(Luận văn thạc sĩ) thiết kế hoạt động trải nghiệm trong giảng dạy môn lịch sử lớp 12 trung học phổ thông tại quận 10, TP hồ chí minh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ VÕ THỊ THANH HẰNG THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 12 TRUNG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC

MÔN LỊCH SỬ LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 8140101

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ

VÕ THỊ THANH HẰNG

THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC

MÔN LỊCH SỬ LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TẠI QUẬN 10, TP HỒ CHÍ MINH

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 8140101

Hướng dẫn khoa học:

PGS TS BÙI VĂN HỒNG

Tp Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2020

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

LÝ LỊCH KHOA HỌC

I LÝ LỊCH SƠ LƯỢC

Họ và tên: VÕ THỊ THANH HẰNG Giới tính: Nữ

Ngày, tháng, năm sinh: 20/4/1982 Nơi sinh: Bà Rịa Vũng Tàu

Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Du

Nơi ở hiện nay: 134/2K Thành Thái, Phường 12, Quận 10, Tp.HCM

Điện thoại: 0944.7765.65

Email: hang4455@gmail.com

II QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO

1 Đại học:

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo: 9/2001-5/2005

Nơi học: Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh

Ngành học: Lịch sử

Môn thi tốt nghiệp: Lịch sử Việt Nam, Phương pháp dạy học Lịch sử

Ngày và nơi thi tốt nghiệp: 2005, tại Trường ĐH Sư phạm Tp Hồ Chí Minh

2 Thạc sĩ:

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo: 8/2018-5/2020

Nơi học: Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh

III QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC

09/2005 đến nay Trường THPT Nguyễn Du Giảng dạy môn Lịch sử

Tp Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 4 năm 2020

Người khai

Võ Thị Thanh Hằng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi

Các số liệu, kết quả trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai sử dụng công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tp Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 4 năm 2020

Võ Thị Thanh Hằng

LỜI CẢM ƠN

Xin chân thành cảm ơn quý Thầy (Cô) của Viện Sư phạm Kỹ thuật, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh đã truyền đạt những kiến thức

và kinh nghiệm quý báu trong suối thời gian tôi theo học tại trường

Xin gửi lời cảm ơn trân trọng và sâu sắc đến PGS.TS Bùi Văn Hồng đã tận

tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Trân trọng!

Võ Thị Thanh Hằng

TÓM TẮT

Mọi môn học đều có nét đặc trưng và thú vị, môn Lịch sử cũng vậy Nếu chúng

ta có đam mê và hiểu rõ về lịch sử thì sẽ có cái nhìn khác hẳn Lịch sử là những thứ hiển hiện bên cạnh mỗi người và nó rất hữu ích Môn Lịch sử không chỉ cho học sinh thấy được quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, mà còn giáo dục lòng yêu nước, biết ơn tiền nhân, giáo dục hoài bão và ý chí xây dựng đất nước cho thế hệ trẻ Điều này rất phù hợp với mục tiêu đào tạo con người phát triển toàn diện cả đức lẫn tài của nền giáo dục nước ta Tuy nhiên, trong những năm qua, nhiều học sinh không mấy “mặn mà” với việc học tập và nghiên cứu lịch sử Vì thế mà học sinh ngày càng mất dần đi niềm đam mê học Lịch sử Tại trường THPT Nguyễn Du, học sinh vẫn học sử theo kiểu thụ động và chưa có được phương pháp học tốt

Trong khi đó, việc thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử vốn rất hữu ích Nó được coi là phương pháp thật sự ưu việt cho sự phát triển năng lực sáng tạo, giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức, hình thành các kỹ năng, giá trị và phẩm chất của bản thân Hầu hết học sinh khi được tham gia trải nghiệm đều tỏ ra thích thú,

hứng khởi trong việc học tập lịch sử “Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học

môn Lịch sử lớp 12 THPT tại quận 10, Tp.HCM” được chọn làm đề tài nghiên cứu

- Đề xuất nội dung, biện pháp và thiết kế minh họa HĐTN trong dạy học Lịch

sử lớp 12 tại Trường THPT Nguyễn Du, quận 10, Tp.HCM

Luận văn bao gồm các nội dung chính:

Chương 3: Thiết kế minh họa hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử lớp 12 tại

trường THPT Nguyễn Du, quận 10, Tp.HCM

Kết luận-Kiến nghị

Phụ lục

ABSTRACT

Every subject is unique and interesting, and so is history If we have passion and understand history, there will be a different view History is the things that appear next to each person and it is very useful History not only shows students the nation's process of building and defending the country, but also educates patriotism, appreciation for ancestors, educating ambition and the will to build the country for the younger generation This is very consistent with the goal of training people to develop comprehensively both the virtues and talents of our country's education However, in recent years, many students are not very "interested" in learning and historical research As a result, students are losing their passion for learning history

At Nguyen Du High School, students still learn the history in a passive way and do not have good learning methods

Meanwhile, the design of experiential activities in teaching history which is very useful It is considered a truly preeminent method for the development of creative capacity, helping students to acquire knowledge, form their skills, values and qualities Most students who participate in the experience are interested in learning

about history "Designing experiential activities in teaching the history of 12 high

schools in District 10, Ho Chi Minh City" was selected as the research topic in

The thesis includes the following main contents:

Introduction

Chapter 1: Theoretical basis of experiential activities in teaching the history of

high school

Chapter 2: Current situation of experience activities in teaching 12th grade history

at high schools in District 10, Ho Chi Minh City HCM

Chapter 3: Illustrative design experience activities in teaching history 12 at

Nguyen Du High School

Conclude-Request

Appendix

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU……… 2

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU……… 3 3.1 Đối tượng nghiên cứu……… 3 3.2 Khách thể nghiên cứu……… 3

5 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU……… 3

6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU……… 4

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……… 4 7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận……… 4 7.2 Phương pháp quan sát……… 5 7.3 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi……… 5 7.4 Phương pháp phân tích, thống kê số liệu……… 5

7.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm……… 6

7.6 Phương pháp xin ý kiến chuyên gia……… 6

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG

1.1 TỔNG QUAN ……… 8 1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước……… 8

1.1.2 Nghiên cứu trong nước……… 12

1.2 CÁC KHÁI NIỆM SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI……… 16

1.2.1 Trải nghiệm……… 16

1.2.2 Hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử lớp 12…… 17

1.2.3 Thiết kế hoạt động trải nghiệm……… 18

1.3 THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC

1.3.1 Đặc điểm dạy học môn Lịch sử ở trường THPT……… 19

1.3.2 Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn

Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 12 TẠI CÁC TRƯỜNG

2.1 GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU

VÀ MỘT SỐ TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 10,

TP.HCM………

2.1.1 Trường THPT Nguyễn Du, quận 10, Tp.HCM……… 39 2.1.2 Trường THPT trên địa bàn quận 10, Tp.HCM……… 40 2.2 THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG

DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 12 TẠI CÁC TRƯỜNG THPT Ở

2.2.2 Nội dung và đối tượng khảo sát……… 41 2.2.3 Phương pháp và công cụ……… 41 2.2.4 Đánh giá kết quả khảo sát……… 41

Chương 3: THIẾT KẾ MINH HỌA HOẠT ĐỘNG TRẢI

NGHIỆM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 12 TẠI TRƯỜNG

3.1 ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH LỚP 12

3.2 NỘI DUNG, BIỆN PHÁP THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI

NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 12……… 71 3.2.1 Nội dung dạy học……… 71 3.2.2 Biện pháp thiết kế hoạt động trải nghiệm……… 72 3.3 THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM THEO CHỦ ĐỀ

3.3.1 Quy trình thiết kế……… 80 3.3.2.Thiết kế minh họa……….……… 80 3.4 KIỂM NGHIỆM GIẢI PHÁP……… 97 3.4.1 Phương pháp xin ý kiến chuyên gia……… 97 3.4.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm……… 100 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3……… 114

KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ……… 116

1 KẾT LUẬN……… 116

2 KIẾN NGHỊ……… 117

PHỤ LỤC……… 124

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1: Mô hình học tập trải nghiệm Kolb (1984)……… 9

Hình 1.2: Các hình thức tổ chức HĐTN trong dạy học môn Lịch sử

Hình 3.3: Học sinh trường THPT Nguyễn Du tham gia HĐTN trong

khuôn viên nhà trường……… 90

Hình 3.4: HS Trường THPT Nguyễn Du tham gia HĐTN ngoài xã hội…… 93

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Mức độ thường xuyên học Lịch sử của HS và GV……… 42

Bảng 2.2: Mức độ cần thiết của việc học Lịch sử của HS và GV…… 44

Bảng 2.3: Mức độ thường xuyên học Lịch sử trong lớp, trong khuôn

viên trường và ngoài xã hội của HS và GV……… 46

Bảng 2.4: Mức độ thường xuyên sử dụng các phương pháp/hình thức

học tập khi triển khai các hoạt động học tập trong lớp của HS và

GV………

49

Bảng 2.5: Mức độ thường xuyên sử dụng các phương pháp/hình thức

học tập khi triển khai các hoạt động học tập trong khuôn viên trường

của HS và GV………

53

Bảng 2.6: Mức độ thường xuyên sử dụng các phương pháp/hình thức

học tập khi triển khai các hoạt động học tập ngoài xã hội của HS và

GV………

56

Bảng 2.7: Mức độ cần thiết của việc tổ chức hoạt động học tập trong

lớp, trong khuôn viên trường và ngoài xã hội của HS và GV… 59

Bảng 2.8: Mức độ cần thiết xây dựng kế hoạch dạy học lớp 12 theo

các hoạt động dạy học trong lớp, trong khuôn viên trường và ngoài xã

Bảng 2.9: Kết quả đánh giá của GV về mức độ hiểu biết về quy trình

thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử tại trường THPT………… 64

Bảng 3.1: Mô tả chủ đề học tập trải nghiệm……… 72

Bảng 3.2: Hình thức hoạt động trải nghiệm……… 79

Bảng 3.3: Ý kiến của chuyên gia về mức độ cần thiết và khả thi của

các thiết kế minh họa……… 97

Bảng 3.4: Tiêu chí đánh nhóm trong chuyên đề……… 101

Bảng 3.5: Tiêu chí đánh giá kết quả tổng kết của HS sau khi tham gia

Bảng 3.6: Bảng số liệu về thái độ tham gia của lớp thực nghiệm…… 103

Bảng 3.7: Bảng số liệu về kỹ năng làm việc nhóm của lớp thực

Bảng 3.11: Bảng phân bố tần xuất điểm số của HS lớp thực nghiệm

và lớp đối chứng sau chuyên đề và từ kết quả tổng kết……… 109

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Mức độ thường xuyên học Lịch sử của HS và GV………… 43

Biểu đồ 2.2: Mức độ cần thiết của việc học Lịch sử của HS và GV…… 45

Biểu đồ 2.3: Mức độ thường xuyên học Lịch sử trong lớp, trong khuôn

viên trường và ngoài xã hội của HS……… 47

Biểu đồ 2.4: Mức độ thường xuyên học Lịch sử trong lớp, trong khuôn

viên trường và ngoài xã hội của GV……… 47

Biểu đồ 2.5: Mức độ thường xuyên sử dụng các hình thức/phương pháp

học tập khi triển khai các hoạt động học tập Lịch sử trong lớp của HS… 50

Biểu đồ 2.6: Mức độ thường xuyên sử dụng các hình thức/phương pháp

học tập khi triển khai các hoạt động học tập Lịch sử trong lớp của GV… 50

Biểu đồ 2.7: Mức độ thường xuyên sử dụng các hình thức/phương pháp

học tập khi triển khai các hoạt động học tập Lịch sử trong khuôn viên

Biểu đồ 2.8: Mức độ thường xuyên sử dụng các hình thức/phương pháp

học tập khi triển khai các hoạt động học tập Lịch sử trong khuôn viên

trường của GV ………

54

Biểu đồ 2.9: Mức độ thường xuyên sử dụng các hình thức/phương pháp

học tập khi triển khai các hoạt động học tập Lịch sử ngoài xã hội của HS

……… ………

57

Biểu đồ 2.10: Mức độ thường xuyên sử dụng các hình thức/phương pháp

học tập khi triển khai các hoạt động học tập Lịch sử ngoài xã hội của GV

Biểu đồ 2.11: Mức độ cần thiết của việc tổ chức học tập môn sử 12 trong

lớp, trong khuôn viên trường và ngoài xã hội của HS ……… 60

Biểu đồ 2.12: Mức độ cần thiết của việc tổ chức học tập môn sử 12 trong

lớp, trong khuôn viên trường và ngoài xã hội của GV……… 61

Biểu đồ 2.13: Mức độ cần thiết xây dựng kế hoạch dạy học môn sử lớp

12 theo các hoạt động dạy học trong lớp, trong khuôn viên trường và

ngoài xã hội của GV………

DANH SÁCH PHỤ LỤC

Phụ lục 1: Phiếu khảo sát dành cho giáo viên các trường THPT tại quận

10, Tp Hồ Chí Minh……… ……… 124

Phụ lục 2: Phiếu khảo sát ý kiến chuyên gia dành cho lãnh đạo quản lý

và giáo viên Trường THPT Nguyễn Du.………….……… 129

Phụ lục 3: Phiếu khảo sát dành cho học sinh khối lớp 12 Trường THPT

Phụ lục 4: Bảng điểm đánh giá chuyên đề “Cảm nhận về chuyến tham

quan thực tế tại bảo tàng Chứng tích chiến tranh”……… 134

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Bước sang thế kỷ XXI, nhân loại đang đứng trước những chuyển biến mạnh mẽ của xu thế toàn cầu hóa ở hầu hết các lĩnh vực của đời sống Bài học thành công từ nhiều quốc gia có nền giáo dục tiên tiến cho thấy chất lượng giáo dục luôn gắn với chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển kinh tế, ổn định xã hội và ở mỗi giai đoạn lịch sử nhất định Vì thế, đổi mới giáo dục hiện nay là yêu cầu cấp thiết mang tính toàn cầu

Quan niệm: “Học đi đôi với hành” có thể được xem là nguồn gốc của tư tưởng học tập trải nghiệm Tư tưởng này thực sự được đưa vào giáo dục hiện đại trong những năm đầu của thế kỷ XX Ngày nay, học tập trải nghiệm đang được tiếp tục triển khai trên phạm vi toàn thế giới và được nhìn nhận như là một triển vọng tương lai tươi sáng cho giáo dục toàn cầu

Ở nước ta, quan điểm đổi mới giáo dục và đào tạo được nêu trong Nghị quyết Hội

nghị Trung ương 8 khóa XI của Ban Chấp hành Trung ương là: “Tiếp tục đổi mới mạnh

mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ, áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích người học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực”

[8] Theo đó quan điểm chỉ đạo của Đảng là: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ

yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học

đi đôi với hành; lý thuyết gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” [8] Điều đó cho thấy, việc đổi mới hình thức, PPDH theo

hướng học tập trải nghiệm đang được Nhà nước và Đảng chú trọng

Trong khi đó, đa số các trường THPT nói chung và các trường THPT tại quận 10 nói riêng hiện nay đều thực hiện dạy học môn Lịch sử lớp 12 theo phương pháp thuyết trình để tái hiện lại các nội dung lịch sử trong bài học nên chất lượng dạy học và kết quả học tập môn Lịch sử của HS lớp 12 tại các trường THPT quận 10, Tp HCM chưa cao Thêm vào đó, bộ môn Lịch sử hiện nay ở các trường phổ thông là một trong những

môn học bị cho là môn “phụ”, nặng nề, nhàm chán, khô khan, thậm chí là môn học mà học sinh “sợ nhất” Tâm lý này của HS dẫn đến sự chán ghét môn học và làm chất lượng

dạy học chưa cao Vì vậy, nâng cao chất lượng dạy và học Lịch sử đang là vấn đề cấp thiết đặt ra trong giai đoạn hiện nay Trong đó, giải pháp góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử được chú trọng nhất là tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử Hoạt động trải nghiệm là hình thức học tập gắn học tập với thực tiễn, gắn giáo dục trong nhà trường với giáo dục ngoài xã hội, “phá vỡ” không gian lớp học, đồng thời có sự tham gia của nhiều nguồn lực xã hội vào quá trình giáo dục Đây là hình thức

tổ chức dạy học tạo điều kiện cho học sinh có những trải nghiệm khám phá mới mẻ, qua

đó góp phần hình thành năng lực, KN làm việc nhóm, KN sưu tầm đánh giá tư liệu sự kiện lịch sử, phát triển năng lực người học Khi tổ chức các HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 thì chất lượng dạy học và kết quả học tập môn Lịch sử của HS lớp 12 tại các trường THPT quận 10, Tp HCM sẽ được cải thiện hiệu quả hơn

Xuất phát từ thực tiễn dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay và yêu cầu của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho HS trong dạy học Lịch sử theo chương trình giáo

dục phổ thông hiện nay, đề tài nghiên cứu “Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 THPT tại quận 10, Tp HCM” có ý nghĩa thực tiễn cao

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT, từ đó vận dụng thiết kế minh họa hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử lớp 12 tại trường THPT Nguyễn Du, quận 10, Tp.HCM Đồng

thời, rèn luyện kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng tự lựa chọn tài liệu của HS thông qua thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT của quận 10, Tp.HCM

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử trường THPT

- Thiết kế minh họa hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử lớp 12

3.2 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học môn Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT quận 10, Tp.HCM

4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử trường THPT

- Đánh giá thực trạng về hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT quận 10, Tp HCM

- Thiết kế minh họa hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử 12 tại trường THPT Nguyễn Du, quận 10, Tp HCM Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng sự biến đổi về kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng tự lựa chọn tài liệu của HS thông qua thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT, quận 10, Tp.HCM

5 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

- Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử lớp 12 phù hợp với cơ sở

lý luận, thực tiễn về học tập trải nghiệm và đặc điểm nội dung dạy học môn Lịch sử lớp

12 sẽ giúp nâng cao tỉ lệ đạt được mục tiêu dạy học của học sinh, qua đó đem lại tính khả thi và hiệu quả trong dạy học Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT quận 10, Tp HCM

- Các kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm và kỹ năng tự lựa chọn tài liệu của HS sẽ được cải thiện khi thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 tại các

trường THPT của quận 10, Tp.HCM

6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Hoạt động học tập trải nghiệm được thiết kế trong nội dung chương trình của môn Lịch sử lớp 12, phần lịch sử Việt Nam, cụ thể là 3 chương:

+ Chương I: Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1925

+ Chương III: Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954

+ Chương IV: Việt Nam từ 1954 đến năm 1975

- Nghiên cứu trên 120 học sinh lớp 12 và 20 giáo viên giảng dạy môn Lịch sử lớp

12 tại các trường THPT ở quận 10, TP.HCM sau:

+ Trường THPT Nguyễn An Ninh

+ Trường THPT Nguyễn Khuyến

+ Trường THPT Diên Hồng

+ Trường THPT Nguyễn Du

- Thiết kế minh họa và tổ chức thực nghiệm tại trường THPT Nguyễn Du theo 3 chủ đề tương ứng với hoạt động trải nghiệm trong lớp; hoạt động trải nghiệm trong khuôn viên nhà trường và hoạt động trải nghiệm ngoài xã hội

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đề tài này sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học sau:

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Để xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn cho đề tài, tác giả đã tiến hành thu thập

thông tin và tài liệu về các vấn đề như: thuyết kiến tạo, học tập trải nghiệm, hoạt động

trải nghiệm, các hình thức tổ chức, quy trình tổ chức, phương pháp tổ chức và đánh giá hoạt động học tập trải nghiệm môn Lịch sử lớp 12… Từ tài liệu thu thập được, tiến hành phân tích, tổng hợp, phân loại, đánh giá và khái quát hóa thông tin theo chủ đề liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến vấn đề nghiên cứu, cụ thể như sau: Xác lập được cơ sở lý luận

và thực tiễn của việc thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 Xác định và làm sáng tỏ hệ thống, cấu trúc của thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 Xác định những tác động của quá trình thực nghiệm đối với việc hình thành những kiến thức,

kỹ năng, thái độ và năng lực của HS sau khi thực hiện thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12

7.2 Phương pháp quan sát

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã tiến hành quan sát các nội dung như: Quá

trình GV tổ chức và quá trình HS thực hiện các HĐTN môn Lịch sử lớp 12 Kết quả quan sát giúp tác giả đánh giá, xác định được những điều kiện thuận lợi, khó khăn và tính khả thi của việc thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 trường THPT

Trong quá trình thực nghiệm sư phạm, tác giả sử dụng phương pháp quan sát nhằm thu thập thông tin đánh giá kết quả quá trình HĐTN môn Lịch sử lớp 12 của HS

và kết quả về mặt định tính của vấn đề thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp

12

7.3 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Mục đích của phương pháp này nhằm tìm hiểu về thực trạng, những điều kiện thuận lợi và khó khăn trong thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 ở các nhà trường THPT

Trên cơ sở xác định mục đích và nội dung khảo sát, tác giả đã tiến hành thiết kế mẫu

phiếu điều tra dành cho GV và HS của các trường THPT trên địa bàn quận 10, Tp.HCM

7.4 Phương pháp phân tích, thống kê số liệu

Sử dụng phương pháp phân tích, thống kê số liệu giúp tác giả thống kê kết quả

khảo sát thực trạng và kết quả thực nghiệm thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 Sử dụng công thức toán thống kê để xử lý và phân tích kết quả sau khi tiến hành khảo sát và thực nghiệm sư phạm Từ kết quả phân tích, sẽ kiểm nghiệm tính khách quan của kết quả nghiên cứu

7.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Mục đích của phương pháp thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng về giả thuyết nghiên cứu của đề tài và hiện thực hóa thiết kế minh họa hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử lớp 12 tại trường THPT Nguyễn Du, quận 10, Tp HCM, qua đó đánh giá tính hiệu quả của việc thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT

7.6 Phương pháp xin ý kiến chuyên gia

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả tham khảo ý kiến của các chuyên gia là BGH,

GV tại trường THPT Nguyễn Du để có những định hướng nghiên cứu quan trọng cho đề tài và để kiểm nghiệm tính khả thi và cần thiết của các thiết kế minh họa Đánh giá kết quả khảo sát chuyên gia bằng phương pháp định tính

8 ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN

- Về lý thuyết:

Hệ thống hóa được cơ sở lý luận về thiết kế HĐTN trong dạy học Lịch sử lớp 12 trường THPT bao gồm khái niệm về thiết kế HĐTN trong dạy học, đặc điểm, nội dung dạy học môn Lịch sử trường THPT, phương pháp, hình thức tổ chức HĐTN trong dạy học môn Lịch sử trường THPT, quy trình thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử trường THPT

- Về thực tiễn:

+ Đánh giá được thực trạng dạy học môn Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT ở quận 10, Tp.HCM dưới góc độ của thiết kế HĐTN

+ Tổ chức kiểm nghiệm các thiết kế minh họa và thực nghiệm đối với thiết kế minh họa thứ ba tương ứng với HĐTN ngoài xã hội tại Trường THPT Nguyễn Du với chủ đề:

“Những điểm giống và khác nhau giữa ba Chiến lược chiến tranh mà đế quốc Mĩ áp dụng

ở miền Nam Việt Nam là Chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” (1961-1965), “Chiến tranh cục bộ” (1965-1968) và “Việt Nam hóa chiến tranh” (1969-1973)

9 CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, nội dung, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử

trường THPT

Chương 2: Thực trạng về hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử 12 tại các

trường THPT ở quận 10, Tp.HCM

Chương 3: Thiết kế minh họa hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử 12 tại

tại Trường THPT Nguyễn Du, quận 10, Tp.HCM

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ TRƯỜNG THPT

1.1 TỔNG QUAN

1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước

John Dewey là nhà cải cách giáo dục người Mỹ, một trong những người đầu tiên phát triển triết học về chủ nghĩa thực dụng và là một trong những người sáng lập tâm lý học chức năng, các ý tưởng của ông có ảnh hưởng sâu sắc tới giáo dục và cải cách xã hội

ở Mỹ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX Theo John Dewey “Triết lý là lý luận giáo dục

xét như một thực tiễn được thực hiện một cách có chủ tâm” [28] Vì thế, cần chấm dứt

việc coi giáo dục như là sự chuẩn bị đơn thuần cho cuộc sống tương lai của người học Bởi lẽ, nhà trường chính là môi trường sống, là đời sống cộng đồng, cho nên không được

tháo rời giữa nhà trường và xã hội Ông viết “sản phẩm cao quý nhất của nhà trường là

ở chỗ nhà trường tạo ra khuynh hướng học hỏi từ bản thân đời sống và nó cung cấp điều kiện sống nào đó để tất cả mọi người sẽ học trong quá trình họ đang sống” [28] Muốn

vậy, cần thiết kế các chương trình và tổ chức quá trình giáo dục chú trọng sự tiếp cận đời sống thực tế, rèn luyện hệ thống kỹ năng, không quá thiên về giáo dục lý thuyết Mặt khác, từ cơ sở triết học cho rằng, kinh nghiệm và tự nhiên là liên tục, là một loại tác dụng thông suốt không thể chia cắt, với tư cách là một thể hữu cơ, con người có phản ứng và thích ứng khác nhau đối với các hoàn cảnh Vì thế, thực hành và thực nghiệm phải là cốt

lõi của giáo dục, qua đó ông đề xuất nguyên lý “học bằng cách làm” Quá trình giáo dục

cần chú ý việc hoàn thiện các kỹ năng chứ không chỉ là việc đào tạo ra những con người

có kiến thức, đó phải là một quá trình năng động có kiến tạo Giáo dục sẽ thất bại nếu nó không hình thành được những kinh nghiệm sống trải nghiệm liên tục nơi các cá nhân xét