Bản thân tôi với vai trò là một người cán bộ quản lý hoạt động chuyên môn của nhà trường, đòi hỏi tôi phải nghiên cứu sâu hơn về thực trạng công tác chuyên môn nhằm đưa ra giải pháp phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục học sinh của nhà trường, đó là vấn đề nhằm khẳng định vị thế của nhà trường. Nhận thức được từ lý do khách quan và chủ quan đó, mà tôi chọn vấn đề: “Vận dụng mô hình phân tích SWOT khi lập kế hoạch quản lý chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng học sinh tại trường THPT Nguyễn Du” làm đề tài nghiên cứu.
Trang 1MỤC LỤC Trang
A CƠ SỞ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
I SỰ CẦN THIẾT HÌNH THÀNH GIẢI PHÁP:
VẬN DỤNG MÔ HÌNH PHÂN TÍCH SWOT KHI LẬP KẾ HOẠCH
CHUYÊN MÔN NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC SINH TẠI TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU
A CƠ SỞ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
Trong các văn kiện trình Đại hội XII (nhiệm kì 2016-2020), Đảng ta nhấn mạnh sự quan tâm đặc biệt và làm rõ hơn lập trường, quan điểm, tính nhất quán về sự cần thiết phải đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, đã từng được khẳng định trong các văn kiện Đảng trước đây, đặc biệt
là trong Nghị quyết số 29 của Hội nghị Trung ương 8, khóa XI, khẳng định đây không chỉ là “quốc sách hàng đầu”, là “chìa khóa” mở ra con đường đưa đất nước tiến lên phía trước, mà còn là “mệnh lệnh” của cuộc sống
Trong Văn kiện đại hội XII lần này, kế thừa quan điểm chỉ đạo của nhiệm kỳ trước, Đảng ta đưa ra đường lối đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực Đảng cũng chỉ rõ trong giáo dục thì công tác quản lí giáo dục và đào tạo có mặt còn yếu kém Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu Trong văn kiện cũng nêu rõ trong hệ thống giải pháp phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020, thì đổi mới quản lý giáo dục được xem là mục tiêu quan trọng và được quan tâm hàng
Trang 2đầu Đồng thời trong năm học 2009-2010 Bộ GD-ĐT cũng phát động đổi mới
giáo dục với chủ đề: “ Đổi mới công tác quản lý để nâng cao chất lượng giáo dục” Chủ đề đã được triển khai chỉ đạo trong phạm vi toàn ngành và có nhiều
giải pháp đặt ra cho đội ngũ cán bộ quản lý, nhất là công tác bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ được quan tâm nhiều
Trong quản lý nói chung và quản lý nhà trường nói riêng, thì quản lý
chuyên môn là nhiệm vụ hết sức quan trọng, mà trong đó phải kể đến vai trò của người cán bộ quản lý chuyên môn Người cán bộ quản lý giáo dục có ảnh hưởng quan trọng, trực tiếp đến thành công hoặc thất bại của nhà trường Trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay ở nước ta, thì người cán bộ quản lý phải thường xuyên học tập và trang bị các kỹ năng quản lý để điều hành nhà trường một cách
có hiệu quả Trong quá trình quản lý, đòi hỏi người cán bộ quản lý phải đề ra những giải pháp cụ thể, nhằm tác động trực tiếp đến đội ngũ,
từ đó nâng cao hiệu quả để đạt được mục tiêu giáo dục của nhà trường đề ra
Công tác quản lý nói chung và quản chuyên môn nói riêng ở trường THPT Nguyễn Du trong những năm gần đây luôn có nhiều đổi mới, nên hàng năm luôn đạt được nhiều thành tích đáng kể trong các hoạt động Nhưng trong thực tế cho thấy, do tác động từ một số yếu tố khách quan như; mặt trái của kinh
tế thị trường, vấn đề dạy thêm - học thêm trên địa bàn còn nhiều phức tạp, chương trình học còn quá tải Đồng thời còn chịu sự chi phối chủ quan từ phía một số ít giáo viên và học sinh trong nhà trường Từ đó dẫn đến chất lượng giáo dục trong nhà trường hàng năm chưa cao, kết quả đạt được chưa thật sự phản ánh đúng năng lực chuyên môn vững vàng và tinh thần trách nhiệm cao của đội ngũ trong nhà trường Đồng thời chưa tương xứng với điểm xét tuyển đầu vào hàng năm cao, chưa tương xứng với bề dày thành tích và vị thế của nhà trường
Bản thân tôi với vai trò là một người cán bộ quản lý hoạt động chuyên môn của nhà trường, đòi hỏi tôi phải nghiên cứu sâu hơn về thực trạng công tác chuyên
Trang 3môn nhằm đưa ra giải pháp phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục học sinh của nhà trường, đó là vấn đề nhằm khẳng định vị thế của nhà trường Nhận
thức được từ lý do khách quan và chủ quan đó, mà tôi chọn vấn đề: “Vận dụng
mô hình phân tích SWOT khi lập kế hoạch quản lý chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng học sinh tại trường THPT Nguyễn Du” làm đề tài nghiên cứu.
