Đề Tài Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Giảng Dạy Phân Môn Thường Thức Mĩ Thuật Ở Tiểu Học

HiÖn nay víi thêi ®¹i bïng næ vÒ khoa häc kÜ thuËt, nhiÒu ph−¬ng tiÖn kÜ thuËt hiÖn ®¹i ra ®êi nh»m phôc vô cho cuéc sèng vµ lîi Ých cña con ng−êi. Trong gi¸o dôc ë n−íc ta viÖc ®æi míi ph−¬ng ph¸p d¹y häc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc chñ ®éng s¸ng t¹o cña HS, lÊy HS lµm trung t©m GV lµ ng−êi tæ chøc c¸c ho¹t ®éng cho HS chñ ®éng lÜnh héi kiÕn thøc cña bµi häc. ChÝnh v× vËy sù ph¸t triÓn cña khoa häc c«ng nghÖ ®· më ra nh÷ng kh¶ n¨ng vµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc sö dông CNTT vµo qu¸ tr×nh d¹y häc. ViÖc sö dông cã tÝnh s− ph¹m nh÷ng thµnh qu¶ cña khoa häc c«ng nghÖ sÏ lµm thay ®æi hiÖu qu¶ cña qu¸ tr×nh d¹y häc, hiÖu qu¶ cña viÖc sö dông c¸c PPDH. Th«ng qua ®ã HS cã thÓ lÜnh héi kiÕn thøc mét c¸ch tÝch cùc trän vÑn vµ ®Çy ®ñ h¬n.

§Ò tµi:

øng dông CNTT trong gi¶ng d¹y

ph©n m«n Th−êng thøc MÜ thuËt ë tiÓu häc

Gi¸o viªn : Hoµng SÜ Nguyªn Gi¶ng d¹y : MÜ thuËt

N¨m häc 2007 - 2008

Môc lôc

Trang

1 §Æc tr−ng cña Ph©n m«n Th−êng thøc mÜ thuËt 5

2 Ph−¬ng tiÖn d¹y häc vµ c«ng nghÖ th«ng tin 7

3 øng dông CNTT trong gi¶ng d¹y Ph©n m«n Th−êng thøc

3.1 ChuÈn bÞ cho Bµi gi¶ng ®iÖn tö hoÆc §DDH øng

dông CNTT trong Ph©n m«n Th−êng thøc mÜ thuËt 12 3.2 øng dông vµo bµi cô thÓ 13

3.2.2 Ch−¬ng tr×nh, phÇn mÒm sö dông: 13

C¸c ch÷ viÕt t¾t

CNTT C«ng nghÖ th«ng tin

PTDH Ph−¬ng tiÖn d¹y häc

§DDH §å dïng d¹y häc

PPDH Ph−¬ng ph¸p d¹y häc

TTMT Th−êng thøc mÜ thuËt

SGK S¸ch gi¸o khoa

SGV S¸ch gi¸o viªn

A Đặt vấn đề

1 Nhận thức:

Trước hết dạy học mỹ thuật trong trường chuyên nghiệp hay trường phổ thông thì mục tiêu chung cũng đều hướng tới cái đẹp, cái giá trị thẩm mĩ Thông qua môn Mĩ thuật người học có thể cảm nhận được cái đẹp và biết cách tạo ra cái đẹp Thẩm mĩ hay cái đẹp nó ẩn chứa trong tất cả mọi lĩnh vực của cuộc sống như: ăn: Cần đẹp ! Mặc : Cần đẹp ! ở : Cũng cần đẹp và mọi thứ cần thiết cho con người từ nhỏ đến lớn cũng cần đẹp !

Con người của thời đại mới là con người phải có đủ : Tri thức, đạo đức, sức khỏe và thẩm mĩ, là một con người thì không thể khô khan, bàng quang trước cái đẹp muôn màu của cuộc sống Dạy Mĩ thuật trong trường tiểu học không phải là đào tạo HS trở thành họa sĩ mà là giúp các em biết cách cảm nhận cái

