Chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ một làng nông nghiệp sang dịch vụ du lịch ở cửa lò từ 1994 2007

Đó là bài toán dễ nhận thấy qua hoạt động kinh doanh này.Bên cạnh đó, qua khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên và cơ sở vật chất phục vụ du lịch hàng năm, sự xuống cấp của các công

Bộ giáo dục và đào tạo Tr-ờng Đại học Vinh

- -

Bùi thị thuý châu

Quan hệ Trung Quốc - châu phi

Bộ giáo dục và đào tạo

Tr-ờng Đại học Vinh

- -

Bùi thị thuý châu

Quan hệ Trung Quốc - châu phi

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ một làng nông

nghiệp sang dịch vụ du lịch ở cửa lò (1994-2007)

Chuyên ngành: lịch sử việt nam

Không cam chịu đói nghèo, Đảng đã khai sáng cho ng-ời dân một h-ớng đi riêng, chuyển sang làm dịch vụ du lịch Từ đó đến nay (1994-2007).những ng-ời nông dân thị xã bắt đầu xa dần ruộng đồng ,trực tiếp chuyển sang làm du lịch và họ nghiễm nhiên trở thành ng-ời kinh doanh Hai lĩnh vực hoàn toàn trái ng-ợc nhau cùng xuất phát từ một con ng-ời

Nếu nh- tr-ớc đây, những ng-ời nông dân ấy chỉ biết "lấy đất đai làm phòng thí nghiệm,trao đổi với tự nhiên nhiều hơn là trao đổi cới con ng-ời'',thì giờ

đây công việc mới đòi hỏi đối t-ợng kinh doanh của họ lại chính là con ng-ời Hơn thế , lại là những con ng-ời có đời sống vật chất, tinh thần dồi dào và phong phú Bởi vậy, để ứng xử với con ng-ời bằng nghệ thuật kinh doanh du lịch quả là điều không dễ,không phải ai cũng có thể làm đ-ợc

Do đó, trong qúa trình hoạt động du lịch , mặc dù chính quyền địa ph-ơng đã dày công trong việc gắn mục tiêu phát triển kinh tế với xã hội hóa du lịch Nh-ng t- t-ởng tiểu nông làng xã vẫn đeo đẳng bám theo nghề mới , chuyển thành hiện t-ợng kinh doanh theo lối" chụp giật , chèo kéo khách hàng, ép giá'' Gây phiền hà cho khách du lịch Hiện t-ợng này đã ảnh h-ởng không nhỏ đến văn minh đô thị nói chung

Xét cho cùng,con ng-ời phải đ-ợc tự quyết định và lựa chọn nghề nghiệp hợp với khả năng của mình thì sẽ phát huy hiệu quả kinh tế và có sự sáng tạo trong lao

động Song ở Cửa lò điều này không thuận theo quy luật thông th-ờng ấy, mà là ng-ợc lại Nghĩa là khi hoạt động du lịch hình thành ở Cửa lò, cũng là lúc con ng-ời trực tiếp chuyển từ môi tr-ờng lao động nông thôn, từ thói quen của ng-ời dân làng chài sang làm dịch vụ du lịch mà ch-a trải qua bất kỳ một khóa học tập hay chuẩn bị nào đó Do vậy trong quá trình thực hiện làm sao không tránh khỏi những ngỡ ngàng và thiếu sót

V-ợt qua những khó khăn chồng chất ấy, b-ớc đầu Cửa lò đã thành công trong hoạt động du lịch

Đi lên từ một làng nông nghiệp , làng chài, dân trí thấp, nay Cửa lò đã

đ-ợc công nghiệp hóa và trở thành điểm đến quan trọng của du lịch nghỉ d-ỡng và tắm biển

Đến với Cửa lò giờ đã thuận tiện , giao thông, liên lạc đều thông suốt

Đ-ờng phố đã nở hoa, ng-ời dân khoan thai b-ớc đi trên đ-ờng phố nhẹ tênh, sạch bóng nh- g-ơng.Thị xã đã có công viên, quảng tr-ờng, sân vận động.vào mùa du lịch luôn đầy ắp tiếng c-ời Vẻ yên tĩnh của làng quê tr-ớc kia không còn nữa, phố biển đã hiện lên nguy nga trong ánh điện muôn màu rực sáng đêm đêm Thị xã đã

đổi thay,cuộc sống ng-ời dân ấm no hơn nhiều.Cơ sở vật chất của thị xã đã khang trang, mang dáng dấp của một đô thị du lịch hiện đại Văn hóa- giáo dục ,y tế tất cả

đều có sự khởi sắc đáng ghi nhận Đến với Cửa lò lúc này ta có cảm giác thời gian, không gian nh- co lại , không khí vội vã hơn, con ng-ời " chào nhau không kịp nhớ mặt'' Từng nụ c-ời rạng rỡ - một trạng thái tinh thần mới lạ của ng-ời dân

đang trở thành biểu t-ợng hấp dẫn của ngành du lịch C-ả lò

Song thật đáng tiếc, cảnh sầm uất ấy chỉ ào ạt đến với Cửa lò trong 3 tháng hè ( tháng5,6, và tháng 7) , ngần ấy thời gian thôi, Cửa lò có thể khai thác đ-ợc tiềm năng du lịch, đúng nghĩa biển nuôi bờ Biển đ-ợc ví nh- " bà chúa kho'', Sẵn sàng trải rộng tấm lòng nhân ái để nâng đỡ ng-ời dân làng chài tr-ớc những cuộc m-u sinh mới để họ trở thành ng-ời dân đô thị Năm nào thời tiết xấu, năm đó coi nh- thua lỗ.Sự chuẩn bị dày công để hy vọng vô cùng vào thành quả du lịch., nh-ng kết quả lại hoàn toàn phụ thuộc vào tự nhiên và th-ờng không ổn định Địa thế biển ,đảo ở Cửa lò đúng là " rừng vàng biển bạc'', nh-ng làm sao để biến nó thành hiệu quả kinh tế lâu bền và ổn định để phục vụ xã hội và dân sinh là điều hãy còn trăn trở với Đảng , với nhân dân thị xã

Nếu Cửa lò đ-ợc đầu t- và khai thác đúng tầm, làm chủ đ-ợc môi tr-ờng thiên nhiên, quản lý tốt về mặt xã hội ,chắc chắn hoạt động du lịch sẽ đem lại nhiều giá trị to lớn và thành công hơn nữa

Với quyết định coi du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn ở Cửa lò , trong những năm qua,chính sách đầu t- cho ngành này đã đ-ợc thị xã chú trọng trên nhiều ph-ơng diện Hàng năm ,sau mỗi mùa du lịch, thị xã lại b-ớc vào thời kỳ xây dựng khẩn tr-ơng Nhiều công trình lớn đang đ-ợc tiếp tục đầu t- và khởi công xây dựng nhằm thu hút khách du lịch đông hơn, ở lại lâu hơn với Cửa lò Tiến tới

có thể xóa bỏ tình trạng du lịch một mùa nh- hiện nay Đây là chủ tr-ơng hoàn toàn dúng đắn ,sáng tạo ,khả quan và mang tầm vĩ mô của các cấp lãnh đạo Qua

tổng kết về công tác du lịch ở Cửa lò cho thấy còn có hiện t-ợng bất cập quá lớn giữa thu và chi ngân sách Tất nhiên là vậy, khi thị xã mới thành lập ,việc đầu t- nguồn vốn cho xây dựng hạ tầng cơ sở để tạo ra diện mạo đô thị mới ở Cửa lò

Điều này dẫn đến hiện t-ợng chi v-ợt quá thu.Sau thời gian này là giai đoạn gặt hái thành công của du lịch để bù đắp vào nguồn ngân sách đã bỏ ra Nh-ng đến nay vẫn ch-a giải quyết đ-ợc tình trạng cân bằng giữa chi và thu ngân sách có thể tính tốc độ phát triển và giá trị sản xuất du lịch bình quân trong thời gian qua so với giá trị đã đầu t- cho hoạt động này để có kết quả so sánh và có dợ toán khoa học

là đến thời gian nào sẽ thu lại dủ nguồn vốn đã đầu t- cho du lịch Nếu tiếp tục đầu t- nh- hiện nay thì khả năng thu hồi vốn sẽ là khi nào, sau bao nhiêu năm nữa Và

để có lãi thì phải mất thời gian bao lâu Đó là bài toán dễ nhận thấy qua hoạt động kinh doanh này.Bên cạnh đó, qua khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên và cơ

sở vật chất phục vụ du lịch hàng năm, sự xuống cấp của các công trình đòi hỏi phải đ-ợc chỉnh sửa th-ờng xuyên và cũng không ngừng phải bổ sung nguồn kinh phí để bảo d-ỡng Do đó kinh doanh du lịch cần nắm chắc luật cung -cầu và

dự toán này để đầu t- đúng h-ớng, đúng trọng điểm, khẳng định đ-ợc h-ớng phát triển của du lịch Cửa lò trong thời gian tới đảm bảo thành công , đem lại hiệu quả kinh tế ổn dịnh và bền vững hơn Ngoài ra, trong hoạt động du lịch Cửa lò vẫn còn bộc lộ nhiều bất cập khác : đầu t- cho dịch vụ l-u trú và dịch vụ ăn uống cũng ch-a t-ơng xứng.Trong khi Đầu t- cho dịch vụ l-u trú quá lớn, doanh thu lại ít hơn doanh thu từ dịch vụ ăn uống Thậm chí trong hệ thống kinh doanh l-u trú có tới 36,2% cơ sở kinh doanh thua lỗ Đây là những vấn đề đặt ra cho du lịch Cửa lò suy ngẫm

Cân đối đ-ợc thu và chi ngân sách, tổ chức lại các hoạt động l-u trú và ăn uống hợp lý trong dịch vụ du lịch ,phân bố lại lao động theo thời gian ,theo ngành kinh tế có hiệu quả Đây là những đòi hỏi khách quan và khoa học ở C-ả lò Nếu giải quyết tốt những vấn đề này chúng ta có quyền hy vọng , an tâm và tin t-ởng

để đầu t- lớn cho du lịch Cửa lò thành công Nếu vậy, Cửa lò hoàn toàn có thể trở thành dô thị du lịch hiện đại , đủ điều kiện để b-ớc vào thời kỳ hội nhập

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Đầu thế kỷ XX, ở Việt Nam nhiều nơi loại hình dịch vụ du lịch đã phát triển và hiện nay đang trở thành xu h-ớng phổ biến Riêng với Cửa Lò nay đang ở giai đoạn đầu của sự hình thành và phát triển cùng với thời kỳ Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất n-ớc Đặc biệt, trong xu thế hội nhập, đời sống nhân dân đ-ợc nâng cao, nhu cầu du lịch nghỉ d-ỡng trở thành cần thiết Đảng ta quan tâm đến chiến l-ợc phát triển kinh tế, trong đó DVDL đ-ợc coi là ngành kinh tế mũi nhọn ở Cửa lò

1.2 Phát triển dịch vụ du lịch làm thay đổi bộ mặt của tỉnh nhà nói chung, của Cửa Lò nói riêng Có đ-ợc điều đó, bởi ngành dịch vụ du lịch dã đem lại nhiều giá trị kinh tế, văn hoá to lớn mà không phải bất cứ một quốc gia nào, một vùng lãnh thổ nào muốn là có đ-ợc Để phát triển ngành kinh tế đặc thù này, cần phải có

điều kiện tự nhiên phong phú, đa dạng, mang tính thẩm mỹ cao Địa hình ở Cửa Lò

là thế mạnh để có thể khai thác hiệu quả ngành kinh tế khó tính này

1.3 Cửa Lò có điều kiện tự nhiên phong phú, đa dạng ,có nhiều di tích lịch

sử nổi tiếng, những lễ hội dân gian làm say đắm lòng ng-ời.Giờ đây Cửa Lò đã,

đang và sẽ chuyển mình mạnh mẽ để trở thành một đô thị biển xanh – sạch - đẹp, nặng tình trong cả n-ớc và bạn bè bốn ph-ơng

1.4 Phát triển DVDL ở Cửa Lò trong những năm qua, với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ một làng nông nghiệp sang DVDL đúng h-ớng, đã góp phần xoá bỏ tính chất của nền kinh tế tiểu nông của làng xã vốn tồn tại lâu đời, dai dẳng, để đ-a ng-ời dân tiếp cận, làm quen với tác phong công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc Cửa Lò thực sự hội nhập vào nền kinh tế mở cửa của đất n-ớc và xu thế quốc tế

Có thể nói, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung là nền tảng, là cơ

sở tồn tại cho một đất n-ớc theo nghĩa rộng, cho Cửa Lò nói riêng

Với ý nghĩa khoa học và thực tiễn nêu trên, chúng tôi quyết định chọn vấn đề

“ Chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ một làng nông nghiệp sang dịch vụ du lịch ở Cửa Lò từ 1994 đến 2007” làm đề tài Luận văn tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Thị xã Cửa Lò thành lập năm 1994 cho đến nay (2007) mới hơn 10 năm, nh-ng đây là thị xã ra đời trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất n-ớc (CNH- HĐH), thời kỳ hội nhập.Cho nên nghiên cứu vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang DVDL ở Cửa Lò là vấn đề hết sức mới Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế

ấy ở Cửa Lò trong tình hình hiện nay là vấn đề hệ trọng đã đ-ợc Đảng, Nhà n-ớc thực sự quan tâm Song đến nay vẫn ch-a có một công trình khoa học nào nghiên cứu hoàn chỉnh về lĩnh vực này ở Cửa Lò

Vì tầm quan trọng, giá trị thực tiễn của DVDL và sự cần thiết trong sự quảng bá cho ngành kinh tế đặc thù này, nên đã có những hội thảo cấp quốc gia, những công trình nghiên cứu ở góc độ nào đó đã đ-ợc công bố theo 3 nhóm chính nh- sau:

1 Nhóm các báo cáo tổng kết hoạt động DVDL qua các năm, những đề án phát triển DL, xây dựng các làng nghề truyền thống do UBND, Thị uỷ Cửa Lò công

bố

2 Nhóm những tài liệu nghiên cứu về điều kiện tự nhiên, tiềm năng du lịch, truyền thống lịch sử văn hoá của Cửa Lò Chủ yếu là nhóm bài viết của các tác giả tham gia hội thảo khoa học để phát triển bền vững du lịch Cửa Lò

3 Nhóm các văn bản, Nghị định thành lập và định h-ớng phát triển Thị xã

du lịch qua các thời kỳ Chủ yếu là những công bố mang tính chất định h-ớng về sự phát triển kinh tế, về sự quảng bá cho du lịch ở Cửa Lò Còn việc nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế dịch vụ du lịch nh- một công trình khoa học hầu nh- ch-a có

Với nguồn t- liệu phong phú đã tập hợp đ-ợc, chúng tôi hy vọng có thể dựng lại một bức tranh sinh động về bộ mặt đô thị ở Cửa Lò trong quá trình chuyển dịch

từ nông thôn sang đô thị mới

3 Mục đích, đối t-ợng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích

Luận văn nhằm đ-a ra những cơ sở khoa học về sự cần thiết phải CDCCKT từ thuần nông sang DLDV vùng Cửa Lò

