Rèn luyện kỹ năng sử dụng thao tác lập luận bác bỏ trong văn nghị luận cho học sinh THPT

Sáng kiến kinh nghiệm được hoàn thành với mục tiêu nhằm rèn luyện kĩ năng lập luận bác bỏ trong làm văn nghị luận cho học sinh. Giúp học sinh phát huy được năng lực cá nhân, lối tư duy phản biện, khả năng sáng tạo cũng như sự tự tin bộc lộ ý kiến riêng trước những vấn đề văn học hay đời sống, xã hội.

C NG HÒA XàH I CH  NGHĨA VI T NAMỘ Ộ Ủ Ệ

Đ c l p ­ T  do ­ H nh phúcộ ậ ự ạ

THUY T MINH MÔ T  GI I PHÁPẾ Ả Ả

VÀ K T QU  TH C HI N SÁNG KI NẾ Ả Ự Ệ Ế

1 Tên sáng ki n: ế Rèn luy n k  năng s  d ng thao tác l p lu n bácệ ỹ ử ụ ậ ậ  

b  trong văn ngh  lu n cho h c sinh THPT.ỏ ị ậ ọ

2 Ngày sáng ki n đ c áp d ng l n đ u ho c áp d ng th : 05/09/2014.ế ượ ụ ầ ầ ặ ụ ử

3 Các thông tin c n b o m t (n u có): không.ầ ả ậ ế

4 Mô t  các gi i pháp cũ thả ả ường làm 

4.1. Giáo viên d y r p khuôn theo SGKạ ậ :  trong gi  d y ki n th c líờ ạ ế ứ  thuy t ế Thao tác l p lu n bác b ậ ậ ỏ giáo viên m i ch  ớ ỉ th c hi n các n i dungự ệ ộ  SGK theo nh ng đ nh hữ ị ướng trong SGV. Thông thường, giáo viên đ a ra cácư  câu h i g i ý, hỏ ợ ướng d n h c sinh phân tích ng  li u theo ph n n i dungẫ ọ ữ ệ ầ ộ  trong SGK, sau đó nh n xét, b  sung r i rút ra k t lu n theo ph n ghi nhậ ổ ồ ế ậ ầ ớ trong SGK. Cu i cùng, giáo viên hố ướng d n h c sinh v n d ng ki n th c líẫ ọ ậ ụ ế ứ  thuy t đã h c vào vi c gi i quy t các bài t p trong SGK.ế ọ ệ ả ế ậ

Bên c nh đó, th i gian dành cho bài “Thao tác l p lu n bác b ” là m tạ ờ ậ ậ ỏ ộ  

ti t và m t ti t cho bài “Luy n t p thao tác l p lu n bác b ”. Do đó, giáo viênế ộ ế ệ ậ ậ ậ ỏ  

ít có đi u ki n m  r ng ki n th c và vi c luy n t p cũng ch a đề ệ ở ộ ế ứ ệ ệ ậ ư ược kĩ càng, sâu s c. ắ

Bên c nh nh ng thành công đ t đạ ữ ạ ược do vi c đ i m i chệ ổ ớ ương trình SGK Ng  văn, vi c gi ng d y c a giáo viên cũng còn g p nhi u lữ ệ ả ạ ủ ặ ề úng túng, 

ch t lấ ượng s  d ng thao tác l p lu n bác b  ch a đ t nh  ử ụ ậ ậ ỏ ư ạ ư mong mu n. H cố ọ  sinh m c khá nhi u l i thông thắ ề ỗ ường. Vi c gi ng d y đã có lí lu n nh ngệ ả ạ ậ ư  

vi c v n d ng lí lu n đó vào th c ti n vi t bệ ậ ụ ậ ự ễ ế ài dùng thao tác l p lu n bác bậ ậ ỏ 

c a h c sinh còn g p không ít khó khăn.ủ ọ ặ

4.2. H c sinh th  đ ng nghe ­ chépọ ụ ộ :  trong quá trình h c thao tác l pọ ậ  

lu n bác b , nhìn chung, h c sinh v n còn th  đ ng. M c dù, giáo viên khi lênậ ỏ ọ ẫ ụ ộ ặ  

l p ớ đã c  g ng đ i m i phố ắ ổ ớ ương pháp d y ­ h c, l y h c sinh làm trung tâm,ạ ọ ấ ọ  

d y h c tích c c hóa, nh m t  ch c hạ ọ ự ằ ổ ứ ướng d n h c sinh t  tìm hi u chi mẫ ọ ự ể ế  lĩnh tri th c, phát huy tinh th n ch  đ ng, sáng t o c a h c sinh. Tuy nhiên,ứ ầ ủ ộ ạ ủ ọ  

h c sinh ch a th c s  ti p thu m t cách ch  đ ng, sáng t o mà ph n l n cácọ ư ự ự ế ộ ủ ộ ạ ầ ớ  

1

em v n h c theo ki u cũ: nghe, ghi, chép, nh  và tái hi n nh ng gì giáo viênẫ ọ ể ớ ệ ữ  nói mà ch a có thói quen ch  đ ng tìm hi u, khám phá bài h c. Th c t , m cư ủ ộ ể ọ ự ế ặ  

dù được h c thao tác l p lu n bác b  nh ng gi  luy n th c hành còn khá ít.ọ ậ ậ ỏ ư ờ ệ ự  Các đ  ki m tra cũng ít khi đ  c p t i thao tác này. Đây cũng là m t b t c pề ể ề ậ ớ ộ ấ ậ  khi n các em h c sinh không đế ọ ược trau d i kĩ năng làm văn bác b ồ ỏ

Ngoài ra, c n ph i nói t i th c tr ng h c sinh ng i ch a l i trong cácầ ả ớ ự ạ ọ ạ ữ ỗ  bài ki m tra c a mình. Khi giáo viên hể ủ ướng d n, các em nh n ra l i sai nh ngẫ ậ ỗ ư  không tr c ti p ch a nh ng l i sai đó vào bài. Nó cho th y các em ch a ýự ế ữ ữ ỗ ấ ư  

th c đ y đ  v  gi  luy n t p th c hành.ứ ầ ủ ề ờ ệ ậ ự

5 S  c n thi t ph i áp d ng gi i pháp sáng ki n:ự ầ ế ả ụ ả ế

5.1. Trong nh ng năm g n đây đ i m i phữ ầ ổ ớ ương pháp d y h c luôn làạ ọ  

v n đ  đấ ề ược quan tâm hàng đ u c a ngành giáo d c. Đi m m u ch t c a đầ ủ ụ ể ấ ố ủ ổ  i

m i phớ ương pháp d y h c là vi c ngạ ọ ệ ườ ọi h c ­ đ i tố ượng c a ho t đ ng d y,ủ ạ ộ ạ  

ch  th  c a ho t đ ng h c ­ đủ ể ủ ạ ộ ọ ược cu n hút vào các ho t đ ng h c t p doố ạ ộ ọ ậ  giáo viên t  ch c và ch  đ o,  ổ ứ ỉ ạ để  khám phá nh ng đi u mình ch a rõ, chữ ề ư ứ không ph i ả là ti p thu ế m t cách th  đ ng ộ ụ ộ nh ng tri th c đã đữ ứ ược giáo viên 

s p đ tắ ặ , t  đóừ   n m  ắ ch cắ   ki n th cế ứ ,  kĩ năng, không r p khuôn theo nh ngậ ữ  khuôn m u s n có, đẫ ẵ ược b c l  và phát huy ti m năng sáng t o.ộ ộ ề ạ

 5.2. Tr c c i cách giáo d c, Làm văn đ c tách thành m t phân mônướ ả ụ ượ ộ  

và được so n thành sách giáo khoa (SGK) riêng. Quan đi m tích h p g n đâyạ ể ợ ầ  

đã d n t i s  ra đ i c a SGK Ng  văn v i ba b  ph n: Văn h c ­ Làm văn ­ẫ ớ ự ờ ủ ữ ớ ộ ậ ọ  

ti ng Vi t, d a trên s  th ng nh t v  m c tiêu hình thành kĩ năng nghe, nói,ế ệ ự ự ố ấ ề ụ  

đ c, vi t b ng ti ng Vi t cho h c sinh. Làm Văn là môn th c hành t ng h p.ọ ế ằ ế ệ ọ ự ổ ợ  Năng l c mà h c sinh có đự ọ ượ ởc   ph n Văn h c (đ c hi u và ti p nh n vănầ ọ ọ ể ế ậ  

b n), Ti ng Vi t (năng l c giao ti p b ng ti ng Vi t) t o đi u ki n tr c ti pả ế ệ ự ế ằ ế ệ ạ ề ệ ự ế  

đ  đ t t i m c tiêu quan tr ng nh t c a làm văn: t o l p văn b n (nói vàể ạ ớ ụ ọ ấ ủ ạ ậ ả  

vi t). Giáo d c ph  thông coi tr ng trình đ  vi t văn c a h c sinh, b i v i tế ụ ổ ọ ộ ế ủ ọ ở ớ ư cách là "đ u ra", k t qu  làm văn c a h c sinh ph n ánh k t qu  h c Ti ngầ ế ả ủ ọ ả ế ả ọ ế  

Vi t và Văn h c. ệ ọ

Trong nhà trường ph  thông, văn ngh  lu n đổ ị ậ ược đánh giá là tr ng tâmọ  

c a chủ ương trình d y h c Ng  văn, b i l , văn ngh  lu n là lo i văn trong đóạ ọ ữ ở ẽ ị ậ ạ  

người vi t đ a ra nh ng lí l , d n ch ng v  m t v n đ  nào đó và thông quaế ư ữ ẽ ẫ ứ ề ộ ấ ề  cách th c bàn lu n mà làm cho ngứ ậ ườ ọi đ c hi u, tin, tán đ ng nh ng ý ki nể ồ ữ ế  

c a mình và hành đ ng theo nh ng gì mình đ  xu t. B n thân văn ngh  lu nủ ộ ữ ề ấ ả ị ậ  

có liên quan tr c ti p t i quá trình các em h c sinh t p v n d ng t ng h p cácự ế ớ ọ ậ ậ ụ ổ ợ  tri th c văn h c, tri th c xã h i và đ i s ng vào quá trình làm văn, rèn luy n kĩứ ọ ứ ộ ờ ố ệ  

năng di n đ t b ng ngôn ng  và đ c bi t giúp đ c l c vào vi c phát tri n tễ ạ ằ ữ ặ ệ ắ ự ệ ể ư duy khoa h c, t  duy lí lu n. Nh ng đ  bài ngh  lu n đ t ra nh ng v n đ  tọ ư ậ ữ ề ị ậ ặ ữ ấ ề ư 

tưởng và h c thu t đòi h i h c sinh ph i huy đ ng nh ng hi u bi t lí lu n vàọ ậ ỏ ọ ả ộ ữ ể ế ậ  

th c ti n đ  gi i quy t nh m xây d ng m t phự ễ ể ả ế ằ ự ộ ương pháp, t  tư ưởng khoa h cọ  

đ  có nh n th c và thái đ  đúng trể ậ ứ ộ ước nh ng v n đ  bàn lu n cũng t c làữ ấ ề ậ ứ  giúp h c sinh có s  chu n b  c n thi t đ  ti n t i nh ng hành đ ng đúng đ n,ọ ự ẩ ị ầ ế ể ế ớ ữ ộ ắ  tích c c và sáng t o trong đ i s ng hi n t i và tự ạ ờ ố ệ ạ ương lai. Đ  h c sinh làmể ọ  

được các bài văn ngh  lu n hay, các em ph i hi u đị ậ ả ể ược các thao tác l p lu nậ ậ  

có trong văn ngh  lu n.ị ậ

   5.3  Trước đây, thao tác l p lu n đậ ậ ược g i là ki u bài ngh  lu n.ọ ể ị ậ  

Nh ng do vi c thay đ i quan đi m giáo d c và cũng là do th c t  vi t vănư ệ ổ ể ụ ự ế ế  ngh  lu n là ph i v n d ng k t h p các thao tác l p lu n, chị ậ ả ậ ụ ế ợ ậ ậ ương trình Ngữ văn trung h c ph  thông (THPT) đã đ a thêm m t s  thao tác l p lu n c  b nọ ổ ư ộ ố ậ ậ ơ ả  trong đó có thao tác l p lu n bác b ậ ậ ỏ

Có th  nói, trong sáu thao tác l p lu n (gi i thích, phân tích, bình lu n,ể ậ ậ ả ậ  

ch ng minh, so sánh, bác b ), bác b  là thao tác h c sinh ít đứ ỏ ỏ ọ ược rèn luy nệ  

h n c  Đi u này xu t phát t  cái khó c a b n thân thao tác. M t lí do khác làơ ả ề ấ ừ ủ ả ộ  

hi n nay trong các kì thi, d ng đ  yêu c u h c sinh v n d ng thao tác l pệ ạ ề ầ ọ ậ ụ ậ  

lu n này ch a nhi u, b i nh ng v n đ  đ a ra bàn lu n h u h t là nh ngậ ư ề ở ữ ấ ề ư ậ ầ ế ữ  

v n đ  đúng, mang tính chân lí. Th c t  này đ a đ n tình tr ng h c sinh chấ ề ự ế ư ế ạ ọ ủ quan v i l i t  duy m t chi u, ch a có ý th c chu n b  tinh th n ph n bi nớ ố ư ộ ề ư ứ ẩ ị ầ ả ệ  trong tranh lu n, d n đ n phi n di n trong t  duy và l p lu n.ậ ẫ ế ế ệ ư ậ ậ

