n$)

Số lần Điểm Số lần Điểm Số lần Điểm Số lần Điểm Số lần Điểm Số lần Điểm

3 Tính toán phương án (điểm) 18 54 5 10 1 0 64 88.89 23 69 0 0 1 0 69 95.83 92.36

Dựa trên bảng 3.1, đề tài tiến hành tổng hợp các test được lựa chọn có tỷ lệ đồng thuận từ 85% trở lên qua hai lần phỏng vấn Kết quả tổng hợp này được trình bày ở bảng 3.2 như sau.

Bảng 3.2: Kết quả lựa chọn các test đánh giá thực trạng cờ tàn của VĐV

Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh

Kết quả trả lời phỏng vấn lựa chọn

2 Tính toán phương án (điểm) 64 88.89 69 95.83 92.36

4 Lý thuyết tàn cuộc (điểm) 65 90.28 67 97.22 93.75

Kết quả phỏng vấn cho thấy những bài kiểm tra được đánh giá cao ở lần phỏng vấn thứ nhất vẫn được đánh giá cao ở lần phỏng vấn thứ hai, trong khi những bài kiểm tra có đánh giá thấp ở lần phỏng vấn thứ nhất cũng không được tán thành ở lần phỏng vấn thứ hai Qua quan sát bảng 3.1 và bảng 3.2 cho thấy sự nhất trí cao giữa giáo viên, HLV – chuyên gia và VĐV về các ý kiến trả lời Từ kết quả phỏng vấn, chúng tôi đã lựa chọn 4 bài kiểm tra ứng dụng trong công tác kiểm tra, đánh giá thực trạng tập luyện cờ tàn của VĐV cờ vua lứa tuổi 11.

13 Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh (bảng 3.2)

Bước 4: Kiểm nghiệm độ tin cậy của test:

Để đảm bảo độ tin cậy của các bài kiểm tra, chúng tôi tiến hành kiểm tra hai lần trên cùng một hệ thống với khoảng cách thời gian một tuần Để đánh giá độ tin cậy của các bài kiểm tra, chúng tôi tính hệ số tương quan cặp ở từng chỉ tiêu giữa kết quả kiểm tra lần thứ nhất và lần thứ hai trên đối tượng phỏng vấn Nếu bài kiểm tra được chọn có hệ số tương quan r ≥ 0.80 thì được xem là có độ tin cậy đủ để sử dụng Kết quả được trình bày ở bảng 3.3 dưới đây.

Bảng 3.3: Kết quả kiểm tra độ tin cậy của các test đã được lựa chọn (bảng 3.2) để đánh giá thực trạng cờ tàn của VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13

Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh

2 Tính toán phương án (điểm) 5.42 0.67 5.33 0.65 0.96

4 Lý thuyết tàn cuộc (điểm) 5.08 0.79 5.17 0.83 0.97

Qua bảng đánh giá, toàn bộ các bài kiểm tra được lựa chọn để đánh giá trình độ cờ tàn của VĐV Cờ vua lứa tuổi 11–13 ở Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh đều cho thấy hệ số tin cậy r ở hai lần kiểm tra ở mức cao Điều này cho thấy hệ thống các bài kiểm tra trên có mối tương quan mạnh, đồng thời thể hiện đầy đủ độ ổn định và độ tin cậy, đảm bảo tính lôgíc và tính khoa học trong việc đánh giá trình độ cờ tàn của các VĐV.

3.1.2 Đánh giá thực trạng cờ tàn của VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13

Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh Đề tài thực hiện nghiên cứu trên 24 nam VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh Dựa trên các chỉ tiêu đã chọn chúng tôi tiến hành đánh giá thực trạng cờ tàn của VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh kết quả kiểm tra được trình bày qua bảng 3.4 sau:

Bảng 3.4: Thực trạng cờ tàn của VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh

2 Tính toán phương án (điểm) 5.42 0.67 12.34 0.04 x 1  1 x 2  2

4 Lý thuyết tàn cuộc (điểm) 5.08 0.79 15.60 0.06

Qua kết quả tổng hợp ở bảng 3.4 ta thấy:

Phân tích dữ liệu Chiếu bí 2 nước cho thấy các chỉ số thống kê: giá trị trung bình x̄− = 5 ± 0.85 và hệ số biến thiên CV% ở mức 10%, với phạm vi biến thiên từ 17.06% đến 20% Điều này cho thấy trình độ ban đầu của vận động viên có sự phát triển không đồng đều và chưa đại diện cho tập hợp mẫu, do ε = 0.07 vượt ngưỡng 0.05.

