Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết luật đời và cha con của nguyễn bắc sơn

Tác giả cho rằng: Điểm đặc biệt khiến tiểu thuyết Luật đời và cha con gây chú ý và gợi suy nghĩ không nằm ở hình thức văn ch-ơng của nó, những năm gần đây, d-ờng nh- có một xu h-ớng rộn

Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết

Luật đời và cha con của nguyễn bắc sơn

Khóa luận tốt nghiệp

Vinh - 2008

- -

1

Lời cảm ơn

Lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới

TS Biện Minh Điền - ng-ời đã nhiệt tình h-ớng dẫn và tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành khoá luận này

Nhân đây tôi cũng xin bày tỏ lòng cảm ơn đến các thầy, cô trong khoa Ngữ Văn - Tr-ờng Đại học Vinh và những ng-ời đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện khoá luận

Trong khuôn khổ của một khoá luận, đề tài mới chỉ đ-ợc giải quyết trong một chừng mực nhất định, tôi hi vọng sẽ còn đ-ợc tiếp tục thực hiện

Vinh, tháng 5 năm 2008

Tác giả

Lục Thị Thảo

Mở đầu

2

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Trong những năm gần đây thể loại tiểu thuyết đ-ợc coi là thể loại

phát triển mạnh mẽ nhất của văn học Việt Nam, tiểu thuyết phát triển ở cả

bề rộng và chiều sâu, tạo nên sức hấp dẫn đối với nhiều thế hệ bạn đọc

đồng thời cũng mang đến cho nền văn học nói chung một sức sống mới Thành công của thể loại tiểu thuyết trong văn học giai đoạn hiện nay có thể coi đó là sự phát triển v-ợt bậc của văn học Văn học đã phản ánh cuộc sống một cách toàn diện và sâu sắc hơn

Tiểu thuyết văn học đ-ơng đại đã gây đ-ợc sự chú ý của giới phê bình và độc giả vì đề cập đến nhiều vấn đề nóng bỏng của cuộc sống, thậm chí có thể là những vấn đề mạo hiểm của cuộc sống hiện đại - một thời đại vốn chứa đựng tất cả cái phức tạp, bộn bề “ đa sự, đa đoan” của nó

Tiểu thuyết Luật đời và cha con của Nguyễn Bắc Sơn là một trong

những tr-ờng hợp nh- vậy Bạn đọc sẽ thấy rất nhiều vấn đề bức xúc của cuộc sống hôm nay đ-ợc nhà văn đề cập trực diện đến trong tiểu thuyết này

1.2 Tiểu thuyết Luật đời và cha con của Nguyễn Bắc Sơn ngay từ khi

mới xuất hiện đã tạo nên một tiếng vang lớn, nhìn tổng quát đã có những b-ớc phát triển đáng mừng tạo nên một không khí sôi động, thu hút đ-ợc

sự quan tâm rộng rãi của giới nghiên cứu và bạn đọc Đây là cuốn tiểu thuyết đề cập tới sự chuyển biến của xã hội sau những năm đổi mới, cả n-ớc đang chuyển mình "thay da đổi thịt" để phát triển đi lên, trong đó là những vấn đề mang tính thời sự, cập nhật, đầy ắp chất liệu của đời sống

và của con ng-ời hiện đại Sức hấp dẫn của cuốn tiểu thuyết đã đ-ợc giới làm phim chú ý và xây dựng thành phim “ Luật đời” và đ-ợc bình chọn là

bộ phim truyền hình dài tập hay nhất năm 2007 Khi các hình t-ợng b-ớc

3

từ trong sách lên màn ảnh, ng-ời xem sẽ có cái nhìn cụ thể hơn về các nhân vật trong tiểu thuyết, các nhà làm phim đã bám sát cốt truyện, nhân vật trung thành, đồng hành cộng h-ởng, nhân lên ý t-ởng, t- t-ởng chủ đề của cuốn tiểu thuyết Giữa những cuốn sách trong và ngoài n-ớc đang

đựơc bày bán, Luật đời và cha con với cách viết dung dị nh-ng vẫn đ-ợc

nhiều ng-ời quan tâm tìm đọc

1.3 Thế giới nhân vật trong tác phẩm Luật đời và cha con là một thế

giới nhân vật khá phong phú, đa dạng đ-ợc nhà văn xây dựng công phu gồm nhiều tầng lớp, nhiều hạng ng-ời nhiều kiểu loại nhân vật khác nhau Những nhân vật này hiện ra với muôn mặt của nó Có những nhân vật vô cùng cao th-ợng lại có những kẻ vô cùng đểu giả, có số phận tận cùng ngang trái, ranh giới giữa cái tốt và cái xấu trong một con ng-ời thật mong

manh Tiểu thuyết Luật đời và cha con đã cuốn hút nhiều ng-ời đọc bởi

những tình tiết và các mối quan hệ không đơn giản biểu lộ d-ới nhiều dạng khác nhau, giữa con ng-ời với con ng-ời, con ng-ời với môi tr-ờng

và hoàn cảnh, con ng-ời với thời thế và cơ chế…

Tất cả hiện hữu trong một thế giới đầy kịch tính, xen lẫn các yếu tố bi hài đặc biệt với một kết thúc không áp đặt đã kích thích hứng thú tìm hiểu của mỗi ng-ời Từ thế giới nhân vật này có thể quan sát đ-ợc khá rõ ngòi bút của Nguyễn Bắc Sơn khi khắc hoạ tính cách nhân vật Đây là một thành công đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng tiểu thuyết của Nguyễn Bắc Sơn

Chọn đề tài này chúng tôi mong muốn góp thêm tiếng nói vào việc khẳng định sự say mê tìm tòi và cách viết tiểu thuyết của Nguyễn Bắc Sơn, cũng nh- ghi nhận những đóng góp của nhà văn đối với tiểu thuyết của n-ớc nhà trong thời kỳ hiện nay

4

Đối với chúng tôi còn là qúa trình học tập một cách nhìn, cách tiếp cận đời sống để mình có thể hoàn thiện dần phẩm chất t- duy độc lập khi

đối diện với vô vàn hiện t-ợng đa dạng, phong phú của cuộc đời

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1 Tiểu thuyết Luật đời và cha con của Nguyễn Bắc Sơn ra mắt bạn

đọc thực sự đã gây đ-ợc sự chú ý đặc biệt của đông đảo công chúng độc giả và giới phê bình Luôn có ý thức cách tân văn học, nghiêm túc với công việc của mình, bạo dạn trong cách viết Nguyễn Bắc Sơn đã có những

đóng góp rất đáng kể cho văn học Việt Nam đ-ơng đại Luật đời và cha con tiểu thuyết của Nguyễn Bắc Sơn cho đến nay theo tìm hiểu của chúng

tôi vẫn ch-a có công trình nào nghiên cứu toàn diện, chuyên sâu về nó Trong những tài liệu mà chúng tôi bao quát đ-ợc, mới chỉ là những bài báo, những ý kiến phê bình nhỏ, lẻ

2.2 Đáng chú ý là một số ý kiến đăng trên một số tờ báo trung -ơng

và địa ph-ơng gần đây Trong bài viết “ Đi qua ranh giới để tồn tại” Nguyễn Đăng Điệp (báo Văn nghệ 1.4.2006) nhận xét: “ Với ý thức tái hiện lại một cách sinh động bức tranh hiện thực đ-ơng đại nhiều màu, Nguyễn Bắc Sơn đã nhìn những chuyển động của lịch sử qua ba thế hệ trong một gia đình Từ gia đình mà nhìn thấy luật đời, dòng đời với vô vàn các quan hệ chồng chéo, phức tạp thậm chí nhiêu khê, khó l-ờng Có thể nói, sự nóng hổi và đầy ắp các sự kiện đời sống nh- lao động và chiến đấu nếu không biết tổ chức và lựa chọn cách kể một cách hợp lý thì tiểu thuyết

dễ bị rơi vào tình trạng kí sự" [16, 563] Thực ra Luật đời và cha con

không chỉ phơi bày sự nhem nhuốc của đời sống mà xuyên xuốt tác phẩm vẫn là cảm hứng về lẽ phải

5

Nguyễn Chí Hoan nhà phê bình văn học đã có bài: Một cuốn tiểu thuyết

về đổi mới, in trên báo Ng-ời Hà Nội ngày 31.3.2006 [16, 569 - 570] Tác giả cho rằng: Điểm đặc biệt khiến tiểu thuyết Luật đời và cha con gây chú

ý và gợi suy nghĩ không nằm ở hình thức văn ch-ơng của nó, những năm gần đây, d-ờng nh- có một xu h-ớng rộng rãi trong các giới văn ch-ơng

và văn học khi nói đến tiểu thuyết nh- một lựa chọn loại hình sáng tác, hay nh- một tiêu điểm luận bàn về các thể lọai và tiến trình văn học n-ớc nhà, ng-ời ta th-ờng -u tiên chú ý đến khuynh h-ớng đ-ợc xem là có cách tân hay không về hình thức tác phẩm Có thể thấy rằng những thay đổi hay cách tân về hình thức mà về sau đã đ-ợc công nhận rộng rãi đều không phải là những thay đổi kiểu để “ cái cày ra đằng tr-ớc con trâu” mà đều là những ph-ơng pháp mới trong việc nhận thức cái thực tại này, trung thành với tính chất căn bản của tiểu thuyết nh- một cách thức nhìn nhận cái thực tại Tất nhiên cái sẽ đ-ợc coi nh- “ vấn đề xã hội” ở đây sẽ không mặc nhiên có ý nghĩa xã hội học hay bất cứ ý nghĩa gì khác bên ngoài cái ngữ cảnh văn ch-ơng cụ thể của tác phẩm Câu chuyện và nhân vật của tiểu

thuyết Luật đời và cha con vẫn chỉ là những hình ảnh khúc xạ nhiều lần

của cái thực tại ngoài kia, bởi vì tính phức tạp vô hạn và luôn luôn vận

động của đời sống chẳng bao giờ cho phép ng-ời ta tóm lấy nó rồi “ đóng

đinh” vào ngôn ngữ vật chất một lần coi nh- xong đ-ợc Tiểu thuyết Luật

đời và cha con đ-ợc triển khai theo hình mẫu ngôn ngữ tiểu thuyết hiện

thực truyền thống Đồ án là truyện về ba thế hệ của một gia đình thuộc lớp cao cấp với các ứng xử và hệ quả hành động của họ trong bối cảnh xã hội