Hệ thống hoá các nguồn t- liệu, b-ớc đầu xây dựng, đánh giá thực trạng CDCCKT- DVDL Cửa Lò (1994 - 2007) để thấy tác dụng của việc chuyển dịch CCKT đến đời sống văn hoá - xã hội ở Cửa Lò là đúng h-ớng, đáp ứng xu thế phát triển của đất n-ớc

Từ đó rút ra những nhận xét khách quan, bài học kinh nghiệm về những bất cập còn tồn tại ở Cửa Lò Đ-a ra những đề xuất, những giải pháp để công cuộc CDCCKT đạt kết quả cao và phù hợp với tiềm năng thực có ở Cửa Lò

3.2 Đối t-ợng nghiên cứu

Quá trình CDCCKT từ nông nghiệp sang DVDL ở Cửa Lò (1994- 2007) trong đó chú trọng vào chuyển dịch cơ cấu ngành và cơ cấu thành phần Mối t-ơng quan của chúng trong quá trình vận động và phát triển Song để làm nổi bật vấn đề này chúng tôi cũng đề cập đến một số nét về lịch sử truyền thống văn hoá của Cửa

Lò tr-ớc năm 1994, để thấy rõ yêu cầu và quyết định CDCCKT sang DVDL là tất yếu khách quan, hợp quy luật

ở Cửa Lò mới đ-ợc công bố d-ới hình thức là quảng bá cho du lịch Vì vậy, nguồn

sử liệu rất hạn chế Tuy nhiên, chúng tôi đã rất cố gắng để tiếp cận, góp nhặt các nguồn sử liệu, bao gồm:

Nhóm tài liệu về các văn kiện, chủ tr-ơng của ban chấp hành trung -ơng

Đảng, Tỉnh, Đảng bộ Thị xã Cửa Lò đề cập đến việc thành lập thị xã các quyết

định phê duyệt, đầu t- xây dựng Thị xã Cửa Lò thành đô thị du lịch (ĐTDL)

Nhóm các báo cáo tổng kết công tác DVDL của Thị xã qua các thời kỳ Nhóm các đề án quy hoạch xây dựng thị xã Cửa Lò

Các báo, tạp chí biển Việt Nam của Hội khoa học biển Việt Nam

Nhóm các bài viết của Hội thảo khoa học về Cửa Lò do UBND thị xã, Sở

du lịch, Sở văn hoá, khoa du lịch Tr-ờng Đại học KHXH Nhân văn Hà Nội công

cụ thể của lịch sử, xem xét, đánh giá, xử lý các nguồn t- liệu lịch sử một cách khoa học, mang tính hệ thống hoá, khái quát hoá

Luận văn đ-ợc trình bày dựa trên sự kết hợp của ph-ơng pháp lịch sử và ph-ơng pháp logic Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu chúng tôi còn sử dụng một

số ph-ơng pháp hỗ trợ khác nh- phân tích, so sánh, đối chiếu, điều tra, tổng hợp, tái hiện lịch sử để thực hiện mục đích nghiên cứu của luận văn

5 Đóng góp của luận văn

Luận văn nghiên cứu một cách có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ một làng thuần tuý nông nghiệp sang DVDL, qua đó thấy đ-ợc những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện chuyển dịch ở Cửa

Lò từ 1994- 2007

Luận văn phân tích, đánh giá khách quan điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh

tế – xã hội ảnh h-ởng đến việc CDCCKT từ nông nghiệp sang DVDL Từ đó, luận văn cố gắng phân tích những hạn chế và làm sáng tỏ thêm vấn đề CDCCKT – DVDL ở Cửa Lò là một tất yếu khách quan Vấn đề luận văn quan tâm nhiều hơn là CDCCKT - DVDL nằm ở cấp độ nào là hợp lý để phát huy hiệu quả bền vững, tránh tình trạng mất cân đối về cơ cấu ngành, cơ cấu thành phần trong quá trình chuyển dịch Để đạt đ-ợc sự phát triển bền vững trong chuyển dịch, luận văn có

những kiến nghị, những đề xuất mang tính chất khoa học để các cơ quan hữu quan quan tâm khảo cứu, góp phần xây dựng thành công đ-ờng lối CDCCKT ở Cửa

lò đạt hiệu qủa cao Hạn chế những rủi ro mà ngành kinh tế đặc thù này th-ờng gặp

Luận văn cố gắng phản ánh trung thành, khách quan những biến chuyển mạnh mẽ từ một làng nông nghiệp sang DVDL ở Cửa Lò thời kỳ CNH- HĐH đất n-ớc, thời kỳ hội nhập nhằm góp phần hoạch định chính sách đầu t- đúng h-ớng sát thực tiễn để đem lại thành công trong quá trình CDCCKT nhanh chóng đ-a Cửa

Cửa Lò cách thành phố Vinh 20km về phía Đông Bắc Phía Bắc và Tây giáp huyện Nghi Lộc, phía Nam giáp huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh); Phía Đông giáp biển Đông Sông Cấm và sông Lam, hai con sông lớn của miền Trung ôm chặt lấy Cửa lò, từ bao đời nay sông vẫn âm thầm chở nặng phù sa đổ ra biển Đông bồi

đắp cho vùng đất Cửa Lò ngày càng rộng mở để chào đón du khách bốn ph-ơng tấp nập về với Cửa Lò Đồng thời nó cũng nh- là vành đai để bảo vệ quốc phòng an ninh vững chắc cho vùng biển quê h-ơng luôn đ-ợc bình yên

Sông, biển Cửa Lò là quà tặng vô giá của thiên nhiên, là nguồn sữa mát lành của tạo hoá luôn âm thầm chở che cho những c- dân làng chài tr-ớc những mùa biển động Với 10,2 km chiều dài bờ biển, chiều rộng 2,3 - 4 km độ dốc thoai thoải, cát trắng nh- bông luôn chập chờn trong sóng biển xanh, Cửa Lò từ lâu đã lọt vào tầm ngắm du lịch nghỉ d-ỡng của ng-ời Pháp

Mây trời – sông n-ớc – biển - đảo bao la, bến cảng hài hoà gắn kết với nhau tạo nên một không gian đa dạng, một cảnh quan sơn thuỷ hữu tình ở Cửa lò.Cửa lò đ-ợc bao bọc bổi những dãy núi đủ các loại hình dáng khác nhau: núi Voi, núi Rồng, núi G-ơm, núi Trống, núi Mão, núi Cờ lại thêm đảo đá Lan Châu nh- là cầu nối đất liền với biển cả tạo nên hình thế Cửa Lò thêm oai phong và sinh

động

Cách bờ biển Cửa Lò 5 km đ-ờng biển, đảo song Ng- gồm hai hòn lớn nhỏ.Hòn lớn cao 133m ở độ sâu 12m, hòn nhỏ hơn có độ cao 88m nằm chắn sóng ngoài khơi.Xa hơn chút nữa cách khoảng 18 km từ bờ biển Cửa Lò ra biển có đảo Mắt sừng sững giữa biển đông, nằm giữa kinh tuyến Đông 106° , dài 1,5 km, cao

218 m, độ sâu 24m “ Đảo Mắt” phải chăng là đôi mắt ngọc của biển khơi luôn nằm trong tâm thức và mơ -ớc của ng-ời dân Cửa Lò ngàn năm không nỡ ngủ để canh giữ cho vùng trời, vùng biển quê h-ơng luôn đ-ợc bình yên tr-ớc những cơn sóng dữ, tr-ớc những mùa biển động

Cửa Lò với núi thoải, sông dài ,biển rộng bao la, đảo đã nhấp nhô chìm nổi xen lẫn những con sóng đại d-ơngvỗ vào vách đá, tạo nên một Cửa Lò âm vang hùng vĩ và kiêu sa đã từng làm say đắm tâm hồn của bao thi nhân mặc khách Ngay

đến cả Vua Lê Thánh Tông và Vua Bảo Đại cũng phải khắc những dấu ấn khó quên vào lịch sử Cửa Lò

Cửa Lò trở thành một vị trí chiến l-ợc quan trọng cả về kinh tế lẫn quốc phòng an ninh của tỉnh nhà

Biển Cửa Lò không chỉ có cát, địa hình nơi đây t-ơng đối đa dạng, sinh

động đ-ợc cấu tạo thấp dần ra biển với đủ loại hình : núi non - biển, đảo, đồng bằng, cồn cát, sông ngòi, hồ đập Theo các nhà khảo cổ học cho thấy đây là vùng

đất cổ ven biển đ-ợc cấu tạo từ xa x-a Căn cứ vào các hoá thạch tìm đ-ợc tại các

đồi cát có thể khẳng định mỗi giồng cát đánh dấu một giai đoạn biển lùi, quá trình này bắt đầu từ cuối kỳ đệ tứ [ 17, 4]

Các đồi cát đều đ-ợc phân cách nhau bởi các vùng ao trũng, hồ đập kéo dài Nh- vậy có thể nói đó là một sự cổ kính, tính xa x-a vủa vùng đất Cửa Lò cứ bắt

đầu giảm dần độ cao tính từ đ-ờng quốc lộ 1 hiện nay ra đến bờ biển Mặt khác sự bồi đắp sau này (thời cận đại) của vùng Cửa Lò đ-ợc căn cứ vào gia phả của các dòng họ lớn trong vùng: họ Nguyễn ở Th-ợng Xá (Cửa Lò - Nghi Lộc) cho ta biết

từ thế kỷ XIV biển Cửa Lò còn lùi sâu vào phía trong cách bờ biển ngày nay khoảng 2 km về phía Tây Cửa Lò ngày nay là kết quả của hiện t-ợng biển lùi, của quá trình bồi đắp phù sa của các con sông trong vùng tạo nên (Hippolyte le Breton -

le vieux An - Tĩnh, trung tâm tr-ờng Viễn Đông bác cổ ở Việt Nam tái bản, Hà Nội trang 216, 218) [17; 5]

Vòng cung biển Cửa Lò nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, m-a nhiều nắng lắm độ ẩm cao Đây là vùng mang khí hậu đại d-ơng nên th-ờng đ-ợc

đón nhận ba luồng gió: gió mùa đông Bắc, gió mùa Tây Nam (gió Lào) và gió

Đông Nam Khí hậu ở Cửa Lò phân bổ theo mùa rõ rệt Mùa nóng nhất từ tháng 5 - tháng 8 (mùa hè), nhiệt độ trung bình tháng cao nhất vào tháng 6 ,7 luôn trên 37,4oC và thấp nhất là 12,6oC Độ ẩm không khí lớn nhất 99% (tháng 02), thấp nhất 43% (tháng 7) L-ợng m-a trung bình là 2069 [27; 1]

Mùa nắng, l-ợng m-a ít nên không đủ n-ớc để kết dính độ keo của đất Đất khô tới mức bong ra thành cát ở vào thời điểm này ng-ời nông dân Cửa Lò phải tranh c-ớp thời gian khí hậu của thiên nhiên để trồng các loại hoa màu ngắn ngày, tính chịu hạn cao nh- khoai lang, vừng, lạc, đỗ Những loại l-ơng thực phụ này trở thành l-ơng thực chính của ng-ời dân trong vùng Có khi nắng cháy cả đồng, mùa màng thất bát ng-ời dân lại phải dồn sức ra biển đông trông chờ từng mẻ l-ới, theo con n-ớc đầy vơi, theo kinh nghiệm bao đời của tổ tiên để lại.Hạt lúa, củ khoai, con cá, con tôm gặt hái đ-ợc là nhờ ở sự nhẫn nại, chịu th-ơng, chịu khó vật lộn với thiên nhiên mà có, chứ không phải bằng KHKT nh- ngày nay Mùa m-a tập trung vào giữa tháng 9 đến tháng 11, l-ợng m-a trung bình vào mùa này khoảng 1942mm Mùa đông từ tháng 11 đến tháng 3 với nhiềt độ trung bình 12C vào tháng

giêng, tháng 2 có khi xuống d-ới 10oC Một đặc điểm của khí hậu Cửa Lò là

“chế độ nhật triều không đều với biên độ triều từ 2,90m - 3,20m, trong tr-ờng hợp xấu nhất khi bão trùng với triều c-ờng, với độ cao n-ớc dâng và đỉnh triều đạt giá trị cực đại (3,85m và 3,20m) kèm theo sóng bão (3m) thì ven biển Cửa Lò sẽ chịu những trận sóng cao ngang toà nhà 3 tầng (10,5m) trong ít nhất nửa giờ liền Tiếp theo là những đợt sóng cao ngang toà nhà 2 tầng (8m) trong vòng 2h30’ n-ớc Các giá trị độ cao này tính từ điểm thấp nhất của mực n-ớc biển trong ngày Vấn đề đặt

ra không phải là thảm họa này có thể xẩy ra hay không, mà là xẩy ra thời điểm nào

mà thôi” [10, 48]

Điều này cho thấy khí hậu có ảnh h-ởng rất lớn đến chiến l-ợc phát triển kinh tế DVDL ở Cửa Lò.Vấn đề khoa học đặt ra là qua đặc điểm khí hậu ở Cửa Lò cần dự báo tính an toàn tuyệt đối cho các công trình xây dựng liên quan đến khai thác dịch vụ du lịch ở Cửa Lò Quan trọng hơn là đến sự sinh tồn của con ng-ời l-u trú trên vùng đất đầy tiềm năng du lịch nh-ng cũng đầy thách thức này Ngoài ra, vấn đề ảnh h-ởng đến tình trạng du lịch một mùa ở Cửa lò cần tính đến yếu tố thời tiết để khắc phục những khả năng này

Nghiên cứu cấu tạo địa chất ở Cửa lò còn cho thấy phần lớn là đất cát.Mỗi khi m-a xuống là các lớp phù sa ít ỏi lại bị cuốn trôi xuống các hồ đầm, để lại vùng

đất khô cằn Năng suất cây trồng thấp Đến mùa thu hoạch lại th-ờng hay bị ngập lụt D-ới thời thống trị của Pháp để khai thác tốt quỹ đất này, ng-ời Pháp đã du nhập vào Việt Nam một số loại cây trồng: giống lúa Thái Lan (Xiêm), các loại mía Inđônêxia, ấn Độ, giồng cam quýt của Bắc Phi Địa Trung hải, giống khoai tây của ng-ời Pháp (trồng chủ yếu ở đồng bằng Bắc bộ và Trung kỳ) song chúng đều không thích nghi với khí hậu và thổ nh-ỡng của Cửa Lò.Đièu kiện tự nhiên ( ĐKKTN ) ở Cửa lò còn đ-ợc phản ánh qua sự thống kê :

“ Chỉ từ tháng 9/1956 cả tỉnh Nghệ An bị lũ lụt lớn riêng Nghi Lộc (trong đó

có Cửa Lò) có tới 28/40 xã bị ngập lụt, 1245 ngôi nhà bị đổ nát, 70 thuyền đánh cá

bị h- hỏng nặng, 9 thuyền bị mất tích Nghi Hải (Cửa Lò) có 10 nhà bị n-ớc cuốn trôi” [20, 47]

