Thực Trạng Và Giải Pháp Công Tác Đánh Giá Thực Hiện Công Việc Trong Các Doanh Nghiệp Tại Việt Nam

§Ò ¸n tËp trung lµm râ ý nghÜa, tÇm quan träng cña c«ng t¸c ®¸nh gi¸ thùc hiÖn c«ng viÖc, cung cÊp c¬ së lý thuyÕt ®Ó tiÕn hµnh ®¸nhgi¸ thùc hiÖn c«ng viÖc, cung cÊp c¬ së lý thuyÕt ®Ó tiÕn hµnh ®¸nh gi¸ thùc hiÖn c«ng viÖc còng nh qu¶n lý, x©y dùng ch¬ng tr×nh ®¸nh gi¸ thùc hiÖn c«ng viÖc trong mét tæ chøc. §ång thêi h©n tÝch nh÷ng u nhîc ®iÓm vÒ thùc hiÖn c«ng t¸c ®¸nh gi¸ thùc hiÖn c«ng viÖc cña doanh nghiÖp t¹i ViÖt Nam, kiÕn nghÞ mét sè gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c ®ã

Lời nói đầu

1 Tính cấp thiết của những bức xúc của đề tài.

Chức năng quản trị nhân lực luôn luôn hiện hữu lên trong mỗi tổ chức nhằm mục đích nâng cao hiệu quả hiệu năng nhân tố con ngời trong hoạt động của tổ chức Quản trị nhân lực hiện đại nhằm mục tiêu tạo sự cân bằng về mọi mặt giữa ngời lao động và tổ chức Từ khi nớc ta chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trờng đã tạo ra những sự thay đổi mang tính cách mạng trong quản lý Công tác quản trị nhân lực ngày càng có vai trò quan trọng là yếu tố quyết định tới sự thành baị của doanh nghiệp Doanh nghiệp nào có đợc những nhân viên giỏi, biết phát huy tiềm năng của mọi ngời doanh nghiệp đó sẽ tồn tại và phát triển trong một thế giới cạnh tranh ngày càng gay gắt và quyết liệt Để duy trì và sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực của một doanh nghiệp thì không thể dừng lại ở hoạt động tuyển dụng - tuyển chọn sao cho có đợc các nhân viên giỏi mà còn phải biết

đánh giá tình hình thực hiện công việc của từng ngời Do đó công tác đánh giá thực hiện công việc có vai trò quan trọng không chỉ cung cấp tài liệu về tình hình thực hiện công việc làm cơ sở tiến hành các hoạt động quản trị nguồn nhân lực khác nh tuyển dụng, đào tạo và phát triển, thù lao lao động mà còn

có ý nghĩa khác là sự công nhân của doanh nghiệp đối với kết quả thực hiện công việc của mỗi nhân viên Một doanh nghiệp không tiến hành công tác

đánh giá thực hiện việc sẽ luôn bị động và hoạt động kém hiệu quả Tuy nhiên

có rất nhiều các doanh nghiệp tại Việt Nam hiện nay vẫn cha quan tâm tới vấn

đề này một cách đúng mức Công tác đánh giá thực hiện công việc vẫn mang nặng tính hình thức, làm theo thói quan và kinh nghiệm đã dẫn đến nhiều sai lầm, hạn chế làm giảm vai trò, ý nghĩa của công tác đánh giá thực hiện công việc Các doanh nghiệp còn lúng túng trong việc xây dựng cho mình một ch-

