Rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh tiểu học thông qua hệ thống bài tập tình huống trong dạy học tập đọc

Chính vì vậy, chúng tôi đi sâu vào nghiên cứu vấn đề “Rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh tiểu học thông qua hệ thống bài tập tình huống trong phân môn Tập đọc” với mong muốn góp một tiến

Tr-ờng đại học vinh Khoa – GDTH

Vinh - 5/ 2008

Lời nói đầu

Là một phân môn đóng góp một phần không nhỏ vào việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh, đặc biệt là kỹ năng đọc, Tập đọc giữ vị trí quan trọng trong ch-ơng trình môn Tiếng Việt ở Tiểu học Chỉ khi nắm vững đ-ợc kỹ năng đọc thì học sinh mới phát triển t- duy cũng nh- bày tỏ tình cảm, thái độ của mình tr-ớc mọi vấn đề của cuộc sống

Từ thực trạng dạy học Tập đọc hiện nay cho thấy việc rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh tiểu học còn nhiều hạn chế, nhất là khó khăn trong việc sử dụng bài tập tình huống để dạy học Chính vì vậy, chúng tôi đi sâu vào nghiên cứu vấn đề “Rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh tiểu học thông qua hệ thống bài tập tình huống trong phân môn Tập đọc” với mong muốn góp một tiếng nói chung vào vấn đề đang đ-ợc mọi ng-ời quan tâm hiện nay

Đề tài đ-ợc thực hiện trong thời gian ngắn và trong điều kiện gặp không ít khó khăn, vốn hiểu biết của ng-ời viết còn hạn chế nên không tránh khỏi những khiếm khuyết, thiếu sót Nhân dịp này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo h-ớng dẫn Lê Thị Thanh Bình cùng toàn thể các thầy cô giáo trong khoa GDTH, các thầy cô, học sinh tr-ờng Tiểu học Lê Lợi - TP Vinh và sự động viên khích lệ của các bạn đã giúp tôi hoàn thành đề tài

Vì đây là công trình tập duyệt trong lĩnh vực khoa học giáo dục nên chúng tôi rất mong nhận đ-ợc sự góp ý, chỉ bảo của các thầy cô và các bạn Vinh, tháng 5 năm 2008

Nguyễn Thị Hoa

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Bước vào thiên niên kỷ mới, cùng với sù phát triển mạnh mẽ của khoa

học kỹ thuật, công cuộc đổi mới của đất nước đã đạt được những thành tựu nhất định ở tất cả các lĩnh vực Trong thời đại văn minh công nghiệp những yêu cầu được đặt ra ngày càng cao đối với con người Trong sự phát triển đó, ngành giáo dục cũng có những đòi hỏi mới, phải làm sao đào tạo được những con người mới

có đủ trình độ, năng lực đáp ứng được những yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội Để thực hiện được nhiệm vụ đó phải bắt đầu từ bậc Tiểu học, vì Tiểu học là bậc học đặt nền móng cho toàn bộ hệ thống của nền giáo dục quốc dân Chính vì vậy, chúng ta phải dạy học sinh biết cách suy nghĩ độc lập, chủ động, sáng tạo trong việc tìm kiếm và chiếm lĩnh tri thức Nhà trường tiểu học không chỉ cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, ban đầu về tự nhiên xã hội và con người

mà còn hình thành ở các em khả năng suy ngẫm, óc phê phán và tính độc đáo trong từng nhân cách học sinh Đồng thời còn giúp các em bộc lộ những hiểu biết, kinh nghiệm sống, năng lực së trường của mình Muốn thực hiện được điều đó, vấn đề đặt ra là phải hướng học sinh vào các hoạt động học tập nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh thông qua hệ thống bài tập tình huống

1.2 Cùng với các môn học khác, môn Tiếng Việt ở Tiểu học cũng có sự đổi mới nhằm nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng yêu cầu trên của xã hội Mục tiêu chung của môn Tiếng Việt ở Tiểu học là: Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sö dụng tiếng việt (nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi Với việc giúp học sinh khắc sâu kiến thức

và rèn luyện kỹ năng thì trong quá trình dạy học người giáo viên phải tổ chức được các tình huống nhằm kích thích nhu cầu giao tiếp ở học sinh, từ đó học sinh

có thể vận dụng để tạo ra lời nói cụ thể Hệ thống bài tập tình huống là một trong

những phương tiện hữu hiệu nhất để thực hiện nhiệm vụ trờn Trong thực tế dạy học Tập đọc ở trường Tiểu học hiện nay, bờn cạnh những thành cụng đạt được vẫn cũn tồn tại một số hạn chế so với yờu cầu đề ra Mặc dự trong quỏ trỡnh dạy học giỏo viờn đó vận dụng nhiều phương phỏp dạy học mới kết hợp với cỏc hỡnh thức

tổ chức dạy học phong phỳ nhưng trong dạy học vẫn cũn mang nặng lối dạy học theo phương phỏp truyền thống Do đú, hiệu quả của những giờ học chưa cao, học sinh bị hạn chế trong việc thớch ứng với cuộc sống muụn màu muụn vẻ, giờ học chưa tạo được hứng thỳ học tập cho học sinh Để khắc phục tỡnh trạng trờn và đỏp ứng yờu cầu đổi mới phương phỏp dạy học Tập đọc, cần thiết phải sử dụng bài tập tỡnh huống trong quỏ trỡnh dạy học Tập đọc ở Tiểu học

Tuy nhiờn, việc sử dụng bài tập trong dạy học như thế nào để đạt hiệu quả đang cũn là vấn đề trăn trở của nhiều giỏo viờn, đặc biệt là việc rốn luyện kĩ năng

đọc cho học sinh Xuất phỏt từ những lớ do trờn chỳng tụi chọn đề tài “Rốn luyện

kĩ năng đọc cho học sinh tiểu học thụng qua hệ thống bài tập tỡnh huống trong dạy học Tập đọc”

2 Mục đớch nghiờn cứu

Rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh tiểu học

3 Nhiệm vụ nghiờn cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh trong việc dạy học Tập đọc

- Thực nghiệm việc dùng bài tập tình huống trong rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh tiểu học

4 Khỏch thể nghiờn cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu: Ph-ơng pháp dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học

4.2 Đối tượng nghiờn cứu: Hệ thống bài tập tỡnh huống trong dạy học Tập đọc ở

Tiểu học

5 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng đ-ợc hệ thống bài tập tình huống phự hợp trong dạy học Tập

sẽ gúp phần nâng cao chất l-ợng dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học

6 Khỏch thể nghiờn cứu

6.1.Phương phỏp nghiờn cứu lớ luận và thực tiễn:

- Phương phỏp nghiờn cứu lớ luận: nhằm nghiờn cứu những thành tựu mới nhất trong tõm lớ học, giỏo dục học, ngụn ngữ học để xõy dựng cơ sở lớ luận cho đề tài

- Phương phỏp nghiờn cứu thực tiễn nhằm tỡm hiểu thực tiễn dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học hiện nay

6.2 Phương phỏp thống kờ:

Nhằm khảo sỏt, phân loại cỏc bài tập trong sỏch giỏo khoa Tiếng Việt

6.3 Phương phỏp thực nghiệm sư phạm:

Nhằm xử lớ kết quả thu được để đỏnh giỏ hiệu quả của quỏ trỡnh thực nghiệm

7 Bố cục khúa luận

Khúa luận của chỳng tụi gồm cú 3 chương:

Chương I: Cơ sở lớ luận và thực tiễn của vấn đề nghiờn cứu

Chương II: Hệ thống bài tập tỡnh huống trong việc rốn luyện kĩ năng đọc cho học sinh tiểu học

Chương III: Thực nghiệm sư phạm

Ngoài 3 phần chớnh, khúa luận cũn cú phần mở đầu, phần kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo

Rèn luyện kĩ năng đọc cho học sinh tiểu học đạt hiệu quả, vấn đề này đã được nhiều giáo viên và các nhà sư phạm quan tâm, đặc biệt là từ những năm 90 của thế kỉ XX Các tác giả với các bài viết đã đề cập đến nhiều khía cạnh, phương diện, cụ thể:

- “Dạy học Tập đọc ở Tiểu học”, Lê Phương Nga, NXBGD 2002 Tác giả

đã phân tích cơ sở lí luận và thực tiễn của dạy học Tập đọc, đồng thời đề ra một số phương pháp và hình thức dạy học Tập đọc nhằm nâng cao chất lượng dạy học phân môn Tập đọc ở Tiểu học

- “Dạy học đọc hiểu ở Tiểu học”cña Nguyễn Thị Hạnh (NXBGD 2002) đã

đề cập đến vấn đề sử dụng hệ thống câu hỏi và bài tập trong dạy học đọc hiểu, xem đó là phương tiện chủ chốt để thực hiện quan điểm dạy học mới - Quan điểm dạy học hướng vào người học

- “Dạy văn cho học sinh tiểu học” của tác giả Hoàng Hòa Bình(NXBGD 2000) đã khẳng định sự cần thiết của việc sử dụng câu hỏi, bài tập trong việc giúp học sinh hiểu và cảm nhận dược vẻ đẹp của tác phẩm văn học

- Phương pháp dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học (tập 1+2) tác giả Lê Phương Nga - Nguyễn Trí (NXBGD 1995) Đây là cuốn sách được biên soạn gồm 2 phần: + Phần bàn về những vấn đề chung của phương pháp dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học Vấn đề bài tập được nói đến trên phương diện phương hướng chung cho tất cả các phân môn của Tiếng Việt

+ Phần đi sâu vào phương pháp dạy học cụ thể các phân môn: ở phân môn Tập đọc các tác giả đã đưa ra các phương pháp dạy đọc như: phương pháp dạy đọc diễn cảm, phương pháp dạy đọc hiểu và đưa ra quy trình đọc

- “ Luyện tập về cảm thụ văn học ở Tiểu học” của tác giả Trần Mạnh Hưởng Cuốn sách đã đưa ra một hệ thống bài tập về cảm thụ văn học cho học sinh tiểu học qua các phân môn: Tập đọc, Kể chuyện, Tập làm văn của môn Tiếng Việt