“Tháng 10/1989 chỉ trong 10 ngày có tới 3 cơn bão (số 7, 8, 9) gây thiệt hại nặng nề cho vùng Cửa Lò, Cửa Hội với con số là 313 hộ bị cuốn trôi toàn bộ nhà cửa, tài sản ra biển Đông” [20; 91] thực tế phũ phàng này phải chăng cũng là một vấn đề đặt ra cho Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Cửa Lò thức tỉnh để nghĩ đến một h-ớng đi mới, cách làm ăn mới để đoạn tuyệt đ-ợc với dây trói vô hình bao đời

nay đã trói buộc ng-ời dân với đói nghèo, khổ cực bằng những mảnh ruộng nhỏ bé, cằn khô Đó chính là dựa vào tiềm năng biển để chuyển đổi CCKT sang DVDL, lấy thế mạnh của vùng biển kết hợp với sức mạnh của cộng đồng, của khoa học kỹ thuật để chế ngự thiên nhiên, bắt biển cả bao la phải phục vụ lợi ích của con ng-ời cả về vật chất lẫn tinh thần Đó là mục đích của sự chuyển đổi CCKT sang DLDV mà Đảng ta quan tâm Bên cạnh những khó khăn từ tính chất hai mặt của khí hậu, địa hình, địa chất ở Cửa Lò, mặt thuận lợi của những yếu tố trên vẫn là cơ bản để phát triển các loại hình kinh tế, đặc biệt là DLDV ở Cửa Lò

Trong cuộc sống hiện đại khi mà con ng-ời phải chịu nhiều áp lực do công việc tạo nên, thì việc xây dựng Cửa lò thành ĐTDL biển là điều cần thiết Theo kết quả của nhiều nhà nghiên cứu và của chính nhiều khách du lịch thì Cửa Lò đ-ợc xem là một trong những vùng biển du lịch đẹp nhất của Việt Nam Đây là lợi thế lớn để Cửa Lò khai thác tốt ngành kinh tế DVDL biển, sánh với các khu du lịch biển nổi tiếng trong n-ớc và khu vực Cửa Lò thực sự có vị trí quan trọng cả về kinh

tế lẫn quốc phòng an ninh của tỉnh nhà

1.2 Địa lý hành chính và dân c-

Thời thuộc Pháp n-ớc ta bị chia làm 3 kỳ: Trung kỳ là xứ “ bảo hộ” Nghi Lộc, (có vùng Cửa Lò ngày nay) thuộc xứ Trung kỳ, đứng đầu Trung kỳ là viên khâm sứ RESDENT FUPERIEUR Nghi Lộc x-a kia có 5 tổng Vùng Cửa Lò ngày nay nằm giữa tổng Th-ợng Xá với các làng Tân Lộc, Vạn Lộc (Nghi Tân), Yên L-ơng, Mai Bảng, Mai Lĩnh, Yên Trạch (Nghi Thuỷ), Thu Lũng (Nghi Thu) Văn Trung, Đông quan, Kim ổ, Thiên Lộc (Nghi H-ơng) và một phần tổng Đặng Xá (Làng Song Lộc) nay là Nghi Hoà, Nghi Hải [20; 11]

Cách mạng tháng Tám thành công, cấp tổng bị bãi bỏ, Chính phủ quyết định thay các đơn vị hành chính từ cấp phủ, thành, huyện

Tháng 2/1946 vùng Cửa Lò ngày nay nằm trong các xã Long Châu, Hiếu Hạp, Thuận Hợp, Ng- Phong

Tháng 4/1947 vùng này nằm trong 2 xã Hợp Châu, Ng- Hải

Vào tháng 4/1954 xã Hợp Châu đ-ợc chia thành 5 xã: Nghi Tân, Nghi Thu, Nghi H-ơng, Nghi Khánh, Nghi Thạch

Xã Ng- Hải đ-ợc chia thành 4 xã: Nghi Hải, Nghi Hoà, Nghi Phong, Nghi Xuân

Tháng 9/1955 xã Nghi Thuỷ đ-ợc thành lập (từ một phần của 2 xã Nghi Tân, Nghi Thu)

Năm 1986 khi thế giới có nhiều biến động, để phù hợp xu thế thời đại

Đảng ta quyết định đ-a đất n-ớc b-ớc vào thời kỳ đổi mới Ngày 4/4/1986 Hội

đồng Bộ tr-ởng ra quyết định số 37/HĐBT thành lập thị trấn Cửa Lò (Thị trấn cảng

và du lịch) gồm diện tích 2 xã Nghi Tân và Nghi Thuỷ cùng 82 ha diện tích đất tự nhiên của xã Nghi Thu, 15 ha diện tích tự nhiên của xã Nghi Hợp

Ngày 29/8/1994 Chính phủ ra Nghị định 113/CP về việc thành lập Thị xã Cửa Lò trên cơ sở hợp nhất thị trấn Cửa Lò đ-ợc thành lập năm 1986 và các xã Nghi Thu, Nghi H-ơng, Nghi Hải, Nghi Hoà; với 50 ha diện tích tự nhiên và, 2991 nhân khẩu của Nghi Quang (Nghi Lộc) Theo nghị định 113CP Cửa Lò có 37712 nhân khẩu (nay là 5 vạn dân) ,2329 ha diện tích tự nhiên gồm 7 ph-ờng xã nh- ngày nay [20; 181, 182] (Xem phụ lục 2)

Có thể thấy điều kiện tự nhiên ở Cửa lò bao gồm vị trí địa lý, địa hình, khí hậu ở đây cho thấy những yếu tố này ảnh h-ởng rất lớn đến tình hình phân bổ, đặc

điểm dân c- và các hoạt động DVDl ở Cửa Lò

Diện tích Cửa Lò rộng khoảng 26,68 km2 với vùng bờ biển dài 12km và khoảng 8,5km là bãi biển cát mịn đẹp Với hai đảo lớn: đảo Ng- cách đất liền khoảng 5 km, đó còn là nơi c- trú của các quần thể thực vật và động vật hoang dã nh- khỉ và dê Đảo Mắt cách đất liền khoảng 18 km và cũng giống nh- Đảo Ng- ở

đây còn có một trạm quân đội luôn canh giữ Đảo không kể ngày đêm để bảo vệ cho vùng trời, vùng biển Cửa Lò mãi bình yên

Lịch sử Cửa Lò là một phần quan trọng của lịch sử Nghệ An từ tr-ớc đến nay vì thế con ng-ời ở đây cũng mang những đặc tính của ng-ời Xứ Nghệ Ngoài ra do

ảnh h-ởng của điều kiện tự nhiên, lịch sử địa ph-ơng vùng đất này đã hun đúc nên con ng-ời Xứ Nghệ với những đức tính điển hình đã đ-ợc ghi lại trong “ Nghệ An ký” của Bùi D-ơng Lịch: “ Đất xấu, dân nghèo, thua xa tứ trần, nh-ng phong tục sở

dĩ thuần hậu vì thế Do đất xấu, dân nghèo nên chịu khổ, nhẫn nại, cần cù, kiệm -ớc, đã quen nề nếp Kẻ sĩ không chuộng hoa phấn, yên cảnh bần hàn” Đất xấu tới mức "gạo ăn cứng nh- sỏi đá" [18, 223] X-a là vậy, nay Cửa Lò đất cằn cũng đã

nở hoa điểm tô cho một làng quê đang đổi mới để xứng đáng với tên gọi là Thị xã

du lịch Đó là nhờ bàn tay và khối óc năng động của nhân dân thị xã

Đây là vùng đất đ-ợc tạo bởi hiện t-ợng biển lùi, ch-a phải là vùng đất cổ x-a Vì thế dân c- sinh sống trên địa bàn chủ yếu là từ nơi khác di c- đến “ Cửa Lò” đ-ợc giải thích theo ngôn ngữ học có nghĩa là ng-ời dân vùng này đã nói theo ngôn ngữ Malayô - Pôlynêdiêng - nguồn gốc Mã Lai (theo Bình Nguyên Lộc,

nguồn gốc Mã lai của dân tộc Việt, Bách bộ xuất bản, Sài Gòn 1971, tr 530

- 531 Sđd [17;6] Đó là những cơ sở để nói rằng ng-ời dân ở Cửa Lò có nguồn gốc

từ nhiều nguồn khác nhau Tuy nhiên cũng có những dòng họ đã sớm có mặt ở đây Theo gia phả của một số dòng họ chép tay để lại: “ Làng Vạn Lộc đ-ợc hình thành vào năm 1493 với cái tên ban đầu là xã Hải Ngung - Ng-ời có công lớn trong việc khai phá đất đai, lập xã mới Đó là Thái uý Nguyễn S- Hồi (con trai cả của Thái s- c-ơng quốc công Nguyễn Xí) tại làng Vạn Lộc nay thuộc Nghi Tân” [30;13]

Việc ng-ời Pháp phát hiện ra tiềm năng du lịch của Cửa Lò từ năm 1907 càng chứng tỏ Cửa Lò có nhiều cơ hội để hoà nhập vào dòng chảy của ngành DVDL Tr-ớc mắt là việc nâng cao vị thế của du lịch Cửa Lò trở thành ngành kinh

tế trọng điểm của tỉnh Nghệ An Cửa Lò không chỉ là nơi nghỉ mát, tắm biển hay an d-ỡng sức khoẻ của du khách mà còn là mảnh đất lành giúp ng- dân làng chài có thêm công ăn việc làm khi công việc đánh bắt, chế biến hải sản tạm vãn Du khách

đến Cửa Lò sẽ đ-ợc th-ởng thức rất nhiều đặc sản từ biển: tuỳ theo từng mùa, từng loại thời tiết mà du khách sẽ đ-ợc phục vụ bằng những loài hải sản riêng ở Cửa Lò nghề cá, làm n-ớc mắm đã trở thành nghề truyền thống của ng-ời dân miền biển Tr-ớc đây khi ch-a thành lập thị xã, với nền kinh tế tự cung tự cấp thì ng-ời dân sống trong vùng muốn sản xuất nông nghiệp hay đánh bắt hải sản thì phải dựa vào những kinh nghiệm đ-ợc truyền lại từ bao đời về thời tiết chứ ch-a ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất và đánh bắt hải sản Với 6 km đ-ờng biển ch-a đ-ợc khai thác bằng các ph-ơng tiện hiện đại nên biển Cửa Lò phong phú về chủng loại Nguồn hải sản lại dễ khai thác nên đã phục vụ đắc lực cho cho cuộc sống m-u sinh của ng-ời dân nơi đây Mực, tôm, cá, n-ớc mắm, mắm tôm ở Cửa Lò có một vị trí

đặc biệt trong lòng du khách Nguồn thuỷ hải sản phong phú, trữ l-ợng lớn trên

2000 loài hải sản trong đó có những loài cá có giá trị kinh tế cao Đ-ợc đánh giá là thuộc vào loại quý hiếm trên thế giới do giá trị dinh d-ỡng đặc biệt mà nó đem lại (cá thu, các trích, ốc h-ơng, …) và nhiều loại thuỷ sản quý hiếm khác Đây là những

đặc sản biển hấp dẫn khách du lịch, vì vậy đã tạo đ-ợc nguồn hàng phong phú hơn

để phục vụ nhân dân nh- hàng hải sản, thực phẩm t-ơi sống và chế biến từ hải sản Các sản phẩm còn đ-ợc tận dụng từ phế liệu nh- vỏ ốc, đồi mồi, khảm trai để chế tạo thành các đồ trang sức mỹ nghệ

Ngoài ra, ở Cửa Lò còn có các làng nghề thủ công khác: làm nón, đan chiếu, những sản phẩm này đã có sự đóng góp đáng kể cho sự phát triển kinh tế trên

địa bàn

Nh- vậy, có thể nói, điều kiện tự nhiên ở Cửa Lò có ảnh h-ởng rất lớn đến việc phát triển DVDL Nó là cơ sở quan trọng để Đảng bộ và chính quyền nhân dân thị xã thực hiện công cuộc chuyển đổi CCKT từ nông nghiệp sang DVDL Đây là một quyết định đúng h-ớng, đem lại sự thay đổi to lớn cho bộ mặt của Cửa Lò sớm trở thành một đô thị biển xanh - sạch - đẹp đ-ợc du khách gần xa biết đến

1.3 Vài nét về lịch sử làng nông nghiệp Cửa Lò tr-ớc năm 1994

Tr-ớc năm 1994, Cửa Lò đang thuộc địa phận của huyện Nghi Lộc quản lý,

đó chỉ là một làng quê nhỏ bé, nghèo nàn, xơ xác, xóm làng th-a thớt, sống thầm lặng ven biển miền Trung Dân số của vùng này (Thị xã ngày nay) có 37.712 nhân khẩu C- dân chính là các dòng họ lớn ở trong vùng : nh- họ Nguyễn ở Th-ợng Xá ( Cửa Lò – Nghi Lộc ) và họ Nguyễn ở Tiên Điền ( Nghi Xuân - Hà Tĩnh ) Là những c- dân nông nghiệp nh-ng quanh năm họ phải sống cảnh “ Gạo chợ n-ớc sông” Bởi vùng này đất nông nghiệp bạc màu pha cát không thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp (trồng lúa n-ớc) Lúa là cây l-ơng thực chính nh-ng lại trở thành cây l-ơng thực phụ của vùng và ng-ợc lại Thu nhập chính của ng-ời dân là từ cây l-ơng thực phụ: ngô, khoai, đậu, lạc.Có thể thấy sự phát triển kinh tế nông nghiệp ở Cửa lò giai đoạn này qua bảng số liệu sau:

Các loại cây trồng Số l-ợng(ha) Sản l-ợng tính (tấn)

Sản xuất chính trong vùng vẫn mang nặng tính chất nhỏ lẻ kiểu kinh tế

hộ gia đình Chính sách “ Khoán 10” cũng đã từng đ-ợc thực hiện ở Cửa Lò Với chính sách này thì ruộng đất đ-ợc chia thành từng mảnh nhỏ cho ng-ời dân sử dụng lâu dài Vì thế trên phần đất đ-ợc chia manh mún ấy, ai muốn làm gì cũng đ-ợc, tuỳ thích, không phụ thuộc lẫn nhau về sản xuất Cuộc sống của ng-ời dân trong làng mang nặng tính chất tự cung tự cấp Khoa học kỹ thuật ch-a đ-ợc áp dụng nhiều vào trong sản xuất năng suất lao động thấp, hầu hết ng-ời dân trong vùng đều thiếu ăn “ Số ng-ời phải đi xin ăn ngày càng đông” [20,46] Mặc dù đã thực hiện chính sách “ Khoán 10” song thực trạng kinh tế vẫn rất khó khăn Kinh tế Quốc doanh ngày càng sa sút nghiêm trọng 21/46 Hợp tác xã nông nghiệp, 14/32 HTX ng- nghiệp thua lỗ kéo dài Tình trạng tham ô thì gia tăng

Các lĩnh vực sản xuất khác trong làng nông nghiệp ở Cửa Lò cũng vậy Ng- nghiệp do thiếu ng- cụ, thuyền l-ới nhỏ bé, lạc hậu nên nghề cá chậm phát triển kể cả sau khi chuyển đổi cơ chế, 50% tổng số đơn vị làm ăn thua lỗ, công nợ chồng chất, buộc phải giải thể [20,94]