đang chuyển đổi Điểm đặc biệt của đồ án này nằm ở chỗ hầu nh- các nhân vật đều đ-ợc nhìn từ góc độ, họ là những cán bộ Đảng viên và các

“ vai” nổi bật đều là các nhân vật Đảng viên ở các c-ơng vị lãnh đạo trong

6

bộ máy chính quyền các cấp ở thành phố lớn hay lãnh đạo chuyên môn ở

xí nghiệp lớn, doanh nghiệp… Tuy nhiên toàn bộ sự triển khai của đồ án truyện lại không cho thấy một âm h-ởng sắc thái bi thảm Tất cả các nhân vật tử nạn đều d-ờng nh- là đã gánh chịu hậu quả trực tiếp từ các lựa chọn lối sống hành vi của họ Cùng với một vài tấn kịch buồn khác về mối quan

hệ gia đình tan vỡ, các nhân vật hợp thành tuyến thứ hai trong sự triển khai

đồ án truyện Tuyến nổi bật hơn là tuyến truyện về các nhân vật cán bộ -

Đảng viên góp phần làm tác nhân và động lực của quá trình xã hội chuyển

đổi Những câu chuyện kết nối đan dệt nên cuốn tiểu thuyết này thực sự không xa lạ với hầu hết các c- dân của thời kỳ đổi mới của một xã hội

đang chuyển đổi, đó là những chuyện phổ biến, ở những mức độ và tình huống khác nhau trong đời sống xã hội đ-ơng thời Trên báo An ninh thủ

đô cuối tuần ngày 12.11.2005 có đăng bài: “ Một bức tranh sống động” của Công Minh nhà giáo dạy văn đ-a ra một số nhận định “ tác giả không giấu diếm tính luận đề của cuốn tiểu thuyết về đề tài chính trị xã hội của mình, không ngại ngần đụng chạm đến những vấn đề bức xúc, nóng bỏng của

đời sống xã hội chính trị thiết chế hôm nay Luật đời và cha con là cuốn

tiểu thuyết Việt Nam đầu tiên mổ xẻ sự vận động của toàn xã hội trong quá trình thay đổi cơ chế, một sự vận động, động chạm đến từng gia đình, từng số phận rải rác đâu đó cũng có những Bí th- Thành uỷ, chủ tịch công

chức các cơ quan công quyền… Lần đầu tiên trong Luật đời và cha con họ

xuất hiện với t- cách là những những bánh răng, chiếc ốc vít trong cơ chế

đang vận hành Với ý nghĩa đó, tác giả là ng-ời đầu tiên khai phá đề tài cơ chế, điều mà không một ai trong chúng ta không quan tâm

Nh-ng tôi không tán thành với Hoàng Nam khi ông chê tác giả tham lam đ-a vào những chuyện tiếu lâm hiện đại, coi đấy là biểu hiện th-ơng

7

mại hoá Thiết nghĩ, trong cuộc sống còn nhiều bất cập, biến ứng, bất khả kháng này nếu không có chuyện vui để giải toả những bức bối, ẩn ức xã hội mà môĩ ng-ời ít nhiều đều phải hứng chịu thì không khéo hóa điên lên hết

Dẫu sao đây cũng là cuốn sách đáng đọc trong thời buổi sách báo ngồn ngộn trên quầy để hiểu hơn những giá trị cuộc sống mà đôi khi chúng ta bị nhầm lẫn hay không nhận ra

Xin l-ợc trích ý kiến thảo luận tiểu thuyết Luật đời và cha con do báo

Văn nghệ tổ chức ngày 26.12.2005 Đáng chú ý là ý kiến phát biểu trực tiếp của chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam, tổng biên tập báo Văn nghệ Theo Hữu Thỉnh: Chúng ta cần khuyến khích nhà tiểu thuyết xông thẳng vào những vấn đề nóng bỏng thậm chí có thể mạo hiểm của cuộc sống hiện tại Tác phẩm của nhà văn Nguyễn Bắc Sơn đã thành công về mặt thể loại, chúng ta cần tránh sự trì trệ trong sáng tác, cần mạnh dạn tìm kiếm cái mới Anh Nguyễn Bắc Sơn đã có nhiều cố gắng Tuy nhiên về nghệ thuật

thể loại Luật đời và cha con vẫn còn hiền lành, vẫn nặng về truyền thống

Thể loại tiểu thuyết cho phép nhà văn cách tân táo bạo Lê Quang Trang nhà phê bình, chủ tịch hội đồng lý luận, phê bình Hội nhà văn Việt Nam có

vẻ không ủng hộ Nguyễn Bắc Sơn khi cho rằng: “ Nh-ợc điểm của cuốn tiểu

thuyết Luật đời và cha con của anh Nguyễn Bắc Sơn là sa đà vaò chuyện

ngoại tình nhục cảm Có thể tác phẩm gây phản cảm bởi quá nhiều cảnh ngoại tình, chung chạ… tác phẩm phải chăng hơi nghiêng về màu tối

Nhà văn Phan Ngọc Tuấn, (trung tâm sản xuất phim truyền hình đài

tiếng nói Việt Nam) lại đánh giá Luật đời và cha con: “ Văn đàn năm nay

có một số sự kiện trong đó có cuốn tiểu thuyết của Nguyễn Bắc Sơn Lâu lắm mới có một cuốn tiểu thuyết thế sự xông thẳng vào đời sống chính trị

8

nh- thế này Đọc thật thích thú" "Tiểu thuyết Luật đời và cha con có

những trang đau đớn càng đọc càng thấy rõ ra nhiều điều… Nhân vật Trần Kiên trăn trở chấp nhận thất bại lại nghĩ ra nếp nghĩ mới, lòng tin mới Nhân vật Kiều Linh, tiếc quá lẽ ra có thể hay hơn, một số tính cách không rõ ràng, số phận không dứt khoát Dẫu vậy đây là cuốn tiểu thuyết giàu tính điện ảnh Tôi đề nghị tác giả cho phép đài truyền hình trung -ơng chúng tôi làm phim"

Trong cuộc hội thảo toạ đàm này còn có ý kiến tham gia phát biểu của Nguyễn Hoàng Sơn (nhà thơ, nhà phê bình, uỷ viên Hội đồng lý luận

phê bình Hội nhà văn Việt Nam): “ Tác phẩm Luật đời và cha con có chất

tiểu thuyết Rõ ràng hiện nay nhà văn, bạn đọc đã tr-ởng thành, cấp trên

đã thích nghi Nhà xuất bản đã ủng hộ, nhà văn sớm phát hiện ra và phản

ánh đúng những vấn đề cơ bản của nông thôn niền Bắc thời kỳ cải tạo xây dựng kinh tế Tác giả cũng có cái nhìn mới về con ng-ời trong quan hệ với hoàn cảnh Viết thành thực, theo tôi viết về gia đình tức là trở lại với tiểu thuyết đích thực đấy Những cuộc tình ở đây viết đ-ợc, chuyện dâm cũng không nhiều Nói tác phẩm có màu tối thì không phải tôi thấy lạc quan, kết thúc là lạc quan Về nh-ợc điểm nhân vật thì nhiều mà không đi hết nhân vật nào Dạ ngôn – nhà văn, tr-ởng ban văn xuôi báo văn nghệ:

“ Tôi muốn nói rằng Nguyễn Bắc Sơn hay quan tâm đến những vấn đề gần với báo chí – Một tạng viết, cũng nh- nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn tr-ớc

đây cái tạng nói lên tinh thần công dân của nhà văn, thái độ xã hội của nhà văn, nhà văn đóng góp cho xã hội ở thời điểm xuất hiện của họ

Luật đờivà cha con của Nguyễn Bắc Sơn đ-ợc đọc hiện nay là nhờ

vấn đề gai cạnh nóng sốt của nó

9

Lê Hùng nhà xuất bản thanh niên có ý kiến về tên “ Luật đời” về tên tác phẩm "theo tôi chữ luật đời dùng không phù hợp" Thật ra tác phẩm không nói đến luật đời, luật do chính chung ta làm ra, không phải trên trời

áp đặt chúng ta tự làm khổ chúng ta" [16, 561]

2.3 Do thời gian và trình độ có hạn ng-ời làm khoá luận không thể

bao quát hết đ-ợc tất cả các công trình, bài viết có liên quan đến vấn đề mình nghiên cứu Nhìn chung giới nghiên cứu phê bình và d- luận bạn đọc

đã có những luồng ý kiến khác nhau, song phần lớn đều khẳng định vai trò, vị trí đóng góp của Nguyễn Bắc Sơn đối với văn học n-ớc nhà

Tuy nhiên các bài viết, các ý kiến mới chỉ dừng lại ở nhân vật tổng

quát chứ ch-a đi sâu vào nghiên cứu cuốn tiểu thuyết Luật đời và cha con

của Nguyễn Bắc Sơn một cách hệ thống Song các ý kiến của các nhà phê bình nghiên cứu kể trên là những phát hiện, những gợi ý hết sức quý báu