- Bài viết “Một số biÖn pháp cải tiến đổi mới việc dạy Tập đọc ở Tiểu học” tác giả Phạm Thị Hồ Diệp - TS Đỗ Xuân Thảo (Tạp chí giáo dục số 6/2001) Ngoài những tài liệu trên còn có một số bài báo, bài trích được đăng trên các tạp chí nghiên cứu giáo dục cùng một số luận văn của sinh viên, học viên cao học có liên quan đến đề tài

Với khóa luận này chúng tôi tiếp tục nghiên cứu cụ thể hơn về hệ thống bài tập tình huống dạy đọc với mong muốn góp một phần nhỏ vào việc nâng cao hiệu quả giờ dạy Tập đọc

1.2 Tình huống và bài tập tình huống

1.2.1 Tình huống

Tình huống là sự diễn biến của tình hình đòi hỏi phải đối phó

C.L.Rubinstein nhấn mạnh rằng: “Tư duy chỉ bắt đầu ở nơi xuất hiện tình huống

có vấn đề Nói cách khác là, ở đâu không có vấn đề, ở đó không có tư duy” Tình

huống có vấn đề luôn luôn chứa đựng một nội dung cần xác định, một nhiệm vụ cần giải quyết, một vướng mắc cần tháo gỡ…Và do vậy, kết quả của việc nghiên

cứu và giải quyết tình huống có vấn đề sẽ là những tri thức mới, nhận thức mới hoặc phương thức hành động mới đối với chủ thể

Trong việc dạy học, việc tạo ra các tình huống có vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng Nó kích thích tính tích cực hoạt động nhận thức của người học, giúp người học lĩnh hội tri thức mới, đồng thời cũng làm xuất hiện mâu thuẫn mới tạo

ra nhu cầu, động cơ để giải quyết mâu thuẫn mới Phương tiện để đạt được hiệu quả đó chính là việc sử dụng bài tập tình huống

1.2.2 Bài tập tình huống trong dạy học

biết vận dụng những điều đã học, biết tìm tòi khám phá để giải quyết vấn đề gặp phải Nói cách khác, bài tập tình huống là bài toán chứa đựng mâu thuẫn nhận thức Mâu thuẫn này phải có tác dụng kích thích được tính tích cực trong học sinh, học sinh chấp nhận nó như một nhu cầu và có khả năng giải quyết được hoặc dưới

sự hướng dẫn của giáo viên mà học sinh có thể giải quyết được

Nhìn ở khía cạnh tâm lý bài tập tình huống được hiểu là những “trở ngại” xảy ra trong quá trình nhận thức của học sinh, học sinh chấp nhận nó như một nhu cầu cần giải quyết nhằm đưa lại tri thức mới Tự mình khám phá ra vấn đề đem lại cho học sinh niềm vui trí tuệ khác thường Đó là một trong những tình cảm hân hoan trong sáng nhất trong quá trình học tập

Việc đưa bài tập tình huống vào trong giờ học có thể trở thành một phương tiện giáo dục vô cùng quan trọng trong nhà trường hiện nay

Vậy bài tập tình huống trong dạy học là gì?

Bài tập tình huống trong dạy học là việc định hướng cho học sinh tự khai thác, chiếm lĩnh tri thức Học sinh càng được vượt qua nhiều khó khăn bao nhiêu

và có kết quả bao nhiêu thì càng phát triển được cho trẻ nhiều phẩm chÊt tốt như tính độc lập, tính tích cực sáng tạo bấy nhiêu vµ các em càng được chuẩn bị để

bước vào đời cảm xỳc phấn chấn đi liền khi giải quyết được cỏc nhiệm vụ, khắc phục được khú khăn và tiến hành cụng việc đến nơi đến chốn gúp phần thuận lợi cho việc giỏo dục cỏ nhõn cú tớnh mục đớch, ý chớ phỏt triển những phẩm chất cần thiết cho con người tớch cực cải tạo cuộc sống Vỡ vậy trong những năm gần đõy trong nhà trường, tập thể giỏo viờn lưu ý nhiều hơn đến việc đưa bài tập tỡnh huống vào trong dạy học nhằm mở ra khả năng mới mẻ cho việc giỏo dục tư duy tớch cực cho học sinh

1.2.3 Bài tập tình huống trong dạy học Tiếng Việt và dạy học Tập đọc

1.2.3.1 Bài tập tình huống trong dạy học Tiếng Việt

Trong dạy học Tiếng Việt, sử dụng bài tập tình huống sẽ giúp học sinh tự khai thác, chiếm lĩnh tri thức tiếng Việt Đây là ph-ơng tiện rất có hiệu quả trong việc rèn luyện năng lực ngôn ngữ và phát triển t- duy cho học sinh, nâng dần trình

độ giao tiếp bằng tiếng Việt cho các em Bài tập tình huống trong dạy học tiếng Việt nhằm mục đích rèn luyện cho học sinh kỹ năng đọc, nghe, nói, viết Vì vậy, tr-ớc hết phải giúp học sinh hiểu đ-ợc tri thức tiếng Việt và việc vận dụng tiếng Việt trong đời sống

Song, cũng nh- các môn học khác, dạy học tiếng Việt không phải là việc giáo viên truyền thụ kiến thức cho học sinh một cách áp đặt mà phải giúp học sinh tìm tòi, khám phá và phát hiện ra vấn đề Từ đó hình thành cho học sinh năng lực cảm thụ văn học, rèn luyện kỹ năng sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp Mục đích của dạy học tiếng Việt là giúp học sinh hiểu nhiều hơn về cuộc sống, giải quyết

đ-ợc những khó khăn gặp phải nhờ năng lực ngôn ngữ

Với yêu cầu về tri thức ngôn ngữ ở bậc tiểu học còn ở mức sơ giản, ch-a yêu cầu các em nắm bản chất ngôn ngữ Chính vì thế nhiệm vụ của bài tập trong dạy học tiếng Việt là hình thành, rèn luyện các kỹ năng, các thao tác xác định quy trình thực hiện bài tập

Đối với học sinh tiểu học có thể xem việc giải bài tập tiếng Việt là ph-ơng tiện hiệu quả và không thể thay thế đ-ợc trong việc giúp học sinh hình thành năng lực ngôn ngữ và phát triển t- duy Vì vậy, tổ chức thực hiện có hiệu quả các bài tập có vai trò quyết định đối với chất l-ợng dạy học nói chung và trong dạy học tiếng Việt nói riêng

Trong các phân môn của tiếng Việt, Tập đọc là phân môn có vai trò vô cùng quan trọng trong rèn luyện các kỹ năng, nhất là kỹ năng đọc Khi sử dụng bài tập tình huống phải đặc biệt quan tâm đến bài tập tình huống trong dạy học Tập

đọc Vậy bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc nghĩa là thế nào ?

1.2.3.2 Bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc

a) Bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc là việc định h-ớng cho học

sinh tự khai thác, chiếm lĩnh tri thức bài tập đọc Để giải quyết đ-ợc các bài tập này đòi hỏi học sinh phải biết vận dụng những tri thức đã có và với các mâu thuẫn nhận thức trong các bài tập tình huống thì học sinh sẽ có nhu cầu tìm hiểu và khám phá Khi tìm hiểu một bài Tập đọc, học sinh có thể tiếp cận về mặt nội dung và nghệ thuật Có nghĩa là, học sinh sẽ rút ra đ-ợc ý nghĩa bài học sau khi đọc bài và thấy đ-ợc cái hay, cái đẹp từ nghệ thuật ngôn từ với cách sử dụng tài tình, khéo léo của ng-ời viết Từ các bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc sẽ rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh, đặc biệt là kỹ năng đọc hiểu, phát triển khả năng t- duy,

đặc biệt là t- duy phê phán, làm giàu vốn kiến thức và kinh nghiệm của học sinh

b) Một số yêu cầu của bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc:

Trong dạy học Tiếng Việt nói chung và trong từng phân môn của Tiếng Việt nói riêng, khi sử dụng bài tập tình huống cần phải xác định đ-ợc mục tiêu một cách cụ thể, rõ ràng, phù hợp với nội dung bài học Phân môn Tập đọc chủ yếu là rèn luyện kỹ năng đọc gồm có đọc đúng , đọc hiểu và đọc diễn cảm Không chỉ có thế, Tập đọc còn rèn cho học sinh kỹ năng nghe đúng, nghe chính xác, nghe tinh

tế để nhận ra sự diễn cảm trong giọng đọc

Theo tinh thần đổi mới ph-ơng pháp dạy học, yêu cầu ng-ời giáo viên phải linh hoạt trong quá trình dạy học Tr-ớc đây khi đọc một bài đọc, giáo viên th-ờng

áp đặt cho học sinh giọng đọc của các nhân vật, nh-ng giờ đây giáo viên cho học sinh tự tìm hiểu bằng cách: Cả lớp theo dõi cô đọc bài, phát hiện ra giọng đọc và thể hiện giọng đọc đó

+ Bài tập tình huống phải phù hợp với thể loại

Nội dung ch-ơng trình môn Tập đọc đ-ợc xây dựng từ nhiều ngữ liệu khác nhau Đặc tr-ng ngữ liệu của Tập đọc là các tác phẩm mang đậm tính văn ch-ơng Các tác phẩm có thể là thơ, văn xuôi hay truyện Cho nên khi xây dựng bài tập tình huống cần phải khai thác trên cơ sở của ngữ liệu bài học đ-a ra

Bài tập tình huống phải dựa trên thể loại của tác phẩm, có nh- vậy mới khai thác hết cái hay, cái đẹp, chất văn ch-ơng của tác phẩm Mỗi bài tập khi đ-a ra phải tránh sự nhàm chán kích thích đ-ợc hứng thú học tập của học sinh + Bài tập tình huống phải phù hợp với tiến trình giờ học

