Những đặc sắc nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết những người khốn khổ của v huy gô

Cuốn Lịch sử văn học ph-ơng Tây tập 2 các tác giả: Đỗ Đức Hiểu, Hoàng Nhân, Nguyễn Ngọc Ban, Nxb Giáo dục, H.1963: ở đây Hoàng Nhân nhắc đến nghệ thuật xây dựng nhân vật - Đặt nhân vật

Tr-ờng đại học vinh Khoa ngữ văn



Trần văn thành

Những đặc sắc nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết những ng-ời khốn khổ của v.huy gô

Tóm tắt Khoá luận tốt nghiệp Chuyên ngành: văn học n-ớc ngoài

Ng-ời h-ớng dẫn : ThS Nguyễn Hữu Vinh

Phần A mở đầu

I Lý do chọn đề tài

Ng-ợc dòng thời gian trở về quá khứ, hơn một thế kỷ trôi qua khi Huygô ngự trị trên chiếc xe tang của kẻ khó đi qua những cánh cửa đồng khổng lồ tới điện Păngtêông giữa một biển ng-ời đ-a tiễn ông vào cõi vĩnh hằng, vậy mà tác phẩm của ông, nhà văn lãng nạm Pháp - ng-ời đ-ợc coi là

“hiện thân của chủ nghĩa lãng mạn” vẫn còn t-ơi nguyên sức sống Và chính ông là một nhà văn lãng mạn lớn nhất của n-ớc Pháp trong thế kỷ XIX Sáng tác của ông thể hiện đầy đủ những đặc tr-ng của chủ nghĩa lãng mạn Vì vậy, ông đ-ợc xem là hiện thân của chủ nghĩa lãng mạn ”

Những sáng tác của ông phản ánh những biến cố lớn lao, những cuộc cách mạng của nhân dân Pháp suốt thế kỷ XIX, những khát vọng hoà bình,

ý chí tự do và lòng tin t-ởng cao cả vào con ng-ời lao động Vì vậy Huy gô còn đ-ợc coi là “tiếng vọng âm vang của thời đại” là “nhà tiên tri của hoà bình trên thế giới” Bởi nên, ngày nay mọi n-ớc, ng-ời ta đều công nhận V.Huygô là một nhà văn tiến bộ không những của n-ớc Pháp mà còn là của toàn thể nhân loại Năm 1952, nhân dân khắp thế giới đã tổ chức long trọng lễ kỷ niệm ngày sinh nhật lần thứ 150 của V Huygô Tác phẩm của

ông đã dịch ra rất nhiều thứ tiếng trên thế giới

V.Huygô là một thiên tài sáng tạo Sự nghiệp sáng tác của ông rất đồ

sộ, phong phú, đa dạng Cùng một lúc, V.Huygô xuất hiện trên ba lĩnh vực: Thơ, Kịch, Tiểu thuyết Và nếu V Huygô lúc này có tuyên bố rằng: “Tôi sẽ

là Satobriăng hoặc chẳng là gì sất” thì ngày nay các nhà nghiên cứu đã xác nhận rằng: “ngay từ lúc nêu cho mình cái mẫu ấy thì Huygô đã là Huygô”

Ông đã sáng tác 15 tập thơ, 20 vở kịch và 11 cuốn tiểu thuyết ở thể loại nào ông cũng thành công ở Việt Nam, V.Huygô đ-ợc giới thiệu rất sớm

với tác phẩm Những ng-ời khốn khổ (1913) cùng một lần với tác phẩm

Miếng da lừa của Banzắc Đây là tác phẩm có giá trị lớn nhất trong toàn bộ

sự nghiệp của V.Huygô - kết tinh tiêu biểu của thiên tài V.Huygô, nó đ-ợc

ông thai nghén và sáng tác trong một khoảng thời gian khá dài Ông viết khi còn là “Nghị viên nguyên lão và kết thúc trong thời kỳ l-u đày”

Dù là thơ hay kịch hay tiểu thuyết thì ở thể loại nào ông cũng thành công Trên lĩnh vực kịch ông là ng-ời đã đ-a yếu tố trữ tình vào thể loại này Các nhân vật trung tâm trong các vở kịch của ông đều thuộc tầng lớp thấp hèn mà đều cảm thấy mình đ-ợc tạo ra cho một sự nghiệp lớn vô tận Qua những nhân vật bình dân trong kịch, ông muốn ám chỉ sự v-ơn lên của dân chúng trong đời sống chính trị, xã hội của các dân tộc mặc dầu yêu cầu

đời sống tự do của các nhân vật nổi loạn này chỉ giới hạn trong yêu đ-ơng

Ông đã có những tác phẩm kịch nổi tiếng: Crômoen (1827), Mariông

Đơlormơ (1829), Hécmani (1830)… khi nói đến kịch của V.Huygô là nói

đến thơ, bởi đa số các vở kịch đều viết bằng thơ Đây chính là dấu hiệu của chủ nghĩa lãng mạn, vì nó có thể tự bộc lộ đầy đủ nhất Thơ là sự nghiệp suốt đời của V.Huygô Đó là sự phản ánh trên bình diện trữ tình có phần huyễn thoại hoá những quan điểm triết học và xã hội

Tác phẩm của V.Huygô sớm đ-ợc đ-a vào ch-ơng trình giảng dạy ở khoa Ngữ văn các tr-ờng đại học, cao đẳng và các tr-ờng THPT Đặc biệt là

bộ tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ là tác phẩm lớn nhất và cũng là tác

phẩm tiêu biểu nhất cho sự nghiệp sáng tác của V.Huygô “Đây là cuốn tiểu thuyết vĩ đại đã gợi lên một cách tập trung lòng th-ơng xót vô hạn những con ng-ời khốn cùng và sự cố gắng mở ra con đ-ờng giải quyết cho số phận của họ”(1), thông qua một hệ thống các nhân vật Xung quanh tác phẩm của

V.Huygô nói chung và tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ nói riêng từ tr-ớc

đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu công phu, có giá trị trên nhiều bình diện theo các ph-ơng h-ớng tiếp cận khác nhau

Cuộc đời và tác phẩm của ông đã từng là đối t-ợng nghiên cứu của không ít giáo trình, chuyên luận, luận án, các bài báo cáo trên một số bá o, tạp chí chuyên ngành Đề tài nghiên cứu trên đây cũng hết sức đa dạng

Với t- cách là một sinh viên khoa Ngữ văn, học tập tác giả và tác phẩm của V.Huygô để làm vốn sống, tích luỹ kiến thức cho sự nghiệp sau

này Nghiên cứu đề tài: “Những đặc sắc nghệ thuật xây dựng nhân vật

trong tác phẩm Những ng-ời khốn khổ của V.Huygô”, sẽ tạo điều kiện

cơ bản để hiểu sâu hơn tác phẩm, cuộc đời và sự nghiệp đóng góp của V.Huygô trong nền văn học nói chung Đồng thời hiểu thêm về nghệ thuật xây dựng các hình t-ợng nhân vật trong tác phẩm này nói riêng Hơn thế nữa, đây còn là việc làm rất thiết thực và bổ ích để sau này chúng tôi hiểu hơn về nhà văn nói riêng và thấy đ-ợc đóng góp về mặt nghệ thuật xây dựng nhân vật cho nền văn học thế giới Đồng thời làm t- liệu quý báu cho việc giảng dạy ở tr-ờng THPT

II Lịch sử vấn đề:

V.Huygô là một trong những tác giả lớn của của văn học Pháp, sự nghiệp sáng tác của ông bao trùm cả thế kỷ XIX, vì thế ông có vị trí rất lớn trong văn học ph-ơng Tây Sự nghiệp sáng tác phong phú đ a dạng của ông ngày càng đ-ợc tìm hiểu và nghiên cứu nhiều hơn Đặc biệt là bộ tiểu

thuyết Những ng-ời khốn khổ (bộ tiểu thuyết nổi tiếng thành công và có giá

trị nhất của ông) Lẽ dĩ nhiên một tác giả lớn nh- vậy sẽ có nhiều công trình nghiên cứu khoa học nghiên cứu nh-ng do hạn chế về mặt ngôn ngữ và cũng do khuôn khổ của một khoá luận, chúng tôi chỉ dựa vào những tài liệu bằng tiếng Việt

nghiên cứu khó lòng bao quát hết những vấn đề có trong tác phẩm, có vấn

đề đ-ợc bàn một cách thấu đáo nh-ng vẫn còn những vấn đề chỉ mới là bắt

đầu Trong các vấn đề đ-ợc đề cập, đ-ợc nghiên cứu thì vấn đề thế giới nhân vật trong tác phẩm rất đ-ợc quan tâm Tuy nhiên, để nhìn thấy đ-ợc một cách tổng thể các nhân vật đ-ợc khắc họa và xây dựng nh- thế nào thì ch-a đ-ợc quan tâm đúng mức

Các sách viết về bộ tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ cũng nh- về

cuộc đời của V.Huygô có rất nhiều nh-ng ở đây chúng tôi chỉ đ-a ra những tài liệu tiếng Việt có ở Việt Nam

1 Các giáo trình:

1.1 Cuốn Văn học ph-ơng tây (các tác giả Đặng Anh Đào, Hoàng

nhân, L-ơng Duy Trung, Nguyễn Đức Nam, Nguyễn Thị Hoàng, Nguyễn Văn Chính, Phùng Văn Tửu), Nxb Giáo dục, 2001

Những tác giả của giáo trình trên đều thừa nhận Những ng-ời khốn

khổ là một tác phẩm văn học lãng mạn có giá trị, mặt khác họ cũng đánh

giá cao giá trị hiện thực của tác phẩm ở cả “chiều rộng” lẫn “chiều sâu”

Các tác giả viết: Những ng-ời khốn khổ miêu tả những cảnh đau lòng d-ới

đáy xã hội Pháp với cả chiều rộng lẫn chiều sâu, những cảnh khốn cùng, những ng-ời khốn khổ đều là những nhân vật có gốc tích thật mà nhà văn từng gặp trên đ-ờng đời… đ-ợc nhà văn miêu tả qua hệ thống chân dung, tính cách, hành động… kiểu nh- Giăng van giăng, Giave, Făngtin…

1.2 Cuốn Lịch sử văn học ph-ơng Tây (tập 2) các tác giả: Đỗ Đức

Hiểu, Hoàng Nhân, Nguyễn Ngọc Ban, Nxb Giáo dục, H.1963: ở đây Hoàng Nhân nhắc đến nghệ thuật xây dựng nhân vật - Đặt nhân vật trong sự t-ơng phản nhau đó là giữa Giăng van giăng và Giave - Một bên là thế giới con ng-ời khốn khổ luôn bị con ng-ời thế giới t- sản tìm cách làm khổ, ông viết: “Giave tên bảo vệ cho trật tự, tên ngu độn thực hiện vũ lực, tên quỷ sứ

ấy vì bổn phận xã hội luôn luôn theo dõi Giăng van giăng…”

1.3 Cuốn Lịch sử văn học ph-ơng Tây (tập 2) của các tác giả: Đỗ Đức

Hiểu, Hoàng Nhân, Nguyễn Ngọc Ban, Nxb Giáo dục, H.1970

Theo họ, V.Huygô đã khắc họa một cách sinh động những g-ơng mặt

của những con ng-ời khốn khổ, chính ông đã viết: Những ng-ời khốn khổ

d-ới sự thôi thúc hiện thực: “V Huygô đã khắc họa những g-ơng mặt không phai mờ, những con ng-ời đau khổ nhìn về t-ơng lai, sinh động hơn cả là những ng-ời đang sống Chính giá trị hiện thực là những con ng-ời

đang sống, đã làm nên những nét đặc sắc trong việc miêu tả” Các tác giả

nhận thấy rằng tấm g-ơng đạo đức của Giăng van giăng hiện thân của nguyên lý bác ái, lòng nhân đạo tuyệt đối của giám mục Myrien Rồi Giave

là hiện thân của pháp luật… Tất cả những chân dung đó đ-ợc tác giả khắc họa bằng bút pháp lãng mạn

1.4 Cuối Lịch sử văn học ph-ơng Tây của Đỗ Đức Hiểu, Nxb Giáo

dục, 1979 Trong cuốn này tác giả giới thiệu trình bày khái quát “Tác phẩm gợi lên lòng yêu th-ơng vô hạn đối với những kẻ khốn cùng trong xã hội và

cố gắng mở ra con đ-ờng giải quyết số phận của họ, những ng-ời khố n khổ trong tác phẩm là ng-ời tù khổ sai Găng van giăng, chị thợ khâu Phăngtin, cô gái Êpônin biến dạng, bé Côdét héo mòn, Gavơrôt lang thang, số phận, cuộc đời bi thảm của họ hiện lên một cách rõ nét qua cây bút bậc thầy V.Huygô”

Nh- vậy, các giáo trình trên chủ yếu tập trung đi sâu vào giá trị hiện thực trong tác phẩm Các tác giả cũng đã đề cập đến một số hình t-ợng nhân vật nh- Giave, Giăng van giăng nh-ng mới ở dạng chung chung, ch-a chỉ rõ đ-ợc những thủ pháp nghệ thuật trong việc khắc họa hình t-ợng nhân vật