Phương án x − được tính với giá trị 5,42 ± 0,67 và Cv% ở mức 10%, cho thấy biến động dữ liệu nằm trong phạm vi cho phép Khoảng biến thiên từ 12,34% đến 20% cho thấy trình độ ban đầu của vận động viên có sự phát triển không đồng đều Với ε = 0,04 ≤ 0,05, mẫu được xem là đại diện cho tập hợp và cho phép suy diễn có tính đại diện cho tổng thể.

- Đòn phối hợp (điểm) x − = 5.08 ± 0.67, Cv% = 10% ≤ 13.15≤20%nên trình độ ban đầu của VĐV có sự phát triển không đồng đều, có tính đại diện cho tập hợp mẫu vì có  = 0.04≤ 0.05

Nghiên cứu lựa chọn và ứng dụng một số bài tập cờ tàn nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu trong giai đoạn tàn cuộc cho VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1

3.2.1 Lựa chọn các bài tập nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu trong giai đoạn tàn cuộc cho VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 TP.HCM trong 3 tháng tập luyện

Qua khảo sát tài liệu chuyên môn và thực tiễn giảng dạy huấn luyện cờ vua, dựa trên những quan điểm cơ bản của quá trình huấn luyện mà chúng tôi thu thập được, nhằm đảm bảo cho công tác huấn luyện có hiệu quả, chúng tôi đặt ra các yêu cầu trong quá trình nghiên cứu và lựa chọn bài tập với mục đích nâng cao chất lượng và hiệu quả rèn luyện cờ vua cho học viên.

(điểm) Tính toán phương án (điểm) Đòn phối hợp (điểm) Lý thuyết tàn cuộc

Thực nghiệm Đối chứng cao hiệu quả ván đấu trong giai đoạn tàn cuộc cho VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 –

13 Quận 1 TP.HCM trong 3 tháng tập luyện

Trước khi chọn các bài tập endgame để đưa vào chương trình luyện tập, chúng tôi đã xác định một nhóm bài tập nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu ở giai đoạn tàn cuộc Việc lựa chọn dựa trên cơ sở phân tích đặc điểm và thách thức của endgame, nhằm giúp người chơi cải thiện kiểm soát vị trí, tối ưu hóa lực lượng và tăng khả năng phòng thủ trước các đòn phản công Những bài tập endgame này được thiết kế để rèn luyện kỹ năng lên kế hoạch tàn cuộc, nhận diện các đường thoát hiểm và khai thác cơ hội chiến thắng trong các tình huống thực tế của ván đấu.

- Dựa trên tài liệu chuyên môn

- Trình độ tập luyện của VĐV, lứa tuổi, giới tính

- Quỹ thời gian, giai đoạn huấn luyện và mục đích huấn luyện

- Dựa trên cơ sở của huấn luyện giai đoạn tàn cuộc

Dựa vào đặc điểm tâm sinh lý của VĐV nam cờ vua ở lứa tuổi 11–13 tại Quận 1, TP.HCM, bài viết này làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình học và thi đấu, đặc biệt ở mức độ tập trung, trí nhớ, nhịp tim và phát triển thể chất Để giải quyết nhiệm vụ này, đề tài đã tiến hành qua hai bước: bước thứ nhất là thu thập và phân tích dữ liệu về đặc điểm tâm lý – sinh lý và thói quen luyện tập của các VĐV nam 11–13 tuổi ở địa phương, và bước thứ hai là tổng hợp kết quả để đề xuất các nguyên tắc huấn luyện, lịch tập, chiến thuật quản lý áp lực và chế độ dinh dưỡng phù hợp với lứa tuổi, nhằm nâng cao hiệu quả thi đấu và sự phát triển toàn diện Những kết quả này có thể được áp dụng bởi huấn luyện viên và phụ huynh để tối ưu hóa kế hoạch đào tạo trẻ em chơi cờ vua tại TP.HCM, đồng thời tăng cường sự tập trung, trí nhớ và sức khỏe tâm sinh lý của VĐV nam ở độ tuổi này.