ơng trình đánh giá thực hiện công việc bài bản và khoa học do thiếu cơ sở về

lý thuyết và cách thức tiến hành Bên cạnh đó một số doanh nghiệp cha có hệ

thống đánh giá thực hiện công việc, gần nh bỏ qua giai đoạn này Do vậy yêu cầu bất cập hiện nay là cần phải cung cấp cho các doanh nghiệp lý thuyết cơ bản và cách thức tiến hành xây dựng và quản lý một chơng trình đánh giá thực hiện công việc một cách có hiệu quả Trong khuôn khổ đề án của mình em mong muốn đợc làm sáng tỏ hơn vấn đề trên, giúp cho các công ty của Việt Nam ngày càng vững mạnh tơng lai Hơn nữa qua đề án này em muốn ôn lại

và củng cố lại kiến thức cho bản thân

2 Mục đích, nhiệm vụ của đề án.

Đề án tập trung làm rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của công tác đánh giá thực hiện công việc, cung cấp cơ sở lý thuyết để tiến hành đánhgiá thực hiện công việc, cung cấp cơ sở lý thuyết để tiến hành đánh giá thực hiện công việc cũng nh quản lý, xây dựng chơng trình đánh giá thực hiện công việc trong một

tổ chức Đồng thời hân tích những u nhợc điểm về thực hiện công tác đánh giá thực hiện công việc của doanh nghiệp tại Việt Nam, kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác đó

3 Đối tợng nghiên cứu.

Đề án tập trung vào nghiên cứu làm rõ cơ sở lý thuyết của công tác đánh giá thực hiện công việc của một doanh nghiệp

ơng III : Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác đánh giá thực

hiện công việc trong các doanh nghiệp Việt Nam

Chơng I: Vấn đề đánh giá thực hiện công việc

trong doanh nghiệp

1 Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của công tác đánh giá thực hiện công việc

1.1 Khái niệm:

Công tác đánh giá thực hiện công việc là một hoạt động quản lý nguồn nhân lực quan trọng và đợc tiến hành trong bất kỳ tổ chức nào dới một hệ thống chính thức hay không chính thức Có nhiều các khái niệm và tên gọi khác nhau về công tác nh đánh giá thành tích công tác, đánh giá nhân viên, xem xét tình trạng thực hiện công việc Chúng ta đa ra một số khái niệm để xem xét dới nhiều góc độ

* Khái niệm 1: (Nguyễn Thanh Hợi)

Đánh giá năng lực thực hiện công việc của nhân viên là một hoạt động quan trọng quản trị nhân lực Nó giúp cho Công ty có cơ sở để hoạch định tuyển chọn đào tạo và phát triển nhân sự Đánh giá đúng năng lực của nhân viên quyết định một phần không nhỏ sự thành công của xí nghiệp

Khái niệm 2: (Nguyễn Hữu Thân)

Đánh giá sự hoàn thành công tác hay còn đợc gọi là đánh giá thành tích công tác là một hệ thống chính thức duyệt xét và đánh giá sự hoàn thành công tá của một cá nhân theo định kỳ

* Khái niệm 3:

Đánh giá thực hiện công việc là một thủ tục đã tiêu chuẩn hoá đợc tiến hành một cách thờng xuyên nhằm thu nhập những thông tin về: khả năng nghề nghiệp - kết quả công tác - nguyện vọng cá nhân - triển vọng phát triển của mỗi ngời

* Khái niệm 4:

Đánh giá thực hiện công việc đợc hiểu là cách đánh giá hệ thống và chính thức tình hình tính công việc của từng ngời trên cơ sở so sánh những tiêu chuẩn đã đợc xây dựng từ trớc đây đồng thời có sự thoả thuận việc đánh giá đó của từng ngời lao động.

Với khái niệm một tác giả dờng nh mới nói đợc tầm quan trọng và tác

động của đánh giá thực hiện công việc mà cha nói trong đánh giá gồm những cái gì?

Với khái niệm 2 tác giả dờng nh mang tính liệt kê khi đánh giá một cá nhân, tác giả cũng đã nêu đợc motọ số phần nh có tính hệ thống bài bản nhng nhìn chung vẫn còn thiêú

Với khái niệm 3: tác giả cũng nêu đợc đây là thủ tục , tiến hành thờng xuyên nhằm để thu thập thông tin thì cha đủ

Với khái niệm 4: theo em có lẽ đây là khái niệm đầy đủ nhất qua khái niệm cho thấy đánh giá thực hiện công việc phải có tính hệ thống và chính thức Tính hệ thống đợc thể hiện công tác đánh giá thực hiện công viẹc phải bao gồm một số các bớc đợc xác định một cách bài bản và khoa học nhằm