2 Các chuyên luận nghiên cứu về V.Huygô

2.1 Chuyên luận Tiểu thuyết V.Huygô của Đặng Thị Hạnh, Nxb Đại

học và trung học chuyên nghiệp, H.1987

Khi nói về Những ng-ời khốn khổ tác giả chuyên luận tiểu thuyết đó

hấp dẫn ng-ời đọc vì nó “chứa đựng trong bản thân nó biết bao đề tài và các mối quan hệ đối lập” Nh- vậy tác giả thừa nhận trong bộ tiểu thuyết này khi xây dựng hình t-ợng các nhân vật thì đặt các nhân vật trong sự t-ơng phản nhau

2.2 Chuyên luận V Huygô ở Việt Nam - Viện Văn học, Nxb Văn học,

H.1985

Trong bài nghiên cứu đó có bài viết: Thử nêu một h-ớng giải thích

nghệ thuật tiểu thuyết của V.Huygô Tác giả bài viết đã thừa nhận sự t-ơng

phản về ngoại hình và nội tâm của nhân vật trong Những ng-ời khốn khổ

Tác giả bài báo viết: “Nghệ thuật xây dựng cái t-ơng phản giữa ngoại hình

và nội tâm nhân vật, là nét độc đáo của V.Huygô…”

2.3 Cuốn Víchto Huygô với chúng ta (gồm nhiều tác giả), Nxb Tác

phẩm mới, Hội Nhà văn Việt Nam, 1985

Khi nói về tác phẩm các tác giả cho rằng: “Víchto Huygô đã đ-a các nhân vật của mình về với Pari hiện đại, đặt ra những câu hỏi không thể tránh đ-ợc tr-ớc xã hội hôm nay nh- những lời kêu cứu ” Tất cả các nhân

vật trong Những ng-ời khốn khổ là cả n-ớc Pháp thu nhỏ lại

2.4 Chuyên luận Vichto Huygô của Phùng Văn Tửu, Nxb Giáo dục,

1978

Tác giả vừa giới thiệu cuộc đời và những tác phẩm của Víchto Huygô

với nội dung ngắn gọn hơn, vừa nói về tác phẩm Những ng-ời khốn khổ tác

giả nhận xét: “Ông muốn thu vào tác phẩm này cuộc sống đau khổ của cả những ng-ời đàn ông, những ng-ời đàn bà, trẻ nhỏ, những ông già…”, và qua những nhân vật ấy V.Huygô bộc lộ lòng th-ơng xót vô hạn đối với những nạn nhân đau khổ của xã hội

Nh- vậy, các chuyên luận này, tuy cách đánh giá khác nhau nh-ng các chuyên luận đã nêu đ-ợc một cách khái quát nội dung tác phẩm Tuy nhiên,

để bàn có một cách cụ thể hơn về đặc sắc nghệ thuật trong việc xây dựng thế giới nhân vật thì ch-a có chuyên luận nào bàn tới hoặc mới chỉ dừng lại

ở mức tổng thể khái quát, có chăng cũng chỉ là một vài gợi ý n hẹ nhàng ngắn gọn mang tính gợi mở mà thôi

3 Luận văn các khoá tr-ớc:

Các đề tài khoá tr-ớc từ nhiều góc độ khác nhau đã nghiên cứu về V.Huygô cũng nh- về tác phẩm của ông đó là:

- Giải pháp tình th-ơng của Vichto Huygô trong Những ng-ời khốn

khổ của Trần Xuân Vinh, 1986

- Nhân vật Giăng van giăng trong tác phẩm Những ng-ời khốn khổ của

Hồ Thị Hiền, 2004

- Nhân vật Giave trong tác phẩm Những ng-ời khốn khổ của Lê Thị

4 ý kiến đánh giá

Qua việc tìm hiểu lịch sử nghiên cứu về Víchto Huygô của các tác giả

đã điểm trên chúng ta thấy tất cả các công trình ở trên đều là những công trình nghiên cứu có giá trị về một nhà văn -u tú của dòng văn học lãng mạn thế kỷ XIX Bài viết của các tác giả đã giúp chúng ta hiểu sâu thêm về con ng-ời, cuộc đời, cũng nh- sự nghiệp sáng tác đồ sộ của V.Huygô Nhìn chung các bài viết có một số nhà nghiên cứu đã phần nào chỉ ra đ-ợc một

số nét và có một số nhận xét chính xác, khái quát về nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm Tuy nhiên do phạm vi mục đích của một công trình cho nên các bài nghiên cứu nêu trên mới chỉ là những nét chấm phá, gợi mở Những nét chấm phá, gợi mở trên đã giúp ích rất nhiều cho đề tài nghiên cứu của chúng tôi

Trong khuôn khổ phạm vi của một khoá luận, chúng tôi sẽ đi sâu nghiên cứu “Những đặc sắc nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm

Những ng-ời khốn khổ của V.Huygô” - Một tác phẩm đ-ợc viết bằng bút

pháp lãng mạn

III Phạm vi, nhiệm vụ, ph-ơng pháp nghiên cứu

3.1 Phạm vi nghiên cứu

Víchto Huygô là một nhà văn thiên tài, sự nghiệp sáng tác tác của ông bao trùm cả ba thể loại: kịch, thơ, tiểu thuyết Tuy nhiên, do khuôn khổ của một bài khoá luận và nh- yêu cầu của tên để tài đã xác định, chúng tôi chỉ tiến hành khảo sát và nghiên cứu thể loại tiểu thuyết và đi sâu vào bộ tiểu

thuyết Những ng-ời khốn khổ ở đề tài này chúng tôi sẽ đi sâu vào tím hiểu

thế giới nhân vật của tác phẩm để thấy đ-ợc những giá trị đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng nhân vật

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ của V.Huygô là một hiện t-ợng

độc đáo, phong phú và phức tạp Nó là tác phẩm đem lại vinh quang cho ph-ơng pháp sáng tác của V.Huygô đồng thời cũng là một cách nhìn, quan niệm cũng nh- lý t-ởng thẩm mỹ mới của nhà văn Cho nên để đạt đ-ợc mục đích nghiên cứu đã đặt ra ở trên, nội dung nghiên cứu của đề tài này tập trung giải quyết các vấn đề sau:

Thứ nhất: Nhân vật văn học và quan niệm nghệ thuật về con ng-ời của V.Huygô

Thứ hai: Tìm hiểu nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm

Những ng-ời khốn khổ để thấy đ-ợc những giá trị nổi bật trong sáng tác

trên của V.Huygô

Với nhiệm vụ đó, trong đề tài này chúng tôi lần l-ợt đi vào khảo sát một số nhân vật tiêu biểu (Giăng van giăng, Giave, Phăngtin, Côdét…) để thấy đ-ợc bức chân dung hoàn chỉnh về cuộc đời, số phận về những con ng-ời n-ớc Pháp thế kỷ XIX Qua đó, thấy đ-ợc những sáng tạo của nhà văn và những đóng góp của V.Huygô cho lịch sử phát triển và văn học nghệ thuật, thấy đ-ợc bản chất và ý nghĩa của các nhân vật mà nhà văn sáng tạo nên

IV Cấu trúc khoá luận

Ngoài phần Mở đầu và phần Kết luận, Mục lục, Tài liệu tham khảo, Nội dung khoá luận đ-ợc trình bày 3 ch-ơng:

Ch-ơng 1: Nhân vật văn học và quan niệm nghệ thuật về con ng-ời của nhà văn

Ch-ơng 2: Những biện pháp nghệ thuật chủ yếu thể hiện nhân vật của

V.Huygô trong tác phẩm Những ng-ời khốn khổ

Ch-ơng 3: Một số thủ pháp nghệ thuật cụ thể để xây dựng nhân vật

qua tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ

Phần B Nội dung

Ch-ơng 1

nhân vật văn học và quan niệm nghệ thuật về con ng-ời của nhà văn

1.1 Nhân vật văn học

Nói đến nhân vật văn học là nói đến con ng-ời đ-ợc miêu tả, thể hiện trong tác phẩm bằng ph-ơng tiện văn học Đó là những nhân vật có tên nh- Tấm, Cám, Thuý Kiều, Kim Trọng, Giăng van giăng, Giave, Phăngtin,

ácpagông, Chí Phèo… đó là những nhân vật không tên nh- thằng bán tơ ,

một mụ nào trong Truyện Kiều, những kẻ đ-a tin, lính hầu, chạy hiệu,

th-ờng lấy trong kịch Nhân vật có thể đ-ợc thể hiện bằng những hình thức khác nhau Đó có thể là những con ng-ời đ-ợc miêu tả đầy đặn cả ngoại hình lẫn nội tâm, có tính cách, tiểu sử nh- th-ờng thấy trong tác phẩm tự

sự, kịch

Văn học không thể thiếu nhân vật, bởi vì đó là hình thức cơ bản để qua

đó nhà văn miêu tả thế giới một cách hình t-ợng Bản chất văn học là một quan hệ đối với đời sống Nó chỉ tái hiện đ-ợc đời sống qua những chủ thể nhất định, đóng vai trò nh- những tấm g-ơng của cuộc đời

Nhân vật văn học là một hiện t-ợng nghệ thuật -ớc lệ có những dấu hiệu để ta nhận ra Thông th-ờng đó là một cái tên nh- L-u Bị, Quan Công, Chí Phèo, Thị Nở, Giăng văn giăng Thứ đến là các dấu hiệu tiểu sử, nghề nghiệp hoặc đặc điểm riêng nh- chàng mồ côi, ông quan huyện, anh chàng có bộ mặt c-ời thằng ngốc, ng-ời tù khổ sai Nhân vật văn học, khác nhân vật trong hội họa, đều khắc họa, bộc lộ trong hành động và quá trình

Nó luôn hứa hẹn những điều sẽ xẩy ra, những điều ch-a biết trong quá trình giao tiếp

Chức năng của nhân vật là khái quát những quy luật cuộc sống của con ng-ời, thể hiện những hiểu biết, những -ớc ao và kỳ vọng về con ng-ời Nhà văn sáng tạo nhân vật là để thể hiện những cá nhân xã hội nhất định và

quan niệm về cá nhân đó Nói cách khác, nhân vật là ph-ơng tiện khái quát các tính cách, số phận con ng-ời và các quan niệm về chúng Tính cách

đ-ợc hiểu nh- là đặc điểm của nhân vật, Khuynh h-ớng xã hội và là quy luật hành động của nhân vật Trong nghệ thuật thi ca, Arixtôt viết: “Tôi hiểu tính cách là cái lý do mà chúng ta gọi nhân vật bằng một cái tên nào

đó” “Nhân vật sẽ là có tính cách, nếu trong lời nói hay hành động bộc lộ một khuynh h-ớng ý chí nào đó, bất kể nó tốt hay xấu nh- thế nào” “Trong các tính cách bao giờ cũng cần tìm thấy một tính tất yếu hay một tính khả nhiên, mà theo đó, một ai đó nói gì, làm gì, hoặc việc gì đó xảy ra với họ

đều tuân theo tính tất yếu, khả nhiên đó”

Do đó, tính cách là nội dung của mọi nhân vật văn học Tính cách đó

đ-ợc thể hiện trong toàn bộ sự miêu tả nhân vật Mặt khác, tính cách là một hiện thực xã hội, lịch sử xuất hiện trong hiện thực khách quan Vì vậy chức năng khái quát của nhân vật cũng mang tính chất lịch sử, mỗi tính cách là kết tinh của mỗi môi tr-ờng, cho nên nhân vật còn là ng-ời dẫn dắt ta vào thế giới đời sống Phêdin nói rằng: “nhân vật là một công cụ”

Nội dung khái quát của nhân vật không chỉ là cái tính cách của xã hội lịch sử và mảng đời sống gắn liền với nó, mà còn là quan niệm về tính cách

và cái t- t-ởng mà tác giả muốn thể hiện Sẽ rất ấu trĩ nếu hiểu nhân vật văn học là những con ng-ời thật, yêu mến và phán xét nó nh- những kẻ ngoài

đời

Có thể nói, với bút pháp lãng mạn tài tình của mình, V.Huygô đã xây dựng nên những nhân vật bất tử Các nhân vật của ông hầu hết là những ng-ời có địa vị thấp hèn, nghèo đói, cực khổ, nh-ng bên trong họ là cả một tấm lòng, một nghị lực v-ơn lên bằng chính ý chí của mình, có tình cảm thiết tha và dạt dào yêu th-ơng, đầy đức hy sinh cao cả Ví nh- Giăng van giăng hy sinh để cứu Săngmachiơ bị bắt giam, sẵn sàng thả Giave kẻ săn lùng mình khắp mọi nơi và yêu th-ơng vô hạn bé Côdét Giải pháp tình th-ơng yêu bao trùm lên thế giới nhân vật, chi phối tất cả mọi quan hệ nhân vật Qua các mối quan hệ này, điều cuối cùng mà V.Huygô muốn nói với

ng-ời đọc là lời kêu gọi tình th-ơng yêu, chỉ có tình th-ơng yêu của con ng-ời mới cứu họ thoát mọi điều đau khổ, tìm đ-ợc hạnh phúc…