đẹp của cuộc sống, của những tác phẩm nghệ thuật và biết cách tự tạo ra cái

đẹp cho bản thân mình, cho cuộc sống

Hiện nay với thời đại bùng nổ về khoa học kĩ thuật, nhiều phương tiện kĩ thuật hiện đại ra đời nhằm phục vụ cho cuộc sống và lợi ích của con người Trong giáo dục ở nước ta việc đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của HS, lấy HS làm trung tâm GV là người tổ chức các hoạt động cho HS chủ động lĩnh hội kiến thức của bài học Chính vì vậy sự phát triển của khoa học công nghệ đã mở ra những khả năng và điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng CNTT vào quá trình dạy học Việc sử dụng có tính sư phạm những thành quả của khoa học công nghệ sẽ làm thay đổi hiệu quả của quá trình dạy học, hiệu quả của việc sử dụng các PPDH Thông qua đó HS

có thể lĩnh hội kiến thức một cách tích cực trọn vẹn và đầy đủ hơn

2 Mục đích - ý nghĩa:

Với môn Mĩ thuật trong trường tiểu học có 5 phân môn là: Phân môn vẽ tranh, phân môn vẽ trang trí, phân môn vẽ theo mẫu, phân môn tập nặn tạo dáng và phân môn TTMT Ngoài phân môn TTMT giúp HS có thể “thuởng thức”, “cảm nhận” cái hay cái đẹp của các tác phẩm nghệ thuật thì 4 phân môn còn lại chủ yếu giúp các em lĩnh hội kiến thức mĩ thuật cơ bản thông qua

rèn luyện kĩ năng thực hành Chính vì vậy mà với Phân môn TTMT có một số

GV rất “ngại” khi dạy phân môn này vì không biết phải nói gì, phân tích gì, dạy gì để hết 35 phút của tiết học Truyền đạt kiến thức như thế nào tới HS để vẫn đảm bảo tính vừa sức mà vẫn đạt mục tiêu đề ra của bài học

Vậy làm sao để HS hứng thú với tiết học TTMT? Làm sao để HS không cảm thấy tiết học này khô khan và nhàm chán? Đó chính là sự chuẩn bị, nghiên cứu chu đáo của GV, là sự vận dụng linh hoạt các PPDH là sự sử dụng PTDH một cách hợp lí và hiệu quả Một trong những PTDH có thể phát huy

được hiệu quả trong giảng dạy phân môn TTMT chính là sử dụng CNTT thông qua những Bản trình diễn điện tử hay còn gọi là “Giáo án điện tử”

Môn học mĩ thuật là môn học của thị giác, HS cảm nhận cái đẹp về hình thể và màu sắc thông qua con mắt của mình Chính vì vậy với CNTT với các phần mềm đa dạng có thể giúp cho người GV phóng to được những hình ảnh trong bài Phân tích, nhận xét được từng hình ảnh, chi tiết trong tác phẩm qua

đó nêu bật được chủ đề, ý nghĩa của tác phẩm, thu hút lôi cuốn HS vào tiết học Ngoài ra với nhiều tính năng đa dạng mà người GV có thể vận dụng linh hoạt vào từng nội dung bài cụ thể để đạt hiệu quả tốt nhất cho tiết dạy của mình

Môn học mĩ thuật lấy giáo dục thẩm mĩ làm mục tiêu, với những bài TTMT học sinh sẽ phải cảm nhận các tác phẩm nghệ thuật một cách dần dần

và lâu dài Vì với trình độ hiểu biết của các em thì chưa thể cảm nhận được hết cái hay, cái đẹp của một tác phẩm một điều mà ngay cả còn khó đối với cả người lớn Vì vậy, giáo dục thẩm mĩ cũng phải dần dần, HS phải cảm nhận từ cái đơn giản nhất như hình ảnh, màu sắc đến những cái sâu sắc hơn như bố cục, chủ đề, ý tưởng do đó gợi cảm hứng ngay từ lúc đầu của bài học rất quan trọng nó quyết định sự thành công của cả giờ học, vì mĩ thuật là môn học mang tính cảm xúc nhiều hơn là kĩ thuật Do vậy dựa vào sự hỗ trợ của CNTT mà

GV có thể xây dựng những hoạt động khơi gợi cảm hứng cho HS bằng những bức tranh, đoạn phim hay bản nhạc

B Nội dung:

1.Đặc trưng của Phân môn thường thức mĩ thuật:

Phân môn TTMT là phân môn mang tổng hòa kiến thức của các phân môn khác trong môn Mĩ thuật Dựa vào những kiến thức đã được học ở các phân môn như : Vẽ tranh, vẽ trang trí, vẽ theo mẫu, tập nặn tạo dáng mà HS có thể nhận xét sơ lược về giá trị cũng như vẻ đẹp của một tác phẩm mĩ thuật

Phân môn vẽ trang trí cung cấp cho HS kiến thức về cách sắp xếp các họa tiết, và nguyên tắc vẽ màu Qua đó HS hiểu được vẻ đẹp của các họa tiết, vẻ