đảm bảo sự chính xác và công bằng đối với từng ngời lao động trong tổ chức Tính chính thức thể hiện ở sự công khai, hợp pháp, đợc sự ủng hộ của ngời lao

động và thể hiện bằng văn hoá Bên cạnh đó chúng ta phải xây dựng tiêu chuẩn đánh giá nh: khối lợng công việc, chất lợng công việc, thái đô, ý thứ, tình thần trách nhiệm Sau khi đánh giá phải có sự thảo luận với ngời lao động bằng cách thông báo kết quả làm việc cuả ngời lao động đến từng ngời Từ đó kết quả đánh giá đợc thừa nhận và là cơ sở cho tất cả các hoạt động quản lý trong tổ chức

1.2 Mục đích:

Công tác đaính giá thực hiện công việc trong tổ chức có rất nhiều mục

đích khác nhau nhng đều nhằm để đạt đợc mục tiêu chung là:

Nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức và giúp cho việc ra quyết định quản lý một cách chính xác và công bằng Trong đó mục tiêu cụ thể đợc chia

thành hai nhóm: đánhgiá kết quả đã đạt đợc của ngời lao động và hớng dẫn, phát triển sự thực hiện công việc trong tơng lai.

* Đánh giá kết quả đã đạt đợc của ngời lao động bao gồm:

- Đa ra thông tin phản hồi về tình hình thực hiện công việc nhằm giúp cho ngời lao động thấy đợc mức độ thực hiện công việc hiện tại của họ từ đó giúp họ thực hiện công việc tốt hơn

- Cung cấp tài liệu làm căn cứ trả lơng trả thởng Các quyết định về tuyên truyền đề bạt hay sa thải

- Giúp cho ngời quản lý có thể bảo vệ hay thay đổi các quyết định của mình Cung cấp thông tin để đa ra quyết định khen thởng hay bảo vệ sự thực hiện tốt hay không tốt công tác của ngời lao động

* Hớng dẫn phát triển sự thực hiện công việc trong tơng lai

- Đa ra các lời khuyên, quyết định tiến hành đào tạo huấn luyện ngời lao

động nhằm cải thiện sự thực hiện công việc và phát triển tiềm năng trong tơng lai

- Nâng cao sự gắn bó ngời lao động với tổ chức qua việc tạo ra cá cơ hội,

kế hoạch nhằm đào tạo vầ phát triển nghề nghiệp cho ngời lao động

- Tạo động lực cho ngời lao động thông qua việc công nhận thành tích, kết quả lao động hay tăng cờng giúp đỡ trong thực hiện công việc

- Tăng cờng mối quan hệ giữa ngời quản lý và nhân viên

- Thông qua đánh giá thực hiện công việc chúng ta xác định các vấn đề khó khăn các thách thức của cá nhân và tổ chức đang phải đối mặt từ đó đa ra các phơng án giải quyết một cách kịp thời

1.3 ý nghĩa.

Đánh giá thực hiện công việc có một ý nghĩa vô cùng quan trọng quản lý nguồn nhân lực mà cả trong doanh nghiệp, nó có ảnh hởng lớn đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Việc đánh giá không chỉ có ý nghĩa là thẩm định kết quả thực hiện công việc mà còn có ý nghĩa công nhận thành tích của nhân viên trong một khoảng thời gian nhất định Thông qua việc đánh giá sẽ trở lời

đợc các câu hỏi quan trọng luôn đợc đặt ra từ phía ngời lao động và phía doanh nghiệp.

* Phía ngời lao động: (1) Tôi đang làm tốt công việc ở mức nào?

(2) Tôi có thể làm tốt hơn ở mức đó hay không? (3) Nếu có thì có thể tới mức nào?

(4) Tôi cần làm gì để đạt đợc mức đó?

* Phía doanh nghiệp: (1) Ngời lao động đang làm việc tốt ở mức nào?