5.4. V  v n đ  thao tác l p lu n bác b , t  r t xa x a con ng i đã cóề ấ ề ậ ậ ỏ ừ ấ ư ườ  

nh ng cách bác b  ý ki n sai l m r t thú v  Trong cu nữ ỏ ế ầ ấ ị ố  Ph ươ ng pháp bi n ệ  

lu n ­ Thu t hùng bi n ậ ậ ệ  c a Tri u Truy n Đ ng do Nguy n Qu c Siêu biênủ ệ ề ố ễ ố  

d ch. Tri u Truy n Đ ng đã đ a ra 280 bài vi t t ng k t nh ng cách th c,ị ệ ề ố ư ế ổ ế ữ ứ  chi n thu t và m u m o giành chi n th ng trong tranh lu n trong đó có nóiế ậ ư ẹ ế ắ ậ  

t i bác b  thông qua ph n ngớ ỏ ầ hiên c u v  tranh lu n.ứ ề ậ

Cùng vi t v  ngh  thu t tranh lu n, ế ề ệ ậ ậ Dale Breckenridge Carnegie trong 

Đ c Nhân Tâm ắ  cũng đã đ a ra nh ng phư ữ ương pháp tranh lu nậ  h t s c s cế ứ ắ  

Nh  v y, ngh  thu t bác b  đã đư ậ ệ ậ ỏ ược bàn đ n trong giao ti p. Tuyế ế  nhiên, đây là m t thao tác m i trong SGK Ng  vănộ ớ ữ  dành cho b c THPTậ  Qua tìm hi u, chúng tôi nh n th y các tài li u nghiên c u nghiêng nhi u v  vi cể ậ ấ ệ ứ ề ề ệ  tìm hi u văn ngh  lu n, ể ị ậ ch ng h n các công trình:ẳ ạ

Ph ươ ng pháp d y h c Làm văn ạ ọ  do Phan Tr ng Lu n ch  biên đã đ aọ ậ ủ ư  

ra nh ng lí thuy t c  b n cũng nh  phữ ế ơ ả ư ương pháp d y h c văn ngh  lu n choạ ọ ị ậ  

h c ọ sinh. Nghiên c u cách th c t  ch c m t gi  gi ng lí thuy t và th c hành ứ ứ ổ ứ ộ ờ ả ế ự làm văn

Cùng tác gi  trên, trong cu n ả ố Tài li u b i d ệ ồ ưỡ ng giáo viên th c hi n ự ệ  

ch ươ ng trình sách giáo khoa Ng  văn l p 11 ữ ớ   đã đ a ra phư ương pháp d yạ  

h c chọ ương trình SGK Ng  văn, trong đó có ữ phân môn Làm văn. Tuy nhiên đây cũng ch  là nh ng đ nh hỉ ữ ị ướng vi c d y thao tác l p lu n bác b  ệ ạ ậ ậ ỏ ở 

phương di nệ  lí thuy t cũng nh  th c hànhế ư ự , ch a có nhi u bài t p cho h c sinhư ề ậ ọ  rèn luy n.ệ

Cu n ố Th c hành  ự Làm văn l p 11 ớ  do Lê A ch  biên kh ng đ nh v  tríủ ẳ ị ị  cũng nh  tính ch t c a ư ấ ủ làm văn (là môn th c hành t ng h p), nêu lên nh ngự ổ ợ ữ  

ki n th c c  b n v  văn ngh  lu n cũng nh  các thao tác v  văn ngh  lu n,ế ứ ơ ả ề ị ậ ư ề ị ậ  trong đó có bác b  Trong công trình nghiên c u này, tác gi  cũng ch a đi vàoỏ ứ ả ư  nghiên c uứ  h  th ngệ ố  bài t p rèn luy n c  th  v  t ng thao tác l p lu n.ậ ệ ụ ể ề ừ ậ ậ

 nhóm nghiên c u này, các nhà s  ph m 

thuy t và th c hành, coi tr ng c  hai khâu cung c p ki n th c lí thuy t và rènế ự ọ ả ấ ế ứ ế  luy n kĩ năng. H u h t các công trình nghiên c u đ u đã xác đ nh l i v  trí c aệ ầ ế ứ ề ị ạ ị ủ  phân  môn   Làm   văn  trong  chương   trình  Ng   văn    THPT,  đ a  ra   nh ngữ ở ư ữ  

phương hướng d y h c,  ạ ọ hướ   ra đ  ki m tra và ch m bài cho h c sinh;ng ề ể ấ ọ  

đ ng th i tích h p các môn h c khác vào d y h c ồ ờ ợ ọ ạ ọ làm văn. Nói tóm l iạ , nh ngữ  công trình này đã xây d ng đự ược m t h  th ng ki n th c c  b n v  d y h cộ ệ ố ế ứ ơ ả ề ạ ọ  làm văn. Tuy nhiên v n cònẫ  thi u nh ng bài t p c  th  giúp các em h c sinhế ữ ậ ụ ể ọ  rèn luy n kệ ỹ năng vi t văn.ế

Thao tác l p lu n bác b  cũng đậ ậ ỏ ược đ a vào SGK (ư SGK  Ng  văn 11 ữ   Nâng cao, t p 2 ậ  do Tr n Đình S  làm t ng ch  bi n; ầ ử ổ ủ ệ SGK Ng  văn 11, t p 2 ữ ậ  

do Phan Tr ng Lu n làm t ng ch  biên); Sách giáo viên; Sách tham kh oọ ậ ổ ủ ả  (Thi t k  bài ế ế gi ng Ng  văn 11, t p 2 ả ữ ậ  – Phan Tr ng Lu n). Song cũng v nọ ậ ẫ  

v i tinh th n trên, v i lớ ầ ớ ượng th i gian ít  i, các bài trong SGK cũng  m i chờ ỏ ớ ỉ 

d ng l i   vi c giúp h c sinh nh n bi t, nh n di n thao tác mà ch a có đi uừ ạ ở ệ ọ ậ ế ậ ệ ư ề  

ki n đi sâu vào th c hành. Vi c hình thành k  năng cho h c sinh   thao tácệ ự ệ ỹ ọ ở  

l p lu n này (cũng nh  m t s  thao tác l p lu n khác) vì th  còn nhi u h nậ ậ ư ộ ố ậ ậ ế ề ạ  

ch ế

V i mong mu n thay đ i thói quen t  duy, mài s c t  duy đ  đáp  ngớ ố ổ ư ắ ư ể ứ  

t t h n yêu c u vi t vănố ơ ầ ế  cũng nh  ph c v  cho giao ti p trong cu c s ng,ư ụ ụ ế ộ ố  chúng tôi l a ch n sáng ki n: ự ọ ế Rèn luy n k  năng s  d ng thao tác l p lu n ệ ỹ ử ụ ậ ậ   bác b  trong văn ngh  lu n cho h c sinh  ỏ ị ậ ọ THPT.

6 M c đích c a gi i pháp sáng ki nụ ủ ả ế  

Th  nh t, nghiên c u sáng ki n này, các tác gi  nh m m c đích rènứ ấ ứ ế ả ằ ụ  luy n kĩ năng l p lu n bác b  trong làm văn ngh  lu n cho h c sinh. Giúp  h cệ ậ ậ ỏ ị ậ ọ ọ  sinh phát huy được năng l c cá nhân, l i t  duy ph n bi n, kh  năng sáng t oự ố ư ả ệ ả ạ  cũng nh  s  t  tin b c l  ý ki n riêng trư ự ự ộ ộ ế ước nh ng v n đ  văn h c hay đ iữ ấ ề ọ ờ  

s ng, xã h i.ố ộ

Th  hai, nâng cao hi u qu  gi ng d y c a giáo viên cũng nh  ch tứ ệ ả ả ạ ủ ư ấ  

lượng h c t p c a h c sinh trong vi c d y và h c văn ngh  lu n. T  đó, giúpọ ậ ủ ọ ệ ạ ọ ị ậ ừ  

bước đ u xóa b  tình tr ng th    v i môn văn, s  vi t văn, ng i vi t văn c aầ ỏ ạ ờ ơ ớ ợ ế ạ ế ủ  

m t b  ph n h c sinh. Giúp cho h c sinh và c  giáo viên có th  n i li nộ ộ ậ ọ ọ ả ể ố ề  kho ng cách văn chả ương và đ i s ng, bi n nh ng ki n th c sách v  tr  nênờ ố ế ữ ế ứ ở ở  sinh đ ng trong cu c s ng đ i thộ ộ ố ờ ường, kh  năng  ng d ng vào th c t  sinhả ứ ụ ự ế  

đ ng và linh ho t h n.ộ ạ ơ

7 N i dung:ộ

7.1 Thuy t minh gi i pháp m i ho c c i ti nế ả ớ ặ ả ế

7.1.1. Gi i pháp 1ả

a. Tên gi i pháp ả : H  th ng ệ ố c  s  lí lu n và ơ ơ ậ c  s  ơ ở th c ti n v  bácự ễ ề  

b , thao tác l p lu n bác b  trong văn ngh  lu nỏ ậ ậ ỏ ị ậ

b. N i dungộ : Thao tác l p lu n bác b  là m t ho t đ ng t  duy nh mậ ậ ỏ ộ ạ ộ ư ằ  giúp cho con ngườ  trên c  si ơ ở nh n th c đậ ứ ược cái đúng mà bi t phê phán cáiế  sai, cái l ch l c, phi n di n.ệ ạ ế ệ  Tuy nhiên đây là thao tác khá m i trong d y h cớ ạ ọ  Làm văn, song cũng vì m i nên nh ng công trình nhiên c u v  thao tác và d yớ ữ ứ ề ạ  

h c thao tác này ch a nhi uọ ư ề . Vì v y trong gi i pháp này, nhóm tác gi  cungậ ả ả  

c p ki n th c v :ấ ế ứ ề

* C  s  lí lu n:ơ ở ậ

­ Thao tác l p lu n v i t  cách là m t ho t đ ng t  duy.ậ ậ ớ ư ộ ạ ộ ư

­ Bác b  v i t  cách là m t thao tác l p lu n.ỏ ớ ư ộ ậ ậ

­ Bác b  v i t  cách là m t thao tác b  ph n trong kĩ năng làm văn nghỏ ớ ư ộ ộ ậ ị 

lu n.ậ

­ K  năng và s  hình thành k  năng qua h  th ng bài t p.ỹ ự ỹ ệ ố ậ

Trong cu n ố T  đi n ti ng Vi t ừ ể ế ệ  do Hoàng Phê (ch  biên) thì thao tácủ  

được đ nh nghĩa: ị Th c hi n nh ng đ ng tác nh t đ nh đ  làm m t vi c gì đó ự ệ ữ ộ ấ ị ể ộ ệ   trong s n xu t ả ấ

Trong tâm lí h c, thao tác đọ ược xem là nh ng h  th ng nh ng hànhữ ệ ố ữ  

đ ng trong t  duy. Thao tác chính là c t lõi c a các cách th c hành đ ng bộ ư ố ủ ứ ộ ị quy đ nh và ph  thu c ch t ch  b i phị ụ ộ ặ ẽ ở ương ti n, đi u ki n c  th ệ ề ệ ụ ể

*  Khái ni m thao tác l p lu n ệ ậ ậ :  L p lu n là đ a ra nh ng lí l , d nậ ậ ư ữ ẽ ẫ  

ch ng m t cách đ y đ , ch t ch , nh t quán và đáng tin c y nh m d n d tứ ộ ầ ủ ặ ẽ ấ ậ ằ ẫ ắ  

ng i đ c, ng i nghe đ n m t k t lu n ho c ch p nh n m t k t lu n nào đ yườ ọ ườ ế ộ ế ậ ặ ấ ậ ộ ế ậ ấ  

mà ng i nói, ng i vi t mu n đ t t i.ườ ườ ế ố ạ ớ

L p lu n trong văn ngh  lu n bao g m các y u t  lu n đi m, lu n c ,ậ ậ ị ậ ồ ế ố ậ ể ậ ứ  

lu n ch ng, cách ậ ứ th c,ứ  phương pháp l p lu n. Trong đó, lu n đi m chính là ýậ ậ ậ ể  

ki n xác đ nh c a ngế ị ủ ười vi t v  v n đ  đ t ra. Lu n c  là các tài li u dùngế ề ấ ề ặ ậ ứ ệ  làm c  s  cho vi c thuy t minh cho lu n đi m. Còn lu n ch ng là s  ph iơ ở ệ ế ậ ể ậ ứ ự ố  

h p ợ t  ch c các lí l  và d n ch ng đ  thuy t minh cho lu n đi m. Th c ch tổ ứ ẽ ẫ ứ ể ế ậ ể ự ấ  đây là cách đ a lu n c  vào qu  đ o logic đ  tư ậ ứ ỹ ạ ể ạo s c thuy t ph c c a lu nứ ế ụ ủ ậ  

đi m.ể

Thao tác l p lu n: là ngậ ậ ười vi t ph i s  d ng ngôn ng  đ  nêu ế ả ử ụ ữ ể v n đấ ề, trình bày lí l  và qua đó đánh giá đúng ­ sai, đ a ra các phán đoán, nêu ra cácẽ ư  

ki n gi , phát bi u ý ki n, th  hi n rõ l p trế ả ể ế ể ệ ậ ường quan đi m c a b n thân.ể ủ ả  