Với ph-ơng châm lấy học sinh làm trung tâm trong dạy học hiện đại, ng-ời tổ chức, h-ớng dẫn học sinh học tập phải đảm bảo nội dung bài học và tính khoa học trong dạy học Nội dung của bài học luôn yêu cầu học sinh phải phát hiện ra các yếu tố của vấn đề, tái hiện các yếu tố d-ới dạng trả lời câu hỏi hoặc giải mã bài tập và cuối cùng là nâng cao, khái quát hoá đ-ợc bản chất của vấn đề Khi sử dụng bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc phải đảm bảo với tiến trình

đó

+ Bài tập tình huống phải chính xác, rõ ràng, ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu

Để đáp ứng nhu cầu học tập và khả năng ngôn ngữ của học sinh tiểu học, nhà tr-ờng cần đ-a đến cho các em nội dung học tập phong phú, đảm bảo tính khoa học, hiện đại và chuẩn mực cuộc sống Do vậy, bài tập tình huống cần đạt

đến độ chuẩn xác cao, nội dung kiến thức cần cung cấp cho học sinh phải đảm bảo tính chất khoa học của ngôn ngữ Không chỉ có vậy, yêu cầu nội dung bài tập cũng

phải rõ ràng, dễ hiểu, xây dựng bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc để rèn luyện các kỹ năng nhất là kỹ năng đọc

Từ ngữ trong bài tập phải chính xác, rõ ràng, mỗi từ phải mang một nội dung xác định loại trừ cách dùng từ mang nhiều nghĩa của phong cách nghệ thuật Nhất là hệ thống thuật ngữ khi sử dụng phải chính xác, phù hợp, không để các em hiểu sai các thuật ngữ, chỉ trong những tr-ờng hợp cần thiết mới buộc các em phải nhớ còn nếu không cần thiết thì không bắt buộc Không chỉ có vậy, sự diễn đạt trong bài tập phải mạch lạc, khúc triết kết hợp một cách hợp lý giữa kênh hình với kênh chữ

Nh- vậy, bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc muốn đạt hiệu quả cao cần đảm bảo đ-ợc những đặc điểm trên, vừa đảm bảo đ-ợc mục tiêu của giờ học vừa phát huy đ-ợc tính tích cực, sáng tạo trong học tập của học sinh nhờ việc quyết tình huống có vấn đề từ các bài tập đ-a ra Vai trò của sự tìm tòi càng lớn bao nhiêu thì kết quả học tập càng cao bấy nhiêu cả về mặt lĩnh hội tri thức lẫn mặt phát triển trình độ t- duy

c) Các loại bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc

Căn cứ vào khái niệm và các yêu cầu của bài tập tình huống trong day học Tập đọc mà chúng ta có thể xây dựng đ-ợc hệ thống bài tập tình huống cho từng bài tập đọc trong ch-ơng trình ở Tiểu học

Có nhiều cách để xây dựng hệ thống bài tập tình huống trong dạy học Tập

đọc chúng tôi thấy có một số loại bài tập sau: Bài tập tình huống lựa chọn, bài tập tình huống bế tắc, bài tập tình huống tự luận, bài tập tình huống nghịch lí bài tập d-ới dạng câu hỏi đóng, bài tập d-ới dạng câu hỏi mở, bài tập tình huống đóng vai

và dựng hoạt cảnh…

1.2.4 ý nghĩa của việc sử dụng bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc

Khi nói đến vai trò của bài tập trong dạy học Tập đọc, trong cuốn “D³y học

Tập đọc ở tiểu học ”, t²c gi° Lê Phương Nga đ± khàng định “Phương pháp dạy

học Tập đọc mới đòi hỏi chúng ta phải xây dựng giờ học thành một hệ thống việc làm mà việc thực hiện chúng nh- một lôgic tất yếu sẽ đem lại kết quả giờ học ở phía học sinh Chính vì vậy, bài tập rất quan trọng trong dạy học Tập đọc Để tiến hành một giờ dạy, giáo viên phải xây dựng đ-ợc hệ thống bài tập thích hợp Khi xem xét hệ thống câu hỏi, bài tập chúng ta cũng có thể hình dung đích của giờ dạy, trình tự lên lớp của giáo viên cũng như dự tính được kết qu° của một giờ lên lớp“

Với việc sử dụng bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc ở Tiểu học có ý nghĩa to lớn trong việc định h-ớng cho những hoạt động của giáo viên và học sinh, làm cho những hoạt động này không đi lệch mục tiêu của giờ dạy, rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh Ngoài ra, sử dụng bài tập tình huống trong dạy học Tập

đọc còn góp phần quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu chung củagiáo dục là

đào tạo những con ng-ời phát triển toàn diện trên cả ba bình diện: giáo dục, giáo d-ỡng và phát triển

a) Về mặt giáo d-ỡng

Học sinh đ-ợc đặt vào tình huống có vấn đề, trong mâu thuẫn nhận thức, bằng việc tìm tòi, khám phá mà học sinh nắm đ-ợc kiến thức của bài học, trau dồi vốn tiếng Việt, vốn văn học, phát triển t- duy và mở rộng vốn hiểu biết về cuộc sống Với những bài tập tái hiện, phát hiện học sinh có thể tạo cho mình biểu t-ợng về các sự vật, hiện t-ợng

Chẳng hạn, học sinh sau khi làm các bài tập trong bài “Ngày hôm qua đâu rồi?” (Lớp 2), c²c em sẽ tứ thấy biết quý trọng thời gian hơn, x²c định đ-ợc việc gì cần làm tr-ớc và hoàn thành sớm công việc đ-ợc giao

Hoặc qua việc tr° lời, l¯m c²c b¯i tập trong b¯i “Điều ước cða vua Mi-

đ²t”(Lớp 4) học sinh hiểu đ-ợc hạnh phúc không thể xây dựng từ lòng tham

Trong quá trình tìm kiếm câu trả lời cho các bài tập, kết quả học sinh tìm

đ-ợc là những tri thức của bài học sẽ khắc ghi bền vững trong trí nhớ Những tri

thức đ-ợc tích lũy dần mà các em sẽ đ-ợc mở mang trí tuệ, nhận thức đ-ợc nâng cao

Bài tập tình huống đ-ợc xây dựng dựa trên mục tiêu bài học đã giúp đ-ợc ng-ời dạy và ng-ời học đi đúng h-ớng, đảm bảo đ-ợc nội dung kiến thức mà không sa vào hình thức

đọc đ-ợc phát triển mà kỹ năng nói, nghe cũng đ-ợc củng cố và nâng cao

Việc hoàn thành các bài tập Tập đọc còn bồi d-ỡng cho học sinh về ngôn ngữ, trình bày ý kiến một cách rõ ràng, mạch lạc, ngắn gọn, súc tích và các em trở nên mạnh dạn,tự tin khi trình bày tr-ớc ng-ời khác

c) Về mặt giáo dục

- Giáo dục thẩm mĩ, đạo dức là một trong những nhiệm vụ của dạy Tập đọc

Từ nội dung bài tập đ-a ra đã chứa đựng trong đó ý nghĩa giáo dục Khi kết quả bài tập đ-ợc tìm ra nó đã tác động mạnh mẽ đến tình cảm, thái độ của học sinh Các em thấy đ-ợc cái hay, cái đẹp cuả các hình t-ợng nghệ thuật, bồi d-ỡng t- t-ởng, tình cảm và tâm hồn trong sáng, lành mạnh Từ đó các em biết yêu cái thiện, cái đẹp và xây dựng cho mình ý thức và năng lực thực hiện những kỹ năng giao tiếp tối thiểu

Mặt khác, việc tìm ra đáp án của bài tập còn rèn luyện cho các em đức tính cần cù, chịu khó, tính kiên nhẫn v-ợt qua khó khăn, giáo dục các em lòng ham đọc sách, hình thành ph-ơng pháp và thói quen làm việc với sách cho học sinh Hay nói cách khác, thông qua việc học và làm bài tập Tập đọc làm cho học sinh thích đọc và thấy đ-ợc khả năng đọc là có ích cho các em trong cả cuộc đời

- Việc sử dụng bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc ở Tiểu học để rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh đã giúp giáo viên khai thác vốn sống, vốn kinh nghiệm của học sinh Những -u điểm, năng lực cũng nh- những khuyết điểm, thái

độ lệch lạc của học sinh bằng ph-ơng pháp tác động s- phạm, giáo viên có những biện pháp phù hợp để phát huy năng lực của từng cá nhân học sinh và kịp thời uốn nắn, sửa chữa những sai lầm trong cách hiểu của các em nhằm tạo ra những con ng-ời toàn diện vừa có tài vừa có đức

Nh- trên đã nói, bài tập là ph-ơng tiện không thể thiếu trong dạy học Tập đọc, nó có tính chất quyết định đối với chất l-ợng lĩnh hội của học sinh Nó còn tạo điều kiện cho các em tham gia vào các hoạt động học tập một cách nhẹ nhàng và đạt hiệu quả cao Điều này càng chứng tỏ rằng việc sử dụng bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc ở Tiểu học để rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh tiểu học là cần thiết, góp phần nâng cao chất l-ợng dạy học

1.3 Phân môn Tập đọc ở Tiểu học

1.3.1 Mục đích, yêu cầu.

*Phát triển các kỹ năng đọc, nghe và nói cho học sinh, cụ thể là:

- Đọc thành tiếng:

+ Phát âm đúng

+ Ngắt nghỉ hơi hợp lý

+ C-ờng độ đọc vừa phải (không đọc quá to hay quá nhỏ)

+ Tốc độ đọc vừa phải (không đọc ê a, ngắc ngứ hay liến thoắng), đạt yêu cầu về số tiếng ở mỗi lớp

- Đọc thầm và hiểu nội dung:

+ Biết đọc không thành tiếng, không mấp máy môi

+ Hiểu đ-ợc nghĩa của các từ ngữ trong văn cảnh (bài đọc), nắm đ-ợc nội dung của câu, đoạn hoặc bài đã học

- Nghe:

+ Nghe và nắm đ-ợc cách đọc đúng các từ ngữ , câu, đoạn, bài

+ Nghe - hiểu các câu hỏi và yêu cầu của thầy , cô

+ Nghe - hiểu và có khả năng nhận xét ý kiến của bạn

- Nói:

+ Biết cách trao đổi với các bạn trong nhóm học tập về bài đọc

+ Biết cách trả lời các câu hỏi, bài tập về bài đọc

*Trau dồi vốn tiếng Việt, vốn văn học, phát triển t- duy, mở rộng sự hiểu biết của học sinh về cuộc sống, cụ thể:

- Làm giàu và tích cực hoá vốn từ, vốn diễn đạt

- Bồi d-ỡng vốn văn học ban đầu, mở rộng hiểu biết về cuộc sóng, hình thành một số kỹ năng phục vụ cho đời sống và việc học của bản thân nh- khai lý lịch đơn giản, đọc thời khoá biểu, nhận và gọi điện thoại, điền vào tờ khai, làm

đơn, viết th-, phát biểu trong cuộc họp, giới thiệu hoạt động của tr-ờng lớp

- Phát triển một số thao tác t- duy cơ bản: Phân tích, tổng hợp, phán

đoán

*Bồi d-ỡng t- t-ởng, tình cảm và tâm hồn lành mạnh, trong sáng, biết yêu cái đẹp, cái thiện, thái độ ứng xử đúng mực trong cuộc sống, hứng thú đọc sách và yêu thích tiếng Việt, cụ thể:

- Bồi d-ỡng tình cảm yêu quý, kính trọng, biết ơn và yêu quý đối với ông

bà, cha mẹ, thầy cô, yêu tr-ờng lớp, đoàn kết giúp đỡ bạn bè, vị tha nhân hậu

- Xây dựng ý thức và năng lực thực hiện những phép xã giao tối thiểu

- Từ những mẩu chuyện, bài văn, bài thơ hấp dẫn trong sách giáo khoa, lòng ham muốn đọc sách, khả năng cảm thụ văn học, cảm thụ vẻ đẹp của tiếng Việt và tình yêu tiếng Việt

1.3.2 Nội dung ch-ơng trình, sách giáo khoa Tập đọc

Tr-ớc những thay đổi quan trọng về kinh tế - xã hội trên thế giới và trong n-ớc đòi hỏi ngành giáo dục cũng phải có những đổi mới về ch-ơng trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng Từ năm

1998, sau khi Quốc hội thông qua Luật giáo dục, trong đó quy định rõ mục tiêu, nội dung, ph-ơng pháp giáo dục phổ thông và thể chế hoá ch-ơng trình và sách giáo khoa trong giai đoạn mới của đất n-ớc, các nhà giáo dục đã b-ớc vào soạn thảo nội dung chuơng trình và sách giáo khoa trong giai đoạn mới

Đáp ứng yêu cầu trên, từ năm học 2002 - 2003, ch-ơng trình và sách giáo khoa Tiểu học mới bắt đầu đ-ợc đ-a vào dậy học đại trà trong cả n-ớc, thay thế cho ch-ơng trình dạy học cũ (Ch-ơng trình 165 tuần)

Cho đến nay, bộ sách giáo khoa theo ch-ơng trình mới từ lớp 1 đến lớp 5 đã hoàn tất, cả n-ớc chỉ sử dụng duy nhất một nội dung ch-ơng trình, sách giáo khoa

- gọi là ch-ơng trình Tiểu học mới

1.3.2.1 Ch-ơng trình

Ch-ơng trình Tiểu học sau năm 2000 dành cho 5 lớp Tiểu học có 382 tiết tập đọc, trong đó có cả bài học thuộc lòng

ở lớp 1, tập đọc đ-ợc học 12 tuần trong năm học, mỗi tuần 6 tiết

ở lớp 2,3, tập đọc đ-ợc học trong 31 tuần, mỗi tuần 3 tiết

ở lớp 4,5, tập đọc đ-ợc học trong 31 tuần, mỗi tuần 2 tiết

1.3.2.2 Sách giáo khoa dạy học tập đọc

ở lớp 1, trong giai đoạn Học vần đ-ợc kết thúc ở tuần 5 của học kỳ II Hợp phần Tập đọc đ-ợc tính từ tuần thứ 6 của học kỳ II Mỗi tuần 6 tiết, thực hiện trên

3 văn bản (3 bài) đ-ợc sắp xếp xen kẽ nhau giữa ba chủ điểm: Nhà tr-ờng, Gia

đình, Thiên nhiên - Đất n-ớc

ở lớp 2, mỗi tuần có 3 tiết Tập đọc gồm 93 bài đ-ợc sắp xếp trong 15 chủ

điểm Các bài Tập đọc đ-ợc bố trí ở đầu mỗi tuần và có vai trò làm cơ sở, chỗ dựa cho việc dạy các phân môn khác nh-: Chính tả, Tập làm văn, Luyện từ và câu Mỗi tuần th-ờng có 3 bài Tập đọc Về nội dung, các bài Tập đọc đ-ợc xếp ở các chủ

điểm sau: Em là học sinh, Bạn bè, Tr-ờng học, Thầy cô, Ông bà, Cha mẹ, Anh em, Bạn trong nhà, Bốn mùa, Chim chóc, Muông thú, Sông biển, Nhân dân

Sang lớp 3, các bài Tập đọc cũng đ-ợc phân bố vào từng tuần cùng với các phân môn khác nh- ở lớp 2 Mỗi tuần có khoảng 2,5 tiết Tập đọc (Mỗi tuần có bài

2 tiết chung với tiết kể chuyện ) và cũng đ-ợc sắp xếp ở 15 chủ điểm, gồm có: Măng non, Mái ấm, Tới tr-ờng, Cộng đồng, Quê h-ơng, Anh em một nhà, Thành thị và nông thôn, Bắc - Trung - Nam, Bảo vệ tổ quốc, Sáng tạo, Nghệ thuật, Lễ hội, Thể thao, Ngôi nhà chung, Bầu trời và mặt đất

Khác với ch-ơng trình cũ, ở ch-ơng trình mới, sách giáo khoa Tiếng Việt lớp

4, 5 đã đ-a các bài Tập đọc vào phân môn Tập đọc và cũng đ-ợc trình bày ở đầu sách Tiếng Việt mỗi tập Mỗi tuần có 2 bài tập đọc cũng là 2 tiết Về nội dung, bài Tập đọc lớp 4 xoay quanh các chủ điểm: Th-ơng ng-ời nh- thể th-ơng thân, Măng mọc thẳng, Trên đôi cánh -ớc mơ, Có chí thì nên, Tiếng sáo diều, Ng-ời ta

là hoa đất, Vẻ đẹp muôn màu, Những ng-ời quả cảm, Khám phá thế giới, Tình yêu cuộc sống

ở lớp 5 các bài Tập đọc đ-ợc sắp xếp theo các chủ điểm sau: Việt Nam -

Tổ Quốc em, Cánh chim hoà bình, Con ng-ời với thiên nhiên, Giữ lấy màu xanh, Vì hạnh phúc con ng-ời, Ng-ời công dân, Vì cuộc sống thanh bình, Nhớ nguồn, Nam và nữ, Những chủ nhân t-ơng lai

*Cách trình bày của sách giáo khoa:

Các bài Tập đọc trong sách giáo khoa đ-ợc trình bày ở các lớp nh- sau:

ở lớp 1, bài tập đọc gồm văn bản (bài văn hoặc bài thơ), các bài tập yêu cầu tìm trong bài đọc những âm, vần cho tr-ớc, các câu hỏi để gợi ý cho học sinh hiểu nội dung bài đọc Bài Tập đọc trong sách giáo khoa lớp 2, 3 gồm: Văn bản (bài văn hoặc bài thơ hoặc truyện c-ời), có thể kèm theo yêu cầu học thuộc lòng, phần chú giải, chú thích các từ khó trong bài, phần câu hỏi và bài tập h-ớng dẫn tìm hiểu bài giúp học sinh hiểu nội dung và nghệ thuật của bài đọc Những câu hỏi, bài tập này cũng để kiểm tra kỹ năng đọc hiểu của học sinh Bài Tập đọc ở sách giáo khoa lớp

4, 5 gồm các phần: Văn bản (bài văn hoặc bài thơ, mẩu truyện ), phần chú thích và giải nghĩa Phần tìm hiểu bài gồm những câu hỏi và bài tập giúp học sinh hiểu nội dung và nhệ thuật của các văn bản đ-ợc học ở nhiều bài còn có thêm yêu cầu học thuộc lòng

 Bên cạnh sách giáo khoa, Bộ GD - ĐT còn cho xuất b°n bộ “Vở bài tập Tiếng Việt” trong đó có b¯i tập cða phân môn Tập đọc Vở b¯i tập Tiếng Việt l¯ ph-ơng tiện, công cụ để học sinh hiểu nội dung bài đọc sâu hơn, nắm đ-ợc kiến thức liên quan đến bài đọc

Nh- vậy, các ngữ liệu đ-a vào để dạy Tập đọc rất phong phú, đa dạng cả về nội dung và thể loại văn bản Trong đó thể loại văn bản nghệ thuật chiếm tỉ lệ cao (70%) còn lại là các văn bản thông th-ờng khác: Tự thuật, Danh sách học sinh, Mục lục sách, Thời khoá biểu, Nhắn tin, Điện thoại (Lớp 2 - tập 1), Thông báo của th- viện v-ờn chim, Nội quy đảo khỉ, Dự báo thời tiết, Bạn có biết (Lớp 2 - tập 2)

Và một số văn bản khoa học tự nhiên và xã hội ở lớp 4, 5 Ngoài ra còn có những câu chuyện phiếm hay văn bản truyện c-ời nhằm mục đích giải trí và qua đó rút ra bài học nh-: Mua kính, Há miệng chờ sung, Đi chợ, Đổi giày (Lớp 2 - tập 1), Vì bây giờ mẹ mới về (Lớp 1- tập 2)