Bước 1: Xây dựng nền tảng cho hệ thống hóa các bài tập endgame nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu trong giai đoạn tàn cuộc cho VĐV cờ vua lứa tuổi 11 Cơ sở lựa chọn tập trung vào việc chọn lọc và phân loại các bài tập endgame phù hợp với trình độ và sự phát triển của trẻ 11 tuổi, giúp tăng cường kỹ năng tàn cuộc và cải thiện quyết định ở các tình huống kết thúc Việc hệ thống hóa bài tập được thực hiện bằng cách sắp xếp theo mức độ khó, đặc điểm vị trí và thời gian di chuyển, nhằm tạo lộ trình luyện tập có tính lặp lại, dễ ghi nhớ và dễ đánh giá tiến bộ qua từng giai đoạn thi đấu Mục tiêu là chuẩn bị cho VĐV trẻ các mẫu tàn cuộc phổ biến và phát triển tư duy chiến thuật nhanh nhạy, từ đó tăng tự tin và hiệu quả khi đối mặt với các ván cờ ở phần cuối.

13 Quận 1 TP.HCM trong 3 tháng tập luyện

Qua khảo sát tài liệu chuyên môn và thực tiễn giảng dạy huấn luyện, dựa trên những quan điểm cơ bản của quá trình nghiên cứu mà chúng tôi thu thập, chúng tôi đề ra các yêu cầu cụ thể nhằm đảm bảo cho công tác huấn luyện có hiệu quả Các yêu cầu này tập trung vào quá trình lựa chọn các bài tập nhằm mục đích nâng cao hiệu quả ván đấu ở giai đoạn tàn cuộc cho VĐV cờ vua lứa tuổi 11–13 tại Quận 1, TP.HCM.

Trước khi lựa chọn một nhóm bài tập để đưa vào chương trình luyện tập, chúng tôi đã tiến hành rà soát và chọn lọc những bài tập phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu ở giai đoạn tàn cuộc Việc lựa chọn dựa trên cơ sở khoa học về endgame, tập trung cải thiện nhận diện mẫu hình, tư duy chiến lược và tính ổn định của vị trí cuối ván, đồng thời giúp người chơi hình thành kế hoạch nước đi tối ưu và tăng khả năng ứng biến trước các biến cố trên bàn cờ Những bài tập được thiết kế để rèn kỹ năng giải quyết các tình huống tàn cuộc điển hình, khai thác cơ hội và giảm thiểu sai lầm ở thời điểm quyết định, từ đó nâng cao tỉ lệ thắng trong những ván có chất lượng cao Chúng tôi đảm bảo các bài tập dễ tích hợp vào lịch luyện tập cá nhân và phù hợp với nhiều trình độ, phong cách chơi, giúp người chơi nâng cao hiệu quả luyện tập endgame và đạt được tiến bộ bền vững.

- Dựa trên tài liệu chuyên môn

- Trình độ tập luyện của VĐV, lứa tuổi, giới tính

- Quỹ thời gian, giai đoạn huấn luyện và mục đích huấn luyện

- Dựa trên cơ sở của huấn luyện giai đoạn tàn cuộc

- Dựa vào đặc điểm tâm sinh lý của VĐV nam Cờ vua lứa tuổi 11 – 13

Dựa trên cơ sở các bài tập đã được tổng hợp, chúng tôi tiến hành thống kê, phân tích sự trùng lặp và đánh giá dựa trên đặc điểm đối tượng nghiên cứu cũng như tính chất hoạt động của môn Cờ vua và thực tế trang thiết bị hiện có Đề tài đã chọn 20 bài tập với mục tiêu nâng cao hiệu quả ván đấu ở giai đoạn tàn cuộc cho VĐV Cờ vua lứa tuổi 11–13 tại Quận 1 TP.HCM (Bảng 3.6).

Bước 2: Lập phiếu phỏng vấn nhằm đảm bảo tính khả thi của nghiên cứu bằng cách phỏng vấn 15 giáo viên, huấn luyện viên và chuyên gia đã và đang huấn luyện vận động viên cờ vua Đề tài tiến hành hai vòng phỏng vấn với những người được hỏi, mỗi vòng cách nhau một tuần, trên cùng một hệ thống bài tập và cùng một cách thức trả lời Những người được hỏi chọn một trong ba phương án được đưa ra.