1 Mục tiêu giải pháp
Mô hình phân tích SWOT hay thực chất chính là phân tích môi trường bên trong và môi trường bên ngoài, đó là một trong nhiều phương pháp dùng để phân tích hiện trạng của nhà trường Nên khi lập kế hoạch chiến lược phát triển nhà trường, nhất là phát triển công tác chuyên môn cần phải vận dụng để hoạch định các mặt một cách cụ thể Để từ đó giúp cho quản lý chuyên môn sẽ đạt được mục tiêu nhằm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ mới đặt ra trong giáo dục của nhà trường trong giai đoạn hiện nay
2 Đối tượng và phạm vi áp dụng
Đề tài thể hiện việc vận dụng linh hoạt, sáng tạo mô hình phân tích SWOT khi lập kế hoạch chuyên môn của nhà trường Nên đề tài tập trung nghiên cứu đối tượng là học sinh tại nhà trường, nhằm có cơ sở thực tế phù hợp với việc nghiên cứu Đề tài đã được triển khai áp dụng trong nhà trường, nhưng với những giải pháp cụ thể từ thực tiễn và đã nâng cao được hiệu quả trong quản
lỷ chuyên môn, nên phạm vi đề tài có thể phổ biến trong công tác quản lý chuyên môn nói riêng và quản lý giáo dục nói chung ở ngoài phạm vi trường Nguyễn Du
3 Phương pháp thực hiện đề tài
Trang 4Để thực hiện sáng kiến, tôi đã sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau:
- Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết: nghiên cứu mô hình phân tích
SWOT, nghiên cứu những bài viết liên quan đến đề tài, thu thập thông tin số liệu thực tế
- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: phương pháp điều tra, thống kê,
so sánh, phân tích và xử lý số liệu
III GIỚI HẠN ĐỀ TÀI VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
1 Giới hạn đề tài
Mô hình phân tích SWOT có phạm vi rất rộng, đó là mô hình nổi tiếng trong phát triển kinh doanh của các doanh nghiệp, nhưng cũng có thể áp dụng phân tích nhằm xây dựng kế hoạch trong quản lý giáo dục Vì vậy; đề tài ở đây chỉ tập trung nghiên cứu lý luận và thực tiễn của mô hình vào quản lý chuyên môn Từ đó chỉ đạo việc vận dụng vào trong các hoạt động để quản lý hoạt động học và đánh giá quá trình học tập của học sinh, để nâng chất lượng học tập của học sinh ở trường THPT Nguyễn Du hiện nay
2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Đề tài có nhiệm vụ nghiên cứu:
- Làm rõ cơ sở lý luận chung về mô hình phân tích SWOT, từ đó cần thiết phải vận dụng mô hình vào lập kế hoạch quản lý trong hoạt động chuyên môn của nhà trường hiện nay
- Khảo sát, đánh giá thực trạng công tác chuyên môn, những nguyên nhân dẫn đến tỉ lệ học sinh những năm trước ở trường THPT Nguyễn Du còn thấp
Trang 5- Đề ra một số giải pháp cụ thể qua việc vận dụng linh hoạt, sáng tạo mô hình vào xây dựng kế hoạch quản lý chuyên môn ở trường THPT Nguyễn Du một cách có hiệu quả