Chủ nghĩa lãng mạn Pháp mà V.Huygô là ng-ời khởi x-ớng đặc biệt quan tâm đến số phận của nhân dân lao động Khởi đầu sáng tác của mình,

ở tuổi 20 V.Huygô còn một chút ảnh h-ởng t- t-ởng bảo hoàng khi đánh

giá thơ ca “Trên quan điểm tôn quân và niềm tin tôn giáo” (tựa Tụng ca)

Nh-ng càng về sau, d-ới ngòi bút của một ng-ời đầy nhiệt huyết luôn quan tâm đến số phận những ng-ời khốn khổ, thì nhân vật trong các trang viết của ông phần lớn đều xuất thân từ những con ng-ời bình th-ờng, những ng-ời lao động nghèo khổ, những phụ nữ bất hạnh, những em bé đói rách nghèo khổ lang thang trên đ-ờng phố

Trong sáng tác tiểu thuyết V.Huygô có điều kiện nhiều hơn trong việc thể hiện thế giới những nhân vật bình dân, cùng khổ Nhà văn đã dành nhiều trang viết của mình nói lên số phận cũng nh- -ớc mơ của những ng-ời cùng khổ trong xã hội với tình th-ơng yêu vô ngần và lòng trân trọng cao độ

V.Huygô là nhà văn luôn đứng về phía những ng-ời khốn cùng Các nhân vật của ông phần lớn là xuất thân từ những ng-ời hầu, địa vị xã hội thấp hèn nh-ng trong t- t-ởng V.Huygô, họ chính là những ng-ời “chỗ

đứng thấp mà hoài bão cao, trên l-ng mang vết hằn của sự nô lệ nh-ng trong tim lại có sự suy t-ởng của thiên tài” Bằng bút pháp lãng mạn V.Huygô đã cho các nhân vật của mình nhuốm từ sự đau khổ để rồi họ v-ơn lên ánh sáng, niềm vui hạnh phúc

1.2 Quan niệm nghệ thuật về con ng-ời của nhà văn

Mọi ng-ời đều biết rằng văn học là nhân học, là nghệ thuật miêu tử, biểu hiện con ng-ời Con ng-ời là đối t-ợng chủ yếu của văn học Dù miêu tả thần linh, ma quỷ hay miêu tả các nhân vật, văn học đều h-ớng tới thể hiện con ng-ời Mặt khác, ng-ời ta không thể miêu tả về con ng-ời nếu không cảm nhận, hiểu biết và có các ph-ơng tiện, biện pháp nhất định

Chính điều này tạo chiều sâu, tính độc đáo của hình t-ợng con ng-ời trong văn học

Quan niệm nghệ thuật về con ng-ời là sự lý giải, cắt nghĩa, sự cảm thấy con ng-ời đã đ-ợc hoá thân thành các nguyên tắc, ph-ơng tiện, biện pháp thể hiện con ng-ời trong văn học, tạo nên giá trị nghệ thuật và thẩm

mỹ cho các hình t-ợng nhân vật trong đó

Nhân vật là hình thức cơ bản nhất để miêu tả con ng-ời trong văn học Tuy nhiên từ tr-ớc tới nay ng-ời ta chỉ chú ý tới ph-ơng diện khách thể của nó Nhân vật mang những phẩm chất gì? tính cách nhân vật nh- thế nào? Ngoại hình đ-ợc khắc hoạ ra sao? Tâm lý nhân vật có gì đặc sắc? Ngôn ngữ nhân vật có đ-ợc cá tính hoá hay không? … Đó là những vấn đề không thể bỏ qua khi phân tích nhân vật nh- một khách thể

Quan niệm nghệ thuật về con ng-ời là nguyên tắc cảm thấy hiểu và miêu tả con ng-ời trong văn học nh-ng các nguyên tắc đó có cơ sở sâu xa trong thực tế lịch sử Mác đã từng nói với đại ý rằng: Khi con ng-ời nguyên thuỷ ch-a chinh phục đ-ợc thiên nhiên thì họ t-ởng t-ợng ra các thần, nh-ng khi sáng tác ra đ-ợc chiếc súng, máy in thì họ sẽ không t-ởng t-ợng

về thần nh- Hephaixtốt hay Apôlô nữa Nh- vậy quan niệm nghệ thuật về con ng-ời là sản phẩm của lịch sử

Quan niệm nghệ thuật về con ng-ời cũng là sản phẩm của văn hoá, t- t-ởng “Quan niệm con ng-ời là hình thức đặc thù nhất ch o sự phản ứng nghệ thuật, trong đó thể hiện sự tác động qua lại của nghệ thuật với các hình thái ý thức xã hội khác” Cho nên dù quan niệm con ng-ời trong mỗi thời có thể đa dạng nh-ng vẫn mang dấu ấn của quan niệm thống trị Quan niệm về con ng-ời chính là sự khám phá về con ng-ời,”phản ánh cấu trúc của nhân cách con ng-ời và các hình thức phức tạp t-ơng ứng trong quan hệ con ng-ời với thế giới” Nó mang dấu ấn sáng tạo của con ng-ời nghệ sĩ Một nền nghệ thuật mới bao giờ cũng ra đời với con ng-ời mới, với cách hiểu mới về con ng-ời hoặc bắt đầu từ việc suy nghĩ lại các khám phá nghệ

thuật của ng-ời đi tr-ớc Sự vận động thực tế này làm nảy sinh con ng-ời mới và miêu tả con ng-ời ấy sẽ làm văn học đổi mới

Có điều quan niệm nghệ thuật về con ng-ời không phải là bất cứ cắt nghĩa lý giải nào về con ng-ời là cách cắt nghĩa có tính phổ quát, tột cùng mang ý vị triết học Nó có thể hiện cái giới hạn tối đa trong việc miêu tả con ng-ời Ng-ời ta có thể tiến hành so sánh các tác phẩm văn học khác nhau trên giới hạn tối đa mà hiểu đ-ợc mức độ chiếm lĩnh đời sống của các

hệ thống nghệ thuật

Quan niệm nghệ thuật về con ng-ời luôn h-ớng con ng-ời vào mọi chiều sâu của nó Cho nên đây là tiêu chuẩn quan trọng nhất để đánh giá giá trị nhân văn vốn có của văn học Nghệ sỹ là ng-ời suy nghĩa về con ng-ời, cho con ng-ời, nêu ra những t- t-ởng mới để hiểu con ng-ời Do vậy, càng khám phá nhiều quan niệm nghệ thuật về con ng-ời thì càng đi sâu vào thực chất sáng tạo của nhà văn, càng đánh giá đúng thành tựu của nhà văn Quan niệm nghệ thuật xét đến toàn bộ quan niệm nghệ thuật về con ng-ời trong sự sáng tạo, đổi mới, nó h-ớng về t-ơng lai

H-ớng về con ng-ời là đặc điểm chung của nhiều nhà văn, nh-ng không phải bất cứ nhà văn nào cũng quan tâm đến những con ng-ời d-ới

đáy xã hội Trong từng thời kỳ, với mỗi nhà văn,đối t-ợng quan tâm trong các tác phẩm của họ có thể rất khác nhau, đó là những ông Bá t-ớc, thị tr-ởng, các bà cô xa hoa, lộng lẫy tẻ nhạt trong phòng khách quý tộc…

1.3 Quan niệm nghệ thuật về con ng-ời của V.Huygô

V Huy Gô cũng giống nh- nhiều nhà văn tiến bộ cùng thời trong quá khứ lại có mối quan tâm hoàn toàn khác Đối t-ợng mà V Huy gô quan tâm, cắt nghĩa lý giải đó là những con ng-ời đ-ới dáy xã hội, những kẻ khốn cùng, những em bé lang thang nghèo đói nơi đ-ờng phố Pari Huy Gô

đã dành trọn trái tim yêu th-ơng họ Trong nhiều công trình sáng tác của mình và cả trong những bài phát biểu ngắn đọc tại Viện Nguyên Lão, Huy Gô luôn nhất quán với t- t-ởng “dân chúng mồ côi, nghèo đói thông minh

và đầy nghị lực, chỗ đứng thấp mà hoài bão cao, trên l-ng mang vết hằn của

sự nô lệ nh-ng trong trái tim lại có suy t-ởng của thiên tài”

Chủ nghiã lãng mạn Pháp mà V.Huygô là ng-ời khởi x-ớng đặc biệt quan tâm đến số phận của ng-ời dân lao động Khởi đầu sáng tác của mình,

ở tuổi 20 Huy Gô còn có một chút ảnh h-ởng t- t-ởng bảo hoàng khi đánh

giá thơ ca “trên quan điểm tồn quân và niềm tin tôn giáo” (tựa Tụng ca)

Nh-ng càng về sau ngòi bút của ông lại có một cách nhìn mới hơn trong quan niệm về con ng-ời Vì thế ông đã dành những trang văn t-ơi đẹp nói lên thân phận cuộc đời của những con ng-ời cùng đình này

Sự nghiệp kịch thời kỳ đầu của V.Huygô có thể nói, ngay lập tức đã khẳng định ông là một nhà văn luôn h-ớng về đời sống những con ng-ời cùng đinh Các nhân vật trung tâm phần lớn xuất thân từ những con ng-ời hầu, địa vị xã hội rất hèn kém, thế nh-ng trong cái nhìn cũng nh- t- t-ởng của ông họ chính là những ng-ời “chỗ đứng thấp mà hoài bão cao trên l-ng mang vết hằn của sự nô lệ, nh-ng trong tim lại có sự suy t- ởng của thiên tài” Đây là một cách nhìn mới trong quan niệm về con ng-ời của V.Huy gô

Trong các sáng tác tiểu thuyết, V.Huygô có điều kiện nhiều hơn trong việc thể hiện thế giới những con ng-ời bình dân, cùng khổ Nhà văn

đã dành nhiều trang văn của mình nói lên số phận cũng nh- những -ớc mơ của những ng-ời nghèo khổ trong xã hội, với tình yêu th-ơng vô ngần và

lòng trân trọng cao độ Trong tác phẩm Nhà thơ Đức bà Pari (1931)

V.Huygô đã cho ta thấy hình t-ợng Cadimôđô, là ng-ời gác ch uông nhà thờ, một đứa trẻ vô thừa nhận với vẻ bề ngoài vô cùng xấu xí, dị dạng, nh-ng trong suy nghĩ của V.Huygô “con ng-ời” này là một thiên thần Nhà văn đã giành những ca từ để nói lên hình ảnh con ng-ời này rất cảm động

Đó là một con ng-ời tuy xấu xí bề ngoài nh-ng chất chứa bên trong là tính cách cao th-ợng, một tình cảm chân thành sẵn sàng hy sinh vì ng-ời mình yêu Hay cô gái Êxmeranđa nghèo khó nh-ng lại là một con ng-ời yêu đời, xinh đẹp nhân hậu và cả tin là nạn nhân của phó chủ giáo Clốt phônlơ

Trong cuốn Clốtgơ (1834), V.Huygô muốn chứng minh rằng sự nghèo cực

quá khiến ng-ời l-ơng thiện trở thành phạm tội

Trong cuốn chuyên luận Victo Huygô (Đặng Thị Hạnh- Nxb Văn hoá

1978), tác giả viết: “Riêng trên bình diện con ng-ời sáng tác thì ít nhất trong V.Huy Gô cũng có hai con ng-ời đối lập nhau, nh- lời Giăng ma- Xanh chủ tịch Uỷ ban quốc gia năm kỷ niệm V.Huygô đã nhận xét: “ở Huygô có một con ng-ời linh giác, riêng mình vì nghê tởm và kinh sợ tr-ớc các thực tại và những điều bí ẩn của vũ trụ và ở ông lại còn có một con ng-ời say mê yêu th-ơng và say mê điều thiện mà đã v-ơn lên không gì c-ỡng nổi đòi phải đạt tới sự tự do trong ánh sáng Tại sao một niềm kinh hãi lớn lao và một sức năng động mãnh liệt nh- vậy lại có thể hoà hợp với nhau mà không loại trừ nhau trong cái lò nấu thép ở đấy đã đ-ợc hun đúc bao kiệt tác”

Trong quan niệm của nhà văn ông đã đặt nhân vật của mình vào những hoài cảnh khắc nghiệt để rồi nhà văn muốn nêu lên rằng: Việc tu d-ỡng đạo đức, lòng yêu th-ơng của con ng-ời có thể cải tạo đ-ợc xã hộ i,