Vi c trình bày lí l  đệ ẽ ược người vi t th  hi n thông qua các phế ể ệ ương th c tứ ư duy logic nh : khái ni m, phán đoán, suy lí và h  th ng d n ch ng nh m đ tư ệ ệ ố ẫ ứ ằ ạ  

được m c đích khi n ngụ ế ườ ọi đ c tin theo. V y thao tác l p lu n chính là thaoậ ậ ậ  tác đượ ử ục s  d ng đ  th c hi n m t hành đ ng l p lu n. Nói cách khác, thaoể ự ệ ộ ộ ậ ậ  tác l p lu n là nh ng đ ng tác đậ ậ ữ ộ ược th c hi n theo trình t  và yêu c u kĩự ệ ự ầ  thu t đậ ược quy đ nh trong ho t đ ng l p lu n.ị ạ ộ ậ ậ

Trong cu n ố Ph ươ ng pháp d y h c ti ng Vi t ạ ọ ế ệ , do Lê A ch  biên, cácủ  nhà nghiên c u cũng nh n th y: Trứ ậ ấ ước đây, nhi u ngề ười cho r ng các v n đằ ấ ề 

t  duy logic g n li n v i t t c  các ngành khoa h c nên s  quá r ng n u coiư ắ ề ớ ấ ả ọ ẽ ộ ế  

t  duy là m t trong nh ng ti n đ  c a vi c d y h c ư ộ ữ ề ề ủ ệ ạ ọ làm văn. Nh ng g n đâyư ầ  trên con đường xác đ nh m t lí thuy t th c s  khoa h c cho môn Làm văn, cácị ộ ế ự ự ọ  nhà nghiên c u l i th y r ng nhi u v n đ  c a ứ ạ ấ ằ ề ấ ề ủ làm văn liên quan t i t  duyớ ư  logic. Các thao tác t  duy nh  suy di n, ch ng minh, bác b … đã và đangư ư ễ ứ ỏ  

được v n d ng tri t đ  trong  ậ ụ ệ ể làm văn. Không n m đắ ược thao tác t  duy,ư  không th  tể ạ   d ng nh ng bài văn ch t ch , m ch l c v  n i dung, trongo ự ữ ặ ẽ ạ ạ ề ộ  sáng v  di n đ t. Trong ề ễ ạ SGK Ng  văn ữ  11, t p 2 ậ  cũng vi t: ế Nói m t cách t ng ộ ổ   quát thì các thao tác trên (phân tích­ t ng h p, di n d ch­ quy n p) m t m t là ổ ợ ễ ị ạ ộ ặ   thao tác c a logic, t c là c a ho t đ ng t  duy nh m tìm ra chân lí, cũng t c ủ ứ ủ ạ ộ ư ằ ứ  

là tìm ra các ý ki n, m t khác, là thao tác trình bày các ý trong m t bài văn ế ặ ộ   ngh  lu n ị ậ  ho c:  ặ Ngh  lu n là v n d ng t  duy và ngôn ng ị ậ ậ ụ ư ữ.

L p lu n trong bài ậ ậ làm văn ngh  lu n là m t ho t đ ng có m i liên hị ậ ộ ạ ộ ố ệ 

tr c ti p t i các ho t đ ng t  duy, t i v n đ  logic và đó là m t ho t đ ngự ế ớ ạ ộ ư ớ ấ ề ộ ạ ộ  mang tính trí tu  cao.ệ

c.1.2. Bác b  v i t  cách là m t thao tác l p lu nỏ ớ ư ộ ậ ậ

Bác b  là m t thao tác l p lu n c  b n c a quá trình t  duy.ỏ ộ ậ ậ ơ ả ủ ư

Theo T  đi n Ti ng Vi t ừ ể ế ệ : bác là bác đi, g t đi, không ch p nh n ạ ấ ậ  (bác 

b  ý ki n, bác b  lu n đi u vu kh ng, d  án b  bác b …ỏ ế ỏ ậ ệ ố ự ị ỏ )

Khi đ ng trứ ước m t v n đ  nào đó, có th  có nhi u ý ki n, quan ni mộ ấ ề ể ề ế ệ  khác nhau: có quan ni m, ý ki n đúng đ n, nh ng cũng có quan ni m, ý ki nệ ế ắ ư ệ ế  không chính xác ho c không hoàn toàn chính xác, khoa h cặ ọ , người nói (vi t)ế  

c n có kh  năng phát hi n ra nh ng ý ki n, quan ni m mà mình cho là khôngầ ả ệ ữ ế ệ  

th a đáng đ  bàn b c, tranh lu n và bác bỏ ể ạ ậ ỏ, có nh  v y l p luân m i có giá trư ậ ậ ớ ị sâu s c và s c thuy t ph c cao.ắ ứ ế ụ

c.1.3. Bác b  v i t  cách là m t thao tác b  ph n trong kĩ năng làmỏ ớ ư ộ ộ ậ  văn ngh  lu nị ậ

* Khái ni m văn ngh  lu n ệ ị ậ

Văn ngh  lu n là lo i văn trong đó ngị ậ ạ ười nói, người vi t s  d ng líế ử ụ  

lu n, bao g m lí l , d n ch ng, trình bày nh ng ý ki n c a mình đ  làm rõậ ồ ẽ ẫ ứ ữ ế ủ ể  

m t v n đ  nào đó nh m thuy t ph c ngộ ấ ề ằ ế ụ ườ ọi đ c (người nghe) hi u, tin theoể  

nh ng ý ki n đó. Văn ngh  lu n bao g m ngh  lu n văn h c và ngh  lu n xãữ ế ị ậ ồ ị ậ ọ ị ậ  

h i.ộ

* Các thao tác l p lu n c  b n ậ ậ ơ ả

Trong l p lu n có các thao tác c  b n sau:ậ ậ ơ ả

­ L p lu n gi i thíchậ ậ ả

­ L p lu n gi i thích: ậ ậ ả  là thao tác l p lu n s  d ng lí l , k t h p v iậ ậ ử ụ ẽ ế ợ ớ  

d n ch ng đ  gi ng gi i, c t nghĩa, giúp ngẫ ứ ể ả ả ắ ườ ọi đ c, người nghe hi u rõ m tể ộ  

hi n tệ ượng, m t v n đ  nào đó. Thao tác gi i thích thộ ấ ề ả ường được v n d ngậ ụ  khi đề bài có nh ng khái ni m, nh ng nh n xét, nh n đ nh c n làm sáng t ,ữ ệ ữ ậ ậ ị ầ ỏ  

ho c nh ng cách di n đ tặ ữ ễ ạ  b ng hình  nh, ằ ả  hình tượng c n làm rõ nghĩa. Cũngầ  

có khi vi c gi i thích t p trung vào m i quan h  gi a các khái ni mệ ả ậ ố ệ ữ ệ , các vế 

c a ý ki n, nh n đ nhủ ế ậ ị  Gi i thích c n ph i sát v i khái ni mả ầ ả ớ ệ  N u r ng quáế ộ  thì tri n khai s  b  xa đ , n u h p quá thì bài vi t l i nghèo nàn, thi u ý.ể ẽ ị ề ế ẹ ế ạ ế

­ L p lu n phân tích: ậ ậ   phân tích là chia tách đ i tố ượng, s  v t hi nự ậ ệ  

tượng thành nhi u b  ph n, y u t  nh  đ  đi sâu xem xét kĩ lề ộ ậ ế ố ỏ ể ưỡng n i dungộ  

và m i liên h  bên trong đ i tố ệ ố ượng

Tác d ng c a phân tích là th y đụ ủ ấ ược giá tr  ý nghĩa c a s  v t hi nị ủ ự ậ ệ  

tượng, m i quan h  gi a hình th c v i b n ch t, n i dung. Phân tích giúpố ệ ữ ứ ớ ả ấ ộ  

nh n th c đ y đ , sâu s c cái giá tr  ho c cái phi giá tr  c a đ i tậ ứ ầ ủ ắ ị ặ ị ủ ố ượng. Riêng 

đ i v i tác ph m văn h c, phân tích là khám phá ba giá tr  c a văn h c là nh nố ớ ẩ ọ ị ủ ọ ậ  

th c, t  tứ ư ưởng và th m mĩẩ  (chân – thi n – m ).ệ ỹ

Phân tích ph i n m v ng đ c đi m c u trúc c a đ i tả ắ ữ ặ ể ấ ủ ố ượng đ  chia táchể  

m t cách h p lí. Sau khi phân tích tìm hi u t ng b  ph n, chi ti t ph i t ng h pộ ợ ể ừ ộ ậ ế ả ổ ợ  khái quát l i đ  nh n th c đ i t ng đ y đ  sâu s c và trình bày ng n g n.ạ ể ậ ứ ố ượ ầ ủ ắ ắ ọ

­ L p lu n ch ng minh: ậ ậ ứ  là đ a ra c  li u, d n ch ng xác đáng đ  làmư ứ ệ ẫ ứ ể  sáng t  m t lí l , m t ý ki n đ  thuy t ph c ngỏ ộ ẽ ộ ế ể ế ụ ườ ọi đ c, người nghe tin tưở  ngvào v n đ ấ ề

Đ  ch ng minh, chúng ta đ a lí l  trể ứ ư ẽ ước khi ch n d n ch ng và đ aọ ẫ ứ ư  

d n ch ng. C n thi t ph i phân tích d n ch ng đ  l p lu n ch ng minhẫ ứ ầ ế ả ẫ ứ ể ậ ậ ứ  thuy t ph c h n. ế ụ ơ Cũng có khi thuy t minh trế ướ ồ ưc r i đ a d n ch ng sau. Vi cẫ ứ ệ  

đ a ra các d n ch ng, b ng ch ng đ  ch ng minh c n đ m b o: m i quan hư ẫ ứ ằ ứ ể ứ ầ ả ả ố ệ 

gi a ch t và lữ ấ ượng c a d n ch ng; tínhủ ẫ ứ  tiêu bi u,ể  toàn di n c a d n ch ngệ ủ ẫ ứ  

d a trên vi c ự ệ x  lí hài hòa các m i quan h ử ố ệ

­ L p lu n bình lu n: ậ ậ ậ  bình lu n là đ  xu t và thuy t ph c ngậ ề ấ ế ụ ườ ọ  i đ c(người nghe) tán đ ng v i nh n xét, đánh giá, bàn lu n c a mình v  m t hi nồ ớ ậ ậ ủ ề ộ ệ  

tượng (v n đ ) trong đ i s ng ho c trong văn h cấ ề ờ ố ặ ọ

­ L p lu n bác b : ậ ậ ỏ  là dùng lí l  và d n ch ng đ  g t b  nh ng quanẽ ẫ ứ ể ạ ỏ ữ  

đi m, ý ki n sai l ch ho c thi u chính xác, t  đó nêu ý ki n đúng c a mìnhể ế ệ ặ ế ừ ế ủ  

đ  thuy t ph c ngể ế ụ ười nghe, ngườ ọi đ c. Người vi t có th  bác b  m t lu nế ể ỏ ộ ậ  

đi m, lu n c  ho c cách l p lu n bể ậ ứ ặ ậ ậ ằ  cách nêu tác h i, ch  ra nguyên nhânng ạ ỉ  

ho c phân tích nh ng khía c nh sai l ch, thi u chính xác,…c a lu n đi m,ặ ữ ạ ệ ế ủ ậ ể  

lu n c , l p lu n  y.ậ ứ ậ ậ ấ

­ L p lu n so sánh: ậ ậ  Là đ i chi u hai hay nhi u s  v t, ho c là các m tố ế ề ự ậ ặ ặ  trong cùng m t s  v t. So sánh đ  ch  ra nh ng nét gi ng nhau g i là so sánhộ ự ậ ể ỉ ữ ố ọ  

tương đ ng; so sánh đ  ch  ra s  khác bi t, đ i ch i g i là so sánh tồ ể ỉ ự ệ ố ọ ọ ươ  ng

ph n. Tóm l i, so sánh là đ  th y s  gi ng, khác nhau, t  đó th y rõ đ cả ạ ể ấ ự ố ừ ấ ặ  

đi m và giá tr  c a m i s  v t, hi n tể ị ủ ỗ ự ậ ệ ượng

* Thao tác bác b  trong văn ngh  lu n ỏ ị ậ

Nh  đã nói trên, lư ập lu n bác b  là thao tác dùng lí l  và d n ch ng đậ ỏ ẽ ẫ ứ ể phê phán, g t b  nh ng quan đi m, ý ki n sai l ch ho c thi u chính xác,…Tạ ỏ ữ ể ế ệ ặ ế ừ 

đó nêu lên ý ki n đúng c a mình đ  thuy t ph c ngế ủ ể ế ụ ười nghe. Có th  bác b  ể ỏ ở các c p đ , khía c nh:ấ ộ ạ  bác b  lu n đi m, ỏ ậ ể bác b  ỏ lu n cậ ứ, bác bỏ l p lu n.ậ ậ

­  Bác b  lu n đi m: ỏ ậ ể   là ch  ra s  sai l m  ỉ ự ầ c a ý ki n (lu n đi m). Cóủ ế ậ ể  nhi u cách bác b  lu n đi m, thông thề ỏ ậ ể ường là hai cách:

 + Dùng th c t  bác b  t c tìm ra nh ng đi m trái v i th c tự ế ỏ ứ ữ ể ớ ự ế, tác ph mẩ  

ho c đ i s ng.ặ ờ ố

+ Dùng phép suy lu n đ  tìm ra cái sai c a lu n đi m c n ph i bác bậ ể ủ ậ ể ầ ả ỏ