(2) Tổ chức có thể làm gì để hỗ trợ cho ngời lao

định về tiền lơng tiền thởng, kỷ luật, thăng cức, giáng cức, đào tạo luôn là các quyết định đợc quan tâm đối với ngời lao động

* Đối với tổ chức: Đánh giá thực hiện công việc có một ý nghĩa rất quan trọng đối với tổ chức có ảnh hởng lớn đến hoạt động quản lý nhân lực khác nhau trong tổ chức Đánh giá thực hiện công việc sẽ cung cấp thông tin

về thực hiện công việc của từng cá nhân ngời lao động làm cơ sở để đa ra các quyết định một cách chính xác và công bằng cũng nh bảo vệ đợc các quyết

định đó cả vệ mặt pháp luật và biện hộ về đạo đức Đánh giá thực hiện công việc có ảnh hởng lớn đến hiệu quả hoạt động của tổ chức Một hệ thống đánh giá không bài bản, khoa học, thiếu chính xác sẽ gây ra tâm lý hoang mang thiếu tin tởng của ngời lao động vào các quyết định quản lý của tổ chức

* Đối với nhà quản lý: đánh giá thực hiện công việc có ý nghĩa to lớn là cánh tay đắc lực cho các nhà quản lý nhận xét ddánh giá nhân viên của mình Thông qua đánh giá giúp nhà quản lý nắm đợc năng suất lao động của từng ngời từ đó có những khuyến khích giúp đỡ họ hoàn thành nhiệm vụ của mình tốt hơn Thấy đợc những khó khăn mà ngời lao động đang gặp phải từ đó đa ra

kế hoạch về nhu cầu đào taọ và phát triển để khắc phục những khó khăn cho

họ Trên cơ sở đó điều chỉnh hoạt động quản lý cho thích hợp, lập chiến lợc phát triển con ngời, có những quyết định thăng tiến, đề bạt haycần tuyển dụng thêm lao động để có sự cân đối trong doanh nghiệp

2 Mối quan hệ giữa đánh giá thực hiện công việc với các chức năng quản lý nhân sự khác

Đánh giá thực hiện công việc là một chức năng quản lý nhân sự trong doanh nghiệp do vậy có tác động qua lại với các chức năng quản lý nhân sự khác Điều dó đợc biểu diễn qua sơ đồ sau:

Phân tích

công việc thực hiện Đánh giá

công việc

Kế hoạch hoá nhân lựcTuyển dụng - tuyển chọnBiên chế lao độngTạo động lực trong lao động

Đào tạo và phát triển Thù lao lao độngQuan hệ lao động

2.1 Đối với phân tích công việc:

Đánh giá thực hiện công việc và phân tích công việc có tác động hai chiều qua lại Từ việc phân tích công việc chúng ta có bảng mô tả công việc bảng yêu cầu với ngời thực hiện từ hai bảng này cho chúng ta biết đợc yêu cầu của công việc đòi hỏi nh thế nào Qua bảng mô tả công viẹc tóm tắt tất cả những gì liên quan công việc làm cho ngời quản lý cũng nh ngòi lao động hiểu về công việc mà họ đang làm Còn bảng yêu cầu thực hiện công việc cho ngời lao động hiểu đợc những yêu cầu phải có cua ngời lao động Từ phân tích công việc cho chúng ta hiểu đợc côngviệc cần đợc tiến hành, thực hiện nh thế nào và ngời lao động cần có những yêu cầu gì để thực hiện nó Việc đánh giá thực hiện công việc có thể dựa vào phân tích công việc để đánh giá một cách chính xác, khi đánh giá chúng ta có thể đối chiếu với hai bản mô tả công việc

và phản ánh yêu cầu đối với ngời thực hiện Tuy nhiên nó có tác động ngợc trở lại nếu chúng talàm tốt công tác đánh giá thực hiện công việc thì chúng tacó thể phát hiện đợc những sai sót trong phân tích công việc từ đó có những sửa

đổi và điều chỉnh hợp lý hơn nhằm nâng cao tính phù hợp và có ý nghĩa phân tích công việc trong quản lý

2.2 Đối với kế hoạch hoá nhân lực.