ông đã nêu lên tấm g-ơng đạo đức

Giăng van giăng (Những ng-ời khốn khổ) - là hiện thân của nguyên

lý bác ái và lòng nhân đạo tuyệt đối của giám mục Myrien Tr-ớc kia, Giăng van giăng biết yêu th-ơng và thù hận, bây giờ Giăng văn giăng th-ơng yêu mọi ng-ời, tha thứ cho kẻ đã săn đuổi mình V.Huygô muốn thuyết phục giai cấp thống trị và ng-ời có quyền lực trong xã hội n-ớc Pháp thế kỷ XIX là bằng tình th-ơng Nh- vậy với quan điểm duy tâm và ảnh h-ởng của t- t-ởng xã hội không t-ởng đã đem đến cho ông có một cách lý giải nhìn nhận con ng-ời có những mặt tích cực hơn, chính giải pháp tình

th-ơng yêu bao trùm lên thế giới con ng-ời của Huygô (Thế giới nhân vật),

chi phối tất cả mọi mối quan hệ giữa các nhân vật, qua các mối quan hệ này, điều cuối cùng mà Huygô muốn nói với ng-ời đọc là lời kêu gọi tình th-ơng yêu, chỉ có tình th-ơng yêu của con ng-ời mới cứu thoát mọi điều

đau khổ, tìm đ-ợc hạnh phúc

Quan điểm đó về con ng-ời mới đã thúc đẩy hệ thống thống mỹ học của nhà văn V.Huygô tiến lên một b-ớc mới và đ-ợc thể hiện rõ và hoàn

chỉnh trong tiểu thuyết Những những khốn khổ ở tác phẩm này, tác giả đã

xây dựng đ-ợc những nhân vật của giai cấp thống trị mà điển hình là Giave

và những tập thể con ng-ời khốn khổ: Giăng van giăng, Phăngtin, Côdét …, Những con ng-ời này là những điển hình cho xã hội n-ớc Pháp thế kỷ XIX, thế kỷ mà n-ớc Pháp chịu của cơn lốc các sự kiện trong vòng xoáy mấy chục năm đầu đã trải qua nhiều biến cố lịch sử, chính những biến cố này đã làm nảy sinh ra các tệ nạn nh- thất nghiệp, đói rách, trộm cắp và lang thang, ăn xin Hiện thực xã hội này đã đ-a lại cho nhà văn có một cách nhìn, một sự lý giải mới về con ng-ời Chính ông chứ không ai khác đã góp phần đổi mới nghệ thuật, đặt cơ sở lý luận cho chủ nghĩa lãng mạn, ông đ-a

ra “cái thơ kịch” - là mặt trái của cuộc đời, của cái tuyệt vời, đòi tự do nghệ thuật

Chính quan niệm này đã chi phối toàn bộ hệ thống tạo hình và biểu hiện của sáng tác V.Huygô Dù miêu tả chân dung hay phong cảnh thiên nhiên, dù là thể hiện ý nghĩ, tình cảm hay khắc hoạ t- thế, hành động, lựa chọn từ ngữ, chi tiết tất cả đề phục vụ quan niệm đó của ông

1.4 Về tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ

Những ng-ời khốn khổ là một tác phẩm đã đ-ợc ấp ủ nhiều năm và

chỉ đ-ợc viết ra khi tài năng của Huygô đã chín và khi đã hoàn thành sự lột xác của ông từ “một ng-ời tr-ớc đây nhờ những kẻ quyền thế mà tràn ngập danh vọng và vinh quang”, nay trở thành “đấu thủ nhiệt thành của kẻ nghèo

và những ng-ời bị áp bức” Bản thân V.Huy Gô cũng đã phát biểu: “Cuốn sách này là do một nguyên lão n-ớc Pháp khởi thảo và một ng-ời l-u vong kết thúc” Kinh nghiệm đời và kinh nghiệm viết, biển cả và cô đơn, suy t-

và hồi t-ởng, tất cả tham gia vào tác phẩm

Cốt truyện tác phẩm Những ng-ời khốn khổ thực sự là một cốt truyện

tiểu thuyết đ-ợc tổ chức xung quanh mô típ về một cuốn du hành hay một cuộc kiếm tìm đó là cuộc phiêu l-u tìm hạnh phúc Tr-ớc tiên trên bình

diện xã hội và cài vào cốt chuyện mang tính luận đề này là một truyện tình tuyệt đẹp, êm ả một cách hiếm có trong tiểu thuyết của Huygô

Victo Huygô là nhà văn lãng mạn lớn nhất của n-ớc Pháp ở thế kỷ XIX Cuộc đời chiếu đấu không ngừng của ông, những tác phẩm văn ch-ơng của ông phản ánh trung thành những biến cố lịch sử lớn lao, những cuộc cách mạng của nhân dân Pháp suốt thế kỷ XIX Tác phẩm của ông tiêu biểu cho ý chí tự do, lòng tha thiết yêu hoà bình, lòng tin t-ởng cao cả vào con ng-ời lao động Bởi vậy, ngày nay ở mọi n-ớc, ng-ời ta đề công nhận V.Huygô là một nhà văn tiến bộ không những của n-ớc Pháp mà còn

là toàn thể nhân loại

Những ng-ời khốn khổ là một cuốn tiểu thuyết vĩ đại về xã hội hiện

đại, một thiên anh hùng ca bằng văn xuôi Huygô diễn tả cuộc đời trăm ngàn khổ cực và tâm hồn vô cùng cao th-ợng của một ng-ời tù khổ sai Giăng văn giăng, của một thiếu phụ bị xã hội t- sản tàn bạo chà đạp là Phăngtin, của một trẻ thơ anh dũng là Gavơrốt trong cuốn tiểu thuyết vĩ đại này V.Huygô đứng hẳn về phía quần chúng, khi mô tả cuộc chiến đấu hùng tráng của nhân dân lao động lúc bấy giờ

Huygô đề cao ng-ời lao động, ông thấy đ-ợc tầm quan trọng của họ trong cuộc sống xã hội Thế giới nhân vật của ông gồm đủ các loại: già, trẻ,

đàn ông, phụ nữ, ng-ời l-ơng thiện, kẻ độc ác… trong đó, một trong số phận

đáng th-ơng, đáng chú ý đó là trẻ thơ… d-ới cái nhìn của Huygô trẻ em là t-ơng lai của đất n-ớc, trẻ em trong sáng tác của Huygô phân lớn là những

bé lang thang đ-ờng phố, những em bé bị hành hạ tàn nhẫn, rất nhiều trẻ

em trong sáng tác của mình (Huygô) tuy rất nghèo đói, túng quẫn nh-ng lại giàu lòng nhân ái bao la, có tình ng-ời, đó là em bé Côdét, Gavơrốt,

Êpônin… khi xây dựng các nhân vật này Huygô đã nghiên cứu và quan sát rất kỹ từ những nguyên mẫu có thật ở ngoài đời Hai đứa cháu Gioóc và Giannơ là những điển hình tiêu biểu trong đó

Tác phẩm của Huygô phản ánh đời sống cùng cực của nhân dân d-ới chế độ t- bản, phản ánh tâm địa xấu xa bỉ ổi của bọn quý tộc, bọn t- sản

thống trị của thời đại Tác phẩm cũng mô tả những con ng-ời lao động vùng dậy làm cách mạng

Những ng-ời khốn khổ ghi lại những nét hiện thực về xã hội Pháp vào

khoảng 1830, cái xã hội t- sản tàn bạo đ-ợc phản ánh trong những nhân vật phản diện nh- Giave, Tênacđiê Tình trạng cùng khổ của ng-ời dân lao động cũng đ-ợc mô tả bằng cảnh th-ơng tâm của một ng-ời cố nông trở thành tù phạm, một ng-ời mẹ, một đứa trẻ sống trong cảnh khủng khiếp của cuộc đời tối tăm, ngạt thở D-ới ngòi bút của V.Huygô, Pari ngày cách mạng 1832 đã sống dậy, t-ng bừng, anh dũng, một Pari nghèo khổ nh-ng thiết tha yêu tự do

Ông nhận thấy những kẻ phạm tội, những con ng-ời sa đoạ về tinh thần tựu trung cũng chỉ là nạn nhan của xã hội t- sản tàn ác Ông tin t-ởng rằng những con ng-ời ấy có thể cải tạo đ-ợc bằng đ-ờng lối giáo dục nhân

đạo Ông nhận thức đ-ợc rõ ràng nhiệm vụ cáo quý của nhà văn phải góp phần cải tạo xã hội, đấu tranh cho tự do, hạnh phúc của loài ng-ời

Chính quan niệm về con ng-ời nh- thế cho nên khi đi vào tác phẩm Tác giả đã nh- ngả nghiêng ngòi bút của mình về những ng-ời lao động, yêu th-ơng họ, tin t-ởng họ, lấy cái tình th-ơng để cảm hoá con ng-ời Chính là hình ảnh giám mục Myrien đã tha thứ cho Giăng văn giang khi y

ăn cắp bộ đồ của nhà thờ

Những ng-ời khốn khổ là một tác phẩm chan chứa tinh thần lãng mạn

cách mạng V.Huygô là một nhà văn lãng mạn, ông th-ờng dùng ph-ơng pháp xây dựng những hình t-ợng to lớn để miêu tả những tâm hồn siêu việt, những đột biến cao cả trong lòng ng-ời, gây những ấn t-ợng hùn g vĩ cho ng-ời đọc Những nhân vật chính diện sáng ngời đức hào hiệp hy sinh

Những ng-ời khốn khổ là bức tranh của một xã hội Nó đề cập đến

những vấn đề lớn lao trong xã hội đầu thế XIX, mà cũng là của tất cả xã hội t- sản Đó là một hùng ca của thời đại Toàn bộ tác phẩm xoay quanh một tâm hồn khổng lồ tập trung trong bản thân mình tất nỗi đau của xã hội hiện

đại Đó là Giăng văn giăng và để làm rõ cho hình t-ợng trung tâm, Huygô

đã xây dựng một hình ảnh t-ơng phản là Giave – viên cảnh sát

Ch-ơng 2

Những biện pháp nghệ thuật chủ yếu thể hiện nhân vật

của V.Huy Gô trong tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ

Nh- trên đã nói, nhân vật văn học chỉ xuất hiện qua sự trần thuật, miêu tả bằng ph-ơng tiện nghệ thuật Các ph-ơng thức thể hiện nhân vật hết sức đa dạng Văn học đa dạng đến đâu, các ph-ơng thức, các ph-ơng tiện thể hiện nhân vật càng đa dạng đến đó

Nhân vật trong tác phẩm văn học đ-ợc biểu hiện rất đa dạn g và phong phú, có nhân vật đ-ợc khắc họa rõ nét, có nhân vật đ-ợc khắc hoạ thoáng qua, mỗi nhân vật trong tác phẩm văn học th-ờng xuất hiện gắn liền với một công thức giới thiệu nhân vật Công thức đó là dấu hiệu bên ngoài, những đặc điểm riêng về nhân vật mà ngay từ đầu chúng ta có thể phân biệt

đ-ợc nhân vật này với nhân vật khác Vì vậy xây dựng hệ thống nhân vật là cơ sở biểu hiện tài năng nghệ thuật của nhà văn

Mỗi nhân vật là một số phận, một tính cách riêng, không nhân vật nào giống nhân vật nào, điều đó gây cho bạn đọc những ấn t-ợng, những suy nghĩ về xã hội Vì nhân vật đó chính là hình t-ợng nghệ thuật do nhà văn sáng tạo nên để thể hiện nhận thức của mình về một cá nhân nào đó, về một vấn đề nào đó của hiện thực đời sống ở một thời kỳ lịch sử nhất định

Trong tác phẩm Những ng-ời khốn khổ thì Giăng văn giăng hoạt động theo

t- t-ởng nhà đạo phụng sự con ng-ời Còn Giave hoạt động theo ý niệm

phụng sự pháp luật nhà n-ớc… Chẳng hạn, nhân vật ng-ời điên trong Nhật

ký ng-ời điên của Lỗ Tấn cũng là nhân vật t- t-ởng Đó là hiện thân cho

bản thân t- t-ởng lên án lễ giáo “đạo đức nhân nghĩa”, ăn thịt ng-ời của

phong kiến Trung Quốc Tôn Ngộ Không trong Tây du ký của Ngô Thừa

Ân lại là nhân vật mang t- t-ởng nổi loạn đòi tự do, là hiện thân cho sức mạnh và trí tuệ chống lại cái ác

Nh- vậy nhân vật t- t-ởng trong văn học cổ và văn học lãng mạn

th-ờng mang tính chất t-ợng tr-ng và tác phẩm Những ng-ời khốn khổ là

tác phẩm mà ảnh h-ởng của chủ nghĩa hiện thực đối với một tác giả lãng mạn nh- Huygô là khá rõ Điều đó thể hiện trong việc đ-a ra những đề tài mang tính thời sự lên vị trí trung tâm, trong việc xây dựng những hình t-ợng nhân vật lấy từ môi tr-ờng d-ới đáy của các đô thị hiện đại cũng nh- trong việc miêu tả những khung cảnh làm nền cho hoạt động của các nhân vật với một sự chính xác kỳ lạ Tuy nhiên về cơ bản, đây vẫn là một tác phẩm lãng mạn Bản thân V.Huygô đã nói “cuốn sách này đ-ợc xây dựng từ phía trong ra ngoài, khái niệm sản sinh ra nhân vật, nhân vật sản sinh ra bi kịch…” lời tự thuật này hoàn toàn chính xác, nhất là đối với nhân vật trung

tâm trong tác phẩm Những ng-ời khốn khổ này Giăng văn giăng con ng-ời

mang lý t-ởng xã hội, đạo đức và thẩm mỹ của tác giả, cùng với nhiều nhân vật khác nh- Giave, Phăngtin, Côdét…, khi xây dựng nhân vật Victo Huygô