IV GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
Nếu vận dụng mô hình phân tích SWOT vào việc lập kế hoạch quản lý chuyên môn một cách hiệu quả, thì kết quả học tập của học sinh qua từng năm
sẽ cao hơn, từ đó dẫn đến chất lượng giáo dục của nhà trường cũng tốt hơn
V KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU
Trong thực tế trong công tác lập kế hoạch quản lý hoạt động chuyên môn của nhà trường THPT Nguyễn Du trước đây cũng có đề ra một số giải pháp, để nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh, nhưng kết quả hàng năm cho thấy vẫn chưa cao, chưa tương xứng Công tác chuyên môn trong nhà trường có nhiều thay đổi, từ khi được vận dụng mô hình phân tích SWOT vào việc lập kế hoạch quản lý Vì với những nguyên tắc và nhân tố rong mô hình SWOT khi được phân tích cụ thể, để từ đó xác định rõ những nguyên tắc và nhân tố đó đã được nhận định và cụ thể trong thực tế khi lập kế hoạch quản lý trong nhà trường hay chưa? Do đó kế hoạch nghiên cứu đề tài được tôi xây dựng cụ thể theo bảng dưới đây:
STT Thời gian từ…
đến… Nội dung công việc Sản phẩm
1 Từ tháng 05 đến
tháng 08/2014
Chọn đề tài, viết kế hoạch thực hiện Bản kế hoạch
2 Từ tháng 09/2014
đến tháng 04/2015
- Đọc tài liệu, nghiên cứu
lý thuyết để viết cơ sở lý luận
- Thử nghiệm đề tài
- Nắm bắt được khái niệm, đặc điểm đề tài Tập hợp tài liệu, viết
đề cương
- Kết quả thử nghiệm
Trang 63 Từ tháng 05/2015
đến tháng 12/2015
- Tìm hiểu và đối chiếu với thực tế đơn vị
- Xử lý số liệu thực tế
4 Từ tháng 01 đến
tháng 11/2016
- Trao đổi với đồng, thảo luận để hoàn thiện giải pháp
- Viết sáng kiến
- Tập hợp ý kiến đóng góp
- Bản sáng kiến
5 Trong tháng
12/2016 - Thẩm định cấp tổ, cấp
trường
- Hoàn chỉnh sáng kiến, báo cáo hội đồng thẩm định cấp
cơ sở
B QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ NỘI DUNG GIẢI PHÁP
I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
1 Cơ sở lý luận khoa học
Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận rút ra từ đặc trưng mô hình phân tích SWOT, tinh thần Nghị quyết 29 Đại hội XI và văn kiện Đại hội XII (nhiệm
kì 2016-2020) của Đảng, các văn bản chỉ đạo có tính pháp lý Đảng và Nhà nước, của ngành Giáo dục về công tác đổi mới quản lý giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
1.1 Đặc trưng mô hình phân tích SWOT
Phân tích SWOT là tập hợp viết tắt từ những chữ cái đầu các từ tiếng Anh : S-Strengths (điểm mạnh, Ưu thế), W-Weakness (điểm yếu, khuyết điểm), O-Opportunities (cơ hội, thời cơ) và T-Threats (nguy cơ, thách thức) Đây được xem là một mô hình nổi tiếng trong kinh doanh, nhưng cũng có thể áp dụng phân tích nhằm xây dựng kế hoạch trong quản lý giáo dục
