Rèn luyện kĩ năng sử dụng Atlat trong dạy học Địa lí tự nhiên Việt Nam lớp 8 ở trường trung học cơ sở

Sáng kiến đi sâu vào khai thác các tác dụng của Atlat, để rèn luyện các kĩ năng sử dụng Atlat trong khai thác kiến thức tự nhiên Việt Nam và nhằm nâng cao các kĩ năng Địa lí khác, phục vụ tốt trong học tập và làm bài kiểm tra. Đồng thời góp phần quan trọng vào việc đổi mới phương pháp dạy học, hổ trợ giáo viên nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng yêu cầu đổi mới của đất nước.

I. PH N M  Đ UẦ Ở Ầ

   1. Lý do ch n sáng ki nọ ế

      Đ a lí là m t b  môn khoa h c c  b n đị ộ ộ ọ ơ ả ược gi ng d y trong trả ạ ường phổ thông hi n nay và gi  v  trí quan tr ng trong chệ ữ ị ọ ương trình giáo d c, góp ph nụ ầ  giúp h c sinh có đọ ược nh ng ki n th c c  b n v  t  nhiên và kinh t ­ xã h i.ữ ế ứ ơ ả ề ự ế ộ  

Xu t phát t  nh ng yêu c u c a th c ti n đó môn Đ a lí trong nhà trấ ừ ữ ầ ủ ự ễ ị ường không 

ng ng c i ti n chừ ả ế ương trình, c i ti n phả ế ương pháp d y h c nh m đ t hi u quạ ọ ằ ạ ệ ả cao nh t. M t trong nh ng phấ ộ ữ ương pháp khoa h c đ  gi ng d y t t môn Đ a líọ ể ả ạ ố ị  

 tr ng Trung h c c  s  là bi t khai thác tri t đ , hi u qu  các ph ng ti n

tr c quan. Vi c s  d ng phự ệ ử ụ ương ti n tr c quan trong d y h c Đ a lí  ệ ụ ạ ọ ị là m tộ  trong nh ng phữ ương pháp d y h c tích c c, giúp cho quá trình h c t p c a h cạ ọ ự ọ ậ ủ ọ  sinh tr  nên h p d n h n, h c sinh h ng thú h c t p và hi u bài sâu s c h n,ở ấ ẫ ơ ọ ứ ọ ậ ể ắ ơ  phát tri n t  duy đ c l p sáng t o, giáo d c t  tể ư ộ ậ ạ ụ ư ưởng, đ o đ c cho h c sinh.ạ ứ ọ  Đây là nh ng hành trang c n thi t cho th  h  tr  trong đi u ki n m  c a, h iữ ầ ế ế ệ ẻ ề ệ ở ử ộ  

nh p v i th  gi i. Môn Đ a lí l p 8 v i s  lậ ớ ế ớ ị ớ ớ ố ượng l n ki n th c v  đ c đi m tớ ế ứ ề ặ ể ự nhiên Vi t Nam, ệ s  lố ượng ki n th c và các bài t p liên quan đ n Atlat chi mế ứ ậ ế ế  

m t t  l  khá l n. Có nhi u n i dung ki n th c và kĩ năng Đ a lí độ ỉ ệ ớ ề ộ ế ứ ị ược th  hi nể ệ  

ch  y u qua Atlat. Atlat không ch  là ngu n ki n th c Đ a lí kh ng l , mà cònủ ế ỉ ồ ế ứ ị ổ ồ  

được xem là " cu n sách giáo khoa" th  hai, là m t kênh tri th c giúp hình thànhố ứ ộ ứ  

nh ng ki n th c và kĩ năng m i.ữ ế ứ ớ

       Xu t phát t  th c t  gi ng d y môn Đ a lí   c p trung h c c  s , đ cấ ừ ự ế ả ạ ị ở ấ ọ ơ ở ặ  

bi t là ph n Đ a lí t  nhiên Vi t Nam trong chệ ầ ị ự ệ ương trình Đ a lí 8 nh ng năm quaị ữ  

đ t hi u qu  ch a cao, m t trong nh ng nguyên nhân là giáo viên ch a hạ ệ ả ư ộ ữ ư ướ  ng

d n h c sinh khai thác ki n th c t  Atlat trong quá trình h c t p. V y mu nẫ ọ ế ứ ừ ọ ậ ậ ố  nâng cao ch t lấ ượng d y h c c n thi t ph i có các kĩ năng s  d ng Atlat. Cácạ ọ ầ ế ả ử ụ  

em có th   ghi nh  ki n th c thông qua Atlat, t  Atlat k t h p v i các ki n th cể ớ ế ứ ừ ế ợ ớ ế ứ  

đã h c đ  rút ra đọ ể ược s  v t và hi n tự ậ ệ ượng Đ a lí, trình bày và gi i thích cácị ả  

hi n tệ ượng Đ a lí t  nhiên trong m i quan h  tác đ ng qua l i bi n ch ng. ị ự ố ệ ộ ạ ệ ứ