Nhìn chung, đặc điểm khí hậu không mấy thuận lợi và chi phối lớn đến sự phát triển kinh tế nông nghiệp của Cửa Lò Bởi vậy ng-ời dân trong vùng hầu nh- không tách biệt rạch ròi giữa sản xuất nông nghiệp và chài l-ới V-ợt lên những khó khăn ấy, dân c- trong vùng biết đùm bọc lẫn nhau, phát triển sản xuất cùng xây dựng làng xóm Hoàn cảnh đó đã tạo nên tính cách riêng biệt của những ng-ời dân vùng biển nơi đây: chịu th-ơng chịu khó, nhẫn nại đến mức cam chịu ngay cả những tổn th-ơng nặng nề do thiên nhiên gây ra ngoài sức chịu đựng của con ng-ời

Đã bao lần trong lịch sử, ng-ời dân nơi đây đã phải hứng chịu những trận bão tố, những cơn lũ quét kinh hoàng thay nhau ập đến c-ớp đi bao sinh mệnh đáng th-ơng D-ờng nh- không thể đếm nổi bao nhiêu ng-ời đàn ông đã bị biển cả cuốn trôi để lại bao ng-ời vợ, bao đứa trẻ hàng đêm chong đèn ngóng trông chồng, cha trở về trong muôn nỗi lo âu, tuyệt vọng Từ ngọn đèn, cây bút cho đàn con học hành, đến mớ rau, quả cà cho cuộc sống gia đình Tất cả đều trông chờ vào sự may rủi trong từng mẻ l-ới Thế nh-ng thiên nhiên thì vẫn vô tình đến mức tàn nhẫn tr-ớc cuộc m-u sinh đầy mồ hôi và n-ớc mắt của những ng-ời dân lam lũ nơi

đây.Tr-ớc cảnh ấy ta không khỏi băn khoăn và tự hỏi hay phải chăng con ng-ời ch-a biết quý trọng và bảo tồn các giá trị to lớn của biển cả

Đến Cửa Lò, hẳn nhiều ng-ời đã quen thuộc với câu ca: “ Đất Cửa Lò ch-a m-a đã nắng” Một điều kỳ lạ là ở Cửa Lò càng m-a đất cát càng mịn màng,

đi êm nh- lụa, n-ớc m-a làm cát sít lại mịn hơn d-ới từng b-ớc chân M-a và nắng t-ởng nh- chỉ là chuyện của đất trời nằm ngoài khả năng vận dụng của con ng-ời Vậy mà Cửa Lò, hiện t-ợng này trở thành mối quan tâm đặc biệt của con ng-ời, không chỉ với những ng-ời dân mà cả với những du khách đến đây vui chơi, mua sắm cũng phải lựa chiều của thời tiết để quyết định chuyến đi Trong cái nắng nh- thiêu, nh- đốt của miền Trung, biển Cửa Lò vẫn tấp nập kẻ đến ng-ời đi, hay thoả sức vẫy vùng trong sóng biển để dạo b-ớc trên bờ biển hồi hộp chờ đợi giây phút của bình minh ló rạng Về mùa hạ nhiệt độ ở đây th-ờng là 37,4oC Nắng lắm song Cửa Lò, nơi đón giá đại d-ơng, thì kiểu thời tiết này lại trở thành lý t-ởng để Cửa

Lò trở thành trung tâm nghỉ d-ỡng phục vụ sức khoẻ con ng-ời ở mọi lứa tuổi Bởi thế mà từ lâu Cửa Lò đã trở thành mục tiêu của ng-ời Pháp trong việc xây dựng nơi

đây trở thành khu vực nghỉ d-ỡng cho các quan Tây thống trị vào đầu thế kỷ XX

Đến với Cửa Lò lúc này nhìn vào cảnh chợ ta biết đ-ợc mức sống của ng-ời dân thật khốn khó Chợ quê hết sức đơn giản, họp theo phiên 2 ngày mới có một phiên, hàng hoá chủ yếu là sản phẩm nông nghiệp Mặt hàng chính là gạo, rau, than củi (chất đốt dùng để n-ớng cá) Thực phẩm chủ yếu là các loại cá nhỏ của c- dân làng chài Cá lớn th-ờng mang đi về vùng chợ đô thị Vinh, hầu nh- chỉ có mặt hàng thịt lợn là đ-ợc đong đo bằng kg Còn lại tất thảy đều đ-ợc mua bán bằng sự -ớc lệ của đôi mắt và sự cảm nhận nặng nhẹ từ đôi bàn tay xách lên đặt xuống của ng-ời mua, ng-ời bán Có khi gặp ng-ời quen thì vừa bán vừa biếu cũng rất vui vẻ thật

đúng với dáng vẻ chợ quê Ng-ời đi chợ đủ các lứa tuổi, trẻ em đến chợ rất đông để bán rau, củi, từng mớ cá, quả cà… Ch-a đến 10 giờ chợ đã vãn ng-ời Cả một vùng quê trải dài hơn 10 km nh-ng chỉ có 2 chợ nằm cách nhau khá xa, có những gia

đình mỗi tháng chỉ đến chợ một lần, cảnh chợ phản ánh rất rõ cuộc sống khốn khó của ng-ời dân vùng biển Vùng quê Cửa Lò lúc bấy giờ phải sống trong tăm tối, thiếu ánh sáng của công nghiệp hiện đại Tr-ờng học cấp 3 trong vùng cũng không

có, học sinh muốn đi học phải lên đến tận huyện Nghi Lộc cách đó 10 km mới có tr-ờng học Ph-ơng tiện đi lại không có, đ-ờng sá thô sơ, hay bị ngập lụt, trong hoàn cảnh đó học sinh thất học là đ-ơng nhiên Tr-ờng học phần lớn là xềnh xoàng, thiếu kiên cố Th-ờng sau mỗi mùa m-a bão hầu nh- học sinh phải học ngoài trời

Trong hoàn cảnh đó đại hội Đảng bộ Nghi Lộc lần thứ XXIII đã vạch ra mục tiêu phát triển kinh tế 5 năm (1991- 1995): “ Tập trung khai thác nguồn lực hiện có tạo ra sức chuyển biến căn bản trong mặt trận sản xuất nông nghhiệp, lâm nghiệp, ng- nghiệp Bằng việc bố trí thích hợp cơ cấu mùa vụ, cây trồng, vật nuôi

và ứng dụng có chọn lọc khoa học kỹ thuật vào quá trình sản xuất chế biến nông sản, nhằm tạo đ-ợc khối l-ợng hàng hoá lớn đáp ứng nhu cầu thiết yếu về đời sống vật chất của 24 vạn dân, tiến tới có tích lũy để tái sản xuất và xây dựng các công trình phúc lợi phục vụ cho sự nghiệp giáo dục, y tế, văn hoá phát triển lên mức độ cao hơn [20, 96]

Tr-ớc khi trở thành thị xã trẻ trung và xinh đẹp, sầm uất nh- ngày nay, Cửa

Lò là vậy đấy Một làng quê thuần tuý nông nghiệp, ng-ời dân chỉ biết “ đầu trần chân đất” ; “ ăn sóng nói gió” , sớm tối lẳng lặng đi về bên cái cuốc, cái cày gắn liền với thân phận của họ trong dòng đời xuôi ng-ợc Khi đã là chủ nhân của một thị xã huy hoàng có lẽ họ vẫn còn tự hỏi vì sao họ có đ-ợc nh- hôm nay, bởi sự đổi thay nhanh chóng quá Để xứng đáng và trở thành c- dân của một đô thị du lịch, Đảng

và nhân dân Thị xã Cửa Lò càng phải gắng sức đồng tâm hiệp lực để thực hiện công cuộc chuyển đổi kinh tế đạt hiệu quả

Từ một vùng quê nhỏ nghèo nàn, xơ xác, xóm làng heo hút nh- bao làng quê khác bám ven bờ biển Đông Nay Cửa Lò đã đ-ợc tổ chức du lịch thế giới (WTO) công nhận rằng: “ Đó là nơi thích hợp cho du lịch văn hoá và du lịch phiêu l-u, cũng nh- du lịch sở thích đặc biệt về lâu dài, Cửa Lò có thể là một trong những điểm du lịch thu hút đông khách đến thăm nhất ở Việt Nam ''[17,7]

Thiên nhiên đã -u đãi cho vùng biển Cửa Lò có điều kiện sinh thái lý t-ởng, bãi cát dài mịn óng, thoai thoải tiến ra biển Đông, rồi cùng hoà quyện với sóng đại d-ơng nh- có ý bao bọc, chở che cho c- dân vùng sông n-ớc Cửa Lò - nơi một thời

họ đã phải chịu nhiều lam lũ và khổ đau Do nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, tự cung, tự cấp đã trói buộc ng-ời dân trong khốn khó từ bao đời nay, giờ đây thời cuộc đổi thay, vùng đất Cửa Lò không còn thích hợp với ruộng lúa thiếu n-ớc, cát trắng bạc màu, những v-ờn cà tím biếc một màu hoa chẳng đợi mùa hái quả Tất cả

cứ cháy vàng nh- lửa đốt khiến cho con ng-ời quanh năm đói khát Giờ đây cảnh t-ợng ấy đã dần đổi thay, những -ớc mơ của ng-ời dân và công cuộc đổi mới của

Đảng từ 1986 đến nay đã đ-a đến cho Cửa Lò những cơ hội mới

Thị trấn cảng Cửa Lò xuất hiện và đang khẳng định những lợi thế mới của vùng trong sự phát triển ngành CNXD Đó cũng là tiền đề về kinh tế - xã hội thúc đẩy Cửa Lò nhanh chóng thành thị xã vào năm 1994 Thời điểm này đánh dấu một mốc quan trọng trong lịch sử Thị xã Cửa Lò Sợi dây chằng của nền kinh tế nông nghiệp quấn chặt lấy con ng-ời, cảnh vật Cửa Lò đã đ-ợc Đảng ta tháo gỡ Thay vào đó “ ngành công nghiệp không khói” đang hình thành với tốc độ đáng kể Những khách sạn nhà hàng sang trọng, những v-ờn hoa lung linh trên đ-ờng phố, những quảng tr-ờng, sân chơi ngập vàng ánh điện đêm đêm đang hiện hữu nguy nga trên phố ph-ờng tấp nập Một thế giới t-ởng nh- là huyền thoại trên đất biển Cửa Lò nay đã trở thành hiện thực

Điều đó khẳng định chuyển dịch kinh tế ở Cửa Lò là một tất yếu khách quan,

đáp ứng đ-ợc yêu cầu đòi hỏi bức thiết của nhân dân đang vùng thoát khỏi nền sản xuất lạc hậu Nhờ vậy Cửa Lò đã mang một sắc thái mới Nói về quá trình đổi thay này, ng-ời ta ví Cửa Lò nh- một nàng công chúa kiều diễm bao năm qua nằm thao thức trên bờ biển đông lộng gió chờ đợi thời cuộc đổi thay và giờ này đã đến

Tiểu kết:

Cửa Lò ở Nghệ An là vùng đất đ-ợc tạo bởi hiện t-ợng biển lùi, có bề dày lịch sử 600 năm, đây là vùng đất ven biển miền Trung nơi có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú đa dạng, nhiều di sản văn hoá nổi tiếng Nh-ng đất đai, khí hậu ở đây không thuận lợi cho phát triển kinh tế nông nghiệp Bởi vậy từ tr-ớc năm

1994 Cửa Lò chỉ là một làng quê nông nghiệp, dân c- th-a thớt, đói nghèo, thiên tai luôn đe dọa cuộc sống của ng-ời dân miền biển Xã hội kéo dài trong tình trạng thê l-ơng

Năm 1986 đất n-ớc b-ớc vào thời kỳ đổi mới, Cửa Lò bắt đầu chuyển mình với kinh tế cảng, đánh bắt chế biến hải sản, nhằm tạo nguồn hàng cho xuất khẩu Thế nh-ng cơ chế bao cấp, sản xuất nhỏ, lạc hậu vẫn ch-a làm thay đổi đời sống nhân dân và nền tảng kinh tế - văn hoá - xã hội còn thấp

Tr-ớc thực trạng ấy, năm 1994 Đảng bộ nhân dân thị xã đã có một quyết

định sáng suốt biết tận dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng ở vùng biển Cửa Lò để thay đổi hoạt động kinh tế cổ truyền của nhân dân địa ph-ơng, đ-a Cửa Lò từ một làng nông nghiệp chật hẹp sang một ngành kinh tế mới lạ, đầy triển vọng Đó chính là nghành DVDL - một trọng điểm kinh tế đang đ-ợc nhiều vùng, nhiều n-ớc quan tâm

CCKT gồm tổng thể các ngành, lĩnh vực, bộ phận Có nhiều loại CCKT khác nhau: cơ cấu (CC) nền kinh tế quốc dân, cơ cấu theo ngành kinh tế - kĩ thuật, CC theo vùng, CC theo đơn vị hành chính - lãnh thổ, cơ cấu theo ngành phần kinh tế Trong đó CC theo ngành kinh tế - kĩ thuật, tr-ớc hết là CC ngành công - Nông nghiệp là quan trọng nhất ''

Giáo s- Lê Đình Thắng cho rằng: CCKT là một tổng thể các bộ phận hợp thành nền kinh tế quốc dân Các bộ phận trong những không gian, thời gian nhất

định phù hợp với những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định nhằm đạt hiệu quả kinh

tế cao

Những nhận định trên đều cho thấy CCKT của một vùng hay một quốc gia

đều là tổng thể của các ngành, các lĩnh vực, các bộ phận kinh tế hợp thành Các bộ phận đó liên kết với nhau trong cùng một không gian, thời gian, các điều kiện kinh

tế - xã hội cụ thể của từng vùng, từng quốc gia nh- một giải cấu trúc chặt chẽ nhằm

đạt hiệu quả kinh tế cao nhất

Nh- vậy, tuỳ thuộc vào những thời gian, những điều kiện kinh tế, xã hội nhất

định của từng vùng, lãnh thổ, từng quốc gia CCKT có thể thay đổi để phù hợp với

sự phát triển kinh tế trong từng giai đoạn phát triển của xã hội và để đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất

ở những thập kỷ tr-ớc, Việt Nam cũng nh- nhiều n-ớc trên thế giới, CCKT nói chung là tập trung vào CCKT công - nông nghiệp Trong bối cảnh chung đó, CCKT của tỉnh Nghệ An cũng không phải là ngoại lệ Mãi đến năm 1994 Viện quy hoạch thiết kế tỉnh Nghệ An mới đ-a Cửa Lò vào danh sách nâng cấp từ thị trấn lên thị xã Trọng tâm kinh tế xác định: “ Cửa Lò là vùng đất đặc biệt, có -u thế để xây dựng cảng biển, là vùng biển đẹp có bãi tắm lý t-ởng, có sức hấp dẫn cao về nghỉ mát, du lịch” Cửa Lò còn thuận tiện trong việc liên hệ với mọi vùng trong n-ớc và nhiều n-ớc trên thế giới bằng đ-ờng thuỷ, đ-ờng bộ và đ-ờng hàng không