­ Bác b  lu n c : ỏ ậ ứ  là v ch ra tính ch t sai l mạ ấ ầ , gi  t o trong lí l  và d nả ạ ẽ ẫ  

ch ng đứ ượ ử ục s  d ng

­ Bác b  l p lu n:  ỏ ậ ậ là v ch ra s  mâu thu n, không nh t quán, phi logicạ ự ẫ ấ  trong l p lu n c a ậ ậ ủ ngườ ạ ậi t o l p văn b nả , ch  ra s  đ i thay, đánh tráo kháiỉ ự ổ  

ni m trong quá trình l p lu n.ệ ậ ậ

Ba cách bác b  trên đây đỏ ược tách ra đ  thuy t minh cho d  ể ế ễ hi uể , trong 

th c t  chúng l i liên k t v i nhau r t ch t ch  ự ế ạ ế ớ ấ ặ ẽ M c đích cao nh t c a bácụ ấ ủ  

b  là b o v  ỏ ả ệ chân lí, l  ph iẽ ả  Xa r i m c đích này, bác b  s  tr  thành ng yờ ụ ỏ ẽ ở ụ  

bi n, vô b  và có h i.ệ ổ ạ

Khi bác b  ý ki n nào đó không ph i ch  đ n gi n là tuyên b  ý ki n đóỏ ế ả ỉ ơ ả ố ế  sai l m, mà quan tr ng là ph i có l p lu n đ y đ  đ  ch ng minh là nó sai thìầ ọ ả ậ ậ ầ ủ ể ứ  

m i thuy t ph c đớ ế ụ ược ngườ ọi đ c, người nghe. Mu n bác b  ý ki n đó sai,ố ỏ ế  

trước h t ph i trích d n ý ki n đó m t cách đ y đ , khách quan và trungế ả ẫ ế ộ ầ ủ  

th c. Sau đó ngự ười vi t ph i làm sáng t  hai phế ả ỏ ương di n: ý ki n đó sai ệ ế ở 

ch  nào và vì sao ỗ nh  th  l i làư ế ạ  sai

 Đ  tìm hi u vì sao ý ki n đó l i sai l m thì chúng ta ph i dùng lí l  vàể ể ế ạ ầ ả ẽ  

d n ch ng đ  phân tích, lí gi i nguyên nhân sai l m c a ý ki n. Khi s  d ngẫ ứ ể ả ầ ủ ế ử ụ  thao tác l p lu n bác b  chúng ta d a vào m c đ  đúng, sai c a các ý ki n màậ ậ ỏ ự ứ ộ ủ ế  

v n d ng thao tác này cho thích h p và đ a ra k t qu  th a đáng.ậ ụ ợ ư ế ả ỏ

* M i quan h  gi a các thao tác l p lu n trong văn ngh  lu n ố ệ ữ ậ ậ ị ậ

Văn ngh  lu n ch  y u dùng các thao tác: ch ng minh, gi i thích, phânị ậ ủ ế ứ ả  tích, so sánh, bác b , bình lu n. M i thao tác đ u ỏ ậ ỗ ề nh m đ t t iằ ạ ớ  m t m c tiêuộ ụ  

c  th  ụ ể Trong th c tự ế, Làm văn ngh  lu n ị ậ r t hi m trấ ế ường h pợ  ch  s  d ngỉ ử ụ  

m t thao tác l p lu n duy nh t. B i v y, c n bi t v n d ng k t h p các thaoộ ậ ậ ấ ở ậ ầ ế ậ ụ ế ợ  tác l p lu n. Tùy thu c vào v n đ , vào đ i tậ ậ ộ ấ ề ố ượng ti p nh n mà ngế ậ ười vi tế  

có th  ch n m t s  thao tác nh t đ nh. ể ọ ộ ố ấ ị Vi c l a ch n này tùy thu c vào m cệ ự ọ ộ ụ  đích bàn lu n. Đ  ngậ ể ườ ọi đ c (nghe) bước đ u nh n di n đầ ậ ệ ược v n đ , ngấ ề ườ  i

vi t (nói) ph i dùng thao tác gi i thích; Nh ng mu n hi u v n đ  m t cáchế ả ả ư ố ể ấ ề ộ  

c n k  (hi u và tin) thì ph i dùng phân tích, ch ng minh. C n đ  xu t ý ki nặ ẽ ể ả ứ ầ ề ấ ế  thì ph i dùng thao tác bình lu nả ậ  Ttrong m t đo n văn, m t bài văn ngh  lu nộ ạ ộ ị ậ  

s  có m t ho c hai thao tác chính có vai trò nòng c t t o nên m ch l p lu nẽ ộ ặ ố ạ ạ ậ ậ  

c a v n đ  đ a ra đ  ngh  lu n và nh ng thao tác ph i h p giúp cho l p lu nủ ấ ề ư ể ị ậ ữ ố ợ ậ ậ  

đượ  ch t chc ặ ẽ sinh đ ng, có nhi u chi u.ộ ề ề

Thao tác l p lu n bác b  là m t b  ph n không th  tách r i trong hậ ậ ỏ ộ ộ ậ ể ờ ệ 

th ng các thao tác l p lu n. B i trong th c t , cái đúng, cái sai không t n t iố ậ ậ ở ự ế ồ ạ  cách bi t nhau. Trong các ý ki n, có ý ki n đúng, có ý ki n sai, trệ ế ế ế ường h pợ  này đúng, trường hợ  kia sai; Có ý ki n m t này đúng nh ng m t kia sai. Ph ip ế ặ ư ặ ả  tùy theo tính ch t đúng, sai c a các ý ki n mà v n d ng thao tác l p lu n bácấ ủ ế ậ ụ ậ ậ  

b  cho thích h p và nêu ra k t qu  th a đáng. Nói quá ho c nói ch a t i là tỏ ợ ế ả ỏ ặ ư ớ ự 

bi n ý ki n c a mình thành đ i tế ế ủ ố ượng đ  ngể ười khác phê phán, bác b  Đ  ýỏ ể  

ki n đế ược ch p nh n, thuy t ph c đấ ậ ế ụ ược người khác, bác b  ph i đỏ ả ược th cự  

đi m. Tuy nhiên, các nhà nghiên c u đ u th ng nh t v i nhau r ng: K  năngể ứ ề ố ấ ớ ằ ỹ  

được hình thành trong ho t đ ng. A.N.Leonchiev đã mô t  mô hình c u trúcạ ộ ả ấ  

c a ho t đ ng nh  sau: Ho t đ ng <­> hành đ ng<­>thao tác và tủ ạ ộ ư ạ ộ ộ ương  ngứ  chúng  là  các   y u  t  khách   quan:   đ i  tế ố ố ượng  (đ ng  c )<­>   m c  đích  <­>ộ ơ ụ  

phương ti n (đi u ki n).ệ ề ệ

Nh  v y, k  năng đư ậ ỹ ược hình thành thông qua vi c k t h p gi a hànhệ ế ợ ữ  

đ ng, s  nh n th c v  m c tiêu hành đ ng và gi a m c đ  th c hi n hànhộ ự ậ ứ ề ụ ộ ữ ứ ộ ự ệ  

đ ng.ộ

­ K  x oỹ ả

Theo T  đi n ti ng Vi t ừ ể ế ệ : k  x o là hành đ ng t  đ ng hóa nh  luy n ỹ ả ộ ự ộ ờ ệ  

t p ậ

Trong Tâm lí h c, k  x o cũng đọ ỹ ả ược nghiên c u khá nhi u. Có ngứ ề ườ  i

hi u k  năng là nh ng n c thang đ u, còn k  x o là nh ng n c thang cu i.ể ỹ ữ ấ ầ ỹ ả ữ ấ ố  

Nh ng cũng có ngư ười hi u là k  x o là thành t  c a k  năng, là nh ng y u tể ỹ ả ố ủ ỹ ữ ế ố 

c a k  năng đã đủ ỹ ượ ự ộc t  đ ng hóa

Nh  v y v  c  b n, k  năng mang tính ch t máy móc, còn k  x oư ậ ề ơ ả ỹ ấ ỹ ả  mang tính ch t t  đ ng hóa. Ranh gi i gi a k  năng và k  x o khó có th  chấ ự ộ ớ ữ ỹ ỹ ả ể ỉ 

ra m t cách th t r ch ròi, d t khoát trong th c ti n d y h c Làm văn.ộ ậ ạ ứ ự ễ ạ ọ

* Quan ni m v  h  th ng bài t p ệ ề ệ ố ậ

Theo cách hi u chung, ể h  th ng ệ ố  là m t th  th ng nh t bao g m các cácộ ể ố ấ ồ  

y u t  cóế ố  m iố  quan h  và liên h  l n nhau. M i đ i tệ ệ ẫ ỗ ố ượng tr n v n làm m tọ ẹ ộ  

h  th ngệ ố  Nói đ n h  th ng, c n ph i nói đ n hai đi u ki n: t p h p các y uế ệ ố ầ ả ế ề ệ ậ ợ ế  

t  và nh ng m i quan h  và liên h  l n nhau gi a các y u t  đó. ố ữ ố ệ ệ ẫ ữ ế ố

Bài t p đậ ược hi u theo nhi u cách. Cách hi u ể ề ể Bài t p là bài ra cho h c ậ ọ   sinh đ  v n d ng nh ng đi u đã h c ể ậ ụ ữ ề ọ   ch  y u phù h p v i các bài h c líủ ế ợ ớ ọ  thuy t, là lo i bài mà trong n i dung đã h c, có s  phân bi t khá r ch ròi gi aế ạ ộ ọ ự ệ ạ ữ  

lí thuy t và v n d ng (ph n lí thuy t đế ậ ụ ầ ế ược d y trạ ước, ph n v n d ng đầ ậ ụ ượ  c

d y sau b ng m t h  th ng bài t p). Bài t p   bài h c lí thuy t ch  y u giúpạ ằ ộ ệ ố ậ ậ ở ọ ế ủ ế  

h c sinh n m ch c khái ni m lí thuy t, c ng c  các đ n v  ki n th c lí thuy tọ ắ ắ ệ ế ủ ố ơ ị ế ứ ế  

v a h c. Còn bài t p trong bài th c hành ch  y u giúp h c sinh hình thànhừ ọ ậ ự ủ ế ọ  phát tri n các kĩ năng. Nói cách khác,   bài h c th c hành, ph n vi c ch  y uể ở ọ ự ầ ệ ủ ế  

là t  ch c cho h c sinh rèn luy n kĩ năng b ng các bài t p thích h p.ổ ứ ọ ệ ằ ậ ợ

Nh  v y, h  th ng bài t p  rèn luy n kĩ năng s  d ng thao tác l p lu nư ậ ệ ố ậ ệ ử ụ ậ ậ  bác b  cho h c sinh ph i đỏ ọ ả ược xây d ng trên c  s  ti p thu, k  th a mangự ơ ở ế ế ừ  

đ y đ  đ c tr ng c a m t h  th ng: đó là m t ch nh th  g m nhi u y u tầ ủ ặ ư ủ ộ ệ ố ộ ỉ ể ồ ề ế ố (y u t    đây là lo i, ki u, d ng bài t p) có liên quan v i nhau và giá tr  c aế ố ở ạ ể ạ ậ ớ ị ủ  

m t y u t  độ ế ố ược xác đ nh b i m i quan h  gi a nó và các y u t  khác trongị ở ố ệ ữ ế ố  cùng h  th ng. Gi ng nh  các trệ ố ố ư ường h p khác, h  th ng bài t p v  thao tácợ ệ ố ậ ề  

l p lu n bác b  cũng có tính c p b c: lo i ( b c 1), ki u (b c 2), d ng (b cậ ậ ỏ ấ ậ ạ ậ ể ậ ạ ậ  3)…

* S  hình thành k  năng qua h  th ng bài t p ự ỹ ệ ố ậ

Tâm lí h c hi n đ i đã k t lu n: ch  trong ho t đ ng thì k  năng m iọ ệ ạ ế ậ ỉ ạ ộ ỹ ớ  

được hình thành và phát tri n. Nh  v y bài t p là m t t p h p yêu c u ho tể ư ậ ậ ộ ậ ợ ầ ạ  

đ ng đ  đ t t i k t qu  nào đó. N u làm m t lo i bài t p cùng ki u l p điộ ể ạ ớ ế ả ế ộ ạ ậ ể ặ  

l p l i t i m c đ  c n thi t thì s  hình thành đặ ạ ớ ứ ộ ầ ế ẽ ược kĩ năng tương  ng. Nhứ ư 

v y, có th  coi bài t p là phậ ể ậ ương ti n, k  năng là m c đích tr ng y u, chệ ỹ ụ ọ ế ủ 

y u c n đ t t i. Bài t p là y u t  không th  thi u và có v  trí, vai trò r t quanế ầ ạ ớ ậ ế ố ể ế ị ấ  

tr ng.ọ

Nh  đã phân tích   trên, k  năng k  x o là s  v n d ng tri th c vàoư ở ỹ ỹ ả ự ậ ụ ứ  

ho t đ ng th c ti n đ  gi i quy t m t nhi m v  nào đó, là năng l c th cạ ộ ự ễ ể ả ế ộ ệ ụ ự ự  

hi n đ  đ t đệ ể ạ ược k t qu  đã đ  ra. Do đó mu n có k  năng trế ả ề ố ỹ ước h t ta ph iế ả  

có tri th c v  m t lĩnh v c nào đó và ph i tr c ti p th c hi n các thao tác, cácứ ề ộ ự ả ự ế ự ệ  hành đ ng và ph i luy n t p nhi u l n đ  đ t độ ả ệ ậ ề ầ ể ạ ược k t qu  nh  mongế ả ư  

mu n.ố

H  th ng bài t p rèn k  năng s  d ng thao tác l p lu n bác b  cho h cệ ố ậ ỹ ử ụ ậ ậ ỏ ọ  sinh trung h c ph  thông đ c đ  c p t i   đây là lo i bài t p đọ ổ ượ ề ậ ớ ở ạ ậ ượ ử ụ  c s  d ngtrong bài h c lí thuy t và c  bài h c th c hành. Qua các bài t p, giáo viên giúpọ ế ả ọ ự ậ  

h c sinh hình thành và phát tri n k  năng l p lu n bác b  trong văn ngh  lu n.ọ ể ỹ ậ ậ ỏ ị ậ       c.2. C  s  th c ti nơ ở ự ễ :