đối với chúng tôi trong quá trình thực hiện đề tài này Luật đời và cha con

của Nguyễn Bắc Sơn vẫn còn những khoảng trống, những vấn đề cần phải

đ-ợc tiếp tục đi sâu nghiên cứu

3 Đối t-ợng nghiên cứu và giới hạn của đề tài

3.1 Đối t-ợng nghiên cứu

Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Luật đời và cha con của Nguyễn

Bắc Sơn

3.2 Giới hạn đề tài

Trong khuôn khổ yều cầu của một đề tài khóa luận, chúng tôi không thể nghiên cứu trên bình diện rộng, tất cả những thành công của cuốn tiểu

thuyết mà chỉ tập trung nghiên cứu và khảo sát Thế giới nhân vật trong

tác phẩm Luật đời và cha con của Nguyễn Bắc Sơn Để có cái nhìn thấu

tỏ và đầy đủ chúng tôi có tham khảo một số sáng tác khác của Nguyễn

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Khóa luận đ-a ra một cái nhìn tổng quan về tiểu thuyết của

Nguyễn Bắc Sơn trong bối cảnh tiểu thuyết Việt Nam đ-ơng đại, từ đó xác

định vị trí ý nghĩa của cuốn tiểu thuyết này trong tiểu thuyết Việt Nam

đ-ơng đại

4.2 Khảo sát phân tích đặc điểm của nhân vật trong tác phẩm Luật

đời và cha con của Nguyễn Bắc Sơn

4.3 Khảo sát phân tích nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu

thuyết Luật đời và cha con Cuối cùng rút ra một số kết luận về thế giới nhân vật trong Luật đời và cha con của Nguyễn Bắc Sơn

Khóa luận tập trung khảo sát, phân tích, xác định đặc điểm của thế

giới nhân vật trong tiểu thuyết Luật đời và cha con của Nguyễn Bắc Sơn

một cách có hệ thống, qua đó chỉ ra những đổi mới về t- duy nghệ thuật cũng nh- khẳng định vị trí của nhà văn trong nền văn xuôi đ-ơng đại

11

Kết quả của khóa luận có thể giúp cho việc tìm hiểu tiểu thuyết Luật

đời và cha con một cách khách quan và thỏa đáng hơn

6.2 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của

khóa luận đ-ợc triển khai trong 3 ch-ơng

Ch-ơng 1: Tiểu thuyết Luật đời và cha con của Nguyễn Bắc Sơn

trong bối cảnh chung của tiểu thuyết Việt Nam đ-ơng đại

Ch-ơng 2: Đặc điểm thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Luật đời và cha con của Nguyễn Bắc Sơn

Ch-ơng 3: Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Luật đời

và cha con của Nguyễn Bắc Sơn

Ch-ơng 1

12

Tiểu thuyết Luật đời và cha con

của Nguyễn Bắc Sơn trong bối cảnh chung của tiểu thuyết VIệT NAM đ-ơng đại

1.1 Bức tranh chung của tiểu thuyết Việt Nam đ-ơng đại thời kỳ

đổi mới (từ 1986 đến nay)

1.1.1 Tiểu thuyết Việt Nam đ-ơng đại từ đổi mới đến nay

Sau năm 1975, đất n-ớc ta đ-ợc hòa bình, nhịp sống hối hả tất bật tràn đầy không khí chiến trận đã đi qua

Ng-ời dân Việt Nam không phải bận tâm sống trong thời chiến nữa Con ng-ời trở về với quy luật đời th-ờng, bắt tay vào hàn gắn vết th-ơng chiến tranh, cuộc sống hòa bình và sự len lỏi của cơ chế thị tr-ờng vào xã hội Việt Nam cũng đã tạo nên những vấn đề xã hội mới, một thời kỳ mới trong xu thế xây dựng và hội nhập Bên cạnh sự thay đổi về lịch sử nền văn hóa dân tộc cũng có sự đổi mới theo xu thế chung của thời đại nền văn học Việt Nam "thực sự khởi sắc" đặc biệt là sau đại hội Đảng lần thứ VI (12/1986) với ph-ơng châm đổi mới t- duy nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ

sự thật, đánh giá đúng sự thật đ-ợc quán triệt

Có thể nói, ch-a bao giờ văn xuôi phát triển mạnh mẽ nh- bây giờ và cũng ch-a bao giờ nhà văn thành thật nh- bây giờ Đó là nguyên nhân tạo tính đa dạng và phong phú của giai đoạn văn học này Sự đổi mới văn học

ấy đ-ợc nhận diện trên nhiều ph-ơng diện trong nhiều thể loại Không nằm quy luật chung tiểu thuyết mới ra trong những năm qua có nhiều đổi mới xét về mặt thể loại tiểu thuyết luôn đ-ợc xem là thể loại -u việt nhất trong cách khám phá nhận thức đời sống ở nhiều mặt và nhiều tầng bậc

13

Với t- cách là sản phẩm của các loại t- duy nghệ thuật tổng hợp, tiểu thuyết là nơi mà nhà văn có thể nhìn và biểu đạt đến tột cùng mọi suy nghĩ sáng tạo của mình đến bạn đọc với cách viết mới, đặc biệt đối với các nhà văn "hậu đổi mới" vấn đề quan tâm lớn nhất là "viết về cái gì và viết nh- thế nào" Trên văn đàn lần l-ợt xuất hiện những tác giả mới và những đóng góp của họ có thể nói đã làm thay đổi nhiều hệ thống tiêu chí thẩm mĩ cũ,

từ đó một loạt các giá trị mới đã đ-ợc hình thành và xác lập Phải kể đến những cuốn tiểu thuyết đã gây đ-ợc sự chú ý của ng-ời đọc trong hơn 20 năm trở lại đây (1986 đến nay) nh- Thiên Sứ (Phạm Thị Hoài) Giàn Thiên (Võ Thị Hảo) cõi ng-ời rung chuông thận thế, M-ời lẻ một đêm (Hồ Anh Thái) cơ hội của chúa (Nguyễn Việt Hà) lạc rừng (Trung Trung Chỉnh) Chịnatown, T mất tích (Thuận), Thân phận tình yêu (Bảo Ninh), Mảnh đất lắm ng-ời nhiều ma (Nguyễn Khắc Tr-ờng) Ng-ời đi vắng, Trí nhớ duy tàn, Hoạt kỳ thủy (Nguyễn Bình Ph-ơng) Có thể nói mỗi cây bút tiểu thuyết này đã có những nỗ lực thể nghiệm, tìm tòi, cách tân và khám phá mới lạ Các sáng tác của họ trở nên năng động, hấp dẫn, tạo nên một không khí sôi động, thu hút đ-ợc sự quan tâm rộng rãi của xã hội

1.1.2 Tiểu thuyết Việt Nam đ-ơng đại từ đổi mới đến nay có nhiều

đổi mới mạnh mẽ và sâu sắc trên cả hai ph-ơng diện nội dung và hình thức biểu đạt Những mạch nguồn truyền thống đã đ-ợc thay thế bằng nhiều cảm hứng mới Những trang viết về con ng-ời cá nhân về cuộc sống đời th-ờng với tất cả sự phức tạp và bề bộn đã xuất hiện, thay thế những quy phạm và cảm hứng sử thi tuyền thống tr-ớc đó

Văn học dần dần trở về trạng thái phát triển bình th-ờng của nó từ t- duy sử thi sang t- duy tiểu thuyết, từ cảm hứng lịch sử dân tộc sang cảm hứng thế sự đời t- Lúc này "văn học cần một cái nhìn thật hơn, sâu hơn,

14

toàn diện hơn đối với đời sống" So với thời kỳ văn học tr-ớc văn học sau

đổi mới thực hơn, các nhà văn nhập cuộc vào sự thật "tàn nhẫn" của thời hậu chiến, thời khủng hoảng, thời xây dựng, văn học b-ớc vào một hiện thực khác dẫu bình lặng, yên ả nh-ng cũng ngổn ngang với ng-ời thách thức mới Trong bản thân mỗi một cá nhân cầm bút từng ngày, từng giờ đã diễn ra một qúa trình "tự vấn", thay đổi âm thầm những quyết liệt về quan niệm về đề tài, về cảm hứng và cả ph-ơng pháp sáng tác Từ suy nghĩ của Nguyễn Khải về văn học cũ - mới tr-ớc đây: "viết về cái th-ờng ngày là văn học cũ, viết về cái phi th-ờng là văn học mới - viết về hi sinh day dứt, nhiều day dứt về những nỗi khổ đâu của cá nhân là văn học cũ - viết về những chiến công của tập thể là văn học mới" (nghề văn cũng lắm công phu) đến giờ những trăn trở của ông lại là: "thời rộng cửa, gợi đ-ợc rất nhiều thứ để viết Tôi thích cái hôm nay, cái hôm nay ngổn ngang, bề bộn, bóng tối và ánh sáng, màu đỏ với màu đen, đầy rẫy những biến động những bất ngờ, mới thật là mảnh đất phì nhiêu cho các cây bút thả sức khai vỡ" (Gặp gỡ cuối năm - Nguyễn Khải)

Sau khi Nghị quyết 05 của Bộ chính trị VHNT ra đời, bầu không khí dân chủ trong sáng tác đ-ợc xây dựng các nhà văn mạnh dạn viết, mạnh dạn sáng tạo, đổi mới trong cách suy nghĩ thậm chí cả cách viết Họ đ-ợc khuyến khích khi viết về những vấn đề còn trăn trở bấy lâu nay