Và được phân mức tính điểm như sau:

Kết quả phỏng vấn được chúng tôi trình bày ở bảng 3.6 Nội dung phỏng vấn được trình bày ở phụ lục 2

Bảng 3.6: Kết quả phỏng vấn vềcác bài tập nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu trong giai đoạn tàn cuộc cho VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 TP.HCM

Các bài tập Phát phiếu lần 1 (n$) Phát phiếu lần 2 (n$) Trung

Mức độ ưu tiên Tổn g điể m

1 Cờ tàn Vua và Tốt chống Vua

2 Cờ tàn Vua, Tượng chống Vua, Tốt

3 Cờ tàn Vua, Tượng và

Tốt chống Vua, Tượng ( hai Tượng cùng màu )

4 Cờ tàn Vua, Tượng, Tốt chống Vua, Mã

6 Bài tập chiếu bí hai nước

7 Cờ tàn Vua, Mã chống

8 Bài tập tiêu diệt quân bảo vệ

9 Bài tập chiếu hết bằng 4 12 16 32 4 0 44 61.11 4 12 9 18 11 0 30 41.67 51.39

Tượng, Mã (Trong 50 nước đi)

10 Cờ tàn Vua, Xe chống

11 Cờ tàn Vua, Mã và Tốt chống Vua, Mã

12 Bài tập chiếu bí 3 nước 6 18 12 24 6 0 42 58.33 6 18 14 28 4 0 46 63.89 61.11

13 Cờ tàn Vua, Xe, Tốt chống Vua, Xe

14 Cờ tàn Vua, Mã, Tốt chống Vua, Mã, Tốt

15 Bài tập đòn cối xoay 5 15 12 24 7 0 39 54.17 4 12 11 22 9 0 34 47.22 50.70

16 Cờ tàn Vua, Hậu chống lại Vua, Tốt

17 Bài tập chiếu hết bằng hai Tượng (trong 50 nước)

18 Bài tập chiếu hết 1 nước 5 15 8 16 11 0 31 43.06 8 24 10 20 6 0 44 61.11 50.09

19 Cờ tàn Vua, Mã chống

Qua bảng 3.6, đề tài quy ước chọn các bài tập đáp ứng tiêu chí đại đa số phiếu đạt trên 85%, được chọn làm các bài tập nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu ở giai đoạn tàn cuộc cho VĐV cờ vua lứa tuổi 11–13 Quận 1 TP.HCM Qua khảo sát thực tiễn dưới hình thức phỏng vấn, chỉ có 12 bài tập đủ điều kiện lựa chọn để đưa vào ứng dụng thực nghiệm (bảng 3.7).

Bảng 3.7: Các bài tập nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu trong giai đoạn tàn cuộc cho VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 TP.HCM

1 Cờ tàn Vua và Tốt chống Vua 66 91.67 67 93.06 91.11

2 Cờ tàn Vua, Tượng chống Vua, Tốt 70 97.22 65 90.28 90.00

3 Cờ tàn Vua, Tượng và Tốt chống Vua,

Tượng (hai Tượng cùng màu) 67 93.06 64 88,89 93.33

4 Cờ tàn Vua, Tượng, Tốt chống Vua,

5 Vua, Tượng, Tốt chống Vua, Tượng,

Tốt (hai Tượng khác màu ô) 68 94.44 63 87.50 92.22

6 Cờ tàn Vua, Mã chống Vua, Tượng,

7 Cờ tàn Vua, Xe chống Vua, Tốt 66 91.67 67 93.06 91.67

8 Cờ tàn Vua, Mã và Tốt chống Vua,

9 Cờ tàn Vua, Xe, Tốt chống Vua, Xe 65 90.28 62 86.11 90.00

10 Cờ tàn Vua, Mã, Tốt chống Vua,

11 Cờ tàn Vua, Hậu chống lại Vua, Tốt 66 91.67 65 90.28 87.78

Nghiên cứu trình bày việc ứng dụng thực nghiệm 12 bài tập tàn cuộc liên quan đến Vua, Mã và Tốt nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu ở giai đoạn tàn cuộc cho VĐV cờ vua lứa tuổi 11–13 tại Quận 1, TP.HCM Đề tài tiến hành đánh giá tốc độ ảnh hưởng của các bài tập được chọn thông qua thiết kế thực nghiệm sư phạm, từ đó xác định mức độ cải thiện kỹ năng tàn cuộc và khả năng ra quyết định của các kỳ thủ trẻ Kết quả nghiên cứu dự kiến giúp tối ưu hóa chương trình đào tạo cờ vua địa phương và cung cấp dữ liệu cho các phương pháp giảng dạy phù hợp với độ tuổi này, đồng thời tạo nội dung SEO hiệu quả cho bài viết.