Lâu nay trong chương trình sách Làm văn ít chú ý đ  c p t i thao tácề ậ ớ  

l p lu n bác b  Nay đậ ậ ỏ ược đ a vào sách giáo khoa ư Ng  văn 11, t p 2 ữ ậ  và đượ  ccoi như m t trong nh ngộ ữ  thao tác chính được trang b  lí thuy t và th c hành.ị ế ự

Thao tác l p lu n bác b  đậ ậ ỏ ược tri n khai trong chể ương trình sách giáo khoa Ng  văn l p 11 ữ ớ , t p 2  ậ  bao g m các ti t h c c  th :ồ ế ọ ụ ể

­ V  lí thuy t: 01 bài:  "Thao tác l p lu n bác b ".ề ế ậ ậ ỏ

­ V  th c hành: 01 bài:  "Luy n t p thao tác l p lu n bác b ".ề ự ệ ậ ậ ậ ỏ

V  s  lề ố ượng bài t p trong SGK bao g m có 5 bài, trong đó:ậ ồ

­ Bài t p nh n di n : 2 bài ­ chi m 40%ậ ậ ệ ế

­ Bài t p t o l p: 3 bài ­ chi m 60%ậ ạ ậ ế

Đ  các d nể ạ g bài t p trong ậ sáng ki nế  không xa l  v i h c sinh, tác giạ ớ ọ ả 

ti n hành kh o sát SGK Ng  văn trong nhà trế ả ữ ường. Qua kh o sát, chúng tôi rútả  

ra được m t s  nh n đ nh bộ ố ậ ị ước đ u nh  sau:ầ ư

M t là, các bài t p trong sách v a mang tính ch t c ng c  lí thuy t v aộ ậ ừ ấ ủ ố ế ừ  mang tính ch t cung c p các k  năng t o l p đo n văn s  d ng thao tác l pấ ấ ỹ ạ ậ ạ ử ụ ậ  

lu n bác b  B i v y, hậ ỏ ở ậ ướng đ  xu t bài t p trong ề ấ ậ sáng ki nế  cũng c n phùầ  

h p v i đ c đi m này.ợ ớ ặ ể

Hai là, các lo i bài t p trong SGK ch a đa d ng, s  lạ ậ ư ạ ố ượng ít. Vì v y,ậ  chúng ta v n có th  đ a thêm nh ng bài t p m i đ  giáo viên có th  thamẫ ể ư ữ ậ ớ ể ể  

kh o và đ a ra nh ng bài t p phong phú h n, giúp các em h c sinh có thêmả ư ữ ậ ơ ọ  nhi u ng  li u m i trong quá trình h c thao tác l p lu n này.ề ữ ệ ớ ọ ậ ậ

d K t qu  khi th c hi n gi i phápế ả ự ệ ả :

­ V  phía giáo viên: hề ạn ch  đế ượ ấc r t nhi u tình tr ng giáo viên thuy tề ạ ế  

gi ng lí thuy t khô khan, r p khuôn, máy móc trong các gi  ả ế ậ ờ Làm văn. Giáo viên chú tr ng nhi u h n đ n vi c rèn luy n k  năng, v n d ng thao tác l pọ ề ơ ế ệ ệ ỹ ậ ụ ậ  

lu n cho h c sinh m t cách nh p nhàng, nhu n nhuy n, và thành công h n cậ ọ ộ ị ầ ễ ơ ả 

là giáo viên đã giúp h c sinh ti p c n v i cu c s ng th c t  m t cách tinh t ;ọ ế ậ ớ ộ ố ự ế ộ ế  

đ  ể h c sinhọ  là nh ng ch  th  chi m lĩnh tri th c m t cách th c s , t o choữ ủ ể ế ứ ộ ự ự ạ  

h c sinh nh ng đ ng c  h ng thú v i phân môn Làm văn.ọ ữ ộ ơ ứ ớ

­ V  phía h c sinh: có hi u bi t đ y đ  v  c  s  lí lu n và c  s  th cề ọ ể ế ầ ủ ề ơ ở ậ ơ ở ự  

ti n c a thao tác. H c sinh hào h ng v i bài h c, ch  đ ng khám phá bài h c,ễ ủ ọ ứ ớ ọ ủ ộ ọ  liên h  và g n bài h c v i th c t  vi t bài, v i các môn h c khác khi tranhệ ắ ọ ớ ự ế ế ớ ọ  

c. Các b ướ c ti n hành th c hi n gi i pháp ế ự ệ ả

c.1. Nguyên t c chung đ i v i vi c xây d ng h  th ng bài t pắ ố ớ ệ ự ệ ố ậ

Đ  đ t để ạ ược m c đích và nhi m v  nói trên c a bài t p rèn k  năng sụ ệ ụ ủ ậ ỹ ử 

d ng thao tác l p lu n bác b , h  th ng bài t p này ph i đụ ậ ậ ỏ ệ ố ậ ả ược biên so n, xâyạ  

d ng d a trên các nguyên t c nh t đ nh. Đó là nh ng nguyên t c c  b n sau:ự ự ắ ấ ị ữ ắ ơ ảc.1.1. 

   Nguyên t c khoa h c  ắ ọ 

Tính khoa h c c a vi c xây d ng h  th ng bài t p trọ ủ ệ ự ệ ố ậ ước h t đòi h i bàiế ỏ  

t p ph i đ m b o tính chính xác khoa h c, đ ng th i còn đòi h i s  th ngậ ả ả ả ọ ồ ờ ỏ ự ố  

nh t, tránh mâu thu n gi a n i b  ki n th c bài t p v i các ki n th c đấ ẫ ữ ộ ộ ế ứ ậ ớ ế ứ ượ  ctrình bày. Các ki n th c trang b  cho h c sinh ph i là nh ng ki n th c c  sế ứ ị ọ ả ữ ế ứ ơ ở 

c a thao tác l p lu n bác b  trong văn ngh  lu n. Tính khoa h c còn đòi h iủ ậ ậ ỏ ị ậ ọ ỏ  các bài t p đ a ra ph i mang tính rõ ràng, rành m ch, phù h p v i lí lu n d yậ ư ả ạ ợ ớ ậ ạ  

h c nh m phát huy tính ch  th    h c sinh. Cách trình bày bài t p sao cho phùọ ằ ủ ể ở ọ ậ  

h p v i tâm lí l a tu i, tâm lí ti p nh n và quá trình nh n th c c a h c sinh,ợ ớ ứ ổ ế ậ ậ ứ ủ ọ  

ph c v  đ c l c cho bài gi ng c a giáo viên v  thao tác l p lu n bác b ụ ụ ắ ự ả ủ ề ậ ậ ỏ

Bài t p trang b  cho h c sinh ph i là nh ng bài t p c  b n giúp h c sinhậ ị ọ ả ữ ậ ơ ả ọ  tìm hi u cách th c làm bài văn ngh  lu n có s  d ng thao tác l p lu n bác b ,ể ứ ị ậ ử ụ ậ ậ ỏ  

đ ng th i ph i hình thành đồ ờ ả ượ ở ọc   h c sinh k  năng, k  x o làm bài văn nghỹ ỹ ả ị 

lu n.ậ

c.1.2

    Nguyên t c h  th ng  ắ ệ ố     

H  th ng hi u theo nghĩa chung, là ch nh th  các y u t  có liên quanệ ố ể ỉ ể ế ố  

đ n nhau, tác đ ng và quy đ nh l n nhau.ế ộ ị ẫ

M t trong nh ng m c đích c a gi i pháp 2 là nghiên c u đ  xây d ng,ộ ữ ụ ủ ả ứ ể ự  xác l p các ki u lo i bài t p v  thao tác l p lu n bác b , các mô hình bài t pậ ể ạ ậ ề ậ ậ ỏ ậ  thích h p v i vi c d y h c thao tác l p lu n này   THPT.   b t c  m t hợ ớ ệ ạ ọ ậ ậ ở Ở ấ ứ ộ ệ 

th ng bài t p nào, các bài t p này không th  là m t t p h p h n đ n, mà ph iố ậ ậ ể ộ ậ ợ ỗ ộ ả  

đượ ắc s p x p, ế đi uề  ph i d a trên nh ng tiêu chí nh t đ nh đ  t o thành m tố ự ữ ấ ị ể ạ ộ  

h  th ng t i  u. Và h  th ng bài t p rèn k  năng s  d ng thao tác l p lu nệ ố ố ư ệ ố ậ ỹ ử ụ ậ ậ  bác b  trong văn ngh  lu n cũng v y. B i vi c s p x p ki u lo i bài t pỏ ị ậ ậ ở ệ ắ ế ể ạ ậ  thành m t h  th ng là s  s p x p có c  s  khoa h c và mang tính t  nhiên,ộ ệ ố ự ắ ế ơ ở ọ ự  

ch  không hoàn toàn là s  bày đ t, khiên cứ ự ặ ưỡng. Theo tinh th n đó, nh  b tầ ư ấ  

c  m t h  th ng nào khác, h  th ng bài t p rèn kĩ năng s  d ng thao tác l pứ ộ ệ ố ệ ố ậ ử ụ ậ  

lu n bác b  trong văn ngh  lu n cho h c sinh trung h c ph  thông mà ậ ỏ ị ậ ọ ọ ổ đ  tàiề  xây d ng, trên c  s  ti p thu, k  th a các ki u bài t p trong các tài li u trự ơ ở ế ế ừ ể ậ ệ ướ  c,cũng mang đ y đ  đ c tr ng c a m t h  th ng: đó là m t ch nh th  bao g mầ ủ ặ ư ủ ộ ệ ố ộ ỉ ể ồ  nhi u y u t  (y u t    đây là nhóm, lo i bài t p) có liên quan v i nhau và giáề ế ố ế ố ở ạ ậ ớ  

tr  c a nó đị ủ ược xác đ nh b i quan h  gi a nó và các y u t  khác trong cùngị ở ệ ữ ế ố  

h  th ng. Nh ng m i liên quan gi a các y u t  trong cùng m t h  th ngệ ố ữ ố ữ ế ố ộ ệ ố  không ph i đ n tuy n, m t chi u, theo đả ơ ế ộ ề ường th ng mà tác đ ng l n nhauẳ ộ ẫ  theo nhi u chi u.ề ề

Nguyên t c khoa h c luôn liên h  m t thi t v i nguyên t c h  th ng.ắ ọ ệ ậ ế ớ ắ ệ ố  Nguyên t c đ m b o tính h  th ng yêu c u ph i đ a các bài t p ắ ả ả ệ ố ầ ả ư ậ m tộ  cách toàn di n theo m t th  t  h p lí và nêu đệ ộ ứ ự ợ ược m i quan h  gi a chúng, đi tố ệ ữ ừ bài t p d  đ n bài t p khó. B i m c đích xây d ng h  th ng bài t p là nh mậ ễ ế ậ ở ụ ự ệ ố ậ ằ  

c ng c  ki n th c và khái ni m, yêu c u và cách th c làm bài văn ngh  lu n.ủ ố ế ứ ệ ầ ứ ị ậ

c.1.3

    Nguyên t c v a s c  ắ ừ ứ 

Hi n nay có nhi u quan đi m v  s c c a h c sinh. "S c" không ph iệ ề ể ề ứ ủ ọ ứ ả  

được ch p nh n nh  m t ch  s  c  đ nh, đ ng lo t cho m i đ i tấ ậ ư ộ ỉ ố ố ị ồ ạ ọ ố ượng, m iọ  

đ a bàn, m i th i đ i… "S c" là cái luôn bi n đ i và có s  v n đ ng. Vì v y,ị ọ ờ ạ ứ ế ổ ự ậ ộ ậ  

đ a ra h  th ng bài t p c n chú ý t i s c c a h c sinh (tính v a s c).ư ệ ố ậ ầ ớ ứ ủ ọ ừ ứ

Tính v a s c (h c sinh) đừ ứ ọ ược hi u là các bài t p đ a ra ph i phù h pể ậ ư ả ợ  

v i trình đ  tri th c và trình đ  nh n th c c a h c sinh.ớ ộ ứ ộ ậ ứ ủ ọ

N u bài t p quá d  s  không phát huy đế ậ ễ ẽ ược tính sáng t o c a các em.ạ ủ  

N u bài t p quá khó các em s  không đ  ki n th c đ  gi i quy t các bài t pế ậ ẽ ủ ế ứ ể ả ế ậ

H c sinh   m i l a tu i khác nhau có nh ng đ c đi m tâm lí riêngọ ở ỗ ứ ổ ữ ặ ể  trong quá trình ti p thu ki n th c và kĩ năng m i. M t khác,   cùng m t t pế ế ứ ớ ặ ở ộ ậ  

th  h c sinh trình đ  nh n th c c a các em cũng khác nhau vì v y ph i l aể ọ ộ ậ ứ ủ ậ ả ự  

ch n các bài t p khác nhauọ ậ , giáo viên ph i xu t phát t  th c t  trình đ  nh nả ấ ừ ự ế ộ ậ  

th c c a các em đ  đ a ra các d ng bài tứ ủ ể ư ạ ậ  phù h p, gây đp ợ ược h ng thú choứ  các em

Tuân theo nguyên t c này, ngắ ười giáo viên ph i n m v ng đ c đi mả ắ ữ ặ ể  tâm lí c a các emủ , n m ch c trình đ  ki n th c c a h c sinh đ  đ a ra nh ngắ ắ ộ ế ứ ủ ọ ể ư ữ  bài t p, đ  hình thành k  năng m i cho các em.ậ ể ỹ ớ

Đ  có th   ng d ng vào th c t  d y h c, h  th ng bài t p không thể ể ứ ụ ự ế ạ ọ ệ ố ậ ể không d a vào nguyên t c đ m b o tính v a s c và phát huy tính sáng t o c aự ắ ả ả ừ ứ ạ ủ  

h c sinh.ọ

c.1.4. 