Cửa Lò có sức hấp dẫn về du lịch đối với mọi miền trên cả n-ớc, đặc biệt là các tỉnh phía Bắc và Bắc trung bộ Ngoài ra, sức hấp dẫn của nó còn đ-ợc mở rộng sang các n-ớc bạn Lào, Thái Lan

Cơ cấu kinh tế của Cửa Lò đ-ợc xác định bao gồm các bộ phận nh- sau: là trung tâm DVDL, nghỉ mát (Cửa Lò có bãi tắm dài tới 6km), khai thác cảng biển,

đánh bắt và chế biến hải sản [20, tr 98 99]

Sau khi thị xã đ-ợc thành lập, Đảng bộ Cửa Lò tiến hành đại hội Đảng bộ thị xã lần thứ nhất (1996 - 2000) Tại đại hội này Đảng bộ Cửa Lò đã xác định: xây dựng cơ cấu kinh tế của thị xã sẽ là “ DVDL, th-ơng mại - công - nông - ng- nghiệp” [20,3]

Kể từ 1994 Cửa Lò bắt đầu chuyển đổi kinh tế sang DVDL

Bảng 3: Doanh thu DVDL qua các năm

2.1.2 Đặc điểm của ngành dịch vụ du lịch

Ngành DVDL là ngành kinh tế mang nhiều đặc thù Tính đặc thù của ngành DVDL thể hiện ở chỗ: nó vừa là ngành kinh tế vừa mang tính chất của ngành văn hoá - xã hội Vì thế xây dựng ngành du lịch dịch vụ phải gắn liền với việc phát triển

văn hoá - xã hội Do vậy, du lịch dịch vụ còn chứa đựng nhiều tính chất riêng biệt sau đây mà các ngành kinh tế khác không có

- Phát triển du lịch dịch vụ phải đ-ợc gắn kết với nhiều ngành kinh tế, nhiều vùng lãnh thổ khác nhau, nhiều thành phần kinh tế cùng tham gia

- Sản phẩm của hoạt động kinh tế du lịch dịch vụ rất phong phú Nó không tạo ra nguồn vật chất trực tiếp nh- các ngành công nghiệp, nông nghiệp mà giá trị của nó vừa mang tính cụ thể, hữu hình, vừa vô hình (hữu hình là hàng hoá, vô hình

là dịch vụ) nh-ng sức đẩy của nó rất xa, rất mạnh tạo ra những sự thay đổi cơ bản cho bộ mặt của thị xã

- Hoạt động dịch vụ du lịch liên quan đến đời sống tâm linh của con ng-ời, qua đó tính nhân văn của loại hình kinh tế này đã tôn vinh giá trị con ng-ời lên đến mức hoàn mĩ

Do tác động của nhiều nhân tố khác nhau nên hoạt động DVDL mang tính thời vụ rất cao Tính thời vụ tác động ở một mức độ nhất định vào đối t-ợng kinh doanh du lịch nên việc nghiên cứu tính thời vụ nhằm xây dựng kế hoạch với những giải pháp quản lý thích hợp sẽ xoá bỏ dần những hạn chế do tính thời vụ tạo ra Kinh doanh DVDL th-ờng xuyên có hiệu quả là mối quan tâm hàng đầu của các nhà nghiên cứu khoa học và các nhà kinh doanh của ngành này

DVDL Cửa Lò mang đặc tính thời vụ hết sức đậm nét Điều này bị yếu tố thời tiết chi phối Ngoài ra, còn có những nguyên nhân khác nữa Tuy nhiên trong những năm qua ,hoạt động DVDL đã đ-ợc các cơ quan hữu quan quan tâm đúng mức nh-ng việc quy hoạch chậm, đầu t- xây dựng các công trình ch-a t-ơng xứng với nhu cầu phát triển của thị xã Vì vậy, ch-a tạo đ-ợc sự phong phú của các hoạt

động du lịch cũng nh- các điều kiện khác để khai thác hết tiềm năng to lớn của biển, ch-a tạo đ-ợc sức hấp dẫn để lôi cuốn và giữ chân khách hàng ở lại lâu hơn với Cửa Lò

Ta th-ờng thấy trên thế giới có những nơi nghỉ mát hết sức lý t-ởng Maiami

là một trong những khu nghỉ mát lí t-ởng đó Cách xây dựng, tổ chức DVDL nơi đó

có thể miêu tả một cách sơ l-ợc nh- sau:

Cảnh đẹp nơi đây hết sức quyến rũ Nhà nghỉ lịch sự, sang trọng và giá rẻ vô cùng Cái gì cũng đẹp mắt và các món ăn thì rất ngon miệng Đến nỗi, khách du lịch từ khắp nơi trên thế giới n-ờm n-ợp kéo về nơi này Nếu bạn đã đặt chân đến thì không thể không tiêu đến đồng tiền cuối cùng Bởi cái gì cũng tuyệt vời, giá cả lại rẻ nh- cho vậy Sau khi đã tắm biển và khoan khoái dạo chơi khắp mọi nơi để

nhìn ngắm thoả thích các cảnh đẹp du khách có thể dừng chân ở đây, th-ởng thức các đặc sản của vùng Những ng-ời còn rủng rỉnh tiền thì ném vào sòng bạc vui chơi, và những ng-ời ham chơi đến cháy túi không phải là hiếm Nh-ng nếu

điều này xẩy ra thì bạn cũng không việc gì phải hốt hoảng lo sợ Vì nếu tr-ờng hợp

đó có thể xẩy ra thì bạn cũng sẽ đ-ợc chủ cơ sở tặng luôn cả vé tàu, xe để để đ-a bạn về với tổ ấm của mình và không quên lời hẹn gặp lại Điều này cho thấy cách tổ chức khai thác hoạt động DVDL nơi đây thật hoàn hảo, đầy tính chuyên nghiệp Du khách có bao nhiêu tiền cho chuyến đi đều “ tự nguyện” tiêu đến đồng tiền cuối cùng và vẫn còn tiếc nuối khi phải ra về

Có thể xem Maiami là một mô hình lý t-ởng để Cửa Lò tham khảo, học hỏi

và áp dụng những khía cạnh phù hợp với điều kiện thực tế của địa ph-ơng Để trong t-ơng lai không xa nơi đây cũng sẽ trở thành một khu du lịch nổi tiếng, hấp dẫn du khách gần xa không chỉ bởi sự độc đáo mà còn ở sự hiện đại và phong cách kinh doanh chuyên nghiệp của nó

Việc xây dựng tầm nhìn và kế hoạch xây dựng dài hạn hợp lý khoa học cho DVDL sẽ giúp cho Cửa Lò giải quyết đ-ợc rất nhiều vấn đề: việc kinh doanh DVDL đ-ợc tiến hành th-ờng xuyên, hạn chế đ-ợc nạn quá tải của tính thời vụ; nguồn lao động không bị d- dôi, không bị thất nghiệp tạm thời và nh- vậy tất yếu

sẽ đem lại hiệu quả kinh tế cao

Thông th-ờng, độ dài của thời gian và c-ờng độ của thời vụ du lịch phụ thuộc nhiều vào nhiều yếu tố khác nhau nh- :yếu tố tự nhiên, kinh tế xã hội, tổ chức, kỹ thuật, tâm lý, vv Ngoài ra còn một số yếu tố khác cũng ảnh h-ởng đến luật cung – cầu của kinh doanh DVDL Tất cả những điều trên đây đều là các bộ phận cấu thành thị tr-ờng DVDL

Tính thời vụ của kinh doanh DVDL ở Cửa Lò bị chi phối bởi yếu tố khí hậu Khách du lịch đến Cửa Lò th-ờng vào các tháng 6, 7, 8, 9 Cao điểm là các tháng 7,

8 Tháng 9 có ngày lễ Quốc khánh 2/9, nh-ng ít thu hút đ-ợc khách hàng bởi lúc này Cửa Lò đã đến mùa m-a bão Ng-ợc lại, vào thời gian các tháng 6, 7, 8 thời tiết

đẹp thì du khách lại cùng để về một lúc làm nảy sinh hiện t-ợng quá tải Cả hai tình huống này đều dẫn đến tính bất ổn khi mà cung - cầu trong ngành du lịch không t-ơng ứng Vì vậy hậu quả để lại đều sẽ là không nhỏ đối với sự phát triển bền vững của ngành DVDL Nó có thể sẽ diễn ra theo hai h-ớng sau: vào thời gian m-a bão nhiều sẽ dẫn đến tình trạng thất thu và tất yếu ảnh h-ởng đến lực l-ợng lao động trong ngành (không có việc làm, thu nhập thấp…); ng-ợc lại, vào thời cao điểm khi

cầu lớn hơn cung, sẽ làm cho các nhà quản lý gặp không ít khó khăn trong việc điều tiết giữa cung và cầu, tạo sự ổn định tích cực, bền vững cho môi tr-ờng kinh doanh… Nếu không có sự chuẩn bị tốt cho những tình huống th-ờng xẩy ra nh- vậy thì hậu quả sẽ là làm cho công tác kinh doanh DVDL không ổn định, tr-ớc hết là sự bất ổn của giá cả thị tr-ờng Nếu kéo dài tình trạng này sẽ làm ảnh h-ởng tiêu cực đến môi tr-ờng sinh thái và sự phát triển bền vững trong ngành DVDL của Thị xã Cửa Lò

Thực tế cho thấy ngoài những ảnh h-ởng trên, DVDL còn chịu sự tác động của các biến động chính trị trong vùng, trong khu vực và trên thế giới, các nạn đại dịch, sự xuất hiện và lớn lên của các trung tâm du lịch mới Tất cả đều chi phối đến ngành kinh doanh DVDL của địa ph-ơng Những vấn đề trên đều làm giãn cách mức độ tập trung l-ợng khách du lịch đến với Cửa Lò Nếu không có chính sách phù hợp, kịp thời sẽ không thu hút đ-ợc khách du lịch và khó có thể hoàn thành

đ-ợc chỉ tiêu kinh tế đã đặt ra Do vậy, để hạn chế tính thời vụ, sự bất ổn, tính bấp bênh trong ngành DVDL là mối quan tâm không nhỏ đặt ra cho các nhà khoa học, quản lý, kinh doanh trong ngành kinh tế khó tính này Cần có sự chuẩn bị và phối hợp nhịp nhàng giữa các ban ngành liên quan đến nhau để không có cơ hội sản sinh

ra nguồn lao động thừa một cách tiềm tàng, gây bất lợi cho sự phát triển chung của xã hội Xử lý những tình huống bất ổn trên chính là giải quyết một phần nhiệm vụ của việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế DVDL một cách khoa học, nhằm đạt đ-ợc hiệu quả kinh tế cao

Sản phẩm của hoạt động kinh tế DVDL rất phong phú Nó không tạo ra nguồn vật chất trực tiếp nh- các ngành công nghiệp, nông nghiệp, mà giá trị của nó vừa mang tính chất cụ thể, vừa hữu hình vừa vô hình (hữu hình là hàng hoá, vô hình

là dịch vụ) nh-ng hiệu quả của nó lại rất cao, tạo ra những thay đổi cơ bản cho bộ mặt của Thị xã Cửa Lò nói riêng, Nghệ An nói chung

- Hoạt động DVDL liên quan đến đời sống tâm linh của con ng-ời, qua đó tính nhân văn của loại hình kinh tế này đã tôn vinh giá trị con ng-ời lên đến mức hoàn mỹ

Bởi vậy, việc nắm vững luật cung - cầu, hiểu rõ đặc điểm của ngành DVDL nói chung, ở Cửa Lò nói riêng, vận dụng tốt kiến thức khoa học với thực tiễn đó là nền tảng để xây dựng mục tiêu chuyển dịch kinh tế đạt hiệu quả,đảm bảo cho việc chuyển dịch CCKT DVDL đúng h-ớng

DVDl chỉ có thể phát huy hiệu quả cao khi biết đặt nó trong mối liên hệ mất thiết với các ngành kinh tế - văn hoá - xã hội, với các vùng, các chủ tr-ơng chính sách chung của tỉnh, của quốc gia Các thành tố đó tạo nên một dải cấu trấu bền vững của ngành kinh tế DVDL nói chung

Cửa Lò b-ớc vào quá trình chuyển đổi CCKT sang DVDL rất cần quan tâm

đến những đặc điểm trên Hơn nữa, về cơ sở vật chất kỹ thuật, hoàn cảnh lịch sử - xã hội của vùng còn có nhiều mặt hạn chế nhất định (thị xã trẻ mới ra đời) nên cần phải tìm hiểu một cách chính xác những đặc điểm của Cửa Lò trong giai đoạn này

để đảm bảo cho việc chuyển dịch CCKT sang DVDL đúng h-ớng Khi lịch sử phát triển kinh tế của Cửa Lò đang nằm trong sự vận động của xu thế CNH - HĐH đất n-ớc, thời kỳ hội nhập

2.2 Đặc điểm của Cửa Lò trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Thị xã Cửa lò đi lên từ điểm xuất phát thấp, từ một làng nông nghiệp nghèo nàn, lạc hậu, dân trí thấp, nhiều tồn đọng cũ để lại, kinh nghiệm về hoạt động du lịch còn ít Du lịch Cửa Lò phụ thuộc rất lớn vào thời tiết Cơ chế và sự phân cấp nói chung còn nhiều mặt ch-a phù hợp

Có thể nói điều kiện kinh tế của Cửa Lò hết sức yếu kém thị xã vừa thành lập ,cơ sở vật chất kỹ thuậ ,nhà công sở của các cơ quan ban ngành hầu nh- còn vay m-ợn, tạm bợ Điện, đ-ờng, tr-ờng, trạm còn rất khiêm tốn Mỗi xã, ph-ờng ở Cửa

Lò chỉ có một vài máy điện thoại do b-u điện văn hoá xã quản lý

Duy nhất ở Cửa Lò lúc bấy giờ có 2 cảng lớn đ-ợc xây dựng từ tr-ớc Cảng Cửa Lò dùng cho việc xuất nhập khẩu các nông sản, phân bón và chuyên chở gỗ từ Lào về qua cảng để đến với các bạn hàng xa xôi

Cảng Cửa Hội là cảng cá phục vụ đánh bắt chế biến hải sản ,công nghệ còn

đơn giản

Hai cảng này hoạt động t-ơng đối nhộn nhịp, có dáng dấp của máy móc công nghiệp hiện đại Còn lại tất cả điều kiện về cơ sở vật chất của Cửa lò đều đang trong tình trạng lạc hậu, yếu kém

Một vài năm sau khi thành lập, tốc độ phát triển kinh tế của thị xã t-ơng

đối nhanh, cơ sở vật chất đ-ợc chú trọng đầu t-, tr-ớc hết là hệ thống đ-ờng sá, cầu cống, từng b-ớc hình thành mạng l-ới giao thông đã xây dựng đ-ợc hơn 42 km,