Các bài Tập đọc đ-ợc xây dựng theo quan điểm giao tiếp Ngoài mục đích chính là rèn luyện cho học sinh các kỹ năng đọc (đọc thành tiếng, đọc thầm, đọc hiểu, đọc diễn cảm), nghe và nói; Bên cạnh đó, thông qua hệ thống bài đọc theo

chủ điểm và những câu hỏi, bài tập khai thác nội dung bài đọc, phân môn Tập đọc còn cung cấp cho học sinh những hiểu biết về thiên nhiên, xã hội và con ng-ời, cung cấp vốn từ, vốn diễn đạt, những hiểu biết về tác phẩm văn học (đề tài, cốt truyện, nhân vật,…) và góp phần rèn luyện nhân cách cho học sinh

Phân môn Tập đọc còn đ-ợc xây dựng theo quan điểm tích hợp với các phân môn khác (Chính tả, Luyện từ và câu, Tập làm văn, Kể chuyện, …) Tích hợp cả

về kiến thức và kỹ năng theo nhiều mức độ và hình thức khác nhau theo giai đoạn phát triển nhận thức của học sinh lứa tuổi tiểu học

Các bài Tập đọc đ-ợc đ-a vào ch-ơng trình ở Tiểu học đơn giản, ngắn gọn, súc tích, gắn với đời sống hàng ngày của các em

1.4 Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học:

Trong quá trình dạy học, ng-ời giáo viên không thể không quan tâm đến

đặc điểm nhận thức của học sinh, bởi vì quá trình dạy học về bản chất là quá trình nhận thức của học sinh Vì vậy, tuỳ theo nhận thức của đối t-ợng mà giáo viên tìm

ra các biện pháp và ph-ơng pháp dạy học thích hợp nhằm nâng cao chất l-ợng dạy học Qua tìm hiểu các tài liệu tâm lý cũng nh- tìm hiểu thực tế, chúng tôi thấy một

số đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học nh- sau:

1.4.1 Chú ý:

Đặc diểm cơ bản của học sinh tiểu học là không chủ định, khả năng điều khiển chú ý còn hạn chế Sự chú ý của học sinh tiểu học vẫn còn gắn với một động cơ ngắn, chẳng hạn: Siêng phát biểu đ-ợc cô giáo khen, đ-ợc điểm 10 d-ợc bố mẹ th-ởng, Đặc điểm chú ý ở lứa tuổi này ch-a bền vững do quá trình ức chế còn yếu Vì vậy, đối với học sinh tiểu học, các em không thể tập trung lâu vào công

việc mà rất dễ bị phân tán

Sự chú ý tốt nhất của học sinh tiểu học chỉ kéo dài trong một thời gian nhất

định Đối với học sinh lớp 1, 2, 3 là 20 - 25 phút, đối với học sinh lớp 4, 5 là 30 -

35 phút Vì vậy trong quá trình dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học nói chung và quá

trình dạy học Tập đọc nói riêng, giáo viên cần đa dạng hoá các ph-ơng pháp dạy học và luân phiên chúng một cách hợp lý theo h-ớng kích thích khả năng tự học,

tự khám phá nhằm duy trì sự chú ý và hứng thú học tập của học sinh

Để việc học tập của học sinh đạt kết quả, ngoài việc tự bản thân học sinh phải th-ờng xuyên rèn luyện chú ý có chủ định thì giáo viên cũng cần tổ chức,

điều khiển sự chú ý của các em bằng những bài tập ngắn gọn, dễ hiểu, súc tích, có thể đ-ợc trình bày bằng phiếu bài tập

1.4.2 Tri giác

Hoạt động tri giác của học sinh tiểu học các lớp đầu cấp (lớp 1, 2, 3) có nhiều điểm giống với trẻ mẫu giáo Tri giác đậm màu cảm xúc, ch-a có khả năng tổng hợp, khả năng quan sát tinh tế ch-a có mục đích, khoa học Lên lớp 4, 5, trẻ

đã biết tìm dấu hiệu đặc tr-ng của sự vật, biết phân biệt các sắc thái chi tiết riêng

lẻ Từ đặc điểm này cho thấy, trong quá trình dạy học, ng-ời giáo viên không chỉ hằng ngày dạy cho học sinh tri giác ngữ liệu mà còn là ng-ời tổ chức hoạt động tri giác cho học sinh một cách có mục đích, khoa học Để thực hiện đ-ợc giáo viên cần tạo điều kiện cho từng học sinh cũng nh- từng nhóm học sinh tiếp xúc trực tiếp với ngữ liệu, cùng nhau phân tích ngữ liệu qua đó tổ chức hoạt động tri giác của học sinh mà giúp các em tiếp nhận kiến thức mới đ-ợc rút ra từ ngữ liệu một cách dễ dàng và có hiệu quả

1.4.3 Trí nhớ

ở học sinh tiểu học cả trí nhớ chủ định và trí nhớ không chủ định đều đang phát triển ở cuối bậc học, trí nhớ có chủ định của các em phát triển mạnh Tuy vậy, ở lứa tuổi này, ghi nhớ không chủ định vẫn giữ vai trò quan trọng Các em th-ờng học thuộc bài một cách máy móc theo tài liệu (đúng từng câu, từng chữ), ch-a biết dùng hình vẽ, sơ đồ để hỗ trợ ghi nhớ Giáo viên cần h-ớng dẫn các em biết ghi nhớ có ý nghĩa để tránh việc học vẹt và tăng hiệu quả ghi nhớ

Lên các lớp trên, năng lực ghi nhớ (có chủ định) tăng dần, hiệu quả phụ thuộc vào mức độ hoạt động trí tuệ Do vậy, trong dạy học giáo viên cần tăng c-ờng tổ chức cho học sinh hoạt động học tập bằng giao l-u trao đổi với bạn, với thầy cô để học sinh nắm đ-ợc kiến thức một cách chủ động và có ý thức để ghi nhớ

1.4.4 T- duy

T- duy của trẻ em ở bậc tiểu học chuyển dần từ tính cụ thể, trực quan sang tính trừu t-ợng, khái quát Học sinh lớp 1, 2 th-ờng căn cứ vào dấu hiệu bên ngoài, cụ thể, trực quan khi tiến hành phân tích, tổng hợp, khái quát Vì vậy học sinh đầu cấp t- duy chủ yếu là t- duy trực quan cụ thể Đối với học sinh lớp 4, 5, t- duy trừu t-ợng phát triển hơn, trẻ đã biết căn cứ vào các dấu hiệu bản chất bên trong, dấu hiệu chung của hàng loạt sự vật, hiện t-ợng để khái quát thành khái niệm, quy luật

Từ đặc điểm trên cho thấy, đối với học sinh tiểu học việc dạy học, nhất là trong dạy học Tập đọc, giáo viên cần dựa trên cơ sở những yếu tố trực quan bao gồm cả trực quan lời nói và trực quan vật thật, phải tăng c-ờng việc tổ chức cho học sinh học tập theo nhóm để các em chiếm lĩnh tri thức bằng năng lực bản thân Tóm lại: Từ những đặc điểm về nhận thức trên của học sinh tiểu học, ta thấy học sinh hoàn toàn có khả năng thực hiện đ-ợc những hoạt động học tập do giáo viên đ-a ra thông qua hệ thống bài tập tình huống để rèn luyện kĩ năng đọc trong phân môn Tập đọc Hiểu đúng đặc điểm tâm lí nhận thức của học sinh tiểu học sẽ góp phần không nhỏ trong việc nâng cao chất l-ợng dạy học Tập đọc ở Tiểu học

1.5 Đặc điểm ngôn ngữ của học sinh tiểu học

Để quá trình dạy học Tập đọc đạt hiệu quả ngoài việc nắm đ-ợc đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học, ng-ời giáo viên cũng phải hiểu rõ năng lực ngôn ngữ của học sinh

Ngôn ngữ của học sinh tiểu học phát triển mạnh cả về ngữ âm, ngữ pháp và

từ vựng Đây là điều kiện cần thiết để các em học tập tốt các phân môn của môn Tiếng Việt, trong đó có phân môn Tập đọc Học sinh ở các lớp 4, 5 đã nắm đ-ợc ngữ âm, song hiện t-ợng phát âm sai vẫn còn tồn tại, phổ biến ở các lớp 1, 2 Khi

đọc các em đã nắm đ-ợc hình thức mới của hoạt động ngôn ngữ là ngôn ngữ nói, ngôn ngữ viết và một số quy tắc cơ bản khi nói và viết Nh-ng khi sử dụng các em vẫn còn nói, viết sai ngữ pháp, chính là do ngôn ngữ của các em còn nhiều hạn chế Về mặt số l-ợng, những gì các em có đ-ợc vẫn ch-a đáp ứng đ-ợc đầy đủ nhu cầu trong hoàn cảnh giao tiếp đa dạng của cuộc sống Về mặt chất l-ợng, sự hiểu biết nghĩa từ của các em con nghèo nàn, ch-a sinh động Câu nói khi diễn đạt những ý t-ơng đối phức tạp thì mang nhiều sai phạm về ngữ pháp Ngôn ngữ của các em th-ờng dùng là một kiểu loại khẩu ngữ hồn nhiên nh-ng thiếu gọt giũa nên nhiều chỗ ch-a đ-ợc chuẩn

Từ đặc điểm ngôn ngữ của học sinh, trong quá trình dạy học Tập đọc giáo viên vừa phải phát huy đ-ợc vốn ngôn ngữ sẵn có của học sinh vừa h-ớng đến sự phát triển ngôn ngữ của các em Các nhiệm vụ trên chỉ có thể thực hiện đ-ợc thông qua hệ thống bài tập t-ơng ứng Có nh- vậy việc dạy học Tiếng Việt nói chung và dạy học Tập đọc nói riêng mới đạt hiệu quả nh- mong muốn

2 CƠ Sở THựC TIễN

2.1 Thực trạng của việc sử dụng bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc 2.1.1 Thực trạng nhận thức và dạy học Tập đọc của giáo viên

Để dạy một giờ Tập đọc đạt hiệu quả (học sinh đọc đúng, đọc hay và nắm

đ-ợc nội dung và nghệ thuật của bài đọc) tr-ớc hết phải có nội dung và ph-ơng pháp dạy đọc ở Tiểu học Nếu giáo viên nắm chắc nội dung bài đọc cùng với cách

tổ chức tiết dạy một cách phù hợp, khoa học thì sẽ đạt đ-ợc kết quả trong giờ Tập