   Nguyên t c tích h p  ắ ợ  

Tích h p nghĩa là t ng h p m t đ n v  h c, m t ti t h c hay m t bàiợ ổ ợ ộ ơ ị ọ ộ ế ọ ộ  

t p… nhi u m ng ki n th c liên quan t i nhau nh m tăng cậ ề ả ế ứ ớ ằ ường hi u quệ ả giáo d c và ti t ki m th i gian h c t p cho ngụ ế ệ ờ ọ ậ ườ ọi h c

Tích h p d c là tích h p d a trên c  s  liên k t hai ho c nhi u mônợ ọ ợ ự ơ ở ế ặ ề  

h c thu c cùng m t lĩnh v c ho c m t s  lĩnh v c g n nhau. Đây là tích h pọ ộ ộ ự ặ ộ ố ự ầ ợ  

đ ng tâm, tích h p theo t ng v n đ  trong t ng phân môn, c  th  đó là hồ ợ ừ ấ ề ừ ụ ể ướ  ngtích h p theo m i liên h  (tr c ti p ho c gián ti p), gi a các v n đ  trongợ ố ệ ự ế ặ ế ữ ấ ề  cùng m t phân môn, gi a các bài h c v i nhau trong cùng m t l p, gi a l pộ ữ ọ ớ ộ ớ ữ ớ  

trước và l p sau th m ớ ậ chí gi a các c p h c. Đó là m i liên h  ki n th c theoữ ấ ọ ố ệ ế ứ  chi u d c, là m i liên h  theo ki u xâu chu i, móc xích m t cách ch t ch ề ọ ố ệ ể ỗ ộ ặ ẽ  Khi xây d ng h  th ng bài t p c n t n d ng t t c  nh ng hi u bi t lí thuy tự ệ ố ậ ầ ậ ụ ấ ả ữ ể ế ế  

v   ề Làm văn mà h c sinh đã đọ ược h c   l p dọ ở ớ ướ ểi đ  xây d ng bài t p.ự ậ

Tích h p ngang là d a trên c  s  liên k t các đ i tợ ự ơ ở ế ố ượng h c t p, nghiênọ ậ  

c u thu c các lĩnh v c khoa h c khác nhau xung quanh m t ch  đ  Nói cứ ộ ự ọ ộ ủ ề ụ 

th  thì tích h p ngang để ợ ược hi u là tích h p liên môn, liên phân môn và là hìnhể ợ  

th c tích h p theo t ng th i đi m. Nói c  th  h n đó là s  khai thác tri t đứ ợ ừ ờ ể ụ ể ơ ự ệ ể 

m i liên h  ki n th c gi a các ph n Văn, ti ng Vi t và Làm văn trong t ngố ệ ế ứ ữ ầ ế ệ ừ  

đ n v  bài h c, cũng có khi là gi a các đ n v  bài h c v i nhau.ơ ị ọ ữ ơ ị ọ ớ

Chương trình Làm văn   THPT đở ược xây d ng theo quan đi m tích h pự ể ợ  trong đó có thao tác l p lu n bác b  trong văn ngh  lu n. B i v y, h  th ngậ ậ ỏ ị ậ ở ậ ệ ố  

bài t p đậ ược đ a vào ư đ  tàiề  ph i đ m b o tích h p đả ả ả ợ ược các thao tác l p lu nậ ậ  khác trong văn ngh  lu n.ị ậ

Tính tích h p là đ c tr ng n i b t c a d y h c ợ ặ ư ổ ậ ủ ạ ọ Làm văn trong quá trình 

đ i m i. Vì v y khi xây d ng h  th ng bài t p c n chú ý t i nguyên t c này.ổ ớ ậ ự ệ ố ậ ầ ớ ắ

c.2. H  th ng bài t p rèn k  năng s  d ng thao tác l p lu n bác b ệ ố ậ ỹ ử ụ ậ ậ ỏ   trong văn ngh  lu n ị ậ

c.2.1

    Gi i thi u khái quát bài t p  ớ ệ ậ  

Sáng ki nế  chia h  th ng bài t p thành ệ ố ậ hai nhóm:

­ Nhóm 1: Bài t p nh n di n.ậ ậ ệ

­ Nhóm 2: Bài t p t o l p.ậ ạ ậ

C  s  đ  phân nhóm ch  y u d a vào m c đích, tác d ng c a bài t pơ ở ể ủ ế ự ụ ụ ủ ậ  (t m g i là đích bài t p). C  th , đích c a nhóm bài t p 1 là giúp h c sinhạ ọ ậ ụ ể ủ ậ ọ  

hi u để ược thao tác l p lu n bác b , trậ ậ ỏ ước h t ta ph i nh n di n đế ả ậ ệ ược thao tác 

l p lu n bác b  cũng nh  cách th c l p lu n bác b  trong văn ngh  lu n. Đíchậ ậ ỏ ư ứ ậ ậ ỏ ị ậ  

c a nhóm bài t p 2 là trong vi c luy n t p th c hành thao tác l p lu n bác b ,ủ ậ ệ ệ ậ ự ậ ậ ỏ  chúng ta cũng ph i bi t cách t o l p m t văn b n có s  d ng thao tác này. Hả ế ạ ậ ộ ả ử ụ ệ 

th ng bài t p này v a giúp h c sinh rèn luy n k  năng nh n di n thao tác l pố ậ ừ ọ ệ ỹ ậ ệ ậ  

lu n bác bậ ỏ, đ ng th i rèn k  năng s  d ng thao tác l p lu n bác b  trong vănồ ờ ỹ ử ụ ậ ậ ỏ  ngh  lu n .ị ậ

 m i nhóm, các bài t p đ c chia thành nhi u lo i. C  th ,   nhóm 1,

căn c  vào nh ng đ c đi m c n nh n di n c a thao tác l p lu n bác b , cácứ ữ ặ ể ầ ậ ệ ủ ậ ậ ỏ  bài t p chia thành hai lo i: bài t p nh n di n y u t  b  bác b  và bài t p nh nậ ạ ậ ậ ệ ế ố ị ỏ ậ ậ  

di n cách th c bác b    nhóm 2, căn c  vào các cách th c bác b  và các kệ ứ ỏ Ở ứ ứ ỏ ỹ năng c n đầ ược hình thành, bài t p đậ ược chia thành sáu lo i: bài t p vi t đo nạ ậ ế ạ  văn bác b  m t lu n đi m, vi t đo n văn bác b  m t lu n c , vi t đo n vănỏ ộ ậ ể ế ạ ỏ ộ ậ ứ ế ạ  bác b  m t l p lu n, vi t đo n văn theo cách thỏ ộ ậ ậ ế ạ ức nêu cái sai ch  ra nguyênỉ  nhân, vi t đo n văn theo cách th c nêu d n ch ng ch  ra cái sai, vi t đo n vănế ạ ứ ẫ ứ ỉ ế ạ  theo cách th c dùng lí l  bác b  k t h p so sánh.ứ ẽ ỏ ế ợ

Nh  v y,   m i nhóm bài t p có m t tiêu chí phân lo i riêng, b i vìư ậ ở ỗ ậ ộ ạ ở  

m i nhóm có đ c tr ng riêng, m c đích riêng, tác d ng riêng.ỗ ặ ư ụ ụ       

c.2.2. 

   H  th ng bài t p  ệ ố ậ  

c.2.2.1 . Bài t p nh n di n ậ ậ ệ

Nh  đã trình bày   gi i pháp 1, căn c  đ  xây d ng nhóm bài t p này làư ở ả ứ ể ự ậ  

d a vào đ c đi m c a thao tác l p lu n bác b ự ặ ể ủ ậ ậ ỏ

* Miêu t  bài t p ả ậ

Bài t p nh n di n là lo i bài t p đ n gi n nh t trong h  th ng bài t pậ ậ ệ ạ ậ ơ ả ấ ệ ố ậ  rèn luy n k  năng. Bài t p nh n di n không đòi h i t  duy cao và yêu c uệ ỹ ậ ậ ệ ỏ ư ầ  

c a m u bài t p này là ng n g n, rõ ràng, khoa h c. Bài t p giúp h c sinh táiủ ẫ ậ ắ ọ ọ ậ ọ  

hi n tri th c m t cách d  dàng, nh  lâu nh ng ki n th c mà h c sinh n m b tệ ứ ộ ễ ớ ữ ế ứ ọ ắ ắ  

được trong quá trình h c t p.ọ ậ

Đây là lo i bài t p cho s n ng  li u và yêu c u phân tích, xác đ nh,ạ ậ ẵ ữ ệ ầ ị  

nh n di n các y u tậ ệ ế ố b  ịbác b , cách th c bác b  trong đo n văn… nói chungỏ ứ ỏ ạ  

là nh n bi t thao tác l p lu n bác b  có trong ng  li u.ậ ế ậ ậ ỏ ữ ệ

Bên c nh đó, bài t p nh n di n còn yêu c u h c sinh ph i d a vàoạ ậ ậ ệ ầ ọ ả ự  

nh ng đ c tr ng c  b n c a thao tác l p lu n bác b , có th  b  qua nh ngữ ặ ư ơ ả ủ ậ ậ ỏ ể ỏ ữ  

bi u hi n chi ti t, đ  nh n di n, phân tích đo n văn s  d ng thao tác l pể ệ ế ể ậ ệ ạ ử ụ ậ  

lu n nào, t  đó c ng c  thêm khái ni m và cách th c bác b  c a bài văn nghậ ừ ủ ố ệ ứ ỏ ủ ị 

lu n.ậ

­ C u t oấ ạ

Lo i bài t p này thạ ậ ường có 2 ph n: ph n trình bày yêu c u và ph n d nầ ầ ầ ầ ẫ  

ng  li u. Yêu c u có th  đữ ệ ầ ể ượ  di n đ t b ng nhi u cách nh : tìm, xác đ nh,c ễ ạ ằ ề ư ị  cho bi t, phân tích, tìm hi u… Đ ng th i có th  thêm m t s  yêu c u khác.ế ể ồ ờ ể ộ ố ầ

­ M c đích c a bài t p ụ ủ ậ

Bài t p nh n di n có tác d ng làm sáng tậ ậ ệ ụ ỏ, c ng c  các ki n th c v  líủ ố ế ứ ề  thuy t c a thao tác l p lu n bác b  Giúp h c sinh n m đế ủ ậ ậ ỏ ọ ắ ược các y u t  bế ố ị bác b  cũng nh  cách th c bác b  trong bài văn ngh  lu n. C  th  ph i hi uỏ ư ứ ỏ ị ậ ụ ể ả ể  

được:

+ Bác b  là gì?ỏ

+ Các y u t  b  bác b ?ế ố ị ỏ

+ Các cách th c bác b ?ứ ỏ

T  l p lu n cho s n nh n ra các y u t  b  bác b  trong l p lu n đó.ừ ậ ậ ẵ ậ ế ố ị ỏ ậ ậ

Nh n ra chính xác cách th c l p lu n đ c s  d ng trong đo n văn đó.ậ ứ ậ ậ ượ ử ụ ạ

 Ví d  minh h a:ụ ọ

Đ c đo n văn b n sau và tr  l i câu h i:ọ ạ ả ả ờ ỏ

Huy n Đ c l i nói: ề ứ ạ

­ … Viên Thi u   Hà B c, b n đ i làm tam công, có nhi u đ y t  cũ; ệ ở ắ ố ờ ề ầ ớ  

hi n nay nh  con h  d  hùng c    Kí Châu; b  h  nhi u tay tài gi i, có th ệ ư ổ ữ ứ ở ộ ạ ề ỏ ể   cho là anh hùng đ ượ c chăng?

Tháo l i c ạ ườ i nói:

­ Viên Thi u ngoài m t m nh b o, trong b ng nhút nhát, thích m u ệ ặ ạ ạ ụ ư  

m o mà không quy t đoán, làm vi c l n l i lo đ n b n thân, th y l i nh  thì ẹ ế ệ ớ ạ ế ả ấ ợ ỏ  

l i quên mình, không th  g i là anh hùng đ ạ ể ọ ượ c.