3.2.2 Ứng dụng các bài tập đã được lựa chọn nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu trong giai đoạn tàn cuộc cho VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1 TP.HCM

Sau khi so sánh thực trạng cờ tàn của VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận

Trong nghiên cứu tại Thành phố Hồ Chí Minh, giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng đã sử dụng dữ liệu ban đầu làm cơ sở so sánh, sau đó tiến hành áp dụng các bài tập được chọn cho nhóm thực nghiệm Để đạt hiệu quả cao trong huấn luyện, chúng tôi đã tích hợp các nguyên tắc và phương pháp của quá trình huấn luyện thể thao vào thiết kế và thực nghiệm, nhằm tối ưu hóa kết quả và đảm bảo tính khách quan của dữ liệu.

Việc thực nghiệm được tiến hành theo phương pháp so sánh song song, trình tự đơn gồm 1 nhóm đối chứng và một nhóm thực nghiệm:

- Nhóm đối chứng: Nhóm A học theo chương trình đào tạo VĐV của Liên Đoàn Cờ TP.HCM

- Nhóm thực nghiệm: Nhóm B bên cạnh nội dung học theo chương trình, chúng tôi đã ứng dụng các bài tập đã lựa chọn được vào quá trình huấn luyện

- Chương trình nội dung thực nghiệm sư phạm được thực hiện 2 buổi/tuần Vào các buổi sáng thứ 7 và chủ nhật (mỗi buổi 3 tiết / 45 phút 1 tiết)

- Mỗi buổi tìm hiểu, phân tích, đánh giá từng dạng bài tập

- Thời gian thực nghiệm là 12 tuần (từ tháng 02/2018 đến tháng 05/2018)

- Địa điểm thực nghiệm: Trung tâm TDTT Quận 1 TP.HCM

❖ Việc sử dụng và lựa chọn hệ thống bài tập Cờ vua cũng có những đặc điểm sau:

Việc biên soạn bài tập được thực hiện dựa trên thời lượng tiết học và khung chương trình giảng dạy Các bài tập được chọn lọc kỹ lưỡng nhằm đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tiễn của môn Cờ vua tại trường học, đồng thời tối ưu hóa quá trình giảng dạy và học tập.

Trung tâm TDTT Quận 1, TP Hồ Chí Minh cung cấp cơ sở vật chất hiện đại với phòng học, máy chiếu và các dụng cụ như bàn cờ, đồng hồ để phục vụ cho các hoạt động tập luyện Các bài tập tại trung tâm được thiết kế dựa trên đặc điểm và trình độ của từng đối tượng, nhằm xây dựng chương trình luyện tập phù hợp và hiệu quả nhất cho người tham gia.

Đánh giá hiệu quả ứng dụng một số bài tập cờ tàn nhằm nâng cao hiệu quả ván đấu trong giai đoạn tàn cuộc cho VĐV Cờ vua lứa tuổi 11 – 13 Quận 1

Sau khi kết thúc chương trình thực nghiệm, hai nhóm thực nghiệm và đối chứng được tiến hành đánh giá bằng các test đã chọn để kiểm tra lần thứ hai sau khi kết thúc thực nghiệm Việc tính nhịp tăng trưởng của các chỉ tiêu được thực hiện theo công thức trình bày ở Chương II, mục 2.3.5 Kết quả tính toán cho nhóm thực nghiệm được trình bày qua bảng 3.9 như sau.

Bảng 3.9: Nhịp tăng trưởng các test của nhóm thực nghiệm trước và sau thực nghiệm (n)

Chiếu bí 2 nước (điểm) cho thấy giá trị trung bình ở nhóm 1 là 5±0.85 và ở nhóm 2 là 9.08±0.79, phản ánh mức tăng trưởng W% đạt 57.60% Sự khác biệt giữa hai giá trị trung bình này được đánh giá có ý nghĩa thống kê ở ngưỡng P

Định dạng
Số trang	106
Dung lượng	7,53 MB