      Đ  h c sinh có th  s  d ng t t Atlat Đ a lí Vi t Nam vào h c t p và làm bàiể ọ ể ử ụ ố ị ệ ọ ậ  

ki m tra Đ a lí đòi h i giáo viên ph i bi t cách giúp h c sinh có các kĩ năng sể ị ỏ ả ế ọ ử

d ng, khai thác ki n th c t  Atlat, tìm đụ ế ứ ừ ược nh ng ki n th c Đ a lí có s n ho cữ ế ứ ị ẵ ặ

ti m  n trong Atlat, đó là lí do c p thi t khi n tôi ch n đ  tài  ề ẩ ấ ế ế ọ ề “Rèn luy n kĩệ  năng s  d ng Atlat trong d y h c Đ a lí t  nhiên Vi t Nam l p 8   trử ụ ạ ọ ị ự ệ ớ ở ường trung 

h c c  s ”.ọ ơ ở

    2. Đi m m i c a sáng ki nể ớ ủ ế

        Sáng ki n đi sâu vào khai thác các tác d ng c a Atlat, đ  rèn luy n các kĩế ụ ủ ể ệ  năng s  d ng Atlat trong khai thác ki n th c t  nhiên Vi t Nam và nh m nângử ụ ế ứ ự ệ ằ  cao các kĩ năng Đ a lí khác, ph c v  t t trong h c t p và làm bài ki m tra. Đ ngị ụ ụ ố ọ ậ ể ồ  

th i góp ph n quan tr ng vào vi c đ i m i phờ ầ ọ ệ ổ ớ ương pháp d y h c, h  tr  giáoạ ọ ổ ợ  viên nâng cao ch t lấ ượng giáo d c đáp  ng yêu c u đ i m i c a đ t nụ ứ ầ ổ ớ ủ ấ ước

    3. Ph m vi áp d ng sáng ki n ạ ụ ế

       Đ  tài này có th  áp d ng r ng rãi trong d y h c môn Đ a lí   các tr ngề ể ụ ộ ạ ọ ị ở ườ  

ph  thông trên c  nổ ả ướ Đ c bi t s  d ng cho t t c  các giáo viên và h c sinhc.  ặ ệ ử ụ ấ ả ọ  trong d y h c ph n  Đ a lí t  nhiên Vi t Nam trong chạ ọ ầ ị ự ệ ương trình b c h c phậ ọ ổ thông nh t là kh i l p 8, 9 và kh i l p 12, ấ ố ớ ố ớ và được áp d ng t t đ i v i ôn thiụ ố ố ớ  

h c sinh gi i, thi t t nghi p môn Đ a lí. ọ ỏ ố ệ ị

nh , đi u này hình thành cho h c sinh tính đ c l p, sáng t o, năng đ ng, thôngớ ề ọ ộ ậ ạ ộ  minh r t thu n l i cho vi c phát huy tính tích c c h c t p c a h c sinh.ấ ậ ợ ệ ự ọ ậ ủ ọ

       Tính t  duy   đ  tu i các em cũng đã xu t hi n, các em thư ở ộ ổ ấ ệ ường đ t ra cácặ  

v n đ , các câu h i th c m c đ  tìm hi u b n ch t bên trong c a s  v t, hi nấ ề ỏ ắ ắ ể ể ả ấ ủ ự ậ ệ  

tượng Đ a lí. Các em thị ường thích tranh lu n và bày t  ý ki n c a mình đó làậ ỏ ế ủ  thu n l i đ  giáo viên đ t ra các tình hu ng có v n đ  trong d y h c, hậ ợ ể ặ ố ấ ề ạ ọ ướ  ng

d n và kích thích các em đ c l p suy nghĩ đ  gi i quy t các v n đ  liên quanẫ ộ ậ ể ả ế ấ ề  

đ n th c ti n.ế ự ễ

      Vi c d y h c Đ a lí không th  tách r i phệ ạ ọ ị ể ờ ương ti n tr c quan nói chung vàệ ự  Atlat Đ a lí nói riêng, đ c bi t là đ i tị ặ ệ ố ượng h c sinh kh i l p 8, l p 9. Nên vi cọ ố ớ ớ ệ  

hướng d n h c sinh khai thác ki n th c t  Atlat cũng thu n l i h n nhi u, vìẫ ọ ế ứ ừ ậ ợ ơ ề  

kh  năng ti p thu c a các em nhanh h n do các em đả ế ủ ơ ược ti p xúc rèn luy n kĩế ệ  năng   các l p dở ớ ưới

      Bên c nh đó ph  huynh h c sinh khá quan tâm đ n vi c h c t p c a con emạ ụ ọ ế ệ ọ ậ ủ  mình, vì v y đa s  các em đậ ố ược trang b  đ y đ  đ  dùng, sách v  h c t p.ị ầ ủ ồ ở ọ ậ  Nhi u gia đình có đi u ki n nên nhi u em còn đề ề ệ ề ược trang b  thêm các lo i sáchị ạ  

v , tài li u tham kh o hay có c  h i khai thác tìm hi u ki n th c t  m ngở ệ ả ơ ộ ể ế ứ ừ ạ  Intenet. Đi u đó giúp cho các em đã hình thành nh ng t  duy Đ a lí khá t t, vìề ữ ư ị ố  

v y khi giáo viên hậ ướng d n các em khai thác Atlat đã thu n l i h n r t nhi u.ẫ ậ ợ ơ ấ ề        1.2. Khó kh n ắ

       *V  phía giáo viên: ề

­ Phương pháp d y h c c a giáo viên ch a th c s  phù h p v i yêu c uạ ọ ủ ư ự ự ợ ớ ầ  chung hi n nay. Cách d y h c cũ v n còn t n t i, trong khi giáo viên ch a làmệ ạ ọ ẫ ồ ạ ư  

ch  hoàn toàn phủ ương pháp d y h c m i.ạ ọ ớ

­ Vi c s  d ng Atlat Đ a lí Vi t Nam trong d y h c đ i v i giáo viên cònệ ử ụ ị ệ ạ ọ ố ớ  mang tính ch t minh h a ki n th c.ấ ọ ế ứ

      ­ Giáo viên ch a m nh d n s  d ng Atlat Đ a lí Vi t Nam trong quá trìnhư ạ ạ ử ụ ị ệ  

d y h c trên l p do nhi u lý do nh , s  d ng Atlat s  m t nhi u th i gianạ ọ ớ ề ư ử ụ ẽ ấ ề ờ , cháy giáo án, ph i thêm nhiêu thao tác ( nh  chu n b  h  th ng câu h i, ph i đ i m iả ư ẩ ị ệ ố ỏ ả ổ ớ  

phương pháp d y h c )ạ ọ

       ­ Giáo viên ch a chú ý đúng m c đ n vi c rèn luy n các kĩ năng s  d ngư ứ ế ệ ệ ử ụ  Atlat Đ a lí Vi t Nam cho h c sinh, do đó các em ch a có thói quen s  d ngị ệ ọ ư ử ụ  Atlat trong h c t p cũng nh  trong ki m tra.ọ ậ ư ể

    * V  phía h c sinh: ề ọ

      ­ M t s  em còn cho r ng vi c môn Đ a lí là môn ph , h c thu c,ộ ố ằ ệ ị ụ ọ ộ  khó h c,ọ  khô khan cho nên có s  thiên l ch trong nh n th c v  t m quan tr ng c a mônự ệ ậ ứ ề ầ ọ ủ  

h c.ọ

­ H c sinh ch a có phọ ư ương pháp h c môn Đ a lí nói chung và kĩ năng sọ ị ử 

d ng Atlat Đ a lí Vi t Nam nói riêng. Do đó các em không có h ng thú, khôngụ ị ệ ứ  

ch  đ ng h c t p và không ch  đ ng tìm ki m ngu n tri th c t  Atlat.ủ ộ ọ ậ ủ ộ ế ồ ứ ừ

      ­ H c sinh ch a m n mà v i môn h c các em  u tiên cho nh ng môn khácọ ư ặ ớ ọ ư ữ  

nh  Toán, V t lý, hóa h c, tin h c Còn các môn khoa h c xã h i ít đư ậ ọ ọ ọ ộ ược h cọ  sinh l a ch n, nên các kĩ năng Đ a lí c a các em r t h n ch  Do đó trong quáự ọ ị ủ ấ ạ ế  trình d y h c vi c rèn luy n kĩ năng s  d ng Atlat Đ a lí Vi t Nam là r t khóạ ọ ệ ệ ử ụ ị ệ ấ  khăn, đòi h i giáo viên ph i có s  kiên trì và có phỏ ả ự ương pháp d y h c phù h p.ạ ọ ợ

T  th c t  và vi c phân tích nh ng nguyên nhân trên b n thân tôi đ t raừ ự ế ệ ữ ả ặ  câu h i, làm th  nào đ  nâng cao hi u qu  khai thác ki n th c t  Atlat Đ a líỏ ế ể ệ ả ế ứ ừ ị  

Vi t Nam trong d y h c ph n Đ a lí t  nhiên và rèn luy n cho các em các kĩệ ạ ọ ầ ị ự ệ  năng s  d ng Atlat Đ a lí Vi t Nam đ  t p Atlat th c s  tr  thành ngu n tri th cử ụ ị ệ ể ậ ự ự ở ồ ứ  

th  hai c a các em trong h c t p, đ ng th i góp ph n nâng cao ch t giáo d c ứ ủ ọ ậ ồ ờ ầ ấ ụ ở 

trường trung h c c  s ọ ơ ở    

   1.3. K t qu  trế ả ước khi áp d ng sáng ki nụ ế

       Qua đi u tra kh o sát h c sinh đ u cho r ng vi c s  d ng Atlat vào h c t pề ả ọ ề ằ ệ ử ụ ọ ậ  

Đ a lí là quá bình thị ường và quá d  Nh ng trong th c t , khi th c hi n thì đâyễ ư ự ế ự ệ  

là m t đi u không d  chút nào. Có nhi u h c sinh không xác đ nh độ ề ễ ề ọ ị ư c nh ng kĩợ ữ  năng c  b n ( nh  kĩ năng đ c b n đ , kĩ năng phân tích lát c t, phân tích bi uơ ả ư ọ ả ồ ắ ể  

đ  có trong Atlat ). T  l  h c sinh bi t s  d ng Atlat vào h c môn Đ a lí chi mồ ỉ ệ ọ ế ử ụ ọ ị ế  

t  l  không cao. Tôi đã ti n hành kh o sát th c t  trỉ ệ ế ả ự ế ước khi ti n hành áp d ngế ụ  sáng ki n v i k t qu  nh  sau:ế ớ ế ả ư

     S  li u đi u tra trố ệ ề ước khi th c hi n (Đ i tự ệ ố ượng đi u tra: H c sinh l p 8ề ọ ớ  

trường THCS n i tôi đang gi ng d y)ơ ả ạ

Kh i/ L pố ớ T ng sổ ố

h c sinhọ

Bi t s  d ngế ử ụAtlat

Ch a bi t s  d ngư ế ử ụ

Atlat

8 86 27 (31,4%) 59 (68,6%)

         Qua b ng th ng kê trên, chúng ta nh n th y trong quá trình d y h c yêuả ố ậ ấ ạ ọ  

c u các em làm vi c v i Atlat Đ a lí Vi t Nam thì đa s  các em ch a bi t sầ ệ ớ ị ệ ố ư ế ử 

d ng và khai thác ki n th c nh  th  nào? đi u đó cho th y kĩ năng s  d ngụ ế ứ ư ế ề ấ ử ụ  Atlat c a các em còn h n ch  Các em ch  h c thu c ki n th c "nh  m t cáiủ ạ ế ỉ ọ ộ ế ứ ư ộ  máy" mà không hi u gì v  b n ch t v n đ  mà các em đang trình bày. Do đóể ề ả ấ ấ ề  

vi c tìm hi u nh ng thu n l i, khó khăn và đ a ra các gi i pháp đ  nâng caoệ ể ữ ậ ợ ư ả ể  

hi u qu  s  dung Atlat Đ a lí Vi t Nam trong quá trình d y h c, đ c bi t làệ ả ử ị ệ ạ ọ ặ ệ  

ph n Đ a lí t  nhiên Vi t Nam hi n nay là r t c n thi t.ầ ị ự ệ ệ ấ ầ ế

   2. Gi i phápả

      2.1. Vai trò c a Atlat Đ a lí Vi t Nam trong d y h củ ị ệ ạ ọ

      ­ Atlat Đ a lí Vi t Nam Là hình  nh tr c quan sinh đ ng c a các đ i tị ệ ả ự ộ ủ ố ượ  ng

Đ a lí.ị  Là c  s  hình thành các bi u tơ ở ể ượng Đ a lí và t  bi u tị ừ ể ượng đ  đi đ n kháiể ế  

ni m. Atlat Đ a lí Vi t Nam v a là phệ ị ệ ừ ương ti n đ  d y h c nh ng v a ch aệ ể ạ ọ ư ừ ứ  

đ ng ngu n tri th c đ  h c sinh khai thác. ự ồ ứ ể ọ

       ­ Đ c bi t trặ ệ ước yêu c u đ i m i phầ ổ ớ ương pháp d y h c theo hạ ọ ướng phát huy tính tích c c, ch  đ ng, sáng t o c a h c sinh thì vi c rèn luy n cho các emự ủ ộ ạ ủ ọ ệ ệ  

kĩ năng s  d ng Atlat là r t c n thi t. ử ụ ấ ầ ế

        ­ N u không có nh ng kĩ năng s  d ng Atlat thì khó có th  hi u và gi iế ữ ử ụ ể ể ả  thích được các s  v t và hi n tự ậ ệ ượng Đ a lí t  nhiên đ ng th i cũng khó t  mìnhị ự ồ ờ ự  tìm tòi các ki n th c Đ a lí m i. Do v y vi c rèn luy n kĩ năng s  d ng Atlatế ứ ị ớ ậ ệ ệ ử ụ  

Đ a lí Vi t Nam là không th  thi u đị ệ ể ế ược trong quá trình d y và h c.ạ ọ

       ­ Atlat Đ a lí Vi t Nam có b  c c r t phong phú và khoa h c nên có th  giúpị ệ ố ụ ấ ọ ể  cho vi c d y h c trên l p đ t hi u qu , m i trang Atlat ch a đ ng nh ng ki nệ ạ ọ ớ ạ ệ ả ỗ ứ ự ữ ế  

th c c  th  và r t phong phú mang đ c tr ng c a môn Đ a lí. Đây là m t hứ ụ ể ấ ặ ư ủ ị ộ ệ 

th ng hoàn ch nh c a các b n đ , bi u đ  có n i dung liên quan m t thi t v iố ỉ ủ ả ồ ể ồ ộ ậ ế ớ  nhau và b  sung cho nhau, đổ ượ ắc s p x p theo trình t  chế ự ương trình và n i dungộ  sách giáo khoa v i ba ph n chính: Đ a lí t  nhiên, Đ a lí kinh t  ­ xã h i, Đ a líớ ầ ị ự ị ế ộ ị  các vùng kinh t  Vì v y Atlat Đ a lí Vi t Nam đế ậ ị ệ ược dùng đ  gi ng d y và h cể ả ạ ọ  

t p cho các bài   nhi u kh i l p khác nhau nh  l p 8, l p 9. ậ ở ề ố ớ ư ớ ớ Nh ng trong t ngư ừ  bài c  th  m c đ  khai thác, s  d ng Atlat không gi ng nhau. Đ i v i h c sinhụ ể ứ ộ ử ụ ố ố ớ ọ  

l p 8 đòi h i kĩ năng s  d ng Atlat ph i thành th o và đớ ỏ ử ụ ả ạ ược rèn luy n m t cáchệ ộ  

thường xuyên qua t ng ti t h c. Có nh  v y thì trong quá trình h c t p s  nhanhừ ế ọ ư ậ ọ ậ ẽ  chóng h n và s  d ng nó s  đ t k t qu  cao h n. ơ ử ụ ẽ ạ ế ả ơ

         V i vai trò to l n nh  v y nên trong quá trình s  d ng c  giáo viên và h cớ ớ ư ậ ử ụ ả ọ  sinh c n coi Atlat Đ a lí Vi t Nam v i ch c năng là “ ngu n ki n th c” chầ ị ệ ớ ứ ồ ế ứ ứ không ch  s   d ng đ  “minh h a” cho n i dung bài gi ng. Trong d y h c Đ a líỉ ử ụ ể ọ ộ ả ạ ọ ị  giáo viên không là người “đ c quy n“ s  d ng Atlat mà ph i là ngộ ề ử ụ ả ườ ổi t  ch c,ứ  

hướng d n h c sinh khai thác ki n th c t  Atlat. Do đó giáo viên c n ph i rènẫ ọ ế ứ ừ ầ ả  luy n cho h c sinh kĩ năng khai thác Atlat, thông qua đó đ  rèn luy n các kĩ năngệ ọ ể ệ  

Đ a lí và phị ương pháp t  h c cho h c sinh.ự ọ ọ

      2.2. Các kĩ năng s  d ng Atlat c n rèn luy nử ụ ầ ệ

       2.2.1. Kĩ năng s  d ng bi u đ  trong Atlat Đ a lí Vi t Nam ử ụ ể ồ ị ệ

        Trong Atlat Đ a lí vi t Nam có h  th ng r t l n các lo i bi u đ  nh  c t,ị ệ ệ ố ấ ớ ạ ể ồ ư ộ  hình tròn, bi u đ  để ồ ường, bi u đ  k t h p Các lo i bi u đ  này th  hi n cể ồ ế ợ ạ ể ồ ể ệ ả quy mô, c  c u, đ ng l c phát tri n c a các đ i tơ ấ ộ ự ể ủ ố ượng Đ a lí t  nhiên.ị ự

        Khi khai thác ki n th c t  bi u đ  yêu c u phân tích, so sánh các s  li u đãế ứ ừ ể ồ ầ ố ệ  

được tr c quan hóa trên bi u đ  đ  rút ra nh ng nh n xét, k t lu n v  các đ iự ể ồ ể ữ ậ ế ậ ề ố  

tượng, hi n tệ ượng Đ a lí t  nhiên Vi t Nam.ị ự ệ

 Quy trình th c hi n:ự ệ

­ Bước 1: Xác đ nh m c đích, yêu c u c a vi c s  d ng bi u đị ụ ầ ủ ệ ử ụ ể ồ

­ Bước 2: Cách khai thác ki n th c t  bi u đế ứ ừ ể ồ

+ Đ c tên c a bi u đ , chú gi i, đ n v , lãnh th  th  hi n và các thành ph n bênọ ủ ể ồ ả ơ ị ổ ể ệ ầ  trong c a bi u đ ủ ể ồ

+ Đo tính các đ i lạ ượng: Cao nh t, th p nh t, nhi u nh t, ít nh t, xu hấ ấ ấ ề ấ ấ ướ  ng

bi n đ ng tăng hay gi m.ế ộ ả

+ Thi t l p m i quan h  c a các đ i tế ậ ố ệ ủ ố ượng nh  m i quan h  nhân qu , theoư ố ệ ả  không gian

+ T  vi c đ i chi u, so sánh, rút ra nh n xét k t lu n c n thi t.ừ ệ ố ế ậ ế ậ ầ ế

­ Bước 3: H c sinh nêu nh n xét và k t lu n t  vi c phân tích bi u đ , giáo viênọ ậ ế ậ ừ ệ ể ồ  chu n ki n th c.ẩ ế ứ

 Ví d  minh h a:ụ ọ

       D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam hãy so sánh và gi i thích s  gi ng nhauự ị ệ ả ự ố  

và khác nhau c a hai bi u đ  khí h u tr m Hà N i và tr m thành ph  Hủ ể ồ ậ ạ ộ ạ ố ồ Chí Minh?

­ Bước 1: Xác đ nh m c đích yêu c u: D a vào bi u đ  đ  so sánh và gi i thíchị ụ ầ ự ể ồ ể ả  

s  gi ng nhau và khác nhau c a hai bi u đ  khí h u tr m Hà N i và tr m thànhự ố ủ ể ồ ậ ạ ộ ạ  

ph  H  Chí Minh.ố ồ

­ Bước 2: Khai thác ki n th c t  bi u đế ứ ừ ể ồ

+ Bi u đ  th  hi n: C t k t h p v i để ồ ể ệ ộ ế ợ ớ ường, n i dung độ ược bi u hi n trên bi uể ệ ể  

đ  Nhi t đ  th  hi n b ng đồ ệ ộ ể ệ ằ ường, lượng m a th  hi n b ng c t c a hai tr mư ể ệ ằ ộ ủ ạ  

Hà N i và tr m thành ph  H  Chí Minh.ộ ạ ố ồ

+ Đo tính các đ i lạ ượng   m i tr mở ỗ ạ

 ­ V  nhi t đ : Tháng có nhi t đ  cao nh t tháng nào? bao nhiêu đ  C? tháng cóề ệ ộ ệ ộ ấ ộ  nhi t đ  th p nh t nào? bao nhiêu đ  C?ệ ộ ấ ấ ộ

­ V  lề ượng  m a: M a ít vào mùa nào? m a ít vào mùa nào? bao nhiêu mmư ư ư

+ So sánh k t h p v i ki n th c đ  gi i thíchế ợ ớ ế ứ ể ả

­ Bước 3: H c sinh trình bày, giáo viên chu n ki n th cọ ẩ ế ứ

* So sánh và gi i thích hai bi u đ  khí h u tr m Hà N i và tr m thành ph  Hả ể ồ ậ ạ ộ ạ ố ồ Chí Minh

+  Xác đ nh v  trí c a hai tr mị ị ủ ạ

­ Hà N i n m trong mi n khí h u phía B cộ ằ ề ậ ắ

­ Thành ph  H  Chí Minh n m trong mi n khí h u phía Namố ồ ằ ề ậ

­ Hà N i n m trong mi n khí h u nhi t đ i gió mùa có mùa đông l nh.ộ ằ ề ậ ệ ớ ạ

­ Thành ph  H  Chí Minh n m trong mi n khí h u c n xích đ o nóng quanhố ồ ằ ề ậ ậ ạ  năm

+ V  nhi t đ :ề ệ ộ

­ C  hai đ a đi m có nhi t đ  trung bình năm trên 22ả ị ể ệ ộ 0 C

­ Biên đ  nhi t gi a tháng nóng nh t và tháng l nh nh t c a Hà N i kho ng 12ộ ệ ữ ấ ạ ấ ủ ộ ả 0 

C, c a thành ph  H  Chí Minh kho ng 3­4ủ ố ồ ả 0C

­ Gi i thích: Hà N i g n chí tuy n, xa xích đ o,  nh hả ộ ầ ế ạ ả ưởng c a gió mùa đôngủ  

b c. Thành ph  H  Chí Minh có khí h u c n xích đ o rõ r t.ắ ố ồ ậ ậ ạ ệ

+ V  lề ượng m a: ư

­ C  hai  tr m đ u có m a theo mùa, m a t p trung t  tháng 5 đ n tháng 10ả ạ ề ư ư ậ ừ ế

­ T ng lổ ượng m a c a thành ph  H  Chí Minh l n h n, các tháng m a có lư ủ ố ồ ớ ơ ư ượ  ng

m a cũng l n h n c a Hà N i.( d n ch ng)ư ớ ơ ủ ộ ẫ ứ

­ Mùa khô   thành ph  H  Chí Minh m a ít h n c a Hà N i, tính ch t khô rõ r tở ố ồ ư ơ ủ ộ ấ ệ  

và sâu s c h n Hà N i.ắ ơ ộ

­ Vào mùa khô Hà N i cũng ít m a nh ng do  nh hộ ư ư ả ưởng c a gió mùa đông b củ ắ  

đi qua bi n gây m a phùn nên tính ch t khô h n gi m.ể ư ấ ạ ả

       2.2.2. Kĩ năng làm vi c v i b n đ  trong Atlat Đ a lí Vi t Nam.ệ ớ ả ồ ị ệ

         B n đ  là phả ồ ương ti n tr c quan, m t ngu n tri th c Đ a lí quan tr ng,ệ ự ộ ồ ứ ị ọ  

được xem là cu n sách giáo khoa Đ a lí th  hai. Qua b n đ , h c sinh có thố ị ứ ả ồ ọ ể nhìn m t cách bao quát nh ng s  v t hi n tộ ữ ự ậ ệ ượng Đ a lí t  nhiên, nh ng vùngị ự ữ  lãnh th  xa xôi trên b  m t trái đ t mà h c sinh không có đi u ki n quan sát tr cổ ề ặ ấ ọ ề ệ ự  

“ ngôn ng  b n đ ”. Nh  v y đ  hi u đữ ả ồ ư ậ ể ể ược, khai thác và s  d ng b n đ  choử ụ ả ồ  

h c sinh trong quá trinh d y h c, giáo viên ti n hành rèn luy n các kĩ năng làmọ ạ ọ ế ệ  

vi c v i b n đ  t  đ n gi n đ n ph c t p bao g m các kĩ năng sau:ệ ớ ả ồ ừ ơ ả ế ứ ạ ồ

         2.2.2.1. Kĩ năng đ c b n đọ ả ồ

      Kĩ năng đ u tiên mà b t k  h c sinh nào cũng ph i n m ch c đó là kĩ năngầ ấ ỳ ọ ả ắ ắ  

đ c b n đ , trọ ả ồ ước h t ph i có cái nhìn khái quát, t ng th  các đ i tế ả ổ ể ố ượng Đ a líị  

được bi u hi n trên b n đ  nh  tên ho c n i dung bi u hi n các đ i tể ệ ả ồ ư ặ ộ ể ệ ố ượng đó.    Quy trình th c hi n: ự ệ

­ Bước 1: Xác đ nh m c đích yêu c u khi đ c b n đ : Nh  yêu c u c a câu h i,ị ụ ầ ọ ả ồ ư ầ ủ ỏ  yêu c u c a bài xác đ nh cái gì? n i dung ch  đ o ra sao? ầ ủ ị ộ ủ ạ

­ Bước 2: V n d ng các bậ ụ ước đ c b n đ  đ  tìm hi u các đ i tọ ả ồ ể ể ố ượng Đ a líị

+ Đ c tên b n đ  đ  bi t các đ i tọ ả ồ ể ế ố ượng, hi n tệ ượng Đ a lí t  nhiên đị ự ược thể 

hi n trên b n đ  Đ c b ng chú gi i đ  bi t đệ ả ồ ọ ả ả ể ế ược đ i tố ượng, hi n tệ ượng Đ a líị  

đó được bi u th  b ng kí hi u gì, có th  để ị ằ ệ ể ược bi u th  b ng để ị ằ ường, b ng đi mằ ể  hay n n ch t lề ấ ượng

+  Xác đ nh v  trí c a đ i tị ị ủ ố ượng Đ a lí t  nhiên trên b n đ : Đ i tị ự ả ồ ố ượng đó thể 

hi n   ch  nào thì d a vào h  th ng kí hi u   b n chú gi i. Ví d  em hãy xácệ ở ổ ự ệ ố ệ ở ả ả ụ  

đ nh v  trí c a dãy Trị ị ủ ường S n B c trên b n đ  đ a hình trong Atlat Đ a lí Vi tơ ắ ả ồ ị ị ệ  Nam

­ Bước 3: H c sinh trình bày k t qu  khi đ c b n đ , giáo viên chu n ki n th c.ọ ế ả ọ ả ồ ẩ ế ứ

+ Tên b n đ : B n đ  đ a ch t khoáng s n Vi t Nam: Đ i tả ồ ả ồ ị ấ ả ệ ố ượng, hi n tệ ượ  ng

đ a lí đị ược th  hi n trên b n đ  là đ a ch t và khoáng s n, khoáng s n để ệ ả ồ ị ấ ả ả ược thể 

hi n b ng kí hi u hình h c và kí hi u ch ệ ằ ệ ọ ệ ữ

+ D a vào b n đ  đ a ch t và khoáng s n đ  ch  ra s  phân b  tài nguyênự ả ồ ị ấ ả ể ỉ ự ố  khoáng s n nả ước ta.

­ Bước 3: H c sinh trình bày k t qu  khi đ c b n đ , giáo viên chu n ki n th c.ọ ế ả ọ ả ồ ẩ ế ứTài nguyên khoáng s n nả ước ta phong phú và đa d ng, bao g m:ạ ồ

+ Khoáng s n kim lo i: S t, măng gan, đ ng, k m ả ạ ắ ồ ẽ

+ Khoáng s n phi kim lo i: Apatit ả ạ

+ Khoáng s n năng lả ượng: Than, d u m , khí đ t ầ ỏ ố

+ Khoáng s n v t li u xây d ng: Đá vôi, sét, cát ả ậ ệ ự

       m c đ  cao h n đó là kĩ năng hi u b n đ , v y kĩ năng hi u b n đ  t c làỞ ứ ộ ơ ể ả ồ ậ ể ả ồ ứ  

đ i tố ượng đó th  hi n n i dung gì? đ c đi m, tính ch t c a đ i tể ệ ộ ặ ể ấ ủ ố ượng đó ra sao? đ  có kĩ năng hi u b n đ  ph i có ki n th c v  b n đ  và k t h p v iể ể ả ồ ả ế ứ ề ả ồ ế ợ ớ  

ki n th c v  Đ a lí t  nhiên.ế ứ ề ị ự

     Quy trình th c hi n: ự ệ

­ Bước 1: Xác đ nh m c đích, yêu c u ị ụ ầ

­ Bước 2: N m đắ ược nh ng c  s  toán h c c a b n đ : nh  phép chi u đ ,ữ ơ ở ọ ủ ả ồ ư ế ồ  

phương pháp bi u hi n, h  th ng kí hi u và k t h p v i ki n th c Đ a lí để ệ ệ ố ệ ế ợ ớ ế ứ ị ể hình thành đ c đi m, tính ch t, n i dung c a các đ i tặ ể ấ ộ ủ ố ượng, hi n tệ ượng Đ a lí tị ự nhiên được th  hi n trên b n đ ể ệ ả ồ

­ Bước 3: H c sinh trình bày k t qu  hi u b n đ , giáo viên chu n ki n th c.ọ ế ả ể ả ồ ẩ ế ứ

­ Bước 2: Căn c  vào phứ ương pháp th  hi n và h  th ng kí hi u, k t h p v iể ệ ệ ố ệ ế ợ ớ  

ki n th c Đ a lí đ  phân tích đ c đi m dãy núi Trế ứ ị ể ặ ể ường S n B c nh : V  trí, n iơ ắ ư ị ơ  

b t đ u và k t thúc, ngu n g c, đ  cao, hắ ầ ế ồ ố ộ ướng  

­ Bước 3: H c sinh trình bày, giáo viên chu n ki n th c.ọ ẩ ế ứ

+ Đ c đi m đ a hình dãy Trặ ể ị ường S n B cơ ắ

­ V  trí: Dãy Trị ường S n B c thu c vùng B c Trung Bơ ắ ộ ắ ộ

­ N i b t đ u và k t thúc: t  phía nam sông C  t i dãy B ch Mãớ ắ ầ ế ừ ả ớ ạ

Ngu n g c:  Trồ ố ường S n B c hình thành trong m t khu v c đ a máng n m gi aơ ắ ộ ự ị ằ ữ  hai kh i Đông B c   phía B c và kon tum   phía Nam. Hình thành t  đ uố ắ ở ắ ở ừ ầ  Nguyên Sinh đ n Tân Ki n T o đế ế ạ ược nâng lên

­ Chi u dài: trên 500km, ề

­ Đ  cao: ch  y u đ a hình dộ ủ ế ị ưới 1000m, vùng núi th p và trung bình.ấ

­ Hướng: Tây b c­ đông nam, m t s  dãy núi ăn ra sát bi n nh  Hoành S n ,ắ ộ ố ể ư ơ  

B ch Mãạ

­ C u trúc: G m các dãy núi song song và so le nhau, cao   hai đ u và th p ấ ồ ở ầ ấ ở 

gi a, có s  b t đ i xúng gi a gi a hai sữ ự ấ ố ữ ữ ườn Đông và Tây, sườn Đông h p vàẹ  

d c số ườn Tây tho i.ả

         2.2.2.3. Kĩ năng s  d ng b n đử ụ ả ồ

     Trong h c t p ph n Đ a lí t  nhiên Vi t Nam   b c trung h c c  s , đây là kĩọ ậ ầ ị ự ệ ở ậ ọ ơ ở  năng đòi h i ph i có ki n th c v  b n đ , ki n th c v  Đ a lí t  nhiên. Đó là cỏ ả ế ứ ề ả ồ ế ứ ề ị ự ơ 

s  đ  so sánh, đánh giá, t ng h p, ho c có th  xác l p m i quan h  c a các đ iở ể ổ ợ ặ ể ậ ố ệ ủ ố  

tượng, hi n tệ ượng Đ a lí trên b n đ ị ả ồ

 Quy trình th c hi n:ự ệ

­ Bước 1: Xác đ nh m c đích yêu c uị ụ ầ

­ Bước 2: V n d ng ki n th c v  b n đ  k t h p v i ki n th c Đ a lí xác l pậ ụ ế ứ ề ả ồ ế ợ ớ ế ứ ị ậ  

m i quan h  gi a các đ i tố ệ ữ ố ượng, hi n tệ ượng Đ a lí t  nhiên trên b n đ ị ự ả ồ

­ Bước 3: H c sinh trình bày k t qu  khi s  d ng b n đ , giáo viên chu n ki nọ ế ả ử ụ ả ồ ẩ ế  

th c.ứ

 Ví d  minh h a:ụ ọ

      D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam, hãy phân tích tác đ ng c a dãy Trự ị ệ ộ ủ ường 

S n B c đ n khí h u, sông ngòi, đ a hình   B c Trung B ?ơ ắ ế ậ ị ở ắ ộ

­ Bước 1: Xác đ nh m c đích, y u c u.ị ụ ề ầ

D a vào Atlat đ a lý Vi t Nam các mi n t  nhiên ( trang 13) đ  phân tích tácự ị ệ ề ự ể  

đ ng c a dãy Trộ ủ ường S n B c đ n khí h u, sông ngòi, đ a hình   vùng B cơ ắ ế ậ ị ở ắ  Trung B ộ

­ Bước 2: k t h p v i ki n th c b n đ  và ki n th c Đ a lí đ  xác l p các m iế ợ ớ ế ứ ả ồ ế ứ ị ể ậ ố  quan h  gi a đ a hình v i khí h u, gi a đ a hình v i sông ngòi và đ a hình.ệ ữ ị ớ ậ ữ ị ớ ị

        Khi đ n kĩ năng s  d ng b n đ  thì các em ph i v n d ng ki n th c b nế ử ụ ả ồ ả ậ ụ ế ứ ả  

đ  và ki n th c Đ a lí đ  th y đồ ế ứ ị ể ấ ược dãy Trường S n B c có m i quan h  ch tơ ắ ố ệ ặ  

ch  v i các đ i tẽ ớ ố ượng t  nhiên khác.ự

­ Bước 3: H c sinh trình bày k t qu  khi s  d ng b n đ , giáo viên chu n ki nọ ế ả ử ụ ả ồ ẩ ế  

th c.ứ

* Tác đ ng c a dãy Trộ ủ ường S n B c đ i v i:  ơ ắ ố ớ

+ Sông ngòi: 

­ Dãy Trường S n B c có hơ ắ ướng tây b c­ đông nam có nhi u dãy núi song songắ ề  

và so le nhau nh  v y nên đã quy đ nh hư ậ ị ướng hướng ch y c a sông ngòi vùngả ủ