đã tiến hành công tác t- liệu rất tỉ mỷ về những nguyên mẫu có thật sau đó

ông đã lý t-ởng hoá với chủ định ca ngợi “l-ơng tâm cá nhân” và sự bất bạo

động của những nhân vật - nh- Giăng văn giăng Nhà văn đã chú ý đến cách thể hiện nhân vật nh- không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật

Đồng thời nhà văn cũng chú ý đến cách xây dựng cốt truyện, nghệ thuật tình huống, phần nào cho chúng ta thấy vai trò của ng-ời kể chuyện Đặc

biệt qua tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ, chúng ta thấy rõ những đặc sắc

nghệ thuật này

2.1 Không gian và thời gian nghệ thuật

2.1.1 Thời gian nghệ thuật

Lênin đã nói: “Trong thế giới không có gì ngoài vật chất đang vận

động và vật chất đang vận động không thể vận động ở đâu ngoài không gian” Vậy thời gian, không gian chính là hình thức tồn tại của vật chất Tác phẩm nghệ thuật trong chỉnh thể trọn vẹn là một thế giới hình t-ợng sinh

động nên thời gian cũng là hình thức tồn tại của thế g iới đó chính vì vậy thời gian bao giờ cũng là yếu tố quan trọng của tác phẩm

Tuy nhiên khi thời gian trở thành hình thức tồn tại của thế giới hình t-ợng trong tác phẩm văn học thì thời gian không hoàn toàn là thời gian tự

nhiên nữa mà nó là một hình t-ợng đ-ợc sáng tạo nên trong tác phẩm - đó

là thời gian nghệ thuật Trong cuốn Lý luận văn học, tập 1 do GS Ph-ơng

Lựu chủ biên đã nói: “Chiều sâu lịch sử của nhân vật đ-ợc kiểm nghiệm trong không gian và thời gian Thời gian ở đây có thể là thời gian tự nhiên cũng có thể là t-ơng quan với dòng thời gian cảm thụ, t-ơng quan giữa các lớp, các đoạn thời gian khác nhau của hiện thực Chính điều đó làm cho văn học chiếm lĩnh đời sống ở một tầm sâu rộng”

Nh- vậy, thời gian nghệ thuật đ-ợc hiểu một cách chung là hình thức

để tổ chức sự kiện và cũng là hình thức để con ng-ời phản ánh ý thức về ý nghĩa cuộc đời, ý nghĩa thời gian, ý nghĩa về thân phận về lịch sử Thời gian nghệ thuật không chỉ là thời gian vật lý mà nó gắn liền với quan niệm nhà văn về con ng-ời về cuộc đời Vì vậy nó góp phần tích cực để xây dựng hình t-ợng nghệ thuật và bộc lộ chủ đề t- t-ởng của tác phẩm hoặc truyền tải t- t-ởng triết lý của nhà văn

Trong tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ V.Huygô đã khắc hoạ yếu

tố thời gian nghệ thuật rất đậm nét Tác giả đã sử dụng thời gian trần thuật,

có sự t-ơng ứng với thời gian trần thuật và thời gian nhân vật đi từ hành trình bóng tối ra ánh sáng

Tr-ớc hết phải xác nhận rằng nhân vật Giăng van giăng đ-ợc xây dựng bằng cảm quan nhân đạo lãng mạn tức là một kiểu sáng tạo khác, mà

ở đó phẩm chất t-ợng tr-ng lấn át phẩm chất hiện thực

Nhân vật Giăng van giăng đ-ợc xây dựng thành một tính cách phi th-ờng trong hoàn cảnh phi th-ờng mà ở đây cái phi th-ờng sẽ tạo vẻ đẹp vô song cho nhân vật Hoàn cảnh phi th-ờng ở đây chính là sự truy đuổi gắt gao, sự truy đuổi đến cùng của định kiến t- sản đối với những ng-ời khốn khổ mà Giave là công cụ đắc lực Hoàn cảnh phi th-ờng ấy cũng chính là hiện thân của cái ác trong sự trung đuổi cái thiện đến cùng Trong điều kiện

ấy Giăng van giăng đã thực sự tự v-ợt mình một cách lý t-ởng trở thành nhân vật đạo đức mang phẩm chất thánh thiện, đ-ợc thực hiện qua cuộc hành trình từ bóng tối ra ánh sáng

Xét về mặt thời gian lịch biểu, cuộc hành trình của Giăng van giăng

đ-ợc đặt vào hai mốc thời gian hiện thực mang tính chất cố định: khởi đầu vào khoảng tháng 10 – 1815 và kết thúc vào khoảng năm 6/1833 Tuy nhiên các mốc thời gian hiện thực này chỉ nhằm ý đồ hiện thực khác Mặt khác tính chất hiện thực của kiểu thời gian kể chuyện này còn hàm ý thoả mãn trí tò mò của thị hiếu độc giả đ-ơng thời

Cuộc đời Giăng van giăng đ-ợc chia làm hai giai đoạn: tr-ớc và sau khi gặp giám mục Mirien ở thời gian đầu khi ch-a gặp giám mục Mirien, Giăng van giăng đ-ợc miêu tả không khác gì một nhân vật trong văn học hiện thực phê phán “tập trung trong bản thân mình tất cả nỗi đau của xã hội hiện đại”

Kiểu mốc thời gian lịch biểu này còn gặp rải rác trong tác phẩm, chẳng hạn trong năm 1817 nói về cuộc tình trăng gió của Phăngtin, năm

1821 nói về tai nạn bến tàu Orion … xét về mặt hình thức các mốc thời gian

đó đều rất cụ thể song không tạo ra ấn t-ợng hiện thực, sự cụ thể hoá ở đây không tạo ra dòng chảy thời gian, hay ấn t-ợng về sự vận động không đầu không đuôi của dòng thời gian mà chỉ nhằm cô đặc thời gian tích truyện lại

Sự cụ thể hoá thời gian lịch biểu kiểu này do đó chỉ còn mang dấu ấn của những mảnh vụn thời gian với t- cách là hình thức định vị, là những mốc cắm trên cuộc hành trình h-ớng thiện của nhân vật Giăng van giăng, gợi ra hình ảnh các nấc thang trên con đ-ờng tự v-ợt mình để hoá thân vào ánh sáng của nhân vật này

Thời gian lịch biểu đ-ợc cụ thể hoá ở đây, đ-ợc đóng khung trong khoảng từ tháng 10 -1815 đến tháng 6-1833 Mốc thời gian 10-1815 là sự

đoạn tuyệt với quá khứ Nhân vật bị đặt vào hoàn cảnh tinh thần chứ không phải là hoàn cảnh vật chất để từ đó tạo ra hình thức tự thử thách nhằm dần tới một sự lột xác về tinh thần Mốc giới 1833, với một nấm mồ cỏ che m-a xoá, không tên, không tuổi với lời đề từ đây tình an ủi: “Ng-ời chết thanh thản lắm- thiên thần nhẹ cánh bay bay” cũng cho ta thấy tính đứt đoạn về mặt lịch sử- cụ thể nếu xét trên bình diện sáng tác hiện thực song cũng lại

rất tiêu biểu cho cách thức sáng tác lãng mạn Cách kết thúc nh- vậy tạo ra một ảo giác về giấc mơ, tạo nên cảm hứng lãng mạn nh- là một biểu hiện của khát vọng nhân đạo khát vọng l-ơng thiện và hoàn thiện về mặt đạo đức của con ng-ời Giăng van giăng vì ăn cắp một mẩu bánh mì phải chịu mức

án 5 năm tù Từ một ng-ời đàn ông lao động nghèo khổ Giăng van giăng tiếp tục khốn khổ vì tù tội Xã hội đ-ơng thời không tìm hiểu nguyên nhân vì sao Giăng van giăng lại ăn cắp Ăn cắp là do quá nghèo đói

Quãng thời gian trong 64 năm sống trên cuộc đời, Giăng van giăng

đã phải mất 19 năm sống trong cảnh tù ngục Vì mức án 5 năm tù cho một mẫu bánh mì Giăng van giăng đã căm thù xã hội và quyết tâm v-ợt ngục Sau 4 lần v-ợt ngục không thành từ con số 5 trở thành 19 năm tù Và chính trong quãng thời gian này đã làm biến đổi Giăng van giăng Thành một con ng-ời khác, từ một con ng-ời hiền lành chất phác, anh trở nên “trâng tráo”,

“trơ nh- đá”, “lúc vào tù Giăng van giăng run sợ, khóc lóc đến khi anh thành ng-ời thản nhiên, trơ trơ nh- đá, lúc vào, lòng anh tuyệt vọng, nay ra, lòng anh đã tối”(2)

Đầu tiên là Giăng van giăng, sau khi vào tù thì quãng đời của anh tr-ớc đây đề bị xoá mờ, xoá mờ đến cả tên tuổi, anh không còn là Giăng van giăng nữa, anh là con số 24601”(3) Việc tác giả miêu tả tính cách con ng-ời nhân vật qua mốc thời gian này, nhằm làm bộc lộ tính cách dần dần, làm tăng thêm trí tò mò cho bạn đọc, đây là một nét đặc sắc nghệ thuật của Vito Huygô trong việc khắc hoạ nhân vật

Khi ra khỏi tù, lại lấy tên là Mađơlen, khi bị Giave phát hiện ông lại

đổi thành Phôsơlơvăng và cuối cùng lại là Giăng van giăng – ng-ời tù khổ sai Nh-ng lại không đ-ợc xã hội chấp nhận, đi đến đâu cũng bị xã h ội xua

đuổi, ông nổi tiếng là một kẻ nguy hiểm, chỉ cần nhắc tới Giăng van giăng

là ng-ời khiếp sợ và giận dữ, kể cả những đứa trẻ em cũng ném đá vào ông

Ra tù với giấy thông hành màu vàng (dành cho những kẻ nguy hiểm) ông bị ng-ời ta xua đuổi xem là quỷ dữ, là quân c-ớp đạo… kể cả cái ổ chó Giăng van giăng cũng không thể ngủ trọ, anh đã phải thốt lên “thân ta không bằng

con chó”(4) Cuộc đời Giăng van giăng là một cuộc chạy trốn dài Cuộc đời

mà tập trung ở đó mọi sự đau khổ, bất hạnh Trong 64 năm ông số ng thì mất 27 năm đầu phải sống cuộc sống lén lút, lẩn trốn ở Pari, chỉ có 8 năm làm thị tr-ởng ở Môngtơrơi là sống yên lành Mặc dù trải qua số phận cuộc

đời nh- thế nh-ng Giăng van giăng vẫn là một con ng-ời giàu nghị lực, anh

đã thức tỉnh và trở thành một ng-ời có lòng yêu th-ơng, tin t-ởng vào con ng-ời dù đó là kẻ thù của mình

Thời gian cứ vận động theo chiều dài tác phẩm và tính cách nhân vật cũng theo đó mà biến đổi theo và hoàn thiện dần Nh- vậy thời gian nghệ thuật chính là môi tr-ờng để nhà văn thể hiện tính cách nhân vật, vì thế nó gắn liền với quan niệm của nhà văn

Cũng chính thời gian đó, V.Huygô cho chúng ta một em bé 5-6 tuổi xuất hiện trong rừng sâu vào ban đêm, đây là quảng thời gian tĩnh mịch tối tăm, thế mà em - Côdét phải đi bộ một mình trong rừng sâu đêm tối Tác giả viết lúc ấy: “Trong bụng đã thấy sờ sợ, nó vừa đi vừa hết sức vung vẫy cái quai thùng cho kêu lên” Đó là nổi rùng mình sợ sệt của Côdét và cũng

là nỗi sợ tự nhiên, bình th-ờng của bất cứ đứa trẻ nào tr-ớc những điều bí

ẩn của cuộc đời Thời gian ban đêm đã bao phủ cuộc đời Côdét làm cho em cảm thấy ớn lạnh, choáng váng Phải chăng thời gian ban đêm cùng với không gian của núi rừng bao la, màn đêm bao phủ cuộc đời và số phận của

em, nếu ngày nào em còn phải sống trong quán r-ợu ấy thì em sẽ còn tăm tối và mờ mịt hơn nữa Rồi, phải chăng sự xuất hiện một ngôi sao, một tia sáng, một hy vọng cuối cùng cho những ng-ời đang chết dần chết mòn, tia

hy vọng giải thoát em ra khỏi quán r-ợu này Huygô đã mở cho Côdét một con đ-ờng sống cuối cùng, sự xuất hiện tia hy vọng ấy là ý đồ của nhà văn Tác giả đã dành những con số thời gian để nói lên sự thay đổi của Côdét:

“Chỉ có 3 năm ở nhà Tênácđiê mà em đã thay đổi hẳn Ngày em đến đẹp nh- tiên đồng… trong thật hồng hào, khoẻ mạnh, mắt to và có hàng mi dài rất đẹp, thì nay gầy còm và xanh xao…” quãng thời gian ấy em bị hành hạ,

đánh đập, đến nỗi V.Huygô cũng phải thốt lên vì trong sâu thẳm lòng mình

ông không tin “năm tr-ớc ai tin đ-ợc, thế mà quả nh- vậy” Thế nh-ng bằng cuộc đời khốn khổ của mình, em đã v-ợt qua và chịu đựng đ-ợc quãng thời gian đó, đồng thời qua yếu tố thời gian này tác giả V.Huygô muốn cho độc giả thấy đ-ợc nét đẹp trong tính cách tâm hồn của trẻ thơ Huygô đã đặt trẻ em vào những thời khắc éo le và khổ hạnh nhất để rồi tính cách tâm hồn của nhân vật dẫn dần đ-ợc tái hiện Nh- vậy, thời gian chính

là môi tr-ờng là điều kiện để nhân vật bộc lộ tính cách – cái điều mà V.Huygô đã làm và làm đ-ợc trong tiểu thuyết này

Thời gian trong tiểu thuyết này có lúc lại đ-ợc diễn tả rất nhanh, có tính chất gây cấn hồi hộp Hình ảnh Giăng van giăng cùng Côdét chạy trốn khỏi sự truy đuổi của Giave, có đoạn miêu tả Giăng van giăng v-ợt bờ t-ờng cao, bởi lúc này đoàn cảnh sát Giave gần kề: Tác giả dành một qu ãng thời gian đ-ợc diễn tả rất nhanh: “Giăng van giăng vận dụng hết nghị lực trong cuộc chiến đấu quyết liệt, ông nhảy phóc qua đ-ờng vào ngách Giăngrô… Một lát sau trở lại chỗ Côdét với một cuộn dây … không đầy nửa phút sau ông đã quỳ trên ngọn t-ờng”(5) Trong quảng thời gian này hình

ảnh Côdét không nói không rằng chỉ im lặng Bằng tấm lòng yêu th-ơng con trẻ, Giăng van giăng đã bất chấp sự nguy hiểm của mình và đã cứu

đ-ợc Côdét thoát khỏi nhà Tênácđie và sự săn đuổi của Giave đồng thời qua

đây chứng tỏ tài năng của Huy Gô để cho nhân vật suy nghĩ, suy đoán tr-ớc

sự việc, có lúc tác giả dành thời gian cho nhân vật của mình miên man trong những giờ kinh nguyện cầu và sống trong giây phút ấy, nh-ng kiểu thời gian này th-ờng rất ngắn ngủi: Chúng ta thấy khi Giăng van giăng cùng Côdét v-ợt t-ờng cao thoát đ-ợc sự truy đuổi của Giave – cả hai cùng vào một nhà tu, tác giả đã để cho Giăng van giăng nghe tiếng hát của ng-ời cầu kinh, trong quảng thời gian nghe hát “Giăng van giăng đã quên hết mọi -u phiền, ông không thấy đêm tối, ông chỉ thấy trời xanh…”(6) Đây

là những giây phút mà Giăng van giăng sống với chính lòng mình quên đi mọi sự và h-ớng tới sự thiện, đồng thời có một cái nhìn h-ớng về t-ơng lai,

đó cũng chính là thời gian t-ơng lai: “ông chỉ nhìn thấy trời xanh” Chính

nhờ thời gian nghệ thuật này mà V.Huygô đã làm nổi bật đ-ợc hình t-ợng Giăng van giăng

Việc V.Huygô dành thời gian cho nhân vật suy nghĩ tr-ớc sự việc còn thể hiện ở nhân vật phản diện – Giave viên cảnh sát Giave cũng có lúc e dè tr-ớc thái độ bình tĩnh của ông Mađơlen, tác giả viết: “Hắn nghĩ ngợi rất lâu trong 3 ngày không nói năng gì cả Hình nh- cái đầu mối hắn t-ởng đã nắm đ-ợc lại đứt mất hay sao ấy”(7) Thậm chí có lúc hắn đã nhầm thực sự khi cho rằng Săng ma chi ơ chính là Giăng van giăng Sự nhầm t-ởng to lớn này, sau này khi phát hiện ra hắn đã lấy làm nhục Từ bài học này Giave càng ngày càng thận trọng hơn, qua đây tác giả hé mở cho chúng

ta thấy y là một con ng-ời rất thận trọng Một sự vịêc mà y suy nghĩa đến 3 ngày- quả là một quảng thời gian khá dài

V.Huygô miêu tả thời gian tên cảnh sát Giave đứng chờ gặp Thị tr-ởng Môngtơrơi: (lúc này trong lòng hắn với ông Thị tr-ởng khiêm nh-ờng hiền thục) Tác giả viết: “Hắn đứng chờ không nói, không nhúng nhích chân tay, hắn khúm núm một cách thành khẩn và kiên trì một cách bình tĩnh mặc cho ông thị tr-ởng lúc nào muốn quay lại thì quay …”(8) Quãng thời gian hắn đứng chờ đợi với tâm trạng nh- thế cho ta thấy đ-ợc sự phục tùng cấp trên của Giave một cách tuyệt đối Ví thế lúc này ông Mađơlen có ra lệnh cho hắn làm bất cứ việc gì dù lớn hay nhỏ, dù đúng hay sai thì hắn cũng cứ ngoan ngoãn làm theo nh- một con chó nghe lời chủ mà thôi

Sự cẩn thận, trân trọng của viên cảnh sát Giave đ-ợc victo Huygô dùng thời gian b-ớc chân đi của lính cảnh sát Giave: “chúng đi chầm chậm

và thận trọng, chúng th-ờng hay đứng lại, rõ ràng là chúng soát xét từng nếp t-ờng, từng hốc cửa, từng ngỏ ngách”

Thông qua những dòng suy nghĩ và sự thận trọng của Giave – thì hình t-ợng này đã nổi rõ bản chất con ng-ời và công việc của y - y đ-ợc xem là con chó của nghĩa vụ, tác phẩm này không phải là xuất hiện trực tiếp mà đã đ-ợc tác giả dùng thời gian cùng với hành động của hắn để cho

độc giả thấy con ng-ời này với đầy đủ nét tính cách và công việc Đây là một thành công trong nghệ thuật khắc hoạ nhân vật của V.Huygô

Tuy nhiên, thời gian trong tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ có lúc

lại đ-ợc diễn tả rất lâu dài Chẳng hạn đoạn Giăng van giăng và Phôsơlơ văng đi đón Côdét tác giả viết: “Suốt 24 tiếng đồng hồ, con bé chẳng hiểu

đầu đuôi câu chuyện ra sao, nó nó cứ ngấm ngầm run sợ, nó cũng chẳng ăn uống cũng chẳng chớp mắt, nó cũng không trả lời một tiếng, nó chỉ rầu rĩ nhìn, nó chẳng hé răng để lộ một tý gì về những việc nó đã nghe thấy … trông thấy thế từ hai hôm nay”(9)

Nh- vậy thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ

là thời gian vận động một chiều từ mở đầu cho đến kết thúc Tính khép kín của thời gian truyện thể hiện ở chỗ toàn bộ câu chuyện đ-ợc trình bày trong khoảng mở đầu và kết thúc, ng-ời đọc không cần phải suy nghĩ, phán đoán những gì xảy ra giới hạn khung chuyện với đặc điểm đó, soi vào trong tiểu thuyết này ta thấy toàn bộ tác phẩm xoay quanh một tâm hồn khổng lồ tập trung trong bản thân mình tất cả nổi đau của một xã hội hiện đại Để tổ chức các sự kiện biến cố, kết cấu tác phẩm vừa phức tạp, vừa chặt chẽ, cân

đối, có thể nói Những ng-ời khốn khổ rất đa dạng về đặc tr-ng bút pháp,

một trong đó có một vai trò quan trọng của yếu tố thời gian nghệ thuật Thời gian nghệ thuật cùng với không gian nghệ thuật n ó nh- một môi tr-ờng, một ph-ơng tiện để tác giả thể hiện khắc hoạ nhân vật

Ta thấy Giăng van giăng đã hoá thân vào ánh sáng, sẽ đi vào cõi bất

tử với một nấm mồ không tên Tại đây Giăng van giăng đã trao Côdét cho Mariuyt, sẽ tạo lập hạnh phúc cho Côdét thực hiện trọn vẹn lời hứa với ng-ời đã khuất Kiểu thời gian đ-ợc miêu tả ở đây rất đặc biệt Một mặt nó

là kiểu thời gian lịch biểu gắn với cái bình lặng yên ả bề ngoài, mặt khác nó lại là kiểu thời gian tâm lý toát là sự căng thẳng sống còn bên trong, thể hiện thời điểm lột xác hoá của nhân vật

Bằng việc khám phá và phản ánh thời gian lịch biểu, thời gian dòng tâm t-ởng, suy ngh, thời gian tâm lý V.Huygô đã đặt nhân vật của mình

vào những thời khắc đó, để dần dần tính cách nhân vật đ-ợc lộ rõ Đây là kiểu thời gian nghệ thuật mà V.Huygô dùng cho sự sáng tạo của mình Một mặt đem lại sự thành công cho nhà văn, một mặt kích thích trí tò mò của

độc giả đọc truyện, điều mà không phải bất cứ nhà văn nào cũng làm đ-ợc

Một thành công nữa đó là thời gian cách mạng, độ dài thời gian là khoảng một ngày kể từ 5 giờ sáng ngày 5 tháng 6 năm 1832 Các nhân vật

đ-ợc kể ở một thời điểm ngắn hầu hết các nhân vật sẽ đ-ợc quyết định hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp (hầu hết các nhân vật trong nhóm A, B, C, trừ Marius, đề hy sinh trên chiến luỹ ở Gavrôsơ, Epôin, cụ già Mabớp và cả tên mật thám Clacơxu… cũng đều chết trên chiến luỹ) Thời gian kết thúc câu chuyện Giăng van giăng, Côdét, Mariuyt là những ng-ời hạnh phúc đ-ợc ban phát từ tay th-ợng đế Nh- vậy thời gian câu chuyện kết thúc khiến cho

độc giả không phải suy đoán, suy nghĩ nữa Đây cũng là một đặc điểm của kiểu thời gian, bởi sự việc diễn ra ở phần mở đầu và phần kết thúc Thời gian trên chiến luỹ tuy ngắn nh-ng cũng đã giải quyết đ-ợc số phận cuộc

Từ một hiện thực là tác giả viết câu chuyện này vào thời gian hiện tại,

kể lại câu chuyện về Giăng van giăng bắt đầu từ năm 1815 Câu chuyện diễn ra trong quá khứ cách thời gian viết cuốn truyện 40 năm Vì vậy thời gian trong tác phẩm không đơn thuần là thời gian câu chuyện diễn ra mà nó

có thể lùi về quá khứ để kể lại các sự kiện xảy ra hằng bao thế hệ hàng chục, hàng trăm năm, điều này làm cho tác phẩm có đ-ợc tầm bao quát cuộc sống trong phạm vi thời gian rộng lớn Diễn biến của cốt truyện gắn

liền với hành trình đi từ bóng tối ra ánh sáng của Giăng van giăng Hành trình này đ-ợc bắt đầu vào “th-ợng tuần tháng 10 năm 1815 một giờ tr-ớc lúc mặt trời lặn” cho đến ngày nhân vật trung tâm từ giữa cuộc đời 1833 Trong quãng thời gian ấy tác giả cố tình đ-a vào những đoạn ngoại đề mang đậm tính lịch sử để làm nền cho các sự kiện mà nhân vật sắp trải qua tạo cho ta có cảm giác câu chuyện xảy ra vào một thời gian cụ thể Năm

1815 gắn liền với sự kiện Oateclô, cùng là năm đầu tiên là cái năm mà cái thật và cái giả lẫn lộn, đầy nhố nhăng đố kị và ghen tị lẫn nhau, mọi cái đều nh- một thứ trò hề thì chính năm ấy Phăngtin – một cô gái trẻ trung xinh

đẹp và đầy -ớc vọng cho t-ơng lai bị lừa dối trong tình yêu và chính điều này đẩy cô vào tấm bi kịch Năm 1823 gắn liền với hành động cứu ng-ời và v-ợt ngục của Giăng van giăng Năm 1831 gằn liền với cuộc khởi nghĩa do nhóm những ng-ời ABC lãnh đạo mà ng-ời chỉ huy là chàng trai Ănggiôrat anh dũng diễn ra ngày 5-6-1832 Có một điều làm chúng ta quan tâm hơn

đó là khi xét về một vấn đề nào đó, tác giả luôn đi ng-ợc lại thời gian để truy tìm nguồn gốc của nó, không những thế tác giả còn khảo sát nó trong cả một quá trình vận động và phát triển: quá khứ, hiện tại (thời gian gắn liền với diễn biến cốt truyện) và t-ơng lai của nó ra sao