Kế hoạch hoá nhân lực là một quá trình mà thông qua nó các doanh nghiệp đảm bảo đợc đầy đủ số lợng, chất lợng ngời làm việc phù hợp yêu cầu công việc hoặc kế hoạch hoá nguồn nhânlực là phơng pháp xác định các yêu cầu về nguồn nhân lực trong tơng lai và mọi giai đoạn sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Từ yêu cầu đó của công tác kế hoạch hoá nhân lực thông qua đánh giá thực hiện công việc chúng ta có thể đánh giá đợc chỗ nào thừa, thiếu lao động để có kế hoạch đáp ứng kịp thời

2.3 Tuyển dụng - tuyển chọn.

Tuyển dụng là quá trình tìm kiếm, động viên khuyến khích cá nhân cả bên trong, ngoài doanh nghiệp có đủ tiêu chuẩn phù hợp với yêu cầu công việc

đăng ký tham dự vào các chức danh còn trống và khuyến ở doanh nghiệp Thông qua đánh giá thực hiện công việc chúng ta có thể thấy đợc doanh nghiệp đang thiếu, thừa nhân lực, việc thừa thiếu đó thuộc bộ phận nào, những loại công việc nào từ đó có thể bổ sung thay đổi nội dung tuyển dụng đối tợng tuyển dụng làm cho các công tác tuyển dụng càng có hiệu quả hơn.

2.4 Đối với biên chế lao động.

Đây là một công tác quan trọng đối với ngời lao động họ mong muốn mình là thành viên chính thức của doanh nghiệp, họ mong muốn có cơ hội thăng tiến và đợc đề bạt ở những chức vụ cao hơn cũng nh đây là yếu tố cơ sở

đào thải những ngời không phù hợp không chấp hành nội quy doanh nghiệp Thông qua việc đánh giá chúng ta có thể kiểm tra, phát hiện những tiềm năng của nhân viên để tiến hành công tác thăng chức Đề bạt cho họ lên lên một vị trí cao hơn để họ có thẻ thể hiện hết khả năng của mình hay thuyên chuyến họ

đến bộ phận phù hợp với năng lực hiện có

2.5 Đối với vấn đề tạo động lực trong lao động.

Động lực là sự khát khao, tự nguyện trong từng con ngời để tăng cờng mọi nỗ lực nhằm đạt mục tiêu kết quả cụ thể nào đó Có thể nói đối với ngời lao động sự công bằng và đợc đánh giá một cách đúng mức đó là một yếu tố tạo động lực cho họ làm việc hăng hái hơn, cố gắng hơn để đạt kết quả cao hơn Vậy nếu chúng ta thực hiện tốt công tác đánh giá thực hiện công việc thì chúng ta có kết quả đúng với năng lực từ đó tạo động lực cho ngời lao động làm việc

2.6 Đối với đào tạo và phát triển.

Việc xdac định các nhu cầu cần phải đào tạo và phát triển, bộ phận cần phải đào tạo và phát triển nhằm làm cơ sở để tổ chức các chơng trình đào tạo

và phát triển muốn làm đợc điều đó một cách chính xác và khoa học trớc hết chúng ta phải biết đánh giá thực hiện công việc một cách khoa học và chính xác từ kết quả đó để làm cơ sở, định hớng cho nhu cầu đào tạo, bộ phận cần phảo đào tạo Đồng thời thông qua đánh giá thực hiện công việc còn có thẻ xác định cả nội dung cần đào tạo phát triển

2.7 Đối với công tác thù lao lao động.