đẹp của sự cân đối, sự đa dạng của màu sắc và hiểu được ý nghĩa của trang trí trong cuộc sống

Phân môn vẽ theo mẫu tuy không đòi hỏi bắt buộc HS phải vẽ đúng hoàn toàn theo mẫu về hình dáng, tỉ lệ, màu sắc nhưng qua đó cũng rèn cho HS kĩ năng quan sát và làm việc một cách khoa học : Từ tổng thể tới chi tiết, từ đơn giản tới phức tạp Ngoài ra còn rèn cho HS thấy được cái đẹp của sự sắp xếp

bố cục cân đối hợp lí trong khuôn khổ giấy

Phân môn vẽ tranh với đề tài phong phú đa dạng gây cho HS nhiều hứng thú Đây là phân môn giúp HS có thể diễn tả được một nội dung, chủ đề thông qua cách sắp xếp các hình ảnh chính, phụ và cách sử dụng màu sắc làm nổi bật chủ đề của tranh

Phân môn tập nặn tạo dáng rèn luyện cho HS khả năng làm việc với hình khối, phát huy tính sáng tạo của HS về cách nghĩ cách nhìn để biến những vật dụng đơn giản như vỏ hộp, vải thành những món đồ chơi mang tính thẩm mĩ phù hợp với lứa tuổi của HS Ngoài ra môn nặn còn giúp các em rèn luyện khả năng tạo hình qua đó các em thấy được vẻ đẹp của các tác phẩm điêu khắc Với đặc trưng riêng biệt của từng phân môn nhưng hiệu quả chung cũng là

đều hướng tới cái đẹp Phân môn TTMT là phân môn duy nhất HS không phải làm bài tập thực hành mà đây là phân môn HS được tìm hiểu, nhận xét và thưởng thức vẻ đẹp của các tác phẩm mĩ thuật của thiếu nhi, của họa sĩ và của dân tộc Qua đó HS biết yêu quý, trân trọng nền mĩ thuật của dân tộc và thế giới Ngoài ra dựa trên những bài xem tranh, tìm hiểu nền mĩ thuật dân tộc HS

có thể học tập được những cái hay, cái đẹp, cách sắp xếp hình ảnh, cách vẽ màu củng cố vào kiến thức về mĩ thuật cho HS khi làm bài tập thực hành hay khi nhận xét về một tác phẩm nghệ thuật

Với phân môn TTMT là thưởng thức những kiến thức mĩ thuật thông thường, đòi hỏi HS biết nhận xét, cảm nhận cái đẹp của tác phẩm nghệ thuật thông qua đường nét, màu sắc, hình ảnh, hình khối, phong cách thể hiện tùy mức độ hiểu biết của từng khối lớp mà yêu cầu đặt ra từ dễ đến khó Với lớp 1 chủ yếu là nhận xét về hình ảnh và màu sắc Với lớp 5 đòi hỏi các em phải nêu

được ý nghĩa của tác phẩm và nêu được cảm nhận của mình đối với tác phẩm nghệ thuật Chính vì vậy, đòi hỏi GV cũng như HS phải có tổng hòa kiến thức

về mĩ thuật thì mới thấy được cái hay, cái đẹp của tác phẩm nghệ thuật

Để dạy tốt nhất cho phân môn này chính là sự sử dụng linh hoạt các phương pháp: phương pháp phân tích, phương pháp gợi mở, phương pháp trực quan Có thể nói một số GV rất “vất vả” khi dạy phân môn này vì không biết phải nói gì, phân tích gì, dạy gì cho hết thời gian 35 phút và làm như thế nào

để lôi cuốn được HS hứng thú với bài học và khi kết thúc bài trong HS phải tiếp nhận được một lượng kiến thức cơ bản nhất định trong bài

Vì đây là bài tìm hiểu về các tác phẩm nghệ thuật nên cần phải có những tác phẩm nghệ thuật để HS có thể quan sát Các tác phẩm tuy đã có ở trong SKG nhưng GV nên in ra ở khổ lớn cho cả lớp có thể quan sát được để tập trung sự chú ý của tất cả HS Điều này rất khó thực hiện vì tranh in khổ lớn rất

ít, còn nếu đi in phóng to thì kinh phí cũng không nhỏ Hay khi muốn cho HS thấy được vẻ đẹp của những chi tiết trong tác phẩm cũng khó có thể phóng to