Chiêm nghiệm, triết lý đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu đối với ng-ời sáng tác, tiểu thuyết với hành động xé rách tấm màn giả dối khám phá những điều mới mẻ, tra tấn con ng-ời ở mọi khía cạnh sâu tín lắm Hiện thực trong tiểu thuyết vì thế đ-ợc nhìn thấy nh- một nguồn sự kiện mang tính đa tầng, đa ph-ơng, ẩn khuất, phi li, bất ngờ

15

Tiểu thuyết từ đổi mới đến nay đã quan tâm đến nhiều vấn đề khác nhau từ cuộc chiến tranh đã qua, cuộc sống đổi mới, đời t- đời th-ờng chuyện gia đình, làm ăn, cơ chế đổi mới nhận thức làm việc vấn đề riêng, bao nhiêu mối quan hệ phức tạp, chồng chéo chẳng hạn tiểu thuyết của Chu lai, bao trùm lên tất cả là truyện những ng-ời lính sau chiến tranh rời chiến tr-ờng trở về ng-ời thì tha hóa, ng-ời thì b-ớc vào cuộc chiến đấu mới, cuộc chiến đấu của những ng-ời l-ơng thiện chống kẻ bất l-ơng, có những gì là đồng đội của nhau, bây giờ đứng trên hai mặt đối lập nhau, vòng xoáy của thời bình đã làm họ không còn nhận ra nhau nữa, những tham vọng, quyền lực chà đạp lên tình chí đồng đội Với t- thế của ng-ời

"trong cuộc" ông phản ánh rất rõ điều

1.1.3 Cho dù không ít ng-ời tỏ ra hoài nghi về số phận của tiểu

thuyết nh-ng đến nay, tiểu thuyết vẫn tiếp tục phát triển và thực sự vẫn là

"thể loại cái" đáng vai trò quyết định đối với sự phát triển và quy mô của bất cứ một nền văn học nào Một mặt tiểu thuyết xâm thực vào các thể loại, mặt khác dung nạp vào đó -u thế của nhiều thể loại để tạo thêm

"d-ỡng chất" cho mình Ngay cây bút xuất sắc trong lĩnh vực truyện ngắn nh- Nguyễn Huy Thiệp cũng từng khẳng định "thời nay là thời của tiểu thuyết"

Tiểu thuyết đã không chết nh- ng-ời ta từng tuyên bố, nó chỉ biến hóa để đáp ứng những yêu cầu mới trong một thời đại mới với những đặc thù của một đời sống hiện đại xô bồ hỗn loạn, khủng hoảng niềm tin

Để tạo đ-ợc sức hấp dẫn nhằm đáp ứng thị hiếu của ng-ời đọc cũng nh- để bắt kịp b-ớc chuyển mình của thời đại, tiểu thuyết có những cách tân đổi mới trên nhiều ph-ơng diện: đổi mới quan niệm và hình thức, đổi mới quan niệm về con ng-ời, đổi mới về thi pháp thể loại tiểu thuyết

16

đ-ơng đại mang đậm chất đời t-, những số phận có trong hạnh phúc không trọn vẹn, thể hiện những khía cạnh của đời sống cá nhân và những quan hệ thế sự đan dệt nên cuộc sống đời th-ờng phức tạp có những đổi mới trong trần thuật và trong bút pháp để tạo nên tính đa thanh của tác phẩm Các tác phẩm đã đi thẳng vào những vấn đề gai góc của cuốc sống, cách viết táo bạo hơn, tiếp cận đời sống một cách trực tiếp hơn quan sát kỹ l-ỡng hơn, vì thế đòi hỏi ngôn ngữ văn ch-ơng phải mang tính đa nghĩa biểu t-ợng và ẩn dụ trong những viết ấy, có Nguyễn Bắc Sơn là một g-ơng mặt nổi bật, ông không né tránh những vấn đề phức của cuộc sống mà mỏ

xẻ mọi vấn đề một cách t-ờng tận, ông nhìn thấy đ-ợc rằng, hiện thực trong cuộc sống không đơn giản là hiện t-ợng đ-ợc "nhìn thấy" mà quan trọng hơn là thứ hiện thực "tự cảm thấy" Nhà văn đã phơi bày những mặt trái còn bị che khuất, lên án những lực l-ợng, những thói quen, nếp sống, cách hành xử lạc hậu lỗi thời làm cản trở quyền sống quyền nhu cầu hạnh phúc chính đáng của con ng-ời cũng nh- sự phát triển của xã hội

Tiểu thuyết đ-ơng đại vẫn có một sức sống mãnh liệt chiếm vị trí không thể thay thế đ-ợc trong nền văn hóa nhân loại Là một thể loại phức hợp để nhận thức đời sống, tiểu thuyết thực sự là một thể loại của hôm nay, nh- Bêlinxki đã từng nêu một quan điểm biện chứng trên ph-ơng diện mỹ học: "nếu nh- có t- t-ởng của thời đại thì cũng có những hình thức của thời đại với sự đổi mới về sáng tác, quan niệm về t- t-ởng cũng

có những biến đổi sâu sắc " tr-ớc khi đi sâu tìm hiểu thế giới nhân vật

trong Luật đời và cha con của Nguyễn Bắc Sơn, chúng tôi xem xét sự thay

đổi trong tiểu thuyết đ-ơn đại từ đổi mới đến nay nhằm tạo tiền đề quan trọng ảnh h-ởng đến nhà văn Nguyễn Bắc Sơn

17

1.2 Nhà văn Nguyễn Bắc Sơn và sáng tác của ông (một số tổng quan)

1.2.1 Một cái nhìn chung về Nguyễn Bắc Sơn

Để bắt kịp b-ớc chuyển mình của thời đại và đáp ứng thị hiếu của bạn

đọc nhà văn phải tạo ra những cách tân, những đổi mới trên nhiều ph-ơng diện Nguyễn Bắc Sơn là một trong những nhà văn không nằm ngoài quy luật đổi mới chung ấy Nguyễn Bắc Sơn tên khai sinh là Nguyễn Công Bác, tốt nghiệp đại học s- phạm Hà Nội năm 1962, ông đi dạy học rồi tham gia quân đội làm cán bộ quản lý ở tr-ờng cấp 3 Chu Văn An - Hà Nội Rồi làm quản lý báo chí ở Sở văn hóa thông tin Hà Nội ở con ng-ời Nguyễn Bắc Sơn toát lên tâm hồn của ng-ời nghệ sĩ, t- chất của một nhà giáo, phong cách của một nhà khảo cứu phê bình Ông thể nghiệm ở nhiều thể loại nh-: Thực h- - truyện ngắn (1998), Ng-ời dẫn đ-ờng trời - ký (1999), Hoa lộc vừng - ký và tùy bút (1999), Hồng hà ơi - ký và tùy bút (2000), Quyền đ-ợc yêu - truyện ngắn (2000), Ng-ời đàn ông quỳ - truyện ngắn (200), Nghề đi mây về gió - ký (2001), Luật đời - truyện vừa và ngắn

(2003), Luật đời và cha con - tiểu thuyết (2005) Cho thấy một cây bút

Nguyễn Bắc Sơn chín muộn nh-ng ào ạt, dồn dập, tràn đầy sinh lực, cách viết già dặn Theo đánh giá của giới nghiên cứu phê bình văn học thì sở tr-ờng của ông là những thiên bút ký, bằng chứng tác giả đã giành một giải nhì và một giải nhất trong cuộc thi kéo dài m-ời năm cả n-ớc viết về Thăng Long - Hà Nội (2001 - 2010), những thiên bút ký của ông với lối viết chân mộc kỹ càng tới từng chi tiết, nh-ng không kém phần tài hoa bay bổng, ông viết ký rất có văn t- liệu và thông tin dày ngợp

Cuối thập niên 90 đến nay, ngòi bút sáng tạo của Nguyễn Bắc Sơn đã thực sự đổi mới mạnh mẽ và toàn diện Cùng với sự bức xúc xoay quanh

18

vấn đề nổi cộm trong cuộc sống hiện đại, có thể thấy các sáng tác của ông

có những bứt phá thể hiện những quan niệm mới về hiện thực và con ng-ời nhằm phù hợp với thị hiếu thẩm mỹ mới của công chúng hiện đại Trong t- duy sáng tạo của mình nhà văn đi sâu vào khám phá những vấn đề mang tính thời sự Tính chuyên nghiệp và sự nghiêm túc bền bỉ trong sáng tạo nghệ thuật đã đ-a lại cho ông những thành công trong sáng tác Các tác phẩm của ông thể hiện cái nhìn đa chiều sự khám phá mới mẻ về con ng-ời trong cuộc sống đ-ơng đại, thể hiện sự tìm tòi, sáng tạo không mệt mỏi về ph-ơng diện nghệ thuật Quan niệm của mỗi nhà văn về văn ch-ơng về nghề nghiệp nh- là kim chỉ nam định h-ớng cho sáng tác của

họ Những thành công hôm nay của Nguyễn Bắc Sơn có thể lý giải ngay từ trong suy nghĩ nghiêm túc và tinh thần nỗ lực sáng tạo không ngừng của nhà văn

1.2.2 Những vấn đề nóng bỏng trong tiểu thuyết "Luật đời và cha con" của Nguyễn Bắc Sơn

Có thể nói viết tiểu thuyết Luật đời và cha con là một cách thức làm

mới mình của Nguyễn Bắc Sơn Năm 1988 ông mới có tập truyện ngắn

đầu tiên đến nay không kể năm tập bút ký, hai cuốn sáng viết về ngôn ngữ

giáo dục văn hóa, mới có thêm ba tập truyện ngắn, truyện vừa, thì Luật đời

và cha con là cuốn tiểu thuyết đầu tay xuất bản tháng 8 năm 2005, (Nxb

Văn học tái bản tháng 10 năm 2005, tháng 2 năm 2006, tháng 3 năm 2006) Là một trong năm cuốn sách bán chạy nhất xuất bản và tái bản ba lần trong sáu tháng Có hơn hai m-ơi bài giới thiệu và phỏng vấn trong các báo trong Nam ngoài Bắc điều này chứng tỏ quan tâm của ng-ời dân đến vấn đề cơ chế của xã hội Ông cho rằng con đ-ờng sáng tác ấy phù hợp với quy luật từ truyện ngắn đến truyện vừa, đến truyện dài Đó là quá trình tự