đọc

Nh-ng trong thực tế dạy học hiện nay, qua tìm hiểu chúng tôi thấy, giáo viên nhiệt tình trong công việc, chuẩn bị bài soạn t-ơng đối kỹ, có ý thức trách nhiệm cao đối với giờ dạy của mình Tuy nhiên trong các giờ Tập đọc vẫn còn một

số hạn chế sau: Hầu hết giáo viên ở các tr-ờng Tiểu học khi sử dụng bài tập tình huống chỉ yêu cầu học sinh một phương thữc h¯nh động duy nhất đó l¯ “dùng lời” Việc giáo viên đ-a ra câu hỏi, bài tập rồi học sinh trả lời miệng không còn đáp ứng

đ-ợc những yêu cầu mới của xã hội trong dạy học Tập đọc trong giai đoan hiện nay Ph-ơng pháp làm mẫu hay thuyết trình, giảng giải nặng về truyền thụ một chiều, học sinh không chủ động trong việc tiếp thu kiến thức Trong khi đó, giáo viên đ-a sử dụng các bài tập ch-a đ-ợc định hình một cách hệ thống Các bài tập

ấy không theo tinh thần chuyển hoạt động bằng lời nói của học sinh thành hành

động vật chất (dùng ký hiệu)

Việc tổ chức dạy học Tập đọc của giáo viên chủ yếu là giảng bình và vấn

đáp Các câu hỏi, bài tập giáo viên đ-a ra th-ờng giúp học sinh tái hiện lại văn bản, tìm hiểu, khai thác, phân tích nội dung bài học bằng cách trả lời câu hỏi mà ít khi đặt ra cho học sinh tình huống để phát huy sự sáng tạo, tính tích cực ở các em

Do vậy mà học sinh còn thụ động trong quá trình học Nhiều giáo viên khi giao nhiệm vú cho học sinh thường “quên”qu² trình n¯y Khi so³n th°o câu hài, b¯i tập giáo viên lại không tự đặt mình vào địa vị của đứa trẻ lứa tuổi tiểu học (6 - 12 tuổi)

mà đ-a ra các bài tập khó hiểu hoặc khó trả lời đối với học sinh Đến khi lên lớp, giáo viên giao nhiệm vụ (bài tập) cho học sinh, chờ đợi câu trả lời phía học sinh, không h-ớng dẫn hay giải thích, kiểm tra thậm chí có những giáo viên không điều chỉnh, sửa chữa cho các em Vì không đặt mình vào vị trí của trẻ nên khi không nhận đ-ợc kết quả nh- dự tính thì những giáo viên này không còn cách nào khác hơn là làm thay học sinh, đ-a ra kết quả của mình Việc giáo viên làm thay học sinh sẽ hình thành ở học sinh tính cách ỷ lại, không hoạt động, chỉ chờ chép đây sẽ

là hậu quả rất nghiêm trọng không chỉ đối với bản thân học sinh mà chất l-ợng dạy học cũng sẽ bị ảnh h-ởng không nhỏ

Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cũng đã đặt ra đ-ợc những câu hỏi, bài tập liên hệ thực tế hoặc mở rộng bài (chủ yếu ở phần củng cố bài) Việc làm này cũng đã giúp học sinh b-ớc đầu làm quen với việc giải quyết tình huống có vấn đề Tuy nhiên, những câu hỏi đó lại ch-a thực sự mang màu sắc của một tình huống

và ch-a đ-ợc giáo viên tổ chức nh- một tình huống có vấn đề

Qua tìm hiểu thực tế, khi đặt ra các tình huống có vấn đề, giáo viên mới chỉ đặt ra yêu cầu phát triển kỹ năng về mặt hình thức mà ch-a khai thác, rèn luyện bản chất của kỹ năng đó Việc rèn luyện kỹ năng nghe mới chú ý đến hình thức nghe đối thoại, xem nhẹ hình thức nghe độc thoại Nghe chỉ là nghe để tái hiện, nhắc lại hoặc trả lời câu hỏi mà ch-a chú trọng rèn luyện kỹ năng nghe thông hiểu nội dung bài vừa nghe Rèn luyện kỹ năng đọc mới chỉ là đọc đúng,

đọc nhanh mà ch-a quan tâm đến đọc hiểu và đọc diễn cảm Trong khi đó kỹ năng

đọc hiểu là một trong những kỹ năng phải rèn cho học sinh, học sinh phải nắm

đ-ợc nghĩa của từ ngữ và cũng phải hiểu đ-ợc cách diễn đạt, bao cảm xúc, tình cảm của tác giả dụng ý gửi vào trong đó Nh-ng một bộ phận giáo viên lại ch-a quan tâm nhiều đến việc này Việc h-ớng dẫn đọc diễn cảm còn chung chung ch-a

cụ thể nh-: Em hãy cố gắng đọc đúng lời cụ già Rok (Buôn Ch- Lênh đón cô giáo

- Tiếng Việt 5, tập 1) Lời nói của cụ già Rok là nh- thế nào đây? Chậm, nhẹ nhàng hay dứt khoát, ân cần?

Qua đây chúng tôi thấy rằng, hiệu quả của các tiết học Tập đọc là ch-a cao, chất l-ợng dạy học Tập đọc còn ch-a cao do việc rèn luyện kỹ năng đọc của học sinh còn thấp

1.2 Thực trạng rèn luyện kỹ năng đọc của học sinh tiểu học

- Xuất phát từ đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học đó là ch-a có sự tập trung chú ý khi học Vì vậy trong lớp các em hay làm việc riêng, nói chuyện riêng, không chú ý đến bài học, giáo viên lại rất khó kiểm soát, bao quát tất cả các

em Vì đặc tính nhớ nhanh nh-ng chóng quên nên lời giảng của giáo viên các em nghe đấy rồi lại quên ngay

- Bên cạnh đó, sự hạn chế về ngôn ngữ và t- duy của từng cá nhân học sinh, đa phần các em ch-a mạnh dạn nói, lúng túng trong khi diễn đạt Hơn thế nữa, việc khiến các em không mạnh dạn chính là tâm lý sợ sai, sợ các bạn c-ời chê Các em ch-a tự tin vào bản thân, vào khả năng của chính mình

- Việc rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh cũng đã đ-ợc quan tâm và đạt kết quả nhất định Phần lớn các em đã đọc đúng, đọc l-u loát Các em đã ít mắc các lỗi phát âm tiếng địa ph-ơng Nh-ng, việc đọc thông hiểu nội dung văn bản và

đọc diễn cảm của học sinh còn nhiều hạn chế Các em có thể đọc nhanh nh-ng ngắt nhịp sai, có thể đọc diễn cảm nh-ng không hiểu nội dung Có những tr-ờng hợp này là do các em học vẹt (thuộc làu làu nh-ng không hiểu gì cả) Các em nhớ hình thức của ngôn ngữ và tái hiện lại, nhất là khi học thuộc lòng, có nhiều em vừa thuộc bài vừa hiểu nội dung bài học Đó là sự ghi nhớ có ý thức Tuy nhiên cũng còn có những em sau khi đọc thuộc xong hỏi lại nội dung thì các em lại quên mất

và không trả lời đ-ợc

Với những kết quả của việc rèn luyện kỹ năng đọc của học sinh tiểu học cùng với những hạn chế còn tồn tại, đòi hỏi các nhà nghiên cứu, các nhà s- phạm phải quan tâm nhiều hơn nữa để hoàn thiện nội dung và ph-ơng pháp dạy học, đáp ứng đ-ợc mục tiêu dạy học tiếng Việt nói chung và mục tiêu dạy học Tập đọc nói riêng, trong đó có việc rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh tiểu học

Những hạn chế của học sinh khi rèn luyện kỹ năng đọc cũng nh- những khó khăn của giáo viên trong việc sử dụng bài tập tình huống là nỗi trăn trở của các nhà nghiên cứu

phụ thuộc vào sự chú ý, sự hứng thú đối với bài học, tiết học Mặt khác, mỗi học sinh có sự phát triển khác nhau nên giáo viên khó có thể tổ chức, h-ớng dẫn học sinh rèn luyện kỹ năng đọc và giao tiếp

- Trình độ giáo viên còn hạn chế ở một số mặt nên khi sử dụng bài tập chỉ là những bài tập đơn giản trong sách giáo khoa Giáo viên ch-a linh hoạt khi sử dụng câu hỏi, bài tập để học sinh khai thác nội dung bài đọc, ch-a kích thích đ-ợc hứng thú học tập của học sinh Có giáo viên ch-a thực sự đầu t- cho việc thiết kế bài dạy, nhất là đối với câu hỏi, bài tập

- Ngữ liệu đ-a vào dạy học Tập đọc đôi khi ch-a điển hình, có những ngữ liệu còn gây tranh cãi, giữa lý thuyết, hình thức sử dụng còn ch-a phù hợp Vì vậy

đòi hỏi giáo viên phải linh hoạt và có trình độ, chuyên môn nghiệp vụ vững vàng

- Một nguyên nhân nữa đó là, giáo viên tiểu học phải dạy các môn học khác nhau Cho nên việc soạn bài Tập đọc một cách tốt nhất còn gặp nhiều khó khăn Cũng có nhiều giáo viên e dè khi sử dụng bài tập tình huống trong dạy học vì sợ học sinh không hoàn thành đ-ợc

Từ những khó khăn trên đây cho thấy để giờ Tập đọc đạt hiệu quả nh- mong muốn không dễ dàng chút nào Nh-ng tr-ớc hết phải cung cấp cho giáo viên công cụ dạy học hữu hiệu và bài tập tình huống sẽ giúp giáo viên rèn cho học sinh

kỹ năng đọc một cách thuần thục, hiệu quả nhất

Kết luận ch-ơng I

Từ việc tìm hiểu, nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn dạy học Tập đọc ở Tiểu học chỳng tụi nhận thấygiờ học ch-a cao Để nâng cao hiệu quả giờ học, ng-ời giáo viên phải nắm chắc nội dung dạy học và sử dụng ph-ơng pháp dạy học thích hợp để tổ chức, h-ớng dẫn học sinh học tập Giáo viên phải tạo ra đ-ợc các tình huống có vấn đề trong giờ Tập đọc để kích thích hứng thú học tập của học sinh, đ-a học sinh tham gia vào các hoạt động để các em tìm tòi, khám phá tri thức

và thể hiện sáng tạo của bản thân Việc rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh là yêu cầu cơ bản trong dạy học Tập đọc và đó là cái đích cần đạt tới Vì vậy giờ học Tập