Việc trả thù lao lao động đợc công bằng chính xác hay không, có trả

đúng khả năng, kết quả công việc của ngời lao động hay không nó phụ thuộc vào kết quả đánh giá thực hiện công việc của nhà quản lý đối với ngời lao

động có chính xác hay không Có thể nó đánh giá thực hiện công việc là một công cụ, cơ sở để trả thù lao lao động hợp lý cho ngời lao động Có thể nói thông qua kết quả đánh giá thực hiện công việc nguồn số iệu quan trọng xác

định mức lơng, thởng cho công bằng và chính xác

2.8 Đối với quan hệ lao động

Kết quả đánh giá thực hiện công việc là căn cứ để giải quyết bất bình và

kỷ luật lao động một cách chính xác, là có cơ sở để duy trì kỷ luật và nội quy lao động trong doanh nghiệp Nếu chúng ta có kết quả đánh giá thực hiện công việc chính xác và ngời lao động chấp nhận kết quả đánh giá đó thì tạo bầu không khí tâm lý trong doanh nghiệp đợc tốt đẹp hơn, vui vẻ hơn

Tóm lại việc đánh giá thực hiện công việc có liên quan mật thiết đối với các chức năng quản lý nguồn nhân lực khác Nếu chúng ta tiến hành đánh giá thực hiện công việc một cách khoa học và chính xác để có kết quả đánh giá thực hiện công việc chính xác công bằng thì nó tạo cho các chức năng khác cũng vận hành tốt hơn

3 Phơng pháp đánh giá sự thực hiện công việc của ngời lao động.

Để có đợc một chơng trình đánh giá có hiệu quả thì việc lựa chọn

ph-ơng pháp đánh giá là rất quan trọng Việc lựa chọn phph-ơng pháp đánhgiá nào phụ thuộc vào loại công việc, khả năng tài chính của doanh nghiệp vì việc lựa chọn phơng pháp đánh giá gắn liền với việc đào tạo ngời đánh giá để thực hiện tốt phơng pháp đó Các phơng pháp đánh giá đã đợc tiến hành điều tra về mức

độ s dụng trong thực tế để xác định bởi bảng sau:

Bảng 1: Sử dụng các phơng pháp đánh giá thực hiện công việc

nghiệp nhỏ (%)

Các doanh nghiệp lớn (%)

Tổng (%)

1: Phơng pháp thang đo đánh giá 59,5 54,2 56,7

3.1 Phơng pháp thang đo đánh giá đồ hoạ

Đây là phơng pháp đánh giá đợc sử dụng nhiều nhất so với các phơng pháp khác, nó phù hợp với cả doanh nghiệp có quy mô lớn và cả các doanh nghiệp có quy mô nhỏ Theo bảng 1 cho thấy có tới 54,2% các doanh nghiệp

có quy mô nhỏ áp dụng phơng pháp này Theo phơng pháp này ngời đánh giá

sẽ cho ý kiến đánh giá về sự thực hiện công việc của đối tợng đánh giá về các tiêu thức đợc xây dựng trớc dựa trên một thang đo xác định các mức thực hiện công việc từ thấp đến cao Các tiêu thức đánh giá bao gồm 2 loại: thứ nhất liên quan đến công việc bao gồm khối lợng công việc chất lợng công việc đã hoàn thành Thứ hai liên quan đến ngời thực hiện công việc bao gồm: sự tin cậy, tính sáng tạo, tính thích nghi sự phối hợp các hoạt động, tiềm năng phát triển Thang đo đánh giá có thể gồm từ 3 -7 mức đợc xác định bằng cách tính từ: xuất sắc, khá, trung bình, yếu, kém Việc xác định thang đo rất quan trọng không nên quá ít bởi nh vậy sẽ thiếu tính chính xác do khoảng cách giữa các mức quá lớn gây ra khó khăn khi sếp những ngời nào vào mức độ này, ngời kia vào mức độ kia khi chỉ chênh lệch nhau rất ít về điểm hay về việc xếp loại Trên thang đo đánh giá có thể cho điểm để lợng hoá kết quả đánh giá có 2 loại thang đo: thang đo đánh giá liên tục là loại thang đo ở giữa các mức độ đánh giá có thể đánh giá đối tợng nằm ở mức này mà không phải hoàn toàn nhận xét là tốt hay không (hình 3a) Thagn đo đánh giá không liên tục là loại thang

đo ngời đánh giá chỉ có thể đánh giá cho điểm taọ các mức độ đã đợc xac định (hình 3b)

(a)