19

mày mò rèn luyện, thể nghiệm và thử sức, cuốn tiểu thuyết đầu tay này

đ-ợc xem nh- là một sự kiện trên văn đàn văn học, lâu lắm mới có một cuốn tiểu thuyết thế sự, xông thẳng vào đời sống chính trị nh- thế này Trong bối cảnh tràn lan sách chạy theo thị hiếu tầm th-ờng, nhiều cuốn

chẳng có ý nghĩa xã hội gì thì Luật đời và cha con là một tác phẩm văn

học nghiêm túc mang tính thời sự cập nhật, đầy ắp chất l-ợng của đời sống

và con ng-ời hiện đại Cái tiêu đề Luật đời và cha con gợi lên một món nợ

truyền kiếp nửa nghiệp báo của nhà phật, nửa nh- ân oán giang hồ Quả thật cuốn tiểu thuyết giàu vốn sống chính trị này đã mô tả một guồng quay nghiệt ngã nh- vòng quay của bánh xe luân hồi lăn qua ba thế hệ cha con một cán bộ tuyên huấn cao cấp, chỉ khác là bánh xe ấy chính là sự vận hành của cơ chế tổ chức trong xã hội Việt Nam mấy thập kỷ vừa qua ở

Luật đời và cha con vấn đề số phận, vấn đề nhân cách, vấn đề đạo đức và

tình ng-ời đ-ợc đặt ra bên cạnh những xung đột t-ởng nh- tàn khốc của cuộc sống, sẽ khiến chúng ta không khỏi chiêm nghiệm lại chính mình, để nhìn đời nhìn ng-ời một cách khách quan và nhân bản nhất khi đ-ợc hỏi

về hoàn cảnh sáng tác ông cho biết rằng: "Tôi là ng-ời đầu tiên đ-a vụ Thủy cung Thăng Long ở Hà Nội lên báo Nhân Dân Sau này nó trở thành chất liệu trong một ch-ơng tiểu thuyết của tôi Bao nhiên bức xúc do va

đập hàng ngày trong công việc của cái anh đầu đinh cuối cán với nhiều loại ng-ời, nhiều loại công chức, quan chức trong bộ máy hành chính và không phải thành kính và không phải hành chính làm thành khối u trong

đầu cần đ-ợc giải tỏa ở trại viết Đại Lải, tôi ở cạnh phòng nhà viết văn Hoàng Quốc Hải, anh kể hồi 82 - 83, nếu không viết chờ đến ngày mai thì

anh phát điên lên mất Tâm trạng của tôi khi viết Luật đời và cha con cũng

có cái gì giống thế Phải viết, văn ch-ơng là tiếp tục khi báo chí hết đất

20

Truyện ngắn tôi đã có ba tập không đủ sức chứa những bức bối xã hội của mình Bỗng thấy mình có khả năng kể chuyện Mà chuyện thì thiếu gì"… Nguyễn Bắc Sơn là một trong số ít nhà văn "xông thẳng vào những vấn đề nóng bỏng thậm chí là mạo hiểm của cuộc sống hiện đại" Ông đã từng phát biểu rằng: "Rất nhiều vấn đề bức xúc của cuộc sống hôm nay, tôi ch-a thấy các bạn văn của tôi đề cập trực diện đến trong tiểu thuyết Th-ờng thì cứ phải né tránh vòng vo, hoặc ám chỉ… khi nói chuyện với nhà báo Hữu Thọ về cuốn sách của tôi ông bảo: "Ng-ời ta biết cả đấy nh-ng họ ngại, thời nay mở cửa đã thấy đất của tiểu thuyết rồi" Vì sao mọi ng-ời ngại là một câu hỏi lớn, trả lời đ-ợc câu hỏi này tôi chắc sẽ giải phóng đ-ợc tiềm năng to lớn của tiểu thuyết nói riêng, của cả văn học nghệ thuật nói chung Cũng chả đ-ợc nh- các nghĩa binh Cần Giuộc: "Đạp cửa xông vào, liều mình nh- chẳng có" nh-ng tôi nghĩ, bằng tất cả ý thức trách nhiệm của công dân, ng-ời cầm bút, đảng viên mình phải viết nếu không thể viết hết sự thật thì cũng phải viết rõ sự thật với cái nhìn thẳng vào một sự thật chắc cũng đ-ợc chấp nhận" Những chuyện là ông cho là gai góc là: toàn những chuyện ai cũng biết rồi nh-ng khi biến thành những nhân vật tiểu thuyết, với x-ơng thịt, hình hài cụ thể với số phận chìm nổi theo sự biến đổi của xã hội thì có sức thuyết phục hơn ví nh- chuyện hồi cải cách ruộng đất với những hệ lụy của nó, chuyện thời bao cấp đẻ ra thói cửa quyền, chuyện thành phần giai cấp, bây giờ không sai đặt ra nh-ng ngày ấy nhiều ng-ời khổ sở vì nó Trong tiểu thuyết của tôi con ng-ời phải vật lộn đau đớn với nhiêu mất mát khổ ải mới v-ợt qua đ-ợc những ấu chí

ấy mà lớn lên thế mới là đời Theo ông những vấn đề thời sự nóng bỏng là:

"Đó là vấn đề chống tham nhũng, lối sống của con ng-ời chi phối toàn bộ xã hội" Với hai chủ đề chính của tiểu thuyết là gia đình - xã hội và cơ

là vấn đề đổi mới cơ chế trong thời kỳ chuyển đổi sang kinh tế thị tr-ờng

mà bối cảnh cụ thể là chuyện quản lý sản xuất, kinh doanh Vì thế hiện thực trong tiểu thuyết của Nguyễn Bắc Sơn không phải là hiện thực "dẹt"

"phẳng" mà góc cạnh nhiều chiều đã có lúc khi nhìn về hiện thực ta chỉ chú ý đến phần nổi mà không hay rằng phần ẩn chìm bên trong mới là

điều đáng nói, ngoài ra ông còn dám nhìn thẳng vào những mảnh vỡ những bi kịch nhân sinh, mỏ xẻ nó bằng cái nhìn trung thực táo bạo Chính những cái nhìn mới trên đã giúp nhà văn khám phá ra thực trạng của cuộc sống

1.2.3 Cái nhìn của Nguyễn Bắc Sơn về con ng-ời trong tiểu thuyết

"Luật đời và cha con"

Con ng-ời là nhân vật trung tâm của văn học, tuy nhiên mỗi giai đoạn phát triển của văn học, nghệ thuật, con ng-ời cũng có những chuyển đổi, cùng với hiện thực đa chiều thì con ng-ời cũng đa diện hơn Văn học tr-ớc

1975 mang quan niệm con ng-ời sử thi, con ng-ời cao cả bách chiến bách thắng Văn xuôi từ những năm đổi mới dần dần đi đến xác lập quan niệm

về con ng-ời phức tạp nhiều chiều Con ng-ời trong tiểu thuyết của Nguyễn Bắc Sơn đ-ợc nhìn nhận d-ới cái nhìn táo bạo, vừa vĩ đại vừa bình th-ờng Con ng-ời luôn luôn ch-a hoàn thiện luôn phải đấu tranh c-ỡng lại những thói xấu của chính nó Đó là cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập; cao th-ợng và thấp hèn, nhân đạo và độc ác, ích kỷ và vị tha đan xen vào nhau Con ng-ời làm chủ hoàn cảnh nh-ng có khi là nạn nhân của

22

hoàn cảnh Ngay tên tác phẩm cũng nói lên phần nào kịch tính, bản chất

và các mối quan hệ phức tạp của con ng-ời, "luật" ở đây là thứ luật do chính các nhân vật, những con ng-ời "bằng x-ơng bằng thịt" tạo nên, một bức tranh xã hội ngổn ngang với bao nhiêu quan hệ chồng chéo, con ng-ời sống với nhau phải biết đến "luật", có thứ "luật thành văn" và thứ luật "bất thành văn", có đi có lại, có xin có cho là một thứ luật đang gặm nhấm từng tảng tài sản công, có luật trắng, luật đen, luật dừng, luật im lặng của Maphia là một thứ luật đen Chừng nào còn những thứ luật đó can thiệp vào cuộc sống của con ng-ời thì chúng ta ch-a thể con một nền hành

chính sạch sẽ minh bạch nh- Luật đời và cha con h-ớng tới Trong vấn đề

này Nguyễn Bắc Sơn chia sẻ rằng: "Tôi, anh hoặc mọi ng-ời thất bại trong việc này, không thành công ở việc khác, kém cỏi so với thiên hạ ở nhiều khác nữa là bởi chúng ta không làm đúng "luật", ứng xử không đúng luật, nói mỗi con ng-ời là nh- thế, nói cả cộng đồng và đất n-ớc là nh- vậy

Đây đích thực là quy luật cuộc sống, của nhân sinh, sống phải làm theo luật, làm theo luật nếu không sẽ bị thất bại và trả giá"