20 kmđã đ-ợc rải nhựa Thông tin liên lạc đ-ợc tiêu chuẩn hóa quốc tế.Cửa Lò

đang trở mình v-ơn dậỵ

Là Thị xã du lịch nh-ng Cửa lò ch-a có hệ thống xử lý chất thải vì vậy môi tr-ờng đang bị ô nhiễm Đội ngũ công nhân môi tr-ờng đang phải làm việc nặng nhọc, đồng l-ơng ít ỏi, cơ cực B-ớc chuyển đổi cơ cấu kinh tế của thị xã phải trải qua chặng đ-ờng gian nan và thử thách Thiếu CSVC, thiếu nguồn vốn hỗ trợ, dân trí thấp ở ph-ờng xã vẫn còn một số đông cán bộ ph-ờng xã ch-a qua trình độ văn hoá cấp 3, học sinh bỏ học từ cấp 2 còn nhiều Nghĩa là thị xã mới bắt đầu

Vì vậy, công cuộc chuyển đổi cơ cấu kinh tế sang DVDL là đòi hỏi khách quan, tất yếu, đúng h-ớng của Đảng ta Song cũng là một thử thách không nhỏ.Bởi hiện trạng ở Cửa Lò cả về kinh tế - xã hội đều có b-ớc khởi đầu thấp, quá thấp, trong khi đó ngành DVDL là một ngành đòi hỏi phải có sự đầu t- tiến bộ về vật chất kỹ thuật Con ng-ời phải biết đến văn minh, sống trong văn minh công nghiệp mới thúc đẩy và giải quyết đ-ợc những khó khăn này.Đây là những công việc đầu tiên cần phải làm ở một vùng DVDL để mở đ-ờng cho hoạt động DVDL hình thành phát triển ở Thị xã

Tr-ớc khi trở thành thị xã, “ Cửa Lò là một vùng quê nhỏ, nghèo khó nh- bao vùng quê khác Là nơi phải th-ờng xuyên hứng chịu thiên tai (nắng hạn, giông bão…) càng làm cho cuộc sống của ng-ời dân nơi đây đã đói nghèo lại càng thêm

đói nghèo và lạc hậu Trong làng đầy rẫy tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan, môi tr-ờng sống bẩn thỉu, trẻ em “ hữu sinh vô d-ỡng” là tình trạng phổ biến Cả làng dùng chung một giếng ăn, đau ốm không có thuốc thang chữa trị, đời sống nhân dân kéo dài thê thảm” [20, 18]

Cơ sở vật chất của Cửa Lò lúc này ch-a có gì đáng kể Ngoài tuyến đ-ờng chạy song song dọc bờ biển đ-ợc rải đá và tuyến đ-ờng từ Vinh ra cảng Cửa Lò

đ-ợc làm từ thời thuộc Pháp nhằm vận chuyển những hàng hoá mà bọn thực dân vơ vét đ-ợc ,trong đó có cả hàng hoá từ Lào đổ về cảng Cửa Lò để đến với n-ớc Pháp

ở châu Âu Ngoài ra Cửa Lò không có lấy một km đ-ờng bộ nào đ-ợc xây dựng theo tiêu chuẩn hiện đại để phục vụ đời sống nhân dân phát triển kinh tế cho xã hội Vào mùa m-a bão thì đ-ờng bị ngập lụt, cầu cống bị cuốn trôi, xóm làng bị chìm trong bể n-ớc Làng mạc chỉ còn phất phơ những ngọn cây phi lao vật vã trong gió bão

Cả vùng ch-a có nổi một căn hộ cao tầng kể cả nhà công vụ, tr-ờng học cũng vậy Toàn bộ vùng Cửa Lò ngày ấy không có nổi một tr-ờng cấp 3, nếu có cũng ch-a hẳn đã có ng-ời đi học Vì cuộc sống nghèo đói, xác xơ là vậy.Đời sống của ng-ời dân kéo dài trong thê thảm cứ nh- là duyên nợ từ tiền kiếp để lại

Ơn Đảng chỉ đ-ờng, năm 1994 Thị xã Cửa Lò đ-ợc thành lập ,đây thực

sự là cơ hội vàng đến với ng-ời dân thị xã để họ đ-ợc đổi đời Từ cảnh“ bán l-ng cho trời, bán mặt cho đất” quanh năm chỉ biết " lấy đất đai làm phòng thí nghiệm, trao đổi với tự nhiên nhiều hơn là trao đổi với con ng-ời'' giờ đây họ đang dần trở thành những ng-ời tham gia vào quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế của địa ph-ơng và b-ớc đầu làm thay đổi bộ mặt của quê h-ơng Họ bắt đầu lấy con ng-ời làm đối t-ợng kinh doanh và làm mục tiêu kiểm nghiệm hoạt động kinh tế của mình Hai lĩnh vực nông nghiệp và DVDL hoàn toàn khác nhau, ng-ời dân ch-a

đ-ợc trang bị những kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ, khả năng giao tiếp cần thiết với khách hàng Cho nên khi b-ớc vào hoạt động DVDL họ bối rối và không tránh khỏi nh-ng thiếu sót Tuy nhiên qua thực tế, họ cũng đã có đ-ợc một số thành công và những bài học ban đầu về lĩnh vực này

Giai đoạn đầu, DVDL ở Cửa Lò chỉ phát triển nhỏ lẻ, kinh tế chủ yếu là tự cung tự cấp, thiếu sự phối hợp đồng bộ của các ngành nguyên nhân chính là do thị xã mới đ-ợc thành lập, công tác chuẩn bị ch-a thật chu đáo Nhờ có những chính sách của Đảng sớm thấy và chỉ ra những tiềm năng, lợi thế của Cửa Lò, đánh thức những tiềm năng ấy cùng với những chính sách đầu t- xây dựng hạ tầng cơ sở kịp thời nên đã giải quyết khó khăn tạm thời tr-ớc mắt đ-a Cửa Lò từng b-ớc trở thành

đô thị du lịch trong t-ơng lai gần Vì vậy nhiều đối tác kinh doanh đã tin t-ởng và mạnh đạn dầu t- vào việc xây dựng nhà hàng, khách sạn ở Cửa Lò với số l-ợng ngày càng tăng

- Năm 1994 Cửa Lò mới chỉ có 19 khách sạn

- Năm 2000 Cửa Lò có 53 khách sạn

- Đến năm 2007 Cửa Lò đã có 212 khách sạn, 5460 phòng nghỉ với 11500 gi-ờng phục vụ khách du lịch

- Điểm chung nhất ở Cửa lò là cơ sở hạ tầng còn nghèo trình độ dân trí thấp; hoạt động du lịch còn đơn điệu, ch-a đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách du lịch; thời gian hoạt động du lịch ngắn Sản phẩm hàng hoá phục vụ nhu cầu du lịch ít; chất l-ợng, trình độ phục vụ của ng-ời làm DVDL còn nhiều hạn chế Hoạt động lữ hành, tuor, tuyến du lịch hc-a có Các di tích lịch sử, văn hoá đã đ-ợc tôn tạo nh-ng ch-a đáp ứng nhu cầu phát triển du lịch; l-ợng khách n-ớc ngoài đến Cửa Lò còn ít

Văn minh du lịch ở Cửa Lò còn biểu hiện yếu kém Công tác tuyên truyền, quảng bá du lịch ch-a đ-ợc quan tâm đúng mức Mới chỉ có nhà n-ớc đứng ra làm

công tác này, t- nhân ch-a ý thức, ch-a đầu t- để làm quảng cáo du lịch Mọi sự kinh doanh còn nhờ vào may rủi, kiểu" chụp giật '' là phổ biến Các ch-ơng trình dự

án bảo vệ môi tr-ờng chậm đ-ợc triển khai thực hiện, nguy cơ ô nhiễm môi tr-ờng

nỗ lực v-ơn lên đi từ con số không để tạo nên nội lực mới, đủ khả năng đi tắt đón

đầu, kết hợp giữa nội lực và ngoại lực tiến kịp quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất n-ớc

Do thị xã mới thành lập, việc chuẩn bị về mọi mặt từ quy hoạch đầu t-, đến nguồn vốn - tài chính, giải phóng mặt bằng v.v, nhằm dọn đ-ờng cho một thị xã phát triển theo h-ớng DVDL hiện đại là nhiệm vụ số một ở giai đoạn này cơ sở vật chất của thị xã còn nghèo, ch-a đồng bộ trong khi đó nhu cầu của khách hàng lại lớn hơn khả năng đáp ứng của Cửa Lò lúc bấy giờ Do vậy, dù còn nhiều hạn chế nh-ng việc kinh doanh dịch vụ du lịch vẫn đạt hiệu quả kinh tế cao Đó là một thực

tế đã thúc đẩy quá trình chuyển dịch CCKT từ thuần nông sang DVDL ở cửa lò một cách đúng h-ớng H-ớng phát triển DVDL ở Cửa lò lúc này đ-ợc thực hiện bằng ph-ơng pháp " nghệ thuật biết thắng từng b-ớc'' theo kiểu “ lấy đó nuôi đó” , lấy ngắn nuôi dài nhằm giải quyết khó khăn tr-ớc mắt về nguồn vốn đầu t- khi ch-a có

sự chuẩn bị kịp thời ở thời kỳ này các hoạt động kinh doanh còn đơn điệu, ch-a phong phú về các loại hình DVDL, số l-ợng khách sạn, nhà nghỉ còn ít, chủ yếu tồn tại hình thức kinh doanh theo hộ gia đình Do vậy, lực l-ợng lao động trong ngành DVDL thời kỳ đầu hầu nh- ch-a có kinh nghiệm và cũng ch-a qua đào tạo cơ bản Mọi hoạt động kinh doanh đều diễn ra theo h-ớng tự phát từng gia đình tự quản , tự thu nạp lao động vào cơ sở của mình.Sử dụng lao động hay sa thải vô cớ là quyền của chủ Việc xây dựng, giám sát, quản lý các hoạt động DVDL của nhà n-ớc đã có nh-ng ch-a có tác dụng đối với mô hình kinh tế hộ gia đình kiểu này.Tính cạnh tranh lành mạnh trong kinh doanh giữa các chủ hộ gia đình ch-a có.Chủ yếu mang tính “ chụp giật” Việc thực hiện giá cả đối với khách du lịch là tự

do, tuỳ ý cá nhân Đây là căn nguyên gây nên tình trạng bất ổn trong kinh doanh ở Thị xã Cửa Lò, gây ảnh h-ởng xấu và thất thu cho những năm sau đó Về lâu dài,

để phát triển bền vững ngành DVDL, vấn đề đặt ra cho thị xã là việc chỉ đạo thực hiện quản lý nhà n-ớc về DVDL phải đ-ợc tổ chức triệt để hơn Đặc biệt nên coi trọng công tác giáo dục văn minh đô thị và duy trì th-ờng xuyên đạo đức kinh doanh đối với tất cả mọi đối t-ợng làm công tác DVDL để Cửa Lò luôn có ấn t-ợng

đẹp trong lòng du khách muôn ph-ơng

Việc kinh doanh cũng nh- quy hoạch của chính quyền thị xã về DVDL ch-a

có tầm vĩ mô nên dẫn đến tình trạng chủ cơ sở kinh doanh ch-a chấp hành nghiêm các quy định của thị xã về công tác DVDL Đây là mối nguy cơ tiềm ẩn làm nảy sinh mâu thuẫn giữa lợi ích kinh tế tr-ớc mắt, với lợi ích kinh tế lâu dài, nếu không kịp thời nhận thức và có biện pháp ngăn chặn, những hậu quả xấu hơn nữa có thể xẩy ra Môi tr-ờng sinh thái của vùng DVDL sẽ nhanh chóng bị huỷ hoại hơn Văn minh đô thị ch-a kịp định hình đã có thể bị phá vỡ bởi các biện pháp tự do chèo néo khách, ép giá của ng-ời kinh doanh Nói chung là việc cạnh tranh không lành mạnh

đã từng diễn ra, làm ảnh h-ởng đến hiệu quả kinh tế chung Tuy nhiên đó mới chỉ

là hiện t-ợng ban đầu, Vấn đề thành công ở giai đoạn này là chính quyền thị xã đã

có những quyết sách chuyển đổi CCKT đúng h-ớng đ-ợc nhân dân đồng tình ủng

hộ tích cực nên quá trình chuyển dịch diễn ra với tốc độ nhanh, mạnh B-ớc đầu thành công, đem lại bộ mặt đô thị mới ở Cửa Lò Đ-a ng-ời dân Cửa Lò lên một vị trí cao hơn, họ bắt đầu tiếp xúc trao đổi với con ng-ời, với văn minh công nghiệp nhiều hơn là trao đổi với tự nhiên

2.3 Những nhân tố tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế

2.3.1 Tài nguyên thiên nhiên

DVDL là hoạt động phức tạp, nó có những đòi hỏi riêng trong ngôn ngữ khi giao tiếp giữa con ng-ời với con ng-ời Vì thế để khai thác có hiệu quả hoạt động này, con ng-ời đã biết thổi hồn của cuộc sống vào thiên nhiên để mỗi khi đứng tr-ớc con ng-ời vẻ đẹp của thiên nhiên nh- đ-ợc nhân lên, nh- biết níu giữ con ng-ời ở lại lâu hơn với du lịch Cửa Lò đang đổi thay từng ngày Nguồn TNTN làm tăng thêm vẻ đẹp cho hoạt động du lịch ở Cửa lò t-ơng đối phong phú bao gồm các đảo:

Đảo Ng- Đảo xanh đứng sừng sững giữa trùng d-ơng là vành đai chở che gió bão và triều c-ờng cho đất liền đ-ợc bình an.Đảo còn là mái nhà thứ hai của ng- dân làng chài khi họ ra khơi gặp sóng to gió lớn, là nơi nghỉ ngơi neo đậu tàu thuyền của c- dân sông n-ớc.Đảo còn cung cấp n-ớc ngọt cho ng-ời dân đi biển Trong lịch sử xa x-a những hòn đảo này cũng đã từng góp phần quan trọng trong

việc chống ngoại xâm và bảo vệ Tổ quốc Nó là hàng rào kiên cố nhất để ngăn chặn sự xâm hại của kẻ thù đổ bộ vào vùng trời, vùng biển Cửa Lò

Đảo Mắt nằm ở ngoài khơi biển Cửa Lò cách đất liền 18 km, ta có thể l-ớt sóng du lịch bằng thuyền tới đảo.Sở dĩ gọi là đảo Mắt vì theo truyền thuyết x-a kể lại rằng đảo này gắn với một chuyện tình đầy cảm động: "Nàng Tố N-ơng quê ở

An lạc, Sơn tây.Chồng nàng quê ở Hàm hoan (Nghệ an ngày nay).Vợ chồng Tố N-ơng đêu là t-ớng lĩnh thời hai bà Tr-ng Khi cuộc khởi nghĩa bị đàn áp,vợ chồng l-u lạc mỗi ng-ời một nơi Tố N-ơng quyết định dong buồm về Hàm hoan tìm chồng Gần đến quê chồng chẳng may thuyền gặp phong ba gió lớn trôi dạt vào đảo Quỳnh nhai.Thuyền vỡ , sức nàng cùng kiệt đành phải ở lại trên đảo hoang ngày ngày dán mắt trông vào quê chồng đảo Mắt "nhãn sơn'' có tên từ đó '' Đến Đảo Mắt có muôn điều thú vị, đặc biệt là khí hậu trong lành thuần khiết, hơn nữa khi