Trang 7Hình ảnh của mô hình phân tích SWOT thể hiện bảng gồm 4 ô tương ứng với 4 yếu tố:
Điểm mạnh
S
Điểm yếu
W
Cơ hội
O
Thách thức
T
- Điểm mạnh: đó là bao gồm các nguồn lực và năng lực của nhà trường được sử dụng nhằm đạt được mục tiêu giáo dục mả trường đề ra
- Điểm yếu: đó là các khó khăn, trở ngại về nguồn lực và năng lực của chính nhà trường mà nó làm cản trở nhà trường khi thực hiện nhằm đạt mục tiêu
- Cơ hội: đó là các điều kiện ưu đãi, có lợi từ bên ngoài nhà trường mà chính nó
đã tạo điều kiện thuận lợi cho nhà trường thực hiện các giải pháp, kế hoạch mới nhằm đạt được mục tiêu đề ra
- Thách thức (nguy cơ): là những yếu tố cản trở, tạo sức ép gây khó khăn có thể phá hoại, đe dọa đến sự phát triển nhà trường
1.2 Thực hiện mô hình phân tích SWOT
- Lập bảng gồm 4 ô tương ứng với 4 yếu tố trên
- Trong mỗi ô, nhà trường nhìn nhận và viết ra các đánh giá dưới dạng gạch đầu dòng, nên phải cụ thể
- Khi thống kê cần cụ thể và thể hiện tính khách quan, nêu rõ quan điểm của cá nhân
- Sắp xếp thành hệ thống, bỏ những điểm trùng lặp, chú ý nhấn mạnh những điểm quan trọng
Trang 8- Phân tích một cách cụ thể để thấy ý nghĩa của từng điểm.
- Hoạch định cụ thể những hoạt động cần làm, củng cố các kĩ năng quan trọng, đồng thời loại bỏ những mặt còn hạn chế
- Tập trung vào khai thác các cơ hội, nhưng cũng phải bảo vệ để tránh khỏi những nguy cơ, rủi ro có thể xảy ra nhằm cản trở sự phát triển nhà trường
- Thường xuyên cập nhật thông tin, số liệu vào biểu đồ SWOT, để làm tăng thêm tính hoàn thiện và hiệu quả kế hoạch nhằm tìm ra hướng phát triển chắc chắn nhất
1.3 Vận dụng phân tích SWOT trong việc lập kế hoạch quản lý chuyên môn nhà trường
Theo chuyên đề « Lập kế hoạch phát triển nhà trường phổ thông » trong
tài liệu bồi dưỡng CBQL do tập thể tác giả của trường CBQL TP.HCM biên soạn, thì việc vận dụng mô hình phân tích SWOT vào quản lý chuyên môn nhà
trường là: Trong quản lý nhà trường xác định rõ mục tiêu cần đạt và các hoạt động cụ thể trong công tác chuyên môn Từ đó giúp người quản lý và các thành viên trong nhà trường hiểu hơn về những nhân tố quan trọng thực sự và tiềm tàng trong chuyên môn mà có thể xem đó là những chiến lược Những chiến lược này tồn tại cả bên trong và bên ngoài nhà trường, nó ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển nhà trường Khi lập kế hoạch chuyên môn mà người quản lý phân tích kĩ các yếu tố bên trong và bên ngoài theo mô hình SWOT, sẽ giúp cho
kế hoạch thể hiện được rõ mục đích, yêu cầu để hướng tới mục tiêu cao nhất.