Con ng-ời trong tiểu thuyết của Nguyễn Bắc Sơn xen cài cái ác và cái thiện cao cả và thấp hèn, nhỏ nhen và ích kỷ, một số ng-ời ở xã hội bao cấp đến thời kinh tế thị tr-ờng đã có sự tha hóa, một số bộ phận công chức bằng mọi cách và mọi thủ đoạn tranh dành quyền lực, chia bè phái đấu đá lẫn nhau ngấm ngầm hại nhau, tác giả tập trung xây dựng các mối mâu thuẫn, phân hóa, tha hóa những ham muốn giàu sang thủ đoạn, những ham muốn nhục dục cả thấp hèn và không thấp hèn Con ng-ời không phải là thần thánh con ng-ời ta có thể đứng từ trên cao vời vợi mà rơi xuống đất một cách phú phàng, hoặc cũng có thể hiểu là con ng-ời đ-ợc cuộc sống nhào nặn Nh-ng con ng-ời trong tiểu thuyết của Nguyễn Bắc Sơn dù tốt -

23

dù xấu, thành công hay thất bại thì đều là những ng-ời đáng th-ơng nh- nhau, tuy rằng trong cuộc sống mỗi con ng-ời có một hoàn cảnh, tính nết, cuộc đời số phận riêng, họ xuất thân trong tầng lớp khác nhau có những t- t-ởng và tình cảm cũng khác nhau, ng-ời viết tiểu thuyết phải biết rõ điều

đó nh-ng không phải để phân biệt tỏ thái độ kính trọng mà những buồn vui, đau khổ hay hi vọng của mỗi ng-ời đều có ý nghĩa của nó và cần hiểu biết để cảm thông và chia sẻ, ta có thể thấy trong các sáng tác của ông nh-: Quyền đ-ợc không yêu (2000), Ng-ời đàn ông quỳ (2000), Nghề đi mây về gió (2001) Thực h- (1998), Luật đời (2003) Nh- vậy với khát vọng khám phá con ng-ời ở nhiều chiều Nguyễn Bắc Sơn đã đi sâu vào cả cái miền tối của cuộc đời mở ra những miền phong phú bí ẩn khôn cùng của con ng-ời, nhìn nhận con ng-ời đậm dấu ấn nhân tính, còn ng-ời với

đầy đủ chất l-ơng nh- nó vốn có trong tiểu thuyết Luật đời và cha con Vì

thế cuốn tiểu thuyết này đ-ợc thể hiện có chiều sâu và gần với sự thật cuộc sống hơn Đây là những căn cứ cơ bản, những định h-ớng cốt yếu là cơ sở

để xây dựng thế giới nhân vật trong tiểu thuyết của nhà văn

Có thể nói d-ới góc nhìn của một nhà giáo, nhà báo, nhà quản lý văn học, nhà Hà Nội học, Nguyễn Bắc Sơn đã lần l-ợt khắc họa từng khía cạnh của cuộc sống một cách chân thực, khiến cho con ng-ời cũng nh- những biến cố xảy ra trong đó độc bộc lộ rõ nét, làm cho ng-ời đọc bị cuốn hút

và thuyết phục Với những đóng góp của mình trong quá trình đổi mới văn học Nguyễn Bắc Sơn đã v-ơn lên là một cây bút tiêu biểu và trở thành g-ơng mặt sáng giá trong đời sống văn học đ-ơng đại

24

Ch-ơng 2

Đặc điểm thế giới nhân vật trong tiểu thuyết

luật đời và cha con của Nguyễn Bắc Sơn

2.1 Nhân vật văn học, nhân vật trong tiểu thuyết và thế giới nhân vật (một số giới thuyết)

2.1.1 Nhân vật trong tác phẩm văn học

Nhân vật văn học là con ng-ời đ-ợc miêu tả thể hiện trong văn học bằng ph-ơng diện văn học Nói cách khác nhân vật văn học là hình t-ợng nghệ thuật về con ng-ời, có ý nghĩa con ng-ời Nhân vật là con đẻ của nhà văn, là sản phẩm của t- duy nghệ thuật, sự sáng tạo của nhà văn nhằm thể hiện một t- t-ởng cụ thể Nhân vật văn học cũng có thể là những con ng-ời giống nh- thật hoặc có nguyên mẫu ở ngoài đời Hoặc có khi là những nhân vật do nhà văn h- cấu t-ởng t-ợng ra trong các câu chuyện cổ dân gian nhân vật văn học còn có thể là những sự vật hiện t-ợng

Nhân vật văn học có khi hiện ra đầy đủ ngoại hình tính cách hành

động, suy nghĩ nh- các nhân vật trong tác phẩm tự sự, có khi lại chỉ tồn tại d-ới dạng cảm xúc, tâm trạng nỗi niềm nh- những nhân vật trong thơ trữ tình, có lúc là những t-ởng t-ợng h- cấu kỳ lạ… nh-ng đều mang dáng dấp, tâm hồn những con ng-ời đ-ợc biểu tả cụ thể hoặc khái quát nh-ng những con ng-ời có thật ngoài cuộc đời

Nhân vật là yếu tố quan trọng cấu thành tác phẩm, là yếu tố nghệ thuật mang ý nghĩa t- t-ởng, thể hiện ý đồ sáng tạo của nhà văn, nhân vật

là hình thức nghệ thuật -ớc lệ để qua đó văn học miêu tả thế giới một cách hình t-ợng Vì thế không nên đồng nhất nhân vật văn học với ng-ời thật ngoài đời, cũng không nên đồng nhất nó với nguyên mẫu, mà chỉ coi nhân

25

vật trong văn học nh- là một yếu tố hình thức mang tính nội dung Chính

điều này tạo nên sự đa dạng của nhân vật văn học Nhân vật là căn cứ rõ nhất để ta nắm bắt t- t-ởng nghệ thuật của nhà văn cũng nh- điều ng-ời nghệ sĩ muốn gửi gắm tới độc giả Thông qua thế giới hình t-ợng trong tác phẩm t- có thể dễ dàng tiếp cận nội dung ý nghĩa của tác phẩm văn học Thông qua các nhân vật nhà văn có thể khái quát các tính cách, số phận con ng-ời và quan niệm về chúng Chức năng của nhân là thể hiện những quan niệm nghệ thuật và t- t-ởng thẩm mỹ của nhà văn về con ng-ời, cuộc đời Nhà văn xây dựng nhân vật không chỉ phản hiện thực mà để phản ánh t- t-ởng ý đồ nghệ thuật, sự sáng tạo của mình về đời sống con ng-ời Vì thế, ở một khía cạnh khác, nhân vật chính là cách nêu vấn đề và khêu gợi ng-ời đọc đồng sáng tạo

2.1.2 Nhân vật trong thể loại tiểu thuyết

Nhân vật tiểu thuyết thuộc loại hình nhân vật tự sự Đó là những nhân

đ-ợc khắc họa đầy đặn, rõ nét, nhiều mặt, rất sinh động và đa dạng Nhân vật tiểu thuyết là kết quả năng động của quý trình sáng tạo mang tính cá nhân của nhà văn nhân vật tiểu thuyết có thể đ-ợc h- cấu hoàn toàn, có thể bắt nguồn từ một nguyên mẫu ngoài đời, nh-ng nó đều là những "nhân vật sống" Nó không chỉ có các yếu tố ngoại hình, ngôn ngữ, hành động

mà còn có đời sống nội tâm phong phú và bản thân nhân vật luôn có sự phát triển nội tại, trong một chỉnh thể thế giới nghệ thuật tác phẩm tiểu thuyết có khả năng kể về nhiều số phận, nhiều con ng-ời, đặt ra nhiều vấn

đề nhân sinh

Thế giới nhân vật tiểu thuyết có thể rất đồ sộ, tạo nên một xã hội vô cùng phong phú, phức tạp với nhiều quan hệ, hành động ý nghĩ t- t-ởng, giọng điệu Nhân vật tiểu thuyết là những con ng-ời nếm trải, t- duy chịu

26

nhiều đau khổ dằn vặt của cuộc đời Nhân vật tiểu thuyết đ-ợc đặt trong những hoàn cảnh cụ thể và đ-ợc miêu tả nh- một con ng-ời đang tr-ởng thành, biến đổi và do đời dạy bảo, nhân vật phải đi qua nhiều hoàn cảnh, nhiều mối quan hệ, nhân vật có sự phát triển tính cách tạo nên những tính cách đa dạng, sống động, lôi cuốn ng-ời đọc, nhân vật tiểu thuyết là những con ng-ời có ý thức về sự sống của mình, có thể tích cực, chủ động cũng có thể thụ động, trì trệ Do tiểu thuyết là thể loại nhìn đời sống từ góc độ đời t-, cho nên nhân vật tiểu thuyết th-ờng là những ng-ời con ng-ời cá nhân, đó là những con ng-ời tự do trong suy nghĩ, cử chỉ, hành

động Tiểu thuyết đ-ơng đại có cách xây dựng nhân vật theo xu h-ớng giản l-ợc nhân vật, tạo nên những tình huống tâm lý Đặc biệt các nhà tiểu thuyết đ-ơng đại luôn chú ý đến vấn đề thể hiện tâm hồn nhân vật, đi sâu vào miêu tả tâm trạng nhân vật trong những mảnh phân thân của nó Có thể nói, tiểu thuyết đ-ơng đại Việt Nam đang trong quá trình thay đổi bản chất tiểu thuyết các nhà văn đi sâu vào khám phá thế giới bên trong phóng phú, phức tạp và đầy bí ẩn của tâm hồn nhân vật đặc biệt là nghệ thuật miêu tả đời sống nội tâm nhân vật

Nói tóm lại, tiểu thuyết đ-ơng đại Việt Nam đã có những cách tân rõ rệt trong nghệ thuật, đặc biệt là nghệ thuật xây dựng nhân vật tạo nên những nhân vật ấn t-ợng đa nghĩa