được chi tiết đó Mặt khác với những tác phẩm GV muốn giới thiệu thêm cho

HS thì cũng rất khó khăn vì tranh thường rất nhỏ nên rất khó quan sát do vậy không thấy được cái đẹp của tác phẩm

Ngoài ra với một số bài khi nói về chất liệu hay cách làm thì người GV phải chuẩn bị rất nhiều đồ dùng, dụng cụ mà khi nói về cách làm một tác phẩm nghệ thuật cũng khiến cho HS rất mơ hồ vì không được quan sát trực tiếp cách làm nên cũng rất khó hình dung

Vì vậy để dạy một tiết TTMT thành công thì đòi hỏi người GV phải chuẩn

bị rất nhiều đồ dùng, trực quan như tài liệu sưu tầm, tranh, ảnh, đồ vật Nếu

đồ dùng chuẩn bị không đẹp sẽ làm mất hứng thú của HS dẫn đến tiết học không hiệu quả

Với lớp 4 và 5 các em có thêm SGK và được cung cấp lượng kiến thức nhất

định trong bài nên cũng giúp các em trả lời và tiếp thu bài tốt hơn Còn với lớp 1,2,3 thì các em chỉ có Vở tập vẽ với một vài bức tranh, ảnh vậy sẽ rất khó khi

GV tổ chức các hoạt động hết cho hết 35 phút mà vẫn mang lại hiệu quả cho bài học Do vậy đòi hỏi GV phải sưu tầm thêm tranh, ảnh liên quan tới bài học

để HS cùng tìm hiểu

Ngoài ra nếu lượng kiến thức cung cấp cho HS không đủ thì HS sẽ không hiểu được bài, không thấy được vẻ đẹp của tác phẩm, nhưng nếu GV cung cấp quá nhiều lượng kiến thức cho HS sẽ khiến cho các em mơ hồ và đôi khi không hiểu được kiến thức GV vừa cung cấp Vậy thế nào là đủ và vừa đảm bảo tính vừa sức thì đỏi hỏi người GV phải tổ chức các hoạt động hợp lí và phát huy hết hiệu quả của các phương tiện dạy học khi dạy phân môn này

2 Phương tiện dạy học và Công nghệ thông tin

Như ta đã biết PPDH chính là cách thức, con đường truyền tải nội dung kiến thức để đạt mục tiêu bài học

Vậy PPDH có đạt hiệu quả hay không đó chính là sự vận dụng linh hoạt, phụ thuộc vào phương tiện điều kiện và hình thức triển khai quá trình dạy học Trong hoạt động dạy - học khi tái hiện một đối tượng đến HS thì không phải lúc nào đối tượng đó cũng hiện ra trực tiếp trên lớp học Trong trường hợp

đó PTDH tạo khả năng tái hiện chúng một cách gián tiếp thông qua hình vẽ, tranh ảnh, mô hình, sơ đồ nhờ chúng tạo nên trong ý thức của HS những hình

ảnh trực quan sinh động của đối tượng cần tìm hiểu

PTDH đóng vai trò như là nguồn thông tin và giải phóng giáo viên khỏi nhiều công việc có tính chất thuần túy kĩ thuật trong tiết học, chẳng hạn như thông báo thông tin, vẽ hình, kẻ bảng để GV có nhiều thời gian hơn cho công tác sáng tạo trong hoạt động với học sinh PTDH tạo khả năng vạch ra một cách sâu sắc hơn, trình bày rõ ràng, dễ hiểu, đơn giản hơn tài liệu học tập, gây

hứng thú về học tập cho HS, tạo điều kiện hình thành cho HS động cơ học tập

đúng đắn

Qua đó ta nhận thấy ngoài vai trò chủ đạo của người GV thì PTDH đóng một vai trò không nhỏ trong quá trình dạy học Nó là phương tiện hỗ trợ truyền tải kiến thức tới người học một cách nhanh nhất, sinh động nhất và hiệu quả nhất

PTDH hết sức đa dạng, nó phụ thuộc vào trình độ phát triển khoa học Trong nhà trường trước đây thường trang bị những phương tiện ít có tính kĩ thuật nên gọi là đồ dùng dạy học rõ hơn nữa là đồ dùng dạy học trực quan Thực ra những phương tiện kĩ thuật hiện đại cũng có tính trực quan, cũng là đồ dùng dạy học Vì vậy cách phân loại cũng chỉ có tính quy ước mà thôi Dù là PTDH hiện đại hay đơn giản thì cũng phải tùy thuộc vào nội dung kiến thức,