đ-ợc l-ớt sóng đại d-ơng để ra đảo xanh ta có cảm giác nh- đang đ-ợc trở thành những thuỷ thủ, những anh hùng trong thời cổ đại đ-ợc c-ỡi gió l-ớt mây bay qua

đại d-ơng để chinh phục những vùng đất mới

Đảo Song Ng- (đảo Ng-)

Nằm phía Đông nam Thị xã Cửa Lò, cách khu nghỉ mát 4 km, trên đảo có 2 bãi tắm cát trắng nh- bông và bãi đá cuội (đá ng-) đủ hình dáng, tất cả đều tròn nh- những quả trứng trong truyền thuyết Âu Cơ - Lạc Long quân của dân tộc Việt nam N-ớc biển một màu xanh với độ mặn vừa phải từ 3,4 - 3,5%, nhiệt độ trung bình mùa hè 25oC; Trên đảo là một hệ thống động thực vật phong phú: khỉ, dê, chim các loại và nhiều động thực vật hoang dã khác D-ới chân đảo, sóng vỗ vào vách đá lúc mạnh, lúc nhẹ nh- nhạc đệm càng làm ta xao xuyến tr-ớc biển trời Cửa

Lò thần tiên Ai đã từng đến Cửa Lò đều mang trong mình một cảm giác lạ nh-

đ-ợc sống trong những huyền thoại đầy ý nghĩa

Để phát triển ngành DVDL, địa hình Cửa Lò là thế mạnh để khai thác ngành kinh tế này (loại hình kinh tế không thích hợp với những nơi có điều kiện tự nhiên

đơn điệu và tẻ nhạt) Vì vậy ĐKTN ở Cửa Lò khác hẳn các vùng khác là chỗ đó Thế mạnh lớn nhất của Cửa Lò tr-ớc hết phải kể đến là tài nguyên biển

Bãi biển Cửa Lò đ-ợc chia làm 3 bãi nhỏ: bãi tắm Lan Châu, bãi tắm Xuân H-ơng, bãi tắm Song Ng- Trên bãi biển chúng ta có thể dạo chơi, nghỉ ngơi, th- giãn, ngắm cảnh trời n-ớc xanh trong, cát biển vàng trắng xoá, sóng bạc đầu rì rào ngày đêm, chỉ một làn gió thoảng từ biển thổi vào cũng có thể làm cho du khách quên đi những ngày mệt nhọc

Đến biển Cửa Lò, du khách không chỉ tắm biển, thú vị hơn là đ-ợc thả hồn trong cõi tâm linh xa lạ để đến vãn cảnh ở các đền chùa quanh đó Nh- bãi chùa đảo Ng- nằm ở phía Tây đảo, đ-ợc xây dựng ở thế kỷ thứ XIII Chùa có chùa Th-ợng, chùa Hạ, mỗi Chùa có 3 gian lợp ngói âm d-ơng; Các xà hạ khắc chạm các vật tứ linh (Long, Ly, Quy, Ph-ợng) rất đẹp và rất thiêng; v-ờn chùa có nhiều xây xanh mọc tự nhiên nh-: cây đại, m-ng, giởi (trong v-ờn chùa hiện có 02 cây giới cổ thụ và 01 giếng n-ớc ngọt gọi là giếng Ngọc) Hiện tại Thị xã Cửa Lò đang

có dự án đầu t- trên 1 tỷ đồng để khôi phục, tu sửa lại quang cảnh và chùa ở Bãi Chùa Năm 2002 đ-ợc sự đồng ý của UBND tỉnh Nghệ An một phần diện tích đảo (khoảng 5ha) đ-ợc đ-a vào khai thác du lịch Ngoài du lịch tắm biển, ngắm đảo tận h-ởng không khí trong lành của đại d-ơng Du khách còn có thể tham gia du lịch leo núi, du ngoạn bằng thuyền quanh đảo trên đảo còn có cả bãi tăm tiên rất đẹp

Đảo thực sự trở thành một điểm du lịch hấp dẫn đối với tất cả du khách đến Cửa Lò

Biển nuôi bờ với nhiều nghĩa khác nhau Biển Cửa Lò đ-ợc coi là bãi tắm lý t-ởng nhất của n-ớc ta Chả thế mà cách trăm, hàng ngàn km du khách đổ về Cửa

Lò đông nh- trẩy hội N-ớc biển một màu xanh và thật lạ kỳ bốn mùa đều trong vắt Khác với mọi nơi, vùng biển này không có rong biển, hay những sinh vật lạ vẫn th-ờng quấy rối con ng-ời mỗi khi đ-ợc tắm mình trong làn n-ớc trong xanh của

đại d-ơng Ngoài việc khai thác hoạt động dịch vụ tắm biển, biển Cửa Lò còn là một tài nguyên phong phú với nhiều loại hải sản quý hiếm (2000 loại hải sản) với trữ l-ợng lớn Trong đó có những loài có giá trị dinh d-ỡng cao không những phục

vụ cho đông đảo đời sống nhân dân, khách du lịch mà còn cho xuất khẩu

Qua nghiên cứu vùng biển Cửa Lò cho thấy chế độ mặn của vùng biển là vừa phải, có nhiều khoáng chất tự nhiên rất tốt cho tắm biển để chữa bệnh và rèn luyện sức khoẻ con ng-ời

Cửa Lò còn có diện tích đất tự nhiên khá lớn trên 2812,18 ha, đây là tài nguyên quan trọng để Cửa Lò sử dụng vào sản xuất phục vụ đời sống nhân dân và phục vụ cho du lịch Đất ở Cửa Lò còn có giá trị đặc biệt khác là dùng để xây dựng các công trình phục vụ kinh doanh du lịch: khách sạn, nhà nghỉ, khu vui chơi v.v…

và đã đem lại nguồn thu từ dịch vụ này là không nhỏ

2.3.2 Tiềm năng nhân văn

Mỗi đất n-ớc, mỗi vùng quê đều có những giá trị lịch sử văn hoá, những thành tựu về chính trị, kinh tế nhất định Đó cũng chính là tài nguyên do con ng-ời tạo ra và có ý nghĩa đặc tr-ng cho ngành DVDL ở mỗi vùng, mỗi đất n-ớc chúng

có sức hấp dẫn đặc biệt với đông đảo du khách Nhất là những du khách muốn tìm hiểu về con ng-ời, về phong tục văn hoá lạ Những phong tục càng lâu đời, cổ lạ bao nhiêu càng thu hút sự tìm tòi khám phá của con ng-ời bấy nhiêu

ở Cửa Lò những giá trị lịch sử văn hoá đặc biệt ấy đ-ợc gắn với một không gian vùng biển sinh động, vừa xa xăm nh- huyền thoại, vừa gần gũi trực diện nh- trong đời sống hàng ngày của mỗi con ng-ời Vì thế nó trở thành một tài nguyên nhân văn không thể thiếu đã đánh thức những hứng thú và đam mê của con ng-ời khi đến với biển Cửa Lò

Gắn liền với các di tích lịch sử, các nguồn tài nguyên nhân văn do con ng-ời sáng tạo ra trong cuộc sống đó còn là những hoạt động lễ hội đầy náo nức của ng-ời sân vùng biển Cửa Lò:

- Lễ hội sông n-ớc Cửa Lò

Ng-ời dân Cửa Lò đ-ợc sinh ra trong tiếng sóng biển du d-ơng, thiên nhiên

kỳ thú và hình ảnh con ng-ời phải vật lộn với tự nhiên để m-u sinh, đã tạo nên nét văn hoá đặc sắc của ng-ời Xứ Nghệ Đó cũng là nguồn gốc lịch sử của lễ hội sông n-ớc Cửa Lò có từ bao đời nay

Mỗi độ xuân sang hè đến, khi ng-ời dân làng chài bắt đầu khai sông mở n-ớc, b-ớc vào mùa dánh bắt hải sản Theo con n-ớc đầy vơi, theo mùa tôm, mùa cá ng-ời dân th-ờng tổ chức lễ hội sông n-ớc - Lễ hội đua thuyền truyền thống Một nghi lễ thiêng liêng của ng-ời dân làng chài cầu xin cho m-a thuận gió hoá, cho họ “ xuống n-ớc” ra khơi bình an, bội thu trở về Lễ hội còn là hoạt động rèn luyện tinh thần và khí chất cần thiết cho những trai làng đi biển, để họ đ-ợc t-ơng xứng với tầm oai linh của biển cả Lễ hội còn là sự biết ơn và báo đáp của con ng-ời với biển cả

Biển đ-ợc ví nh- “ bà Chúa Kho” sẵn sàng trải rộng vòng tay nhân ái để xây

đắp cuộc sống ấm no cho ng-ời dân Biển hiền hoà là vậy, song nhiều lúc, biển cũng hung dữ nh- những thuỷ thần sẵn sàng nhấn chìm và c-ớp đi bao sinh mạng

đáng th-ơng nếu họ không biết giữ gìn những tài nguyên quý giá mà biển cả đã ban tặng cho con ng-ời

Lễ hội ở biển là hoạt động văn hoá tâm tinh của con ng-ời, một phần không thể thiếu để tạo nên nhân cách của con ng-ời theo đúng nghĩa của nó Vì vậy, dù còn nhiều khó khăn, vất vả, song trong tâm thức của mỗi ng-ời dân vùng biển Cửa lò.luôn giành một phần trân trọng nhất để t-ởng nhớ ng-ời có công với n-ớc, các

đấng thần linh cai quản biển cả, tạo dựng cho họ có cuộc sống phồn thịnh nh-

ngày hôm nay “ ăn quả nhớ kẻ trồng cây” truyền thống và đạo lý ấy của ng-ời dân Việt Nam luôn đ-ợc l-u giữ, thắp sáng bằng sự thành kính hiến dâng lên các vị thần biển để bày tỏ lòng biết ơn của con cháu nối đời biển cả bao la áy là nguồn gốc của lễ hội sông n-ớc Cửa lò Chỉ một vài bông hoa ngũ sắc, một làn khói h-ơng rung rinh, mỏng mảnh, một phút hóa thân vào cõi thinh không để h-ớng về cõi thiêng, tâm hồn con ng-ời nh- nhẹ vơi bao nỗi truân chuyên, cảm giác đ-ợc chở che, san sẻ làm ta thêm sức mạnh, tinh thần phấn chấn hăng hái hơn trong công việc, yêu hơn cuộc sống con ng-ời, gần gũi hơn về tình ng-ời, tình dân tộc x-a và nay áy là giá trị của văn hoá tâm linh, của các nghi lễ ở Cửa Lò đã làm

đẹp thêm những xử thế của con ng-ời khi đến với những nét sinh hoạt văn hoá tâm linh ấy

Ai đã từng sống trong không khí sôi động của tiếng nhạc lễ hội, tiếng trống dồn dập vui t-ơi đầy hồi hộp tr-ớc những cuộc tranh tài th-ờng đ-ợc tổ chức trong mùa du lịch ở Cửa Lò hẳn trong cuộc đời không thể nào quên Những giá trị văn hoá tiêu biểu của Cửa Lò là tài nguyên đ-ợc con ng-ời xây đắp bằng nhiệt huyết, bằng ngôn ngữ riêng nh- muốn bày tỏ rất nhiều những kỳ vọng của con ng-ời với biển cả bao la, những khả năng chinh phục tự nhiên của ng-ời dân làng biển… Cứ thế, trong náo động và trong thầm lặng những tài nguyên thiên nhiên của ng-ời dân Cửa Lò ngày một dày thêm trong trang sử truyền thống của quê h-ơng và chúng ta có quyền coi đó là điều kiện, là di sản văn hoá tham gia vào công cuộc chuyển dịch CCKT ở Cửa Lò

Cửa Lò có nhiều di tích lịch sử nổi tiếng và nhiều thắng cảnh thiên nhiên hùng vĩ Sự kết hợp hài hoà của tạo hoá càng làm cho Cửa Lò luôn sống động, tạo

ấn t-ợng đẹp trong lòng mỗi ng-ời khi về đến đất biển Sức thu hút của Cửa Lò thể hiện ở nhiều lĩnh vực Ngoài bãi tắm đẹp nh- tiên giáng trần, đ-ợc núi non ,đảo xanh bao bọc lấy vòng cung biển Cửa Lò, nơi đây còn có những di sản văn hoá làm mê đắm lòng ng-ời Những tài nguyên thiên nhiên vô giá ấy đ-ợc biểu đạt qua ngôn ngữ của con ng-ời ,vẻ đẹp ấy càng nhân lên gấp bội , thu hút du khách bốn ph-ơng về với biển Cửa lò đông nh- trẩy hội

Lễ hội đền thờ C-ơng quốc công Nguyễn Xí:

Thái s- C-ơng quốc công Nguyễn Xí sinh năm Đinh Sửu 1379 niên hiệu Quang Thái thứ 10 đời vua Trần Nhuận Tông, tại xã Nghi Hợp, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An Đây là vùng quê chỉ cách biển đông theo đ-ờng chim bay chỉ hơn cây số và rất gần với Cửa Lò

Lễ hội đền Nguyễn Xí là một lễ hội gắn với quần thể di tích lịch sử của dân tộc Việt nam trong công cuộc chống ngoại xâm ở thế kỷ XV Đây là một trong những lễ hội truyền thống lớn ở Nghệ An hiện nay Lễ hội thể hiện rất rõ sự gắn kết giữa văn hoá dòng họ - văn hoá dân tộc

Lễ hội đ-ợc tổ chức vào ngày 30/1 và ngày mồng Một tháng 2 âm lịch, nếu tháng giêng thiếu thì đ-ợc tổ chức vào ngày 29 tháng 1 hàng năm

Lễ hội đền Vạn Lộc:

Lễ hội đền Vạn Lộc, còn gọi là lễ hội Thái uý Nguyễn S- Hồi, th-ờng tổ chức vào các năm hoả: Tý, Ngọ, Mão, Dậu (3 năm một lần) Lễ hội đền Vạn Lộc có nguồn gốc từ năm 1508, là hết tang Nguyễn S- Hồi ( Nhân vật đ-ợc tôn thờ ở đền) cũng là năm xây xong đền thờ Tên làng Vạn Lộc có từ lâu đời, khoảng cuối Lê và triều Tây Sơn, do đổi tên huyện Chân Phúc thành huyện Chân Lộc Tr-ớc đó vào khoảng năm 1434, theo chiếu của vua Lê Thánh Tông cho lập dân tân nhất xá (do Nguyễn S- Hồi khai phá lập làng) với tên là xã Hải Ngung, còn gọi là Hải Giang chính là dòng sông Cấm Thời Lê Thánh Tông, Nguyễn S- Hồi đ-ợc phong thái sứ trấn giữ 12 cửa biển từ Sầm Sơn - Thanh Hoá đến Cửa Tùng - Quảng Trị nên gọi nơi

đóng quân là núi Cấm, sông Cấm Chữ Vạn Lộc còn có nghĩa là muôn lộc đổ về

đây, là vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống văn hoá

Qua bao biến động của lịch sử, bao đổi thay của từng số phận con ng-ời, song nh-ng lễ hội này vẫn gắn bó và trở thành sinh hoạt th-ờng xuyên của cộng