Vì vậy; từ những văn bản chỉ đạo và những công trình đã nghiên cứu của các tác giả, tôi nhận định khái quát về phân tích SWOT là một phương pháp quản lý mới, hiện đại và hiệu quả, phù hợp với mục tiêu mà mỗi nhà trường đề
ra Bản thân tôi mới được tiếp cận sâu sắc mô mình qua lớp bồi dưỡng CBQL theo tinh thần đổi mới, mà Bộ giáo dục và Đào tạo đã ra quyết định số 382/QĐ-BGDĐT ngày 20/01/2012 ban hành Chương trình Với vai trò là người cán bộ
Trang 9quản lý chuyên môn của trường, tôi mạnh dạn vận dụng mô hình vào việc xây dựng kế hoạch trong quản lý chuyên môn nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ được giao
2 Cơ sở thực tiễn
Trong nhiều năm qua, trường THPT Nguyễn Du luôn đi đầu trong việc thực hiện phong trào đổi mới phương pháp dạy học gắn liền với đổi mới công tác quản lý Thực tế cho thấy, việc sử dụng phương pháp quản lý, xây dựng kế hoạch và định lượng hóa trong kiểm tra đánh giá, giúp gắn liền với công tác thi đua khen thưởng nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo, lấy đội ngũ cán bộ, giáo viên và học sinh làm trung tâm nhằm phát triển mạnh mẽ nhà trường Nhưng quá trình đổi mới dù có nỗ lực thì vẫn gặp những khó khăn nhất định, nên hiệu quả chưa có tính đột phá Qua đó cho thấy muốn đổi mới cần có sự đồng bộ giữa quản lý, giảng dạy và học tập Nếu chỉ tập trung đổi mới phương pháp dạy học,
mà không chú trọng đổi mới phương pháp quản lý, cụ thể là phải nâng cao năng lực quản lý bằng việc xây dựng kế hoạch chiến lược, định lượng hóa trong chỉ đạo điều hành, kiểm tra đánh giá, gắn với công việc thúc đẩy công tác thi đua khen thưởng, thì việc đổi mới sẽ có hiệu quả cao
Bản thân tôi khi được giao nhiệm vụ quản lý công tác chuyên môn của nhà trường dù mới được 3 năm, nhưng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tôi luôn nhận thức rõ công tác chuyên môn luôn là một vấn đề trọng yếu của nhà trường Vì vậy; tôi thấy việc vận dụng mô hình phân tích SWOT trong quá trình xây dựng kế hoạch quản lý là một việc cần thiết, nhằm nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường
II THỰC TRẠNG VÀ MÂU THUẪN.
1 Những thực trạng
Thực tế của việc khi vận dụng mô hình phân tích SWOT vào lập kế hoạch trong quản lý chuyên môn tại nhà trường, nó giúp cho bản thân có được tính hệ
Trang 10thống nhằm hỗ trợ cho công việc, giám sát và đánh giá việc dạy và học trong nhà trường cho đúng chỉ tiêu đề ra Để qua đó biết được những hạn chế nhằm khắc phục, điều chỉnh kịp thời cho đạt kết quả như mong đợi Đồng thời nhờ mô hình phân tích SWOT sẽ giúp cho bản thân xác định rõ mình sẽ làm gì? Làm như thế nào? Làm khi nào và ai sẽ làm? Khi đã giải quyết được các câu hỏi vướng mắc trên, thì chắc chắn sẽ đạt mục tiêu đề ra
* Trước khi áp dụng
Hàng năm trường THPT Nguyễn Du luôn chú trọng nhiều đến việc làm sao để nâng cao chất lượng dạy và học Bên cạnh đó cũng đề ra phương hướng, nhiệm vụ vào mỗi năm học, nhưng kết quả thực sự như mong đợi Từ những lý
do chọn đề tài trên, mà bản thân khi vận dụng mô hình phân tích SWOT vào quản lý thật sự còn những băn khăn, vì mô hình phù hợp với việc kinh doang hơn và nó có quy mô, tính chất rất rộng
* Sau khi áp dụng
Dù mới được giao nhiệm vụ quản lý hoạt động chuyên môn, nên bản thân chưa có nhiều kinh nghiệm thực tế về quản lý Nhưng với tinh thần tự học tập và mạnh dạn đề xuất sáng kiến mới Đồng thời vì thời gian giảng dạy ở nhà trường cũng đã nhiều năm, nên phần nào nắm bắt được thực trạng vấn đề Mặt khác bản thân tôi được học lớp bồi dưỡng Cán bộ quản lý, được tiếp cận với mô hình SWOT Nên tôi mạnh dạn trong việc vận dụng sáng kiến với mong muốn nâng cao chất lượng chuyên môn trong nhà trường Vì vậy; dù đề tài mới được vận dụng nhưng kết quả đạt được khả quan hơn
* Những thuận lợi khi triển khai đề tài
Trường THPT Nguyễn Du là trường có tỉ lệ đầu vào cao, nên nhìn chung học sinh có ý thức cao trong việc học tập và rèn luyện Đồng thời nhà trường có