Thời gian có khi đ-ợc đẩy lùi về quá khứ khi tác giả xem xét các hiện t-ợng từ nguồn gốc ra đời của nó, đó cũng có thể xem là một thói quen của tác giả, mà quả thực là nh- vậy cứ mỗi lần nhắc đến sự kiện mới tác giả lại bỏ công đi tìm cội rễ sâu xa của nó Chỉ nói về căn nhà nát Gorbo nơi nhân vật sống tác giả đã quay về những năm 1770 để tìm nguồn gốc lịch sử của nó D-ờng nh- khi viết những vấn đề này Huygô của chúng ta còn thể hiện mình là một nhà lịch sử thực thụ Thời gian nghệ thuật đ-ợc giản ra có khi ta còn thấy dài dòng của tác giả, nh-ng nhờ những quảng thời gian dài dòng ấy mà chúng ta tiếp cận đến từng nhân vật trong tiểu thuyết này dễ dàng hơn, dễ nắm bắt hơn và đây cũng là điều kiện để giúp nhà văn trở về với thực tại, gắn bó với thực tại xã hội - đó là một đóng góp không nhỏ của nhà văn trong việc thể hiện nhân vật qua yếu tố thời gian: đó chính là môi

tr-ờng cụ thể để nhà văn xây dựng con ng-ời, xây dựng nên tính cách nhân vật Song có một điều cần l-u ý những gì là quá khứ thì đ-ợc tác giả hồi t-ởng lại ở khoảnh khắc, thời điểm đáng ghi nhớ nhất

Tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ của V.Huygô nếu không có lớp

thời gian này thì tác phẩm chỉ có nội dung phản ánh hiện thực thông th-ờng, ấn t-ợng mạnh mẽ và tình cảm tốt đẹp của độc giả có đ-ợc đối với các nhân vật là qua lớp thời gian này Nhờ vào lớp thời gian lịch biểu lớp thời gian suy t-ởng, thời gian quá khứ, hiện tại mà ng-ời đọc thấy đ-ợc sự vận động, phát triển của lớp nhân vật, sự tr-ởng thành của nhân vật Đồng thời tính cách nhân vật Giăng van giăng chiều sâu tâm hồn, cũng nh- niềm tin đ-ợc hiện lên một cách trọn vẹn Chính điều này đã làm nên giá trị nhân bản cao cả của V.Huygô trong việc phản ánh hiện thực xã hội n-ớc Pháp thế kỷ XIX

2.1.2 Không gian nghệ thuật

Trong tác phẩm văn học, không gian nghệ thuật với thời gian nghệ thuật là trọng tâm tổ chức những biến cố chính của tác phẩm, không gian nghệ thuật là hình thức bên trong của hình t-ợng nghệ thuật Do đó trong thế giới nghệ thuật của một tác phẩm văn học không gian nghệ thuật là một yếu tố quan trọng mà việc tìm hiểu xem xét nó, giúp chúng ta khám phá những nét sáng tạo độc đáo trong việc biểu hiện giá trị tác phẩm của nhà văn

Từ điển thuật ngữ văn học định nghĩa về không gian nghệ thuật nh-

sau: “Không gian nghệ thuật là phạm trù của hiện thực nghệ thuật, là ph-ơng thức tồn tại và triển khai của thế giới nghệ thuật Nếu thế giới nghệ thuật là thế giới của cái nhìn và mang ý nghĩa thì không gian nghệ thuật là tr-ờng nhìn mở ra từ một điểm nhìn, cách nhìn” Mà điểm nhìn, cách nhìn

là do sự lựa chọn sắp xếp theo một dụng ý nghệ thuật riêng của nhà văn Cho nên khác với không gian nghệ thuật bên ngoài, không gian nghệ thuật gắn với cảm thụ của nhà văn, do đó nó mang tính chủ quan, có không gian vật thể và không gian tâm t-ởng, không gian hiện tại và quá khứ… mỗi đặc

điểm về không gian nghệ thuật bao giờ cũng chứa đựng một ý nghĩa nhất

định Vì vậy nó trở thành ngôn ngữ, biểu t-ợng của nghệ thuật và nhà văn khi sáng tạo nên tác phẩm th-ờng tạo nên cho mình một không gian riêng chủ đề đ-ợc bộc lộ tốt nhất, là một yếu tố quan trọng giúp ta khám phá

những nét độc đáo của nhà văn trong việc xây dựng nhân vật Còn trong Lí

luận văn học, tập 1 do giáo s- Ph-ơng Lựu chủ biên thì lại cho rằng:

“Không gian văn học chính là địa điểm, nơi nhân vật sống, hành động hoặc

Đây là không gian gợi lên cái hoang vu của sự chết chóc của những ảo ảnh

Không gian trong tiểu thuyết Những ng-ời khốn khổ là một không

gian đ-ợc nhìn nhận qua khoảng cách của thời gian Bởi vì “hành trình đi lên” của nhân vật Giăng van giăng chính là hành trình đi ng-ợc lại thời gian của ng-ời kể chuyện, trở về với những “chốn cũ nhà x-a” của thời thơ ấu, của tuổi thanh niên, tại đất Pari, nh-ng là một Pari đ-ợc tái tạo lại từ nơi l-u

Những ng-ời khốn khổ là câu chuyện về ng-ời khổ sai Giăng van

giăng, trong tác phẩm của mình V.Huygô đã miêu tả Giăng van giăng bị tù tội, bị truy đuổi, săn lùng, trong 64 năm sống của mình thì đã có 19 năm Giăng van giăng bị tù àay Qua những trang viết của V.Huygô chúng ta

thấy nhà tù với những cảnh “ghê rợn” lối trừng phạt độc ác không cảm hoá

đ-ợc Giăng van giăng Trong các công cụ của xã hội t- sản thì nhà tù là một công cụ đáng sợ - đó là một không gian tù tội, “là một địa ngục giữa

trần gian” Trong tác phẩm Những ng-ời khốn khổ V.Huygô đã miêu tả khá

chi tiết không gian nhà tù, lối xử phạt nặng nề và hà khắc của ng-ời coi tù

và tác dụng của nhà tù sau khi giam giữ con ng-ời

Tr-ớc hết là cảnh nhà tù, cảnh nhà tù đ-ợc ông miêu tả thật đáng sợ, chính V.Huygô đã nói “chúng tôi phải viết vì đây là sự thật” Ông đã miêu tả tù ngục Satơlê của thành phố Pari Đây là một nơi giam cầm tù khổ sai,

nó giống nh- một cái hầm để giết chết con ng-ời “một cái hầm dài, hầm

đó xây sâu d-ới đất ngót 3 mét, d-ới mực n-ớc sông xen, hầm không có cửa sổ không có cửa thông hơi, lỗ hở duy nhất là cái cửa ra vào, con ng-ời

có thể vào trong đó còn không khí thì không Trần hầm là một cái vòm bằng đá và sàn láng ngót 30 phân bùn Đây là nơi giam giữ những ng-ời khổ sai… cách mặt đất 2,5 mét, là một chiếc dầm gỗ dài, đồ sộ, bắc xuyên qua cái hầm ngầm suốt chiều ngang, từ trên chiếc dầm đó từng quãng rũ xung dây xích dài trên khoảng 1 mét…”(10) Chính nhà tù t- sản là nơi giết bao con ng-ời khốn khổ Nhà tù không phải là nơi giam giữ mà ở đó chính

là nơi nhục hình giết chết con ng-ời V.Huygô đã miêu tả cụ thể về hiện thực một không gian tù đọng với những hình ảnh hết sức ghê sợ, là nơi tối tăm, nghẹt thở, xiềng xích, gông cùm ở trong nhà tù đó “một số ng-ời không bao giờ thức dậy nữa” Nhà tù của xã hội t- sản không cải tạo con ng-ời, đáng lẽ nhà tù là nơi giáo dục, cải tạo con ng-ời, giúp con ng-ời nhận ra tội lỗi lầm để trở về cuốc sống l-ơng thiện Nh-ng ng-ợc lại nhà tù t- sản là nơi làm cho con ng-ời “hun đúc lòng hận thù”, “lúc vào tù thì run

sợ khóc lóc, đến khi ra tù thì trở thành một kẻ thản nhiên, trơ nh- đá” lúc vào tù thì “tuyệt vọng”, đến khu ra tù thì lòng “đen tối”, quả thực ra tù Giăng van giăng chỉ có một thứ vì khi đó là “lòng căm thù” Sau “19 năm trong tù, Giăng van giăng, tên trọng phạm đáng sự ở Tu Lông đã có gan làm hai việc xấu xa: một là có những manh động đột nhiên mù quáng, không

suy nghĩ, hoàn toàn do bản năng sai khiến nh- là để trả thù cho những đau khổ đã đày đọa mình, hai là có những hành động xấu xa nghiêm trọng có

đắn đo, suy nghĩ dựa vào những ý nghĩ sai lầm mà đau khổ vừa qua đã gieo vào đầu óc của mình”(11) Nhà tù là nơi huỷ diệt bản tính l-ơng thiện của con ng-ời, làm cho con ng-ời trở nên độc ác hơn tàn nhẫn hơn, chính Giăng van giăng đã nói: “chốn lao tù tạo ra những thằng tù”, nhà tù làm cho con ng-ời đần đội đi, biến con ng-ời thành thú dữ”, “lúc vào tù thì là cành củi khô, sau ra tù là thành củi cháy” Qua việc miêu tả không gian nhà tù với cảnh trừng phạt độc ác, Huygô đã đặt ra một vấn đề “nhân đạo ở đâu trong xã hội t- sản” Nhà tù không thể cảm hoá cải tạo con ng-ời Mà chính không gian ẩm thấp và khép kín đó đã biến con ng-ời trở thành kẻ chai đá, mất hết tính thiện của nó Nh- vậy không gian nhà tù không còn là không gian nhà tù bình th-ờng nữa, mà nó đã trở thành một không gian nghệ thuật

để nhà văn Huygô xây dựng nhân vật, đó chính không gian môi tr-ờng để nhân vật trải qua

Tác giả cho rằng chỉ có tình th-ơng, tình thân ái mới cảm hoá đ-ợc con ng-ời Đúng thế Giăng van giăng là kẻ bất hạnh, một nạn nhân của công lý chính thống này và đồng thời cũng là ng-ời muốn thay đổi số phận của đồng loại bằng nh- biện pháp xã hội, thực hiện theo quan niệm riêng về công lý dựa trên l-ơng tâm của chính mình M-ời chín năm sống trong không gian ngục tù với quả tạ đeo chân, với khổ dịch, roi vọt, xiềng xích và

“thân phận còn khỏ hơn kiếp chó” Nh-ng bấy nhiều năm tù không hề làm cho con ng-ời của Giăng van giăng trở nên tốt đẹp hơn mà chỉ làm cho

“lòng anh đen tối hơn” Cái nhà tù ấy chỉ làm biến chất, tha hoá con ng-ời

mà thôi

Trong Những ng-ời khốn khổ của Victo Huygô, các điểm dừng

không gian đ-ợc xác lập không dẫn tới sự chuyển hoá tính cách nhân vật theo quan điểm nghệ thuật sáng tác hiện thực mà chỉ là những hoàn cảnh phi th-ờng đ-ợc tạo ra để khẳng định tính cách phi th-ờng của nhân vật theo quan điểm sáng tác lãng mạn Do đó chúng có tính chất đứt đoạn,

mang hàm ý thử thách đạo đức nhân vật chứ không tạo ra sự liên kết để tạo

ra tính chất điển hình hay hoàn cảnh điển hình của nhân vật theo kiểu hiện

thực Trong Những ng-ời khốn khổ không gian mang đặc tr-ng của sự đứt

đoạn và chúng tạo ra các cấp độ khác nhau của sự thử thách l-ơng tâm nhân vật, tạo ra các cấp độ khác nhau của các chiến công tình th-ơng của con ng-ời Các không gian mà nhân vật trong tiểu thuyết này đến mang dáng dấp cổ tích nếu hiểu theo s-ờn chuyện với ba b-ớc giản l-ợc: Ng-ời anh hùng đ-ợc giao nhiệm vụ- ng-ời anh hùng thực hiện nhiệm vụ (v-ợt qua mọi thử thách gian nan)- Ng-ời anh hùng hoàn thành nhiệm vụ Giăng van giăng thực hiện nhiệm vụ (lao động l-ơng thiện và trở thành thị t-ởng Môngtơrơi, cứu Phăngtin cứu và c-u mang Côdét suốt đời, cứu Mariuyt, mang Côdét trao cho Mariuyt )- Giăng van giăng hoàn thành nhiệm vụ (chết một cách thanh thản)

T-ơng ứng với b-ớc đầu tiên ở đó nhân vật Giăng van giăng đ-ợc giao nhiệm vụ, đ-ợc đặt vào trong thử thach là thành phố Digne với mốc thời gian vào khoảng tháng 10-1815 Xét về tính chất Đây là không gian có tính chất b-ớc ngoặt Tại đây Giăng van giăng sẽ bị cắt rời khỏi cái quá khứ

đầy đau khổ, đầy dằn vặt suy t- Tác giả cũng tạo ra ở đây một cuộc trốn chạy khỏi l-ơng tâm và trách nhiệm rất thú vị Đó là vào khoảng nửa đêm Giăng van giăng thức dậy theo bản năng và anh ta đã lấy cắp bộ đồ ăn bằng bạc, vật duy nhất có giá trị tính bằng tiền trong ngôi nhà của giám mục Myrien, rồi bị bắt lại và bị dẫn về nhà của giám mục đó Ông giám mục đã không kết tội Giăng van giăng mà còn cho anh ta thêm đôi chân đèn bằng bạc ở đây ý nghĩa biểu tr-ng xuất hiện, đôi chân đèn bằng bạc sẽ thắp lại

ánh sáng l-ơng tâm cho ng-ời tù khổ sai mãn hạn song lại đang đứng bên

bờ vực chênh vênh, đặt Giăng van giăng vào con đ-ờng l-ơng thiện để sống hành động theo lẽ thiện Bộ đồ ăn gắn liền với bản năng vật chất, đôi chân

đèn biểu t-ợng của thế giới tinh thần, cho nên, Giăng van giăng chỉ lấy bộ

đồ ăn mà không lấy luôn đôi chân đèn Đây chính là ý đồ nghệ thuật của

V.Huygô: Trao đôi chân đèn cho Giăng van giăng cũng chính là thắp lại

ánh sáng l-ơng tâm cho ng-ời tù khổ sai sau 19 năm tù đày đọa

Đồng thời giao phó trọng trách cứu đời cho Giăng van giăng Cuộc gặp rõ Giăng van giăng với giám mục Myrien lần thứ hai này có ý nghĩa quan trọng đối với cuộc đời của ng-ời tù khổ sai, vì nó tạo ra sự đoạn tuyệt với quá khứ nơi đó màu đen trùm phủ Nó tạo ra b-ớc đổi mới cho Giăng van giăng Không gian thành phố Digne, do đó trở thành một không gian b-ớc ngoặt trong cuộc đời của Giăng van giăng và từ đây Giăng van giăng

sẽ trở thành một con ng-ời khác: con ng-ời h-ớng thiện Nh- vậy không gian tiểu thuyết chính là nơi nhân vật đi qua, nhân vật ngừng nghỉ và cũng qua những không gian ấy mà nhà văn có một cách nhìn mới hơn trong việc khắc hoạ tính cách cùng sự biến đổi con ng-ời, nhân vật theo quan điểm của nhà văn Đó là không gian thị trấn Môngtơrơi Khi đến thị tràn Môngtơrơi bằng khả năng lao động cần cù, bằng năng lực sáng tạo vốn là bản chất của những con ng-ời lao động chân chính, Giăng van giăng bấy giờ có một cái tên khác một chiếc mặt nạ khác: Mađơlen - đã đ-ợc sự tín nhiệm của mọi ng-ời và trở thành một thị tr-ởng của thị trấn Khi đến Môngtơrơi Giăng van giăng đã cứu đ-ợc hai đứa con của vị cảnh sát tr-ởng

và đ-ơng nhiên chẳng ai nghĩ đến chuyện hỏi giấy thông hành của Giăng van giăng thành công trong một phát minh mới và trở nên giàu có Ông xây dựng những công x-ởng lớn, bảo trợ một bệnh viện và đ-ợc mọi ng-ời tôn làm thị tr-ởng

Victo Huygô đặt nhân vật chính của mình ở thị trấn Môngtơrơi nh-

là một thử thách mới đó là thử thách bản lĩnh và tình yêu th-ơng đồng loại,

ở đây Giăng van giăng có đủ điều kiện để ban phát lẽ thiện, để bố thí tình th-ơng Còn tại toà án ng-ời ta đang kết tội một ng-ời khác có cái tên Săngmachi và toà án đánh đồng anh ta với Giăng van giăng xuất hiện ở đây một tình huống oái ăm, tình huống thử thách l-ơng tâm đặc biệt Giăng van giăng d-ới cái tên giả là Mađơlen có thể hoàn toàn từ chối trách nhiệm, bởi

lẽ có một ng-ời khác đứng ra chịu tội thay mình Giăng van giăng có thể

yên tâm trên chiếc ghế thị tr-ởng vừa có mà ban phát bố thí nhiều hơn Nh-ng điều đó xảy ra thì nó đồng nghĩa với ánh sáng l-ơng tâm thổi tắt Thị trấn Môngtơrơi- nơi đây nhân vật Giăng van giăng đã hoá thân trở thành con ng-ời thực hiện công lý tình th-ơng, trở th ành con ng-ời mang triết lý vị tha thành con ng-ời đi gieo mầm và thực hành lẽ thiện và cuối cùng Mađơlen từ một thị tr-ởng đ-ợc long trọng - Mađơlen đã trở thành hình hài ban đầu là Giăng van giăng nói cách định danh bằng một số từ mới: 9430 - con số thay cho tên gọi, con số xoá đi t- cách của con ng-ời Nh-ng đây lại là một Giăng van giăng hoàn toàn khác, ánh sáng l-ơng tâm,

ánh sáng lẽ thiện đã không bị thổi tắt trong con ng-ời từ khổ sai này, thị tr-ởng ấy Nhân vật Giăng van giăng đ-ợc thể hiện rõ nhờ không gian này, chỉ có đặt nhân vật vào những hoàn cảnh thử thách ấy mới thấy rõ đ-ợc tính cách l-ơng thiện con ng-ời của những ng-ời lao động, không gian nghệ thuật chính là môi tr-ờng để nhà văn nuôi d-ỡng và sản sinh nhân vật, nhân vật đ-ợc vận động và sinh tr-ởng là nhờ vào các không gian ấy, điều mà nhà văn Victo Huygô đã làm đ-ợc

Cũng tại Môngtơrơi Giăng van giăng phải đối diện với một nhân vật khác đó là Tenácđie Đây là cuộc chạm trán trực tiếp với một kẻ chỉ tôn thờ

đồng tiền và táng tận l-ơng tâm, một kẻ l-u manh xảo trá, bất l-ơng của xã hội t- sản lúc bấy giờ: Cái thiện và cái ác chạm trán với nhau và đây cũng

là điểm bắt đầu cuộc đuổi bắt trốn tìm lần thứ hai tạo ra trong tác phẩm bên cạnh sự truy đuổi Giave đối với Giăng van giăng Nghĩa vụ đây cũng chính

là sự thử thách l-ơng tâm con ng-ời Tạo ra sự định vị trên con ng-ời l-ơng thiện, đó là lời hứa với ng-ời đã khuất Phăngtin cái điều mà giám mục Myrien đã định h-ớng, Giăng van giăng đã c-u mang tạo dựng hạnh phúc

và sống cuộc đời vì ng-ời khác và vì nhân loại nói chung

Một không gian nghệ thuật nữa mà cũng đ-ợc VictoHuygô xây dựng

đó là hình ảnh căn nhà Goocbô xuất hiện hai lần trong tác phẩm trong tác

phẩm Những ng-ời khốn khổ mang ý nghĩa nghệ thuật đặc biệt Đây là một

kiểu không gian lãng mạn với vẻ huyền bí, ma quái mà ngay từ vẻ bên

ngoài đó đã có gì không bình th-ờng Nó biệt lập với thế giới Pari cho dù

nó nằm ở ngoài vùng ngoại ô Pari, nó có vẻ hoang tàn vắng vẻ, giá lạnh, cô liêu song lại là điểm thu hút môi tr-ờng nhìn của nhân vật khác Lê Nguyên Cẩn đã gọi đây là “một điểm dừng mang tính chất cạm bẫy”(12) đ-ợc giăng

ra để chờ đợi một con mồi Từ khi đuổi Giăng van giăng và Côdét từ căn nhà nát Goobô đến phố Pơtipic quyt, Giave đã có những tính toán đ-ờng đi n-ớc b-ớc của Giăng van giăng vào chân t-ờng Tác giả viết “Giave lần mò

từ gốc cây này qua gốc cây kia, từ góc phố này đến góc phố khác để đuổi Giăng van giăng”(13) Rồi hắn thấy Giăng van giăng đi vào phố xanh Ăng toan “hắn nghỉ đến ngõ cụt nằm ở đó sẵn sàng nh- một cái bẫy và cái lối thoát độc nhất từ phố Đơ roamuynơ ra ngõ phố Picquyt”(14) Tác giả đặt nhân vật Giave vào một không gian đ-ờng phố cho ta thấy bản chất sự hành nghề của y rất nhiệt tình và thẩn cận, rất trung thành với vịêc hành nghề Chính cảnh đuổi bắt này tạo ra một ấn t-ợng khiến cho câu chuyện mang màu sắc trinh thám, hấp dẫn và thú vị Bên trốn thì hối hả, không chậm trễ, không sơ hở, bên đuổi cũng gắt gao, chặt chẽ quyết không buông tha, để cuối cùng cả hai đều đứng tr-ớc một không gian bức t-ờng mà chỉ có bên trốn là có quyền và đ-ợc quyền lọt, còn bên truy đuổi cho dù là hiện thân của pháp luật t- sản lúc bấy giờ cũng không đủ sức để v-ợt qua

Cũng trong tiểu thuyết này ngoài không gian đ-ờng phố, thị trấn, căn nhà, nhà tu viện Thì luỹ Xanh Đơni đ-ợc tác giả dựng lên nh- “một điểm dừng không gian nghệ thuật có tác dụng tạo ra điểm hồi quy đặc biệt để từ

đó tác giả thực hiện co rút cốt truyện, tình huống khác nhằm đ-a các nhân vật chính trong cuộc hành trình h-ớng thiện đi vào chặng đ-ờng n-ớc rút”(15), gắn với điểm ứng này là kiểu không gian bị dồn nén thể hiện qua hệ thống sự kiện và tính chất dữ dội qua các sự kiện tập trung xung quan h nhân vật Từ chiến luỹ chỉ có ba con ng-ời thoát ra nh-ng đ-ợc đặt trong t- thế đối đầu nhau đó là Giăng van giăng, Giave, Mariuyt Giăng van giăng

đã tha chết cho Giave trong một hoàn cảnh khá bất ngờ song lại rất hợp lý cho tính cách, Giăng van giăng: đó là Giăng van giăng không đ-ợc phép trả

thù hay thù hận bất cứ ai Sự tha thứ này đã dẫn Giave tới cái chết do tự sát, vì hối hận không phải l-ơng tâm thức tỉnh mà vì không hoàn thành nhiệm

vụ bắt giữ kẻ trốn trại Giăng van giăng, trong ý thức xây dựng nhân vật phản diện này Huygô để cho Giave tự sát trên chiến luỹ nh- là để nói rằng cái ác đã lụi tắt, hắn đã chọn con đ-ờng duy nhất là làm công cụ đắc lực, giữ vai trò là một công cụ

Chúng ta biết rằng cả cuộc đời Giăng van giăng luôn sống trong sự lo nớp và thay đổi chỗ ở liên tục Giăng van giăng đã chui xuống cống ngầm Pari bẩn thỉu và tối tăm, nh-ng vẫn không tránh khỏi sự truy đuổi của Giave

- đại diện pháp luật Hình ảnh cống ngầm mang ý nghĩa nghệ thuật và nằm trong ý đồ của nhà văn “Giăng van giăng đã đi từ một nơi đầy ánh sáng b-ớc vào một nơi tối đen nh- mực” và “Giăng van giăng rơi từ vòng địa ngục này vào vòng địa ngục khác”(16) Cống ngầm pari rất bẩn thỉu và tối tăm giống nh- cuộc sống của những ng-ời khốn khổ họ càng vùng vẫy thì càng đè nặng lên Vậy nên, trong bài “cái ảo trên cái thực trong tiểu thuyết V.Huygô “, Mai Thục đã nói: “t-ơng phản với thế giới đầy ánh sáng của chiến luỹ là một thế giới âm u đầy bóng tối, cống ngầm Pari, một không gian trong lòng đất t-ợng tr-ng cho một Pari (“đêm tối”, “bóng tối”, “địa ngục”, bóng tối cảnh sát “mập mờ”, bóng tối bọn kẻ x-ớp Tênacđie “hung tợn, ám muội”(17)

Các nhân vật lại gắn liền với một không gian cụ thể đó là: số 7 phố Momamer, điểm dừng này mang tính chất chung chung, nó phơi bày tính chất đối phó, tính chất lo âu th-ờng xuyên của nhân vật sống trong đó Nó

là một căn nhà cho thuê song lại mang đặc tr-ng nghệ thuật Nó thông ra hai phố, là ph-ơng tiện để cho nhân vật thoát hiểm trong hoàn cảnh đặc biệt Một không gian đặc biệt, và một ng-ời giúp việc cũng đặc biệt bởi sự thầm lặng, ít lời của nó

Cái không gian mà nhân vật an nghỉ mãi đó là không gian nấm mồ - một nấm mồ không tên, tại đây Giăng van giăng trao Côdét cho Mariuyt,