2.1.3 Thế giới nhân vật: Là hệ thống các nhân vật đ-ợc tổ chức tạo

thành một chỉnh thể nghệ thuật, trong đó mỗi nhân vật là một yếu tố của chỉnh thể Mỗi thế giới nhân vật đ-ợc quy định bởi cách tổ chức sắp xếp theo ý đồ nghệ thuật, sáng tạo của nhà văn làm sao cho các nhân vật trong tác phẩm liên kết, tác động lẫn nhau soi sáng nhau để cùng phản ánh đời

Thế giới nhân vật trong tác phẩm là một tổ chức nghệ thuật thống nhất Các nhân vật có mối liên hệ chặt chẽ và sống động nh- cuộc sống thực ngoài đời, nh-ng cô đọng, súc tích và ấn t-ợng hơn Chủ đề t- t-ởng tác phẩm th-ờng đ-ợc biểu hiện qua hệ thống nhân vật, nhất là qua hình t-ợng nhân vật chính Kiểu tổ chức thế giới nhân vật là sự tổ chức, sắp xếp các mối liên hệ nhân vật cụ thể trong mỗi tác phẩm và theo một cách thức nào đó, một kiểu quan hệ nhân vật nào đó Mỗi nhà văn khác nhau sử dụng các kiểu tổ chức nhân vật khác nhau giúp nhà văn xây dựng nên những thế giới nhân vật đa dạng, phong phú trong mỗi tác phẩm, đồng thời cũng tạo nên những chỉnh thể nghệ thuật thể hiện t- t-ởng tác phẩm và quan điểm của nhà văn

2.2 Đặc điểm của các nhân vật trong tiểu thuyết Luật đời và cha

con

Một cuốn tiểu thuyết có đứng đ-ợc hay không là ở chỗ có tạo đ-ợc nhân vật làm cho bạn đọc nhớ hay không Cốt truyện của tiểu thuyết không phải là các sự kiện mà chính là cuộc đời các nhà văn làm nên những

sự kiện đó Khi đ-a nhân vật vào trong tác phẩm nhà văn cũng đã làm các việc nh- ng-ời mẹ sinh đứa con của mình Tr-ớc hết phải nuôi một nhân

28

vật rất lâu trong đầu óc tình cảm của mình, cứ mỗi ngày một ít, ng-ời viết tiểu thuyết dù làm gì, nhìn thấy gì đọc đ-ợc gì cũng bồi đắp cho nhân vật của mình, đời sống nay gợi lên điều này mai gợi lên điều khác dần dần nhân vật ấy mới hình thành, tách ra ngoài nhà văn mà trở thành một con ng-ời sống thực vậy

Từ một lát cắt ngang với dăm ba nhân vật trong mấy tập tr/ ng đến

một khát bổ dọc với gần 80 nhân vật trong tiểu thuyết Luật đời và cha con

hơn 500 trang, Nguyễn Bắc Sơn đã có một quá trình lao động nghệ thuật miệt mài để xây dựng nhân vật của mình Nó phải có một thân thể, một hình dáng, vầng trán, đôi mắt, cái miệng nh- thế nào, nó có những tính nết riêng nào, có nguồn gốc, có gia đình bạn bè, có nghề những sinh sống ra sao, tóm lại nó phải có đặc điểm mọi thứ làm nên cuộc đời một con ng-ời Nhân vật văn học là một hiện t-ợng hết sức đa dạng, các nhà văn thành công th-ờng là những sáng tạo độc đáo, không lặp lại, không phải mọi nhân vật trong văn học đều có vai trò nh- nhau trong kết cấu và cốt truyện tác phẩm

Trong tiểu thuyết Luật đời và cha con Nguyễn Bắc Sơn đã xây dựng

các tuyến nhân vật trung tâm chính phụ rất đa dạng và phong phú Nhân vật chính trọng tiểu thuyết này phải kể đến sự góp mặt của ông Hòe một cán bộ tuyên huấn cao cấp bà phụng vợ ông Hòe làm mậu dịch viên thời bao cấp, con trai Lê Đại giám đốc công ty t- nhân Thụy Miên vợ của Lê

Đại, con rể Trần Kiên Bí th- quận ủy, Thảo Tần vợ Kiên phó hiệu tr-ởng tr-ờng THPT, bộ phân nhân vật quan trọng này quy trị trong một gia đình quan chức, mỗi thành viên đều có chức có quyền và có tiền

Lê C-ờng cháu đích tôn của ông là sinh viên đại học ngoại ngữ cùng ng-ời yêu Kiều Linh - sinh viên

Ng-ời tây nói tiếng "lơ lớ"

Cô ôsin Dự "đại lí gạo quê"

Đối với ng-ời viết tiểu thuyết việc xây dựng tác phẩm của mình không phải là việc một sớm, một chiều mà là một quá trình sáng tạo của

nhà văn Các nhân vật chính trong tiểu thuyết Luật đời và cha con đóng

vai trò chủ chốt xuất hiện nhiều, giữ vị trí then chốt của cốt truyện hoặc tuyến cốt truyện Đó là những con ng-ời liên quan đến các sự kiện chủ yếu của tác phẩm là cơ sở để tác giả triển khai đề tài cơ bản của mình

Toàn bộ tiểu thuyết Luật đời và cha con xoay quanh cuộc sống của

các thanh niên trong một gia đình có ba thế hệ, mỗi ng-ời một công việc, một lối sống, một quan điểm khác nhau, đại diện cho những thế hệ, những tầng lớp khác nhau, nh-ng họ đều có một điểm chung là hầu hết các nhân vật đều là đảng viên, đều có vai trò, có vị trí nhất định trong tổ chức - xung quanh họ là chi bộ Đảng, là tổ chức Đảng là những hình thức sinh hoạt

Đảng khác nhau quan trọng hơn là cả một cơ chế quản lý và chi phối cả cuộc sống lẫn công việc của họ, mỗi số phận con ng-ời cuối cùng lại gắn liền và chịu sự chi phối của quy luật cuộc sống và cơ chế điều hành xã hội Chủ đề gia đình xã hội với những thăng trầm cuộc sống mà rõ rệt nhất là thời kinh tế thị tr-ờng là phân hóa sâu sắc các mối quan hệ cha con, vợ chồng, bạn bè các thành viên trong gia đình sẽ làm hai nhánh,

30

một là kinh doanh, hai là quan chức Miêu tả đ-ờng đi hai nhánh đó, có gì gần nhau, giống nhau, có gặp nhau ở điểm nào? Phải có cái gì chung Cái nhân văn phải là mẫu số chung và ông cán bộ tuyến huấn cao cấp Lê Hoè

ở đâu giữa hai nhánh của con trai và con rể? Đấy chính là cơ chế vận hành xã hội

Thế hệ thứ nhất

Nhân vật trung tâm trong tác phẩm là nhân vật xuyên suốt tác phẩm

về mặt ý nghĩa đ-ợc nhà văn gửi gắm nhiều vấn đề trọng tâm của tác phẩm Xoay quanh trục thế hệ bố, con, cháu: Lê Hoè, Lê Đại, Lê C-ờng trong một gia đình công chức thành phố Nguyễn Bắc Sơn muốn cho độc giả thấy con đ-ờng hình thành, phát triển và biến động của những thế hệ nối tiếp trong khoảng thời gian năm m-ơi năm qua

Câu chuyện của tiểu thuyết Luật đời và cha con xoay quanh gia đình

ông Hòe, một gia đình công chức khá điển hình cho lớp cán bộ đ-ơng thời Ông Lê Hoè vốn sinh tr-ởng ở nông thôn, tham gia quân đội trong kháng chiến chống Pháp rồi chuyển về làm cán bộ tuyên huấn ở thành phố, chối bỏ gốc gác thôn quê với một ng-ời vợ một thời lầm lỗi trong cải cách ruộng đất, một ng-ời con trai là kết quả của cuộc hôn nhân ở thôn quê với bà vợ cũ Bị ngục ngã vì chủ nghĩa thành tích mà bây giờ vẫn cứ là một căn bệnh kinh niên Cuộc sống đô hội với một ng-ời vợ mới, một gia

đình mới Gia đình Lê Hoè nhìn bề ngoài là một gia đình mẫu mực, sản phẩm đích thực của cách mạng, tr-ởng thành từ cách mạng và thành đạt trong thời kỳ đổi mới

Trong tiểu thuyết nhân vật Lê Hòe có vai trò nổi bật và đ-ợc tác giả miêu tả kỹ hình ảnh ông Hòe, một cán bộ chuyên môn suốt đời phấn đấu không mệt mỏi cho lý t-ởng Đảng đã để lại những dấu ẩn khá sâu sắc cho

tế Nghề nghiệp đã khiến ônh giải quyết công việc theo những công thức

có sẵn Thực ra Lê Hoè đã làm tốt trách nhiệm của một ng-ời làm công tác tuyển huấn Ngặt nỗi là cuộc sống luôn đổi thay trong khi những bài giảng của ông lại quá cách xa thực tế, ông ch-a thấy rằng thực tiễn là thức

đô chân lý Từ việc giám đốc Sở giáo dục đào tạo Hải An vẫn lãnh đạo tốt công tác này nh-ng không tổ chức học Nghị quyết theo kiểu đối phó, cốt

để báo cáo cấp trên khiến Lê Hoè phải tìm hiểu và suy nghĩ, tìm ph-ơng thức quán triệt nghị quyết trung -ơng có hiệu quả hơn ở các cấp cơ sở

Đ-ợc vợ đặt biệt danh giễu cợt là "ông nghị quyết" ông tin vào "phép thiêng" của nghị quyết nên không hiểu đ-ợc vì sao có những nơi đã đ-ợc

ông quán triệt nghị quyết rồi lại không chịu làm theo Ông Hoè tiêu biểu cho lớp cán bộ thuyết minh nghị quyết Ông vấp phải môt nghịch lý: cấp d-ới thì thờ ơ với nghị quyết do ông quán triệt, cấp trên thì liên tục điều chỉnh cho ra những nghị quyết mới phù hợp với thực tế hơn Càng ngày