đặc trưng của phân môn và cách thức tổ chức các hoạt động dạy và học Tuy nhiên trong các PTDH thì phưong tiện kĩ thuật nghe - nhìn hiện đại luôn tỏ ra chiếm ưu thế hơn cả Vì đây là những phương tiện kĩ thuật hiện đại nó có khả năng mô phỏng cụ thể và linh hoạt của những hiện tượng, sự vật, nó có thể hình tượng hóa những kiến thức mà GV muốn truyền tải đến học sinh một cách sinh động và dễ hiểu nhất PTDH này vừa giúp HS có thể quan sát và vừa nghe

được trực tiếp thông tin cần truyền đạt tạo được hiệu quả cao trong giờ học Nhận thấy được những ứng dụng to lớn của CNTT là có thể hỗ trợ truyền tải hình ảnh, thông tin của sự vật một cách toàn diện nhất, hay cùng với những phần mềm, chương trình dạy học đã góp một phần không nhỏ giúp người GV

có thể truyền đạt kiến thức tới HS nhanh hơn, chính xác và hệ thống hơn, tạo

điều kiện cho HS vừa tiếp thu kiến thức vừa tiếp cận với công nghệ kĩ thuật hiện đại Ngành Giáo dục đã khuyến kích GV ứng dụng CNTT vào giảng dạy như một PTDH tối tân giúp truyền tải kiến thức đến HS một cách toàn diện và giảm bớt sự vất vả của giáo viên khi trình bày những kiến thức mang tính hình tượng cao

Trong rất nhiều phần mềm hỗ trợ dạy học thì phần mềm được sử dụng thông dụng nhất trong dạy học là phần mềm trình chiếu PowerPoint của

Một là, phần mềm này được tích hợp sẵn trong Microsoft Office thường cài sẵn trong các máy vi tính nên không đòi hỏi phải cài đặt phức tạp

Hai là, để sử dụng phần mềm này chỉ cần đòi hỏi người GV có kiến thức tin học cơ bản Các hiệu ứng đã có sẵn người giáo viên chỉ phải tích hợp các hiệu ứng đó vào bài giảng của mình chứ không cần người GV phải có ngôn ngữ lập trình phức tạp Do vậy phần mềm này rất dễ sử dụng và phù hợp với giảng dạy trong nhà trường

Tuy là một PTDH kĩ thuật hiện đại xong không phải với tiết học nào ứng dụng cũng thành công Nhiều tiết học sử dụng công cụ trình chiếu PowerPoint rất hấp dẫn, nhưng hiệu quả sư phạm không cao, học sinh chỉ theo dõi các hình

ảnh chiếu trên màn hình, chưa kết hợp ghi chép vở hay không tập trung vào tiếp thu bài, và tất nhiên không có các hoạt động học tập cá nhân

Trong toàn bộ chương trình, không phải bất cứ bài học nào cũng phải ứng dụng CNTT Trong trường hợp bài học chỉ cần tới các thiết bị truyền thống thì dứt khoát không sử dụng CNTT Việc sử dụng CNTT sẽ không chỉ tốn kém mà

có khả năng làm giảm chất lượng tiết dạy học Tiết học được lựa chọn phải có tình huống dạy học ứng dụng CNTT hiệu quả Sử dụng CNTT để thực hiện việc trình diễn bài dạy trong cả tiết học mà thôi Tuy vậy, dựa vào thiết kế trình diễn này, GV có thể tổ chức các hoạt động dạy học được thiết kế từng bước hợp lý trong một cấu trúc chặt chẽ, trong đó sử dụng các công cụ đa phương tiện (multimedia) bao gồm văn bản, hình ảnh, âm thanh, phim minh họa để chuyển tải tri thức và điều khiển người học Khi lên lớp với “giáo án điện tử”,

GV sẽ thực hiện một bài giảng điện tử với toàn bộ hoạt động giảng dạy đã

được chương trình hóa một cách uyển chuyển, sinh động nhờ sự hỗ trợ của các công cụ đa phương tiện đã được thiết kế trong “giáo án điện tử” Như vậy, giáo

án điện tử là được coi là phần quan trọng thể hiện kịch bản của tiết học Giáo

án điện tử hay bài giảng điện tử là hai cách gọi khác nhau của một hoạt động

cụ thể, đó là: thực hiện dạy-học với sự hỗ trợ của máy tính ở mức độ dạy học

đồng loạt

Với bài giảng điện tử, GV được giảm nhẹ việc thuyết giảng, có điều kiện tăng cường đối thoại, thảo luận với HS, qua đó kiểm soát được HS; HS được