đồng c- dân ven biển Cửa Lò Tính đặc thù của vùng đất ven biển đã rèn luyện con ng-ời ở đây sớm thích nghi với điều kiện sống Họ biết giá trị của những giọt mồ hôi muối mặn và biết tận dụng niềm vui của ngày mùa bội thu Điều đó tạo nên sự nhạy cảm, linh hoạt của ng-ời dân Cửa Lò tr-ớc sự đổi thay của xã hội - một điều kiện rất cần thiết để tự nhận thức và bắt nhịp cuộc sống hiện đại Cũng từ đây, dân c- nông nghiệp của vùng sông n-ớc Cửa Lò đã đứng lên để đảm đ-ơng công cuộc thay đổi lịch sử Đ-a lịch sử Cửa Lò từ làng nông nghiệp thuần tuý b-ớc sang một lĩnh vực kinh tế mới Họ đang chuyển dần sang ngành DVDL theo tiếng gọi của thời kỳ hội nhập

Tài nguyên thiên nhiên , nguồn di sản văn hoá vật thể và phi vật thể đóng một vai trò không nhỏ và là nguồn tài nguyên tạo sự thành công cho ngành kinh doanh mới về DVDL ở Cửa lò

23.3 Chủ tr-ơng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Cửa lò

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế DVDL ở Cửa Lò đ-ợc thực hiện theo h-ớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá từng b-ớc, từng vùng, từng giai đoạn lịch sử

Đó là một chủ tr-ơng đúng đắn của Đảng, chính quyền Thị xã Chủ tr-ơng đó phù hợp với xu thế của thời đại và hợp với quy luật phát triển kinh tế ở Cửa Lò - nơi có tiềm năng để khai thác hoạt động DVDL biển Tuy nhiên sự phân chia này không hoàn toàn rạch ròi Vì các chủ tr-ơng th-ờng gối đầu lên nhau, từ năm sau lên năm tr-ớc Do vậy các giai đoạn này chỉ mang tính chất t-ơng đối

Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang DVDL ở Thị xã đ-ợc đại hội 1 của

đảng bộ thị xã Cửa lò (1996 - 2000) chỉ rõ: thực hiện CDCCKT 1996-2000 là tập trung năng lực đ-a KT phát triển với nhịp độ cao theo CCDVDL - TM (th-ơng mại)

CN (công nghiệp) nông nghiệp - ng- nghiệp” Quan hệ hỗ trợ, tác động thúc đẩy lẫn nhau giãu các ngành KT ngày càng rõ nét hơn, tích cực hơn Nh- vậy có thể nói

CQ thị xã Cửa lò từng b-ớc CDCCKT theo những cấp độ riêng Vai trò của mỗi ngành KT cũng đ-ợc xác định rõ hơn trong từng chặng đ-ờng CD ở chặng đầu khi thị xã mới thành lập còn nhiều khó khăn về nguồn vốn Xuất phát điểm thấp, nên mục tiêu của phát triển DVDLlà lấy ngắn nuôi dài, khai thác tại chỗ về DVDL để tạo đà cho giai đoạn sau cất cánh Chính quyền thị xã xác định đúng mục tiêu, sách l-ợc, chiến l-ợc phát triển kinh tế cho từng giai đoạn trong chặng đ-ờng tr-ớc mắt

từ 1994 - 2000 là dựa vào đặc điểm lịch sử của thời kỳ này để đầu t- đúng h-ớng và khai thác tại chỗ ngành DVDL có hiệu quả khi giai đoạn này cầu lớn hơn cung

Để phát triển DVDL, chính quyền Thị xã có cơ chế thông thoáng cho các lực l-ợng tham gia vào ngành kinh tế mới này Các cơ sở kinh doanh chủ yếu là hộ gia đình tự xét thấy lợi thì làm Vẫn biết rằng đặc điểm kinh tế hộ gia đình là mang nặng tính chất nhỏ lẻ, chủ quan, độc lập, ít chịu sự ràng buộc lẫn nhau, thích sao làm vậy.Trong kinh doanh th-ờng cạnh tranh không lành mạnh, hay chèn ép giá đối với khách hàng Khai thác DVDL chủ yếu bằng kinh nghiệm may rủi Phần lớn là chú trọng lợi ích tr-ớc mắt, ch-a nhận thức đúng đắn tầm khoa học về lợi ích lâu dài, nên điều kiện kinh doanh này chỉ đ-ợc phép tồn tại trong một thời gian nhất

định Khi điều tiết kinh tế của nhà n-ớc ch-a kịp thời

Muốn phát triển bền vững về DVDL với quy mô lớn,gắn với khu vực và quốc

tế, trong cơ cấu DVDL cần có sự thay đổi để phù hợp yêu cầu thời đại và phải phù hợp với chiến l-ợc phát triển kinh tế của từng giai đoạn

Bởi vậy, việc chấp nhận hoàn cảnh thực tiễn ban đầu này để duy trì các cơ sở kinh doanh trên địa bàn theo kinh tế hộ gia đình cũng là tất yếu của thời

kỳ đặt nền móng cho một đô thị DVDL trong t-ơng lai Tuy nhiên, tính chất hai mặt của một vấn đề xấu - tốt luôn luôn tồn tại song hành cũng đ-ợc bộc lộ qua hiện trạng này.Đồng thời với chủ tr-ơng khuyến khích phát triển kinh tế DVDL thì thị xã cũng đã có sự chuẩn bị để rà soát và quy hoạch lại một cách tồng thể có tầm vĩ mô hơn về DVDL cho giai đoạn tiếp theo ( dự kiến sau 2010) Để đầu t- xây dựng

đồng bộ cơ sở vật chất phục vụ cho DVDL.Đây là nghệ thuật “ biết thắng từng b-ớc” trong chiến l-ợc phát triển kinh tế của chính quyền thị xã Lúc này thị xã đã

có nhiều khởi sắc Các cơ sở kinh doanh ngày càng tăng, thấy đ-ợc vóc dáng của thị xã đã hiện hữu và đủ niềm tin để mạnh dạn đầu t- vào lĩnh vực DVDL Các công ty cổ phần, doanh nghiệp t- nhân doanh nghiệp nhà n-ớc ,bắt đầu chiếm lĩnh thị tr-ờng Cửa Lò và b-ớc vào thời kỳ cạnh tranh lành mạnh Vai trò điều tiết của Nhà n-ớc về DVDL đ-ợc chú trọng

Nh- vậy, chủ tr-ơng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Cửa lò từ thuần nông sang DVDL đ-ợc thực hiện theo từng chặng đ-ờng là phù hợp với điều kiện lịch sử, điều kiện kinh tế - xã hội của Cửa Lò Xu h-ớng chuyển dịch là tăng dần cơ cấu ngành kinh tế sang DVDL, giảm dần cơ cấu kinh tế, nông lâm ng- , duy trì cơ cấu CNXD

ở mức độ cần thiết với mục tiêu phấn đấu đến 2010 Cửa Lò trở thành đô thị du lịch biển xanh - sạch - đẹp.( có tính đến năm 2015)

Đối với ngành CNXD: điều chỉnh hợp lý cơ cấu ngành CNXD, lấy sản phẩm của ngành nông, lâm, ng- và ngành CNXD, tiểu thủ công nghiệp phục vụ đắc lực cho DVDL ở Cửa Lò, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ làm thay đổi bộ mặt thị xã Theo h-ớng đó Thị xã đã có nhiều ch-ơng trình để định h-ớng cho những ngành này có cơ hội chuyển dịch đúng h-ớng cơ cấu cây trồng vật nuôi theo h-ớng hàng hoá, tạo nghề mới cho ng-ời dân khi họ không còn đất sản xuất, để tập trung vào DVDL

Vào thời điểm 1994 trong nông nghiệp thực hiện Nghị định 60/CP của Chính phủ, hầu hết đất đai của hợp tác xã đều đ-ợc giao cho hộ gia đình xã viên quản lý lâu dài, với tổng quỹ đất 90 - 92 % Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp lúc này đ-ợc thực hiện theo h-ớng sản xuất hàng hoá Các mô hình VAC, mô hình rừng, v-ờn, gắn với chăn nuôi, trồng cây ăn quả xuất hiện ngày càng nhiều tập trung ở nghi H-ơng và nghi Thu Nhằm tạo ra nguồn hàng cung ứng tại chỗ cho thị tr-ờng du lịch Cửa lò

Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo h-ớng hàng hoá đ-ợc chú trọng, song tình trạng giao đất cho hộ gia đình quản lý lâu dài cũng có nhiều vấn đề đặt ra Bên cạnh mặt tích cực của nó là động viên, củng cố kinh tế hộ gia đình phấn khởi sản xuất, tăng diện tích gieo trồng, phủ kín những vùng hoang hoá, đem lại sinh lợi cho xã hội Nh-ng về mặt lâu dài, tình trạng này làm tăng thêm sự manh mún trong sản xuất gây lực cản lớn cho việc tiến lên CNH - HĐH đất n-ớc

Trong ng- nghiệp cũng vậy, từ 32 hợp tác xã thực hiện đ-ờng lối “ khoán 10” đến 1994 hầu hết đều chuyển sang đội thuyền, tổ hợp kinh tế t- nhân Thời kỳ này kéo dù còn nhiều khó khăn, song chính sách của Thị xã cũng đã chú ý đến việc

đầu t- cho các tổ hợp ( 5 Hợp tác xã) đ-ợc vay vốn và ngoại tệ để mua sắm trang thiết bị phục vụ đánh bắt hải sản xa bờ Đây là b-ớc chuyển t-ơng đối mới mẻ, mạnh dạn của thị xã Chứng tỏ thị xã đã xác định đúng h-ớng, đúng tầm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung cho từng ngành kinh tế cụ thể từng b-ớc tạo đà cho

sự khởi sắc của Thị xã khi đã có sự chuẩn bị chín muồi

Cùng với nhà n-ớc, các tổ hợp tiểu thủ công nghiệp cũng hình thành theo h-ớng đa dạng hoá ngành nghề và sản phẩm nhằm giải quyết việc làm và phục vụ cho kinh tế hộ gia đình phát triển (Xem phụ lục 5)

Khi thị xã hình thành, phát triển, nhiều nghề mới xuất hiện đang chiếm vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị xã Đồng thời, một số nghề cũ không còn thích hợp cũng tự giải thể, biến mất trong các làng nghề truyền thống của CửaLò

Trong bối cảnh đó, chính quyền thị xã vừa thực hiện công cuộc chuyển đổi cơ cấu kinh tế trong ngành nông nghiệp (chủ yếu cơ cấu cây trồng), vừa đồng thời chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang DVDL, vừa cân đối cơ cấu kinh tế trong ngành CNXD Tạo công ăn việc làm cho ng-ời đân

Giai đoạn đầu, CNXD cơ bản chiếm vai trò không nhỏ, chủ yếu là hoạt động của cảng Cửa Lò Đã có tới 15 dự án với hàng trăm tỉ đồng đ-ợc đầu t- đ-a vào sử dụng từ 1993 - 1994 cho việc xây dựng Dựa vào điều kiện tự nhiên và xã hội, chính quyền thị xã đã có nhiều chủ tr-ơng lớn để nâng công suất cảng Cửa Lò và xây dựng khu công nghiệp tập trung đánh bắt chế biến hải sản, vận tải biển (xem phụ lụcc 5)

Chính quyền Thị xã đã có cách nhìn tổng thể về các tiềm năng vốn có của Thị xã (tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên nhân văn) Trên cơ sở đó từng b-ớc chuyển đổi kinh tế tạo những b-ớc đi ban đầu vững chắc, đúng h-ớng cho Thị xã tiến vào thời kỳ mới

Chính quyền Thị xã quyết định chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo h-ớng tăng dần cơ cấu ngành kinh tế DVDL, giảm dần cơ cấu kinh tế nông, lâm, ng- và duy trì ở mức độ đáng kể công nghiệp xây dựng, tiểu thủ công nghiệp Đó là b-ớc

đi tất yếu, hợp quy luật phát triển kinh tế trong thời đại mới Đây là quyết định

đúng Song quan trọng hơn là cần phải xác định đúng tiềm năng thực có của Cửa Lò

để chuyển đổi cơ cấu kinh tế sang dịch vụ du lịch phù hợp với cấp độ t-ơng ứng

Vấn đề đáng quan tâm này đã đ-ợc tập thể lãnh đạo Đảng các cấp cùng quyết định và đã ban hành bằng nhiều văn bản chỉ đạo quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Cửa Lò Cơ sở đầu tiên để Cửa Lò đứng lên đảm nhận trọng trách mới chính là căn cứ vào Nghị định số 113/CP của Chính phủ về việc thành lập Thị xã Cửa Lò thuộc tỉnh Nghệ An Nghị định ban hành ngày 29/8/1994 Theo Nghị định, tên tuổi, địa lý hành chính, dân c- của Thị xã Cửa Lò đ-ợc xác định rõ (20, 181 ; 186).(xem phụ lục 2)

Ngoài ra, còn một số căn cứ đặc biệt quan trọng khá cả về lý luận và thực tiễn để chính quyền các cấp có những kế hoạch táo bạo xây dựng đúng h-ớng

đ-ờng lối chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Cửa Lò từ nông nghiệp sang DVDL Đó là Nghị định ngày 5/6/1907 của toàn quyền Đông d-ơng đ-ợc l-u trong Journal officiel de l’ Indochíe francarce (Công báo Đông d-ơng thuộc Pháp) 24/6/1907 ( [3, 11] (xem phụ lục 1.)

Với Nghị định ngày 5/6/1907 cho thấy từ thời điểm ấy ng-ời pháp đã biết và

đã quản lý vùng đất Cửa Lò với mục tiêu hình thành khu nhà nghỉ mát trên bãi biển Cửa Lò Tiếp đó nữa là 2 Nghị định ngày 23- 6- 1933 của Tỉnh Nghệ An và Dụ số

36 ngày 02/6/1943 của vua Bảo Đại cũng nói về vùng đất Cửa Lò có thể trở thành trung tâm đô thị du lịch [ 3,15]

Từ những sự kiện lịch sử đã qua, đến những vấn đề thuộc về lịch sử đ-ơng

đại, đều chứng tỏ một điều rằng Cửa Lò là vùng đất đất đầy tiềm năng cho sự phát triển kinh tế DVDL Cửa Lò đang vận động để biến đổi và thích nghi với xu thế thời đại, xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu

Thấy đ-ợc khả năng hiện thực t-ơi sáng ấy, chính quyền Thị xã vừa mới

đ-ợc công bố thành lập năm 1994 Đến 1996 Đại hội đại biểu Đảng bộ Thị xã lần thứ nhất nhiệm kỳ 1996 - 2000 đ-ợc tiến hành với 95 đại biểu/1700 đảng viên trong thị xã tiến hành Đại hội 1 Cùng về dự và chỉ đạo Đại hội còn có đ/c Nguyễn Mạnh Cầm uỷ viên Bộ chính trị Trung -ơng Đảng, các đồng chí của các ban ngành Trung -ơng và Tỉnh Nghệ An cũng đến với Cửa Lò