đọc phải đ-ợc xây dựng thành một hệ thống việc làm để khi thực hiện nó sẽ đem

đến cho học sinh đạt đ-ợc mục đích của giờ dạy

Ph-ơng tiện chủ yếu để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh chính là hệ thống bài tập tình huống

CHƯƠNG II

Hệ THốNG BàI TậP TìNH huống trong việc rèn luyện kỹ

năng đọc cho học sinh tiểu học

2.1 Nguyên tắc xây dựng bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc

Khi xây dựng hệ thống bài tập tình huống rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh tiểu học cần phải đảm bảo các nguyên tắc sau :

2.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học

Khi xây dựng bài tập tình huống, ng-ời giáo viên phải chỉ rõ đ-ợc vai trò, vị trí của các thành phần kiến thức ở mỗi bài học cụ thể Bài tập tình huống có thể đi

từ nghĩa chung đến nghĩa từng bộ phận trong bài Tập đọc Cũng có thể đi từ nghĩa của bộ phận nhỏ đến nghĩa chung của bài đọc Dù bài tập tình huống đ-ợc xây dựngtheo h-ớng nào cũng phải đảm tính chính xác, đáp ứng yêu cầu tiếp thu và rèn luyện năng lực giao tiếp cho học sinh cũng nh- xác định chuẩn kiến thức cho bài tập đ-ợc đ-a vào sử dụng trong quá trình giảng dạy

2.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống

Việc tìm hiểu bài Tập đọc là một hoạt động có tính quá trình Nó bao gồm các hoạt động: Hành động nhận diện ngôn ngữ trong văn bản, hành động làm

rõ nội dung của văn bản và đích tác động của ng-ời viết gửi vào văn bản, hành

động hồi đáp văn bản Do vậy, quá trình nhận thức đ-ợc hình thành và phát triển trên cơ sở của sự tiếp cận cái mới, mâu thuẫn nhận thức giữa cái đã biết với cái ch-a biết Bao giờ cũng vậy, xây dựng bài tập tình huống phải đi theo trình tự từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, bài tập tr-ớc phải liên kết với bài tập sau trong thể thống nhất, trọn vẹn Tình huống trong bài tập đ-a ra phải đảm bảo đ-ợc tính lôgíc nhận thức Hệ thống bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc phải đ-ợc xây dựng trên cơ sở hệ thống các văn bản dạy trong ch-ơng trình, nhất là những bài tập tình huống để rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh

2.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức

Việc xây dựng bài tập tình huống phải tính đến quá trình nhận thức của học sinh, phải phù hợp với trình độ tiếp nhận của học sinh Nói cách khác, khi xây dựng bài tập tình huống, giáo viên cần chú ý đến sự phát triển của hệ thống các kiến thức cũng nh- khả năng phân tích, tổng hợp, khái quát hoá của học sinh,…

Từ đó học sinh bằng hoạt động của mình rút ra đ-ợc những kiến thức phức tạp, đa dạng của nội dung bài học

Bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc còn phải chú ý đến việc bồi d-ỡng kỹ năng thực hành ngôn ngữ, trong đó có kỹ năng đọc và năng lực cảm thụ văn học cho học sinh tiểu học Qua việc thực hiện bài tập, học sinh cảm nhận đ-ợc

điều lý thú và hấp dẫn của môn học, học sinh say mê, hứng thú học tập hơn

2.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi :

Tính khả thi tức là khả năng thực hiện đ-ợc và đạt hiệu quả Tr-ớc những yêu cầu đổi mới về ph-ơng pháp dạy học, việc xây dựng tập tình huống phải quán triệt quan điểm này Khi xây dựng bài tập chúng ta phải chú ý đến mục tiêu, nhiệm vụ dạy học, phải căn cứ vào thành tựu của các ngành khoa học khác có liên quan và ngay cả thành tựu của dạy học tiếng Việt nói chung và dạy học Tập đọc nói riêng

Hệ thống bài tập phải phong phú, đa dạng về kiểu loại, phải tạo đ-ợc yếu

tố tình huống, đòi hỏi học sinh phải tìm cách giải quyết dựa và vốn tri thức đã có cùng với sự tìm tòi, khám phá, phát hiện ra vấn đề Vấn đề mấu chốt là học sinh có thể tham gia và thực hiện đ-ợc dù không phải là ngay lập tức

Nh- vậy, trong quá trình giảng dạy, giáo viên khi xây dựng bài tập tình huống rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh phải tuân theo những nguyên tắc trên Các nguyên tắc trên chính là cơ sở của việc xây dựng hệ thống bài tập trong dạy học Tập đọc Bảo đảm các nguyên tắc này là điều kiện tiên quyết để đi đúng mục tiêu của dạy Tập đọc

2.2 Hệ thống bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc

Trong quá trình dạy học, học sinh là nhân tố giữ vai trò quan trọng nhất

Mục đích của dạy học là sự phát triển của học sinh cũng nh- những lợi ích của các

em Chính vì vậy chúng tôi hình thành hệ thống bài tập tình huống theo h-ớng lấy học sinh là trung tâm, lấy lợi ích của các em là đích cần đạt và tổ chức quá trình dạy học để các em tự tìm ra tri thức

Hệ thống các bài tập tình huống trong dạy học Tập đọc có thể coi là bài tập rèn luyện kỹ năng đọc hiểu Từ việc tìm hiểu thực trạng rèn luyện kỹ năng đọc hiểu của học sinh tiểu học hiện nay còn nhiều hạn chế Do vậy cần có một hệ thống bài tập dạy đọc hiểu với sự phân loại chặt chẽ và lôgic Hoạt động đọc hiểu của học sinh tiểu học diễn ra qua nhiều thao tác khác nhau nh-: phát hiện, phân tích, tổng hợp… Việc dạy đọc hiểu cho học sinh là hình thành ở học sinh năng lực cảm thụ văn bản, hiểu sâu hơn nội dung văn bản đ-ợc đọc, có kỹ năng đọc tốt hơn

và có ý thức tình cảm đạo đức trong sáng, lành mạnh Với sự phức tạp của quá trình dạy đọc hiểu nên khi thiết kế bài tập giáo viên phải đi theo trình tự nhất định của quá trình lên lớp Xây dựng bài tập tình huống phải xem xét đầy đủ các bình diện của các yếu tố của văn bản, mối quan hệ giữa rèn luyện kỹ năng đọc hiểu với các kỹ năng khác

Dựa vào các hoạt động chính trong giờ Tập đọc mà chúng tôi đ-a ra một số kiểu bài tập sau đây:

2 2.1 Bài tập tình huống lựa chọn

Đây là loại bài tập đặt học sinh tr-ớc một mâu thuẫn với nhiều ph-ơng án giải quyết, các em phải tìm ra đ-ợc ph-ơng án giải quyết đúng nhất Trong phân môn Tập đọc, bài tập tình huống lựa chọn là loại bài tập nhận biết nghĩa của văn cảnh, muốn chọn đ-ợc đáp án đúng buộc học sinh phải tìm hiểu kỹ bài đọc Loại bài tập này th-ờng có các kiểu sau: lựa chọn bằng trắc nghiệm, đúng - sai, điền thế, ghép nối…

2.2.1.1 Bài tập tình huống lựa chọn đúng - sai:

Loại bài tập này giúp học sinh hiểu sâu hơn nội dung bài đọc Các bài tập dạng này th-ờng có 3 - 4 ph-ơng án trả lời, trong đó có một đáp án đúng nhất, buộc học sinh phải suy nghĩ lựa chọn kết quả đúng Bài tập lựa chọn đúng - sai

đ-ợc sử dụng trong khi tìm hiểu bài của quá trình lên lớp

*Bài tập minh hoạ:

Bài tập 1: Khoanh tròn chữ cái tr-ớc câu trả lời đúng :

Bố của Nai nhỏ đồng ý cho Nai nhỏ đi chơi xa cùng bạn vì:

a Nai bố chiều Nai nhỏ

b Bạn của Nai nhỏ khoẻ mạnh

c Vì bạn của Nai nhỏ vừa thông minh, nhanh nhẹn vừa khoẻ mạnh và luôn sẵn sàng giúp đỡ, bảo vệ ng-ời khác

(“Bạn của Nai nhỏ”-Tiếng Việt 2, tập 1)

Bài tập 2: Ghi chử “Đ” hoặc “S” vào ô trống tr-ớc câu trả lời đúng cho câu hỏi sau:

Những đoạn thơ nào tả cảnh gà con quây quần vui vẻ bên gà mẹ?

a Đoạn 1và đoạn 2

b Đoạn 2 và đoạn 3

c Đoạn 3 và đoạn 4

d Đoạn 4 và đoạn 5

(“Đ¯n g¯ mới nở” - Tiếng Việt 2, tập 1)

Bài tập 3: Đọc thầm đoạn 1 rồi khoanh tròn vào chữ cái tr-ớc câu trả lời đúng: Khi lớn lên, anh em trong gia đình sống với nhau nh- thế nào?

a Rất hoà thuận

b Hay va chạm

c Rất đoàn kết

(“Câu chuyện bó đũa” - Tiếng Việt 2, tập 1)

Bài tập 4: Ghi chử “Đ” trước c²c chi tiết nói lên sứ rút rè, bỡ ngỡ cða nhửng học sinh mới bắt đầu đi học v¯ ghi chử “S” trước c²c chi tiết không nói về điều ấy

a Con đ-ờng đã này đã quen đi lại nhiều lần nh-ng lần này tự nhiên tôi thấy lạ

b Mấy bạn học trò bỡ ngỡ, đứng nép bên ng-ời thân, chỉ dám đi từng b-ớc nhẹ

c Họ nh- con chim nhìn khoảng trời rộng muốn bay nh-ng còn ngập ngừng

e sợ

d Họ thèm vụng -ớc ao đ-ợc nh- nh-ng ng-ời học trò cũ

(“Nhớ lại buổi đầu đi học” - Tiếng Việt 3, tập 2)

Bài tập 5: Hãy khoanh tròn vào chữ cái tr-ớc câu trả lời đúng cho câu hỏi sau:

Vì sao vua Mi-đát lại xin thần Đi-ô-ni-dốt quà tặng “Mọi thứ ông chạm

v¯o đều biến th¯nh v¯ng“?

a Vì vua thiếu vàng

b Vì vua cho rằng quà tặng ấy mới xứng đáng với công ông đã cứu giúp vị thần này

c Vì vua tham lam

(“Điều ước của vua Mi-đát” - Tiếng Việt 4, tập 1)

Bài tập 6: Khoanh tròn chữ cái tr-ớc dòng tả vẻ đẹp của đêm trăng trung thu

độc lập

a Quê h-ơng thân thiết của các em

b Lòng anh man mác

c Trăng sáng vằng vặc chiếu khắp thành phố, làng mạc, núi rừng

d N-ớc Việt Nam độc lập yêu quý

(“Trung thu độc lập” - Tiếng Việt 4, tập 1)

Bài tập 7: Khoanh tròn chữ cái tr-ớc câu trả lời đúng cho mỗi câu hỏi sau: Trận đấu bóng của các bạn phải dừng lại vì chuyện gì?

a Vì quả bóng đã đập vào mặt một cụ già đi đ-ờng khiến cụ bị đau

b Vì một bác đi đ-ờng quát mắng các bạn khiến các bạn sợ

c.Vì bạn Quang đã sút bóng chệch khung thành

(“Trận bóng d-ới lòng đ-ờng” - Tiếng Việt 3, tập 1)

Bài tập 8: Khoanh tròn chữ cái tr-ớc dòng nêu đúng nhất ý nghĩa của câu thơ cuối trong bài

a Chơi càng vui thì học càng vui

b Phải chơi thật vui thì học mới vui

c Vui chơi giải trí sẽ giúp cho việc học tốt hơn

(“Cùng vui chơi” - Tiếng Việt 3, tập 2)

2.2.1.2 Bài tập tình huống lựa chọn bằng trắc nghiệm:

Những bài tập dạng này yêu cầu học sinh phải có thao tác cắt nghĩa, biết khái quát hóa và suy ý để rút ra đ-ợc các ý nghĩa của đơn vị ngôn ngữ trong văn bản (hoặc tác phẩm) Loại bài tập này có thể dùng khi giải nghĩa từ và tìm hiểu bài trong giờ Tập đọc Dùng hình thức trắc nghiệm học sinh có thể tự làm việc để hiểu văn bản mà không cần thiết phải chờ đợi lời giải của giáo viên

*Bài tập minh hoạ:

Bài tập 1: Em hiểu nghĩa cða câu “hai sương một nắng” l¯ như thế n¯o?

Hãy điền dấu X vào tr-ớc câu trả lời đúng

Làm việc vất vả từ sáng đến tối

Nói về ngày và đêm

Nói về số lượng “sương” v¯ “nắng”

(“Kho báu” - Tiếng Việt 2, tập 2)

Bài tập 2: Ghi dấu X vào lời giải thích em cho là đúng:

Câu thơ: “Ôm hôn °nh Bác m¯ ngờ Bác hôn“ có nghĩa là:

Em bé thấy Bác gần gũi và có tình cảm bao la

Em bé thấy Bác nh- đang còn sống

Bác đang hôn em bé

(“Cháu nhớ Bác Hồ”- Tiếng Việt 2, tập 2)

Bài tập 3: Đánh dấu X tr-ớc câu trả lời em cho là đúng:

Tập thể dục là bổn phận của mỗi ng-ời dân yêu n-ớc vì:

Sẽ làm cho dân giàu, n-ớc mạnh

Mỗi một ng-ời dân yếu ớt tức là cả n-ớc yếu ớt, mỗi một ng-ời dân mạnh khoẻ là cả n-ớc mạnh khoẻ

Làm cho con ng-ời khoẻ mạnh hơn

(“Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục”- Tiếng việt 3, tập 2)

Bài tập 4: Theo em, nhiệm vụ làm liên lạc chuyển th- ra mặt trận là một công việc: Không nguy hiểm

Công việc bình th-ờng

Rất nguy hiểm, cần sự gan dạ, dũng cảm

(“L-ợm”- Tiếng Việt 2, Tập 2)

Bài tập 5: Điền dấu X vào ô trống tr-ớc câu trả lời đúng

a) Tác giả đã dùng biện pháp nghệ thuật gì khi dùng những từ ngữ siêng, cần

cù, kham khổ, th-ơng nhau, ôm, níu, nh-ờng, không đứng khuất mình để nói về

phẩm chất của cây tre?

Con ng-ời Việt Nam

Con ng-ời Việt Nam với những truyền thống cần cù, đoàn kết và bất khuất tr-ớc mọi thử thách

(“Tre Việt Nam” - Tiếng Việt 4, tập 1)

Bài tập 6: Ghi dấu X tr-ớc ô trống có câu trả lời đúng cho câu hỏi sau

Câu thơ “Nếu chúng mình có phép lạ!“ đ-ợc lặp lại nhiều lần trong bài để

nói lên điều gì?

Các bạn nhỏ mơ -ớc nhiều điều

Nhấn mạnh những mơ -ớc của các bạn nhỏ đ-ợc nói đến trong bài Mơ -ớc của các bạn nhỏ là những mơ -ớc thiết tha cháy bỏng, chứa

đựng niềm tin của các bạn, là những mơ -ớc sẽ thành sự thật

(“Nếu chúng mình có phép lạ” - Tiếng Việt 5, tập 2)

Bài tập 7: Đánh dấu X tr-ớc những chi tiết mà tác giả chọn nhằm để tả vẻ đẹp huy hoàng mà thâm nghiêm của ngôi đền

ánh sáng soi vào bóng tối

Những thềm đá rêu phong

Những hàng muỗm già cổ kính

Những ngọn tháp cao vút lấp loáng giữa những chùm lá thốt nốt

(“ăng - Co - Vát” - Tiếng Việt 4, tập 1)

2.2.1.3 Bài tập lựa chọn bằng ghép nối:

Đây cũng là một dạng của kiểu bài tập tình huống lựa chọn Từ các bài tập

đ-a ra, học sinh sẽ lựa chọn để nối từng từ, ý ở từng cột cho phù hợp với nhau Có thể dùng bài tập này để tìm hiểu nghĩa từ, tìm hiểu nội dung đoạn Mục đích của bài tập là giúp học sinh hiểu rõ bài đọc và rèn luyện kỹ năng đọc

*Bài tập minh họa:

Bài tập 1: Nối từng ô ở cột bên trái với ô ở cột bên phải để tạo thành câu văn nói lên đặc đặc điểm các bộ phận của cây đa

Chót vót giữa trời xanh Nh- một toà nhà cổ kính

Bài tập 2: Nối từ trong ô ở cột A với ô thích hợp ở cột B cho phù hợp với nội dung các đoạn

A B Đoạn 1

Đoạn 2 Đoạn 3

Những nét đặc sắc của hoa sầu riêng H-ơng vị đặc biệt của quả sầu riêng Dáng vẻ kì lạ của cây sầu riêng (“Sầu riêng” - Tiếng Việt 4, Tập 2)

Bài tập 3: Nối từng nội dung ở cột A t-ơng ứng với cột B cho thích hợp:

(“Phân xử tài tình” - Tiếng Việt 5, Tập 2)

Bài tập 4: Nối từng từ ở bên trái với nghĩa của nó ở bên phải

Huy hoàng có vẻ trang nghiêm gợi lên sự tôn kính

Chạm khắc có vẻ đẹp rực rỡ, chói lọi

Uy nghi thời rất xa x-a

Cổ đại tạo nên các đ-ờng nét, hình khối trên bề mặt vật

rắn bằng các công cụ nh- dao nhọn, đục…

Ki lô mét (đơn vị đo chiều dài)

(“Anh hùng biển cả” - Tiếng Việt 1, tập 2)

Bài tập 6: Nối từ ở bên trái với lời giải nghĩa ở bên phải cho phù hợp

Mong manh (đất) nghèo chất dinh d-ỡng

Bạc màu vật có đầu nhọn dùng để bẫy hoặc để làm vật câu Chông không đủ sức chịu đựng

(“Tre Việt Nam” - Tiếng Việt 4, tập 1)

2.2.1.4 Bài tập lựa chọn điền thế:

Loại bài tập này để học sinh thực hiện đ-ợc tr-ớc đó học sinh phải đọc trơn toàn bài, nhớ và hiểu đ-ợc phần nào nội dung bài, những từ ngữ khó hay nội dung của đoạn Bằng cách điền vào chỗ trống giúp học sinh rèn luyện kỹ năng đọc (đọc hiểu), ngay cả các kỹ năng khác nh- kỹ năng nghe, viết

*Bài tập minh hoạ :

Bài tập 1: Điền từ ngữ tả đôi tay của mẹ Bình vào chỗ trống

Bình yêu lắm đôi bàn tay của mẹ, đôi bàn tay……… , các ngón

tay gầy gầy, ………

(“Bàn tay mẹ” - Tiếng Việt 1, tập 2)

Bài tập 2: Tìm một từ để thay cho mỗi từ gạch d-ới trong bài mà không làm cho nghĩa của câu thay đổi

Quạ liền nghĩ ra một kế Nó lấy mỏ gắp từng hòn sỏi bỏ vào lọ N-ớc

“dần dần“ dâng lên

- Từ thay cho kế là: ………

- Từ thay cho dần dần là: ………

(“Con quạ thông minh” - Tiếng Việt 1, tập 2)

Bài tập 3: Điền vào chỗ trống ý kiến của em:

- Mỗi chiếc đũa ngầm so sánh với: ………