ông càng trở nên chóng mặt quay cuồng giữa cái sinh động của cấp d-ới

và cái linh hoạt đuổi theo thực tế của cấp trên Ông tự hào thổi bùng lên khí thế cho hàng trăm ng-ời "rồi từ họ sẽ toả ra, sẽ thành phản ứng dây

32

chuyền, đốt lên ngọn lửa nhiệt tình của hàng ngàn vạn đảng viên khác, quần chúng khác Đám lửa nhỏ đốt cháy đồng cỏ rộng là thế này đây Nhiệm vụ của ông, của những ng-ời nh- ông là thổi bùng lên tinh thần cách mạng yêu n-ớc, yêu chủ nghĩa xã hội của mọi ng-ời"

Ông là ng-ời cán bộ rất có tâm huyết với nhiệm vụ của Đảng đề ra vì thế chuyện cán bộ chủ chốt ngành giáo dục - đào tạo Hải An ch-a hề học nghị quyết làm "ông ngạc nhiên vô cùng" và ông đề nghị th-ờng vụ thành

ủy Hải An xem xét kỷ luật nghiêm khắc ông cho rằng sự lãnh đạo Đảng ở

đây thế nào" Nghị quyết trung -ơng mà không quán triệt từng cấp ủy, từng chi bộ, từng Đảng viên thì làm ăn thế nào? Đấy là đ-ờng lối là ph-ơng h-ớng mất ph-ơng h-ớng thì nh- là thằng mù rồi còn gì"

Một ng-ời lính nh- ông một ng-ời cán bộ Đảng nh- ông thì việc chấp hành mọi quy định, mọi nghị quyết là sống còn, là máu thịt, không thể tùy tiện, không thể xem nhẹ đ-ợc

Nh- vậy Lê Hòa đ-ợc tác giả phác họa khá thành công ở ch-ơng đâu,

ông đại diện cho thế hệ cán bộ từng qua một thời chiến tranh, một cán bộ chuyên trách công tác tuyên huấn, cả cuộc đời gắn với những bài giảng về nghị quyết về đ-ờng lối chính sách Đảng với lòng say mê nhiệt huyết, ngọn lửa cách mạng đ-ợc ông thổi bùng lên lan tỏa ra với hàng trăm con ng-ời Tác giả xây dựng nhân vật Lê Hòa tiêu biểu cho lớp cán bộ có phẩm chất tốt, đầy trách nhiệm với công việc, có niềm tin, đôi khi chỉ biết tới lý thuyết ra xa rời cuộc sống, sau vụ kỷ luật Trần Vân - giám đốc sở giám đốc ông đã nhận ra nhiều điều về quán triệt nghị quyết vào cấp cơ

sở

Nếu nh- d-ới mắt ng-ời vợ, ông Lê Hoè - một cán bộ tuyên giáo chuyên nghiệp chỉ là "ông nghị quyết", ông chẳng biết đến chuyện gì khác

33

thì với các con nh- Lê Đại, Trần Kiên, Lê Hoè lại là chỗ dựa, thậm chí là

"đấng cứu thế" mỗi khi những bất trắc, ngang trái của cuộc đời, số phận dồn đuổi họ Với các con mình, Lê Hoè không chỉ là một ng-ời cha mà còn là một ng-ời bạn, một cố vấn, một đồng minh thân thiết có thể trở thành tri âm tri kỷ Mỗi quan hệ của Lê Hoè với Trần Kiên đã trở thành mối quan hệ giữa "ông bạn bố vợ" và "anh bạn con rể" họ có thể cởi mở với nhau những vấn đề bức xúc nhất của mình Lê Hòe chia sẻ tâm trạng, suy nghĩ của ông tr-ớc thời thế với con rể về chuyện đất đai phân chia ở quận Lâm Du: "Ngày x-a, nghèo, khổ vì nghèo bây giờ giàu, lại khổ vì giàu Ngày x-a đất chỉ đẻ ra hạt lúa, củ khoai, bây giờ đất đẻ ra cả đống vàng, đô la Ngày x-a, làm quần quật quanh năm suốt tháng đất cũng ch-a nuôi nổi ng-ời Bây giờ, chỉ sau một giờ, đất biến một ng-ời nông dân nghèo rớt mồng tơi thành tỷ phú Bây giờ đất đã biến bao nhiêu ng-ời thành cái gì cũng không biết nữa"

Ông lo lắng cho con rể cũng là cho con gái mình cho cháu mình, ông tình t-ởng vào anh những vẫn căn dặn: "Cẩn thận mấy vẫn ch-a đủ, sơ suất một tý là thừa Điều ấy chắc anh biết, mình thì biết mình rồi, nh-ng không phải ai cũng biết mình đâu Ch-a kể, ng-ời ta còn cố tình hiểu sai mình Ch-a kể ng-ời ta còn vu khống mình, bôi nhọ mình Mệt nhất là chuyện này đấy anh ạ"

Điều đó thể hiện ông rất tự hào về anh con rể của mình ông đặt nhiều

hi vọng ở anh Khi biết con gái lấy kiên ông bị bất ngờ, lên giọng chỉ huy quân sự quát đùa "á, à, thằng này giỏi Lợi dụng tao đang bận chi viện cho chính mặt trận của mày, mày tập kích hậu ph-ơng tao, bắt sống con gái tao phải không?"

34

Điều đáng ghi nhận trong tiểu thuyết của Nguyễn Bắc Sơn là những tình tiết bất ngờ mang đậm yếu tố bi hài làm nổi bật s- đa chiều đa diện của hiện thực và con ng-ời Trong đợt đi công tác miền Nam thời bao cấp, nhân vật Lê Hoè không chỉ hiện ra với sự oai vệ, chuyên rao giảng chính trị, nghị quyết mà còn là một con ng-ời đời th-ờng, cũng có lúc cần đến mấy chai mỡ đem ra Hà Nội, thậm chí phải cân đo đong đếm những chai

mỡ mình đang đ-ợc sở hữu xem có bị ăn bớt không?"

Hồi mới giải phóng miền Nam ông vào thành phố Hồ Chí Minh làm công tác cải tạo t- sản, đến ngày về cậu lái xe hỏi ý kiến ông xem có làm mấy cân mỡ mang ra không? ông bảo mua mỗi ng-ời một ít, chẳng nhẽ nói toẹt ra mua mấy cân nghe kỳ lắm ai cũng sợ cái vặt vãnh tầm th-ờng hạ thấp thanh danh anh cán bộ niềm Bắc "Sao nó tính tiền mỗi ng-ời 3 cân

mà rán lên chỉ đ-ợc ngần kia nhỉ? Chia đều mỗi ng-ời đ-ợc 4 chai nh-ng chả có chai nào đầy, chỉ đ-ợc già nửa thôi là nghĩa làm sao Không nhẽ nó lại ăn bớt, chỉ có mấy lần ông không đừng đ-ợc nhìn nhanh về phía ấy, chứng tỏ ông cũng đang bận tâm về mấy chai mỡ vơi Từ xa nhình qua chỉ thấy lớp mỡ đặc trăng trắng chôn ở d-ới còn lớp mỡ trong mổi lên trên trôn xa thấy trong suốt cùng màu vỏ chai các bố t-ởng chỗ ấy là chai không" Chứng tỏ ông cũng là con ng-ời đời th-ờng cùng lo cho vấn đề cơm áo, cái ăn nuôi sống gia đình, cũng so sánh thiệt hơn khi t-ởng nh- bị ng-ời khác dè xén ăn bớt Khi đó ông cũng có cái nhìn nghi kị về anh lái

xe giống nh- mấy cán bộ cùng đi với mình

Từ việc dàn xếp chuyện Kiều Linh mang thai với Lê C-ờng - thằng cháu nội chơi bời khét tiếng đến việc ông phải đứng ra giải quyết chuyện

Lê Đại tục huyền với Kiều Linh - cô gái đã từng là ng-ời tình của Lê C-ờng, (con trai Lê Đại) tình huống trớ trêu này ông Hoè đã phải thêm

Ông băn khoăn không biết Kiều Linh có biết Lê Đại là bố của C-ờng không: "Bằng mọi cách, phải tìm hiểu, phải kiểm tra, thử thách xem cô ta

có biết không Đấy là mẫu chốt vấn đề, là điều quan trọng nhất, nó chứng

tỏ phẩm chất, nhân cách của cô ta"

Ông hỏi: "Cháu có biết giám đốc công ty là bố thằng C-ờng không? Kiều Linh th-a: "Cháu làm sao mà biết đ-ợc ạ Anh C-ờng không có nét nào giống bố cả Có lẽ anh ấy giống mẹ hơn Mà giám đốc thì cũng không giống bác, có lẽ cũng giống bác gái Mà dù có giống nhau thì cháu cũng không thể chắp nối lại để tìm ra mối liên hệ máu mủ huyết thống đ-ợc Còn nếu cháu biết quan hệ ấy thì chả hoá ra cháu làm chuyện… loạn luân

ạ Ngập ngừng đắn đo một chút cô nói tiếp: bác thứ lỗi cho cháu nếu cháu biết mối quan hệ ấy thì ngoài lý do đã nói cháu cũng không dám nghĩ đến chuyện yêu giám đốc" Ông Hoè hoàn toàn không nghi ngờ những điều Kiều Linh nói: "Phải công nhận là nó đúng Nó sắc sảo, nó nói thật" Nhờ hiểu biết, nên ông có độ l-ợng bao dung hơn, cảm thông với Kiều Linh hơn: "Bác biết trong cả hai câu chuyện cháu đều không có lỗi Trong