      ( Tào Tháo u ng r ố ượ u lu n anh hùng ậ , SGK Ng  văn 10, t p 2)ữ ậ+ Đo n văn b n trên nói v  v n đ  gì?ạ ả ề ấ ề

 + Lu n đi m nào b  bác b  và bác b  b ng cách nào?ậ ể ị ỏ ỏ ằ

* Cách th c h ứ ướ ng d n chung ẫ

V i lo i bài t p này, khi th c hành, giáo viên hớ ạ ậ ự ướng d n h c sinh nh nẫ ọ ậ  

di n y u t  b  bác b  cũng nh  cách th c bác b  thông qua nh ng ki n th cệ ế ố ị ỏ ư ứ ỏ ữ ế ứ  

v  khái ni m, yêu c u và cách th c c a thao tác l p lu n bác b ề ệ ầ ứ ủ ậ ậ ỏ

­ Bước 1: Đ c kĩ đ  bài, xác đ nh yêu c u chính c a đ  bàiọ ề ị ầ ủ ề

­  Bước 2: Ghi l i nh ng v n đ  quan tr ng, v n d ng ki n th c líạ ữ ấ ề ọ ậ ụ ế ứ  thuy t vào nh n di n các y u t , cách th c bác b  có trong đo n văn: bác bế ậ ệ ế ố ứ ỏ ạ ỏ 

lu n đi m, bác b  lu n c , bác b  l p lu n.ậ ể ỏ ậ ứ ỏ ậ ậ

­  Bước 3: Ki m tra đ  chính xác c a bài t p, s a ch a k p th i (đ iể ộ ủ ậ ử ữ ị ờ ố  chi u y u t  đế ế ố ược nh n di n v i lí thuy t đã h c).ậ ệ ớ ế ọ

Ví d :ụ  V n đ  nào b  bác b  trong đo n văn sau? Ngấ ề ị ỏ ạ ười nói (vi t) đãế  bác b  b ng cách nào?ỏ ằ

…L i có c  danh t  xác nh n đ a danh c a t ng phong c nh  y. Thành ạ ả ừ ậ ị ủ ừ ả ấ  

th  nhi u ng ử ề ườ i bình gi ng kh  th  c a Hàn M c T  đã l m t ả ổ ơ ủ ặ ử ầ ưở ng, đây là  

b c tranh t  v  đ p th  m ng c a Vĩ D , vùng nông thôn ngo i thành x ứ ả ẻ ẹ ơ ộ ủ ạ ạ ứ  

Hu  Th c ra trong th  không ph i bao gi  đ a danh cũng đ ế ự ơ ả ờ ị ượ ử ụ c s  d ng đ ể  

ch  đ a danh. Ch ng h n, trong Tây Ti n c a Quang Dũng, m t lo t đ a danh ỉ ị ẳ ạ ế ủ ộ ạ ị  

đ ượ c tung ra, nh  Sài Khao, M ư ườ ng Lát, Pha Luông, M ườ ng H ch, … ch  c t ị ỉ ố   gây  n t ấ ượ ng v  s  hoang s , xa ngái. Vĩ D  trong bài th  c a Hàn M c T ề ự ơ ạ ơ ủ ặ ử 

là tín hi u v  cu c đ i tr n th   m nóng tình ng ệ ề ộ ờ ầ ế ấ ườ i…

(Theo Lã Nguyên, Đây thôn Vĩ Dạ, trong sách Gi ng văn ch n l c văn ả ọ ọ  

h c Vi t Nam ọ ệ ,Tr n Đình S  (tuy n ch n), NXB Đ i h c Qu c Gia Hà N i,ầ ử ể ọ ạ ọ ố ộ  2003)

Hướng d n:ẫ

­ Bước 1: Đ c đ  bài, xác đ nh yêu c u c a đ  bài: yêu c u phân tíchọ ề ị ầ ủ ề ầ  

ng  li u, tìm ra y u t  b  bác b  và cách th c bác b ữ ệ ế ố ị ỏ ứ ỏ

­ Bước 2: Ghi l i nh ng v n đ  quan tr ng?ạ ữ ấ ề ọ

+ Thao tác l p lu n: thao tác bác b ậ ậ ỏ

+ Y u t  b  bác b : có nhi u t  ch  đ a danh khi n nhi u ngế ố ị ỏ ề ừ ỉ ị ế ề ười bình 

gi ng nghĩ r ng đó là b c tranh t  th c v  đ p thôn Vĩ D , vùng nông thônả ằ ứ ả ự ẻ ẹ ạ  ngo i ô Hu  ạ ế

+ Cách bác b : bác b  lu n đi m (dùng suy lu n và th c t  đ  bác b ).ỏ ỏ ậ ể ậ ự ế ể ỏ

­ Bước 3: Đ i chi u k t qu  và s a ch a nh ng l i sai (đ i chi u v iố ế ế ả ử ữ ữ ỗ ố ế ớ  

ki n th c lí thuy t nh : thao tác bác b  là gì? Lu n đi m là gì? Lu n đi m đóế ứ ế ư ỏ ậ ể ậ ể  

có sai hay không? Lu n đi m có c n ph i bác b  hay không? )ậ ể ầ ả ỏ

* M t s  d ng bài t p nh n di n ộ ố ạ ậ ậ ệ

­ Bài t p nh n di n y u t  b  bác bậ ậ ệ ế ố ị ỏ

Đây là bài t p cho trậ ước ng  li u (đo n văn) trong đó có ch a thaoữ ệ ạ ứ  tác l p lu n bác b , t  đó yêu c u h c sinh phát hi n, ch  ra y u t  b  g t bậ ậ ỏ ừ ầ ọ ệ ỉ ế ố ị ạ ỏ (lu n đi m, lu n c , l p lu n sai l ch, thi u chính xác).ậ ể ậ ứ ậ ậ ệ ế

Nh  v y, ki u bài t p này có th  đ a v  nh ng d ng c  th : nh nư ậ ể ậ ể ư ề ữ ạ ụ ể ậ  

di n ệ lu n đi m b  bác b , nh n di n lu n c  b  bác b , nh n di n l p lu n b  bácậ ể ị ỏ ậ ệ ậ ứ ị ỏ ậ ệ ậ ậ ị  

b ỏ

+ Lo i th  nh t:ạ ứ ấ  lu n đi m b  bác bậ ể ị ỏ

Đây là lo i bài t p yêu c u h c sinh nh n bi t lu n đi m b  bác bạ ậ ầ ọ ậ ế ậ ể ị ỏ trong l p lu n.ậ ậ

V i bài t p này, h c sinh ph i n m v ng ki n th c v  lu n đi m cũngớ ậ ọ ả ắ ữ ế ứ ề ậ ể  

nh  thao tác l p lu n bác b :ư ậ ậ ỏ

Th  nào là lu n đi m? Lu n đi m là t  tế ậ ể ậ ể ư ưởng, quan đi m c a ngể ủ ườ  i

vi t v i v n đ  ngh  lu n trong bài văn, đế ớ ấ ề ị ậ ược th  hi n dể ệ ưới hình th c nh ngứ ữ  câu văn kh ng đ nh hay ph  đ nh.ẳ ị ủ ị

Th  nào là bác b  m t lu n đi m? Bác b  lu n đi m là ch  ra ý ki n,ế ỏ ộ ậ ể ỏ ậ ể ỉ ế  quan đi m sai l m qua hai phể ầ ương th c chính là dùng th c t  và dùng suyứ ự ế  

Trong m t l p lu n thộ ậ ậ ường có c u t o bao g m ba y u t : lu n đi m,ấ ạ ồ ế ố ậ ể  

lu n c , l p lu n. Khi lu n đi m (ý chính) b  bác b , Ngậ ứ ậ ậ ậ ể ị ỏ ười vi t ph i đ a raế ả ư  

nh ng lí l  và d n ch ng phù h p nh m thuy t ph c ngữ ẽ ẫ ứ ợ ằ ế ụ ườ ọi đ c nh n ra cáiậ  sai trong lu n đi m đó.ậ ể

Khi th c hi n bài t p, trự ệ ậ ước h t giáo viên ph i yêu c u h c sinh xácế ả ầ ọ  

đ nh ý chính c a đo n văn (lu n đi m) và tìm hi u ý chính đó nói v  v n đị ủ ạ ậ ể ể ề ấ ề 

gì? Sai hay đúng? Và người vi t đã s  d ng nh ng lí l  và d n ch ng nh  thế ử ụ ữ ẽ ẫ ứ ư ế nào đ  bác b  lu n đi m đó.ể ỏ ậ ể

Ví d  minh h a: ụ ọ

Đ c đo n văn sau và cho bi t y u t  nào b  bác b :ọ ạ ế ế ố ị ỏ

Có ng ườ i nói: “Đ i mũ b o hi m khi đi xe máy là không c n thi t”. Suy ộ ả ể ầ ế   nghĩ đó hoàn toàn sai l m. Đ i mũ b o hi m giúp b o v  chính b n thân ầ ộ ả ể ả ệ ả  

ng ườ ộ i đ i mũ khi đi l i trên đ ạ ườ ng n u ch ng may g p ph i tai n n r i ro ế ẳ ặ ả ạ ủ   Các s  li u th ng kê cũng cho th y đ i mũ b o hi m giúp gi m 30% th ố ệ ố ấ ộ ả ể ả ươ   ng vong do ch n th ấ ươ ng s  não trong các v  tai n n giao thông. Vì v y vi c đ i ọ ụ ạ ậ ệ ộ  

mũ b o hi m khi đi xe máy là h t s c c n thi t ả ể ế ứ ầ ế

 đo n văn trên, ng i vi t đã bác b  quan đi m : 

khi đi xe máy là không c n thi t ầ ế  Đây là m t quan ni m sai l m, c n ph i lo iộ ệ ầ ầ ả ạ  

b  trong suy nghĩ c a m i ngỏ ủ ỗ ười, đ c bi t là đ i v i gi i tr  hi n nay. Ngặ ệ ố ớ ớ ẻ ệ ườ  i

vi t đã dùng th c t  đ  bác b  (s  li u th ng kê cũng cho th y đ i mũ b oế ự ế ể ỏ ố ệ ố ấ ộ ả  

hi m giúp gi m 30% thể ả ương vong do ch n thấ ương s  não trong các v  taiọ ụ  

n n giao thông), b ng nh ng câu kh ng đ nh nh m nh n m nh và kh ng đ nhạ ằ ữ ẳ ị ằ ấ ạ ẳ ị  

ch c ch n đó là m t quan ni m sai l m. Vì v y, đây là bác b  lu n đi m.ắ ắ ộ ệ ầ ậ ỏ ậ ể

+ Lo i th  hai:ạ ứ  lu n c  b  bác bậ ứ ị ỏ

Tương t  nh  bài t p nh n di n lu n đi m b  bác b , bài t p nh nự ư ậ ậ ệ ậ ể ị ỏ ậ ậ  

di n lu n c  b  bác b  yêu c u h c sinh nh n ra nh ng lu n c  sai l m trongệ ậ ứ ị ỏ ầ ọ ậ ữ ậ ứ ầ  

l p lu n.ậ ậ

V i bài t p này, h c sinh ph i n m v ng ki n th c v  lu n c :ớ ậ ọ ả ắ ữ ế ứ ề ậ ứ

Lu n c  là gì? Lu n c  là nh ng lí l , d n ch ng đậ ứ ậ ứ ữ ẽ ẫ ứ ược rút ra t  th cừ ự  

ti n đ i s ng xã h i, đ i s ng văn h c ho c nh ng chân lí đễ ờ ố ộ ờ ố ọ ặ ữ ược nhi u ngề ườ  i

th a nh n  Dùng lừ ậ àm sáng t  lu n đi m cũng nh  làm c  s , ch  d a choỏ ậ ể ư ơ ở ỗ ự  

Nhi u đ ng bào c a chúng ta, đ  bi n minh cho vi c t  b  ti ng m ề ồ ủ ể ệ ệ ừ ỏ ế ẹ  

đ , đã than phi n r ng ti ng n ẻ ề ằ ế ướ c mình còn nghèo nàn. L i trách c  này ờ ứ  

không có c  s  nào c  H  ch  bi t nh ng t  thông d ng c a ngôn ng  và còn ơ ở ả ọ ỉ ế ữ ừ ụ ủ ữ   nghèo nh ng t  An Nam h n b t c  ng ữ ừ ơ ấ ứ ườ i ph  n  và nông dân An Nam nào ụ ữ   Ngôn ng  c a Nguy n Du nghèo hay giàu? ữ ủ ễ

Vì sao ng ườ i An Nam có th  d ch nh ng tác ph m c a Trung Qu c ể ị ữ ẩ ủ ố   sang n ướ c mình, mà l i không th  vi t nh ng tác ph m t ạ ể ế ữ ẩ ươ ng t ? ự

Ph i quy l i cho s  nghèo nàn c a ngôn ng  hay s  b t tài c a con ng ả ỗ ự ủ ữ ự ấ ủ ườ i ?

(Nguy n An Ninh, ễ Ti ng m  đ  ­ ngu n gi i phóng các dân t c b  áp b c ế ẹ ẻ ồ ả ộ ị ứ )

Y u t  nào b  bác b  trong đo n văn trên?ế ố ị ỏ ạ

 ng  li u trên, tác gi  bác b  lu n c  

+ Lo i th  ba:ạ ứ  l p lu n b  bác bậ ậ ị ỏ

V i d ng bài t p này, giáo viên hớ ạ ậ ướng h c sinh n m đọ ắ ược các ki nế  

th c lí thuy t nh : L p lu n là gì? Th  nào là l p lu n b  bác b ?ứ ế ư ậ ậ ế ậ ậ ị ỏ

L p luậ ậ  là đ a ra nh ng lí l , d n ch ng m t cách đ y đ , ch t ch ,n ư ữ ẽ ẫ ứ ộ ầ ủ ặ ẽ  

nh t quán và đáng tin c y nh m d n d t ngấ ậ ằ ẫ ắ ườ ọi đ c, người nghe đ n v i m tế ớ ộ  

k t lu n ho c ch p nh n m t k t lu n nào đó mà ngế ậ ặ ấ ậ ộ ế ậ ười vi t, ngế ười nói 

Kh i đ u ch ở ầ ươ ng VI, nói v  cá tính Nguy n Du ta đ c th y: "Tr ề ễ ọ ấ ướ   c

h t ta ph i ghi đi u nh n xét quan tr ng này: Nguy n Du là m t con b nh ế ả ề ậ ọ ễ ộ ệ  

th n kinh" (tr. 20) r i xa m t chút ít: " m t c nh đêm thu, trong m t túp l u, ầ ồ ộ ộ ả ộ ề  

d ướ i m t ngon đ i, thi nhân đang qu n qu i trên gi ộ ồ ằ ạ ườ ng, vì b nh th n kinh ệ ầ  

c a mình" (tr. 131). Ta t  h i: Tác gi  căn c  vào đâu mà bi t nh  v y r ng ủ ự ỏ ả ứ ế ư ậ ằ   Nguy n Du m c b nh th n kinh, m t th  "b nh th n kinh không có s  t n ễ ắ ệ ầ ộ ứ ệ ầ ự ổ  

th ươ ng v  khí quan"? Căn c  vào nh ng ch ng ngôn c a ng ề ứ ữ ứ ủ ườ i cùng th i v i ờ ớ   Nguy n Du, hay vào nh ng di bút c a thi sĩ? Không th  đâu. V  di bút c a ễ ữ ủ ế ề ủ   Nguy n Du, tác gi  có d n m y câu trích bài "M n h ng", bài " U c ", nh ng ễ ả ẫ ấ ạ ứ ư ư  

nh ng câu đó ch  nói r ng Nguy n Du m c b nh thôi, ch  không nói là ữ ỉ ằ ễ ắ ệ ứ   Nguy n Du m c b nh th n kinh. Pa­xcan cũng là ng ễ ắ ệ ầ ườ i m c b nh, mà t ắ ệ ư  

t ưở ng ông v n sáng su t và kh e m nh phi th ẫ ố ỏ ạ ườ ng. Tác gi  đã căn c  vào cái ả ứ  

khi u  o giác c a Nguy n Du, bi u th  ra   bài Văn t  th p lo i chúng sinh ế ả ủ ễ ể ị ở ế ậ ạ  

và m y bài th  khác n a. Tác gi  cho ra r ng Nguy n Du nhìn th y ma qu ấ ơ ữ ả ằ ễ ấ ỷ 

th c (  bài "Lam giang") ch  không ph i th y chúng trong t ự ở ứ ả ấ ưở ng t ượ ng. Căn  

c  vào m y bài th  mà quy t đoán r ng ng ứ ấ ơ ế ằ ườ i làm ra nó m c ch ng b nh ắ ứ ệ  

lo n th n kinh đ n n i luôn luôn trông th y  o hình, đã là m t s  quá b o ạ ầ ế ỗ ấ ả ộ ự ạ   Gia dĩ tác gi  l i không đem b ng ch ng nào khác n a đ  bênh v c thuy t ả ạ ằ ứ ữ ể ự ế  

c a ông ngoài cái lòng tin qu  quy t c a ông  Đ  ch ng minh r ng m t ủ ả ế ủ ể ứ ằ ộ  

ng ườ i trông th y ma qu  th c mà v n d n m y câu t a nh : "Dĩ ng n băng ấ ỷ ự ẫ ẫ ấ ự ư ạ  

b o lôi ­ H ng đào ki n kì qu ", thì l i l p lu n  y có khoa h c không? N u ạ ồ ế ỷ ố ậ ậ ấ ọ ế   không có b ng ch ng gì khác m y bài th  t  s  hãi và s u mu n c a Nguy n ằ ứ ấ ơ ả ợ ầ ộ ủ ễ  

Du, thì cái mà tác gi  b o là  o giác, ta cho là t ả ả ả ưở ng t ượ ng c a m t ngh  sĩ ủ ộ ệ  

Có nh ng thi sĩ Anh Cát L i, Na Uy, Đan M ch th ữ ợ ạ ườ ng s n th  t ẵ ứ ưở ng t ượ   ng

kì d , có khi quái d   y. Thi t t ị ị ấ ế ưở ng m t ng ộ ườ ạ i b n ngày trông th y ma qu , ấ ỷ   ban đêm trông th y âm h n, t t ph i là ng ấ ồ ấ ả ườ i có B  th n kinh r i lo n và ộ ầ ố ạ  

kh ng ho ng t i c c đ  và ng ủ ả ớ ự ộ ườ ấ i  y không tài nào có đ ượ c cái ngh  thu t ệ ậ   minh m u c a k  t o ra "Truy n Ki u" ẫ ủ ẻ ạ ệ ề

(Đinh Gia Trinh, Hoài v ng c a lí trí ọ ủ , NXB Văn h c, Hà N i, 1996)ọ ộ

N i dung b  bác b  c a l p lu n:  ộ ị ỏ ủ ậ ậ Nguy n Du là m t con b nh th n ễ ộ ệ ầ   kinh.   đây tác gi  ch  ra nh ng suy di n vô căn c  trong l p lu n (m c b nhỞ ả ỉ ữ ễ ứ ậ ậ ắ ệ  trong U cư, M n h ng ạ ứ ; khi u  o giác trong ế ả Văn t  th p lo i chúng sinh ế ậ ạ ; 

m y bài th  t  n i s u mu n và s  hãi) mà đã quy t r ng Nguy n Du m cấ ơ ả ỗ ầ ộ ợ ế ằ ễ ắ  

ch ng b nh th n kinh. Bên c nh đó, tác gi  so sánh l i vi t đó c a Nguy nứ ệ ầ ạ ả ố ế ủ ễ  

Du v i m t s  thi sĩ nớ ộ ố ước ngoài có l i vi t tố ế ương t  nh m kh ng đ nh đóự ằ ẳ ị  không ph i là " o giác" mà là ả ả trí t ưở ng t ượ ng c a ng ủ ườ i ngh  sĩ ệ  K t h pế ợ  

v i m t s  câu h i tu t  nh  ớ ộ ố ỏ ừ ư thì l i l p lu n  y có khoa h c không ? ố ậ ậ ấ ọ  T  đóừ  

m t l n n a kh ng đ nh l p lu n cho r ng Nguy n Du b  ộ ầ ữ ẳ ị ậ ậ ằ ễ ị m c ch ng b nh ắ ứ ệ  

th n kinh ầ  là hoàn toàn sai l m.ầ

Đây là thao tác bác b  m t l p lu n.ỏ ộ ậ ậ

­ Bài t p nh n di n cách th c bác bậ ậ ệ ứ ỏ

Đây là lo i bài t p cho trạ ậ ước ng  li u (đo n văn) và yêu c u h c sinhữ ệ ạ ầ ọ  

nh n di n, tìm hi u cách bác b  m t lu n đi m, m t lu n c  hay m t l pậ ệ ể ỏ ộ ậ ể ộ ậ ứ ộ ậ  

lu n.ậ

Lo i bài t p này giúp h c sinh đ nh hạ ậ ọ ị ướng v  cách th c bác b  trongề ứ ỏ  văn ngh  lu n.ị ậ

Trước h t, giáo viên hế ướng d n h c sinh tìm hi uẫ ọ ể : cách th c l p lu nứ ậ ậ  

là gì? Và cách th c bác b  trong văn ngh  lu n là gì? T  đó hứ ỏ ị ậ ừ ướng t i vi c tìmớ ệ  

hi u các cách th c bác b ể ứ ỏ

Cách th c l p lu n: là  ứ ậ ậ cách trình bày, t  ch c, liên k t các lu n cổ ứ ế ậ ứ, 

lu n ch ngậ ứ  theo nh ng cách th cữ ứ , suy lu n nào đó đ  d n đ n m t k t lu nậ ể ẫ ế ộ ế ậ  

và làm n i b t k t lu n.ổ ậ ế ậ

Cách th c bác b  trong văn ngh  lu n là s  ph i h p, t  ch c, liên k tứ ỏ ị ậ ự ố ợ ổ ứ ế  các lu n c  ậ ứ lu n ch ng ậ ứ theo các cách th c nh  nêu tác h i, ch  nguyên nhân;ứ ư ạ ỉ  phân tích nh ng khía c nh sai l m c a l p lu n  T  đó bác b  nh ng ý ki nữ ạ ầ ủ ậ ậ ừ ỏ ữ ế  sai l m, phi n di n, b o v  nh ng quan đi m, ý ki n đúng đ n.ầ ế ệ ả ệ ữ ể ế ắ

Nh n di n cách th c bác b  là ch  ra cách th c ngh  lu n bác b  đậ ệ ứ ỏ ỉ ứ ị ậ ỏ ượ  c

s  d ng trong đo n văn, bài văn ngh  lu nử ụ ạ ị ậ

M t s  d ng bài t p nh n di n thộ ố ạ ậ ậ ệ ường g p:ặ

+ Lo i th  nh t:ạ ứ ấ  bác bỏ b ng cách ằ  nêu tác h i, ch  nguyên nhânạ ỉ

Cách th c bác b  nêu tác h i, ch  nguyên nhân là cách th c l p lu nứ ỏ ạ ỉ ứ ậ ậ  

xu t phát t  vi c ch  ra tác h i c a quan ni m sai trái, và ch  ra nguyên nhânấ ừ ệ ỉ ạ ủ ệ ỉ  

d n đ n cách nhìn nh n sai l m đó. V i cách th c này, l p lu n thẫ ế ậ ầ ớ ứ ậ ậ ường đượ  ctri n khai theo hể ướng nêu nh n đ nh, ý ki n quan ni m c n bác b , sau đó điậ ị ế ệ ầ ỏ  

t  vi c phân tích tác h i c a quan ni m đ n nguyên nhân d n đ n cách nhìnừ ệ ạ ủ ệ ế ẫ ế  

nh n nh  v y b ng lí l  và d n ch ng khoa h c.ậ ư ậ ằ ẽ ẫ ứ ọ

 Ví d  minh h a ụ ọ

Cho ng  li u sau:ữ ệ

Có ng ườ ả i b o "Tôi hút, tôi b  b nh, m c tôi !" Xin đáp l i: hút thu c là ị ệ ặ ạ ố   quy n c a anh, nh ng anh không có quy n đ u đ c nh ng ng ề ủ ư ề ầ ộ ữ ườ ầ i g n anh   Anh u ng r ố ượ u say mèm, anh làm anh ch u. Nh ng hút thu c thì ng ị ư ố ườ ầ   i g n anh cũng hít ph i lu ng khói đ c. Đi u này hàng nghìn công trình nghiên c u ả ồ ộ ề ứ  

đã ch ng minh r t rõ ứ ấ

V  con, nh ng ng ợ ữ ườ i làm vi c cùng phòng v i nh ng ng ệ ớ ữ ườ i nghi n ệ   thu c cũng b  nhi m đ c, cũng đau tim m ch, viêm ph  qu n, cũng b  ung th ố ị ễ ộ ạ ế ả ị ư   Anh có quy n hút, nh ng có m t ng ề ư ặ ườ i khác, xin m i anh ra ngoài sân, ngoài ờ   hành lang mà hút.

T i nghi p thay nh ng cái thai còn n m trong b ng m , ch  vì có ng ộ ệ ữ ằ ụ ẹ ỉ ườ   i hút thu c ng i c nh m  mà thai b  nhi m đ c, r i m  đ  non, con sinh ra đã ố ồ ạ ẹ ị ễ ộ ồ ẹ ẻ   suy y u. Hút thu c c nh m t ng ế ố ạ ộ ườ i đàn bà có thai qu  là m t t i ác ả ộ ộ

B  và anh hút, chú bác hút không nh ng đ u đ c con em mà còn nêu ố ữ ầ ộ  

g ươ ng x u ấ

       (Nguy n Kh c Vi n,  ễ ắ ệ Ôn d ch, thu c lá ị ố )

Đo n văn trên bác b  b ng cách nào?ạ ỏ ằ

 ng  li u trên, ng i vi t bác b  ý ki n: 

Ở ữ ệ ườ ế ỏ ế tôi hút, tôi b  b nh, m c tôi ị ệ ặ  Cách bác b  tác gi  s  d ng   đây là nêu tác h i, ch  nguyên nhân sai l m c aỏ ả ử ụ ở ạ ỉ ầ ủ  quan đi m đó. Trể ước h t, tác gi  đ a ra s  so sánh gi a tác h i c a rế ả ư ự ữ ạ ủ ượu và tác h i c a thu c lá: u ng rạ ủ ố ố ượu thì ch  ngỉ ườ ối u ng ch u, còn hút thu c lá thìị ố  

nh ng ngữ ườ ở ầi   g n người hút cũng hít ph i lu ng khói đ c. T  đó, ông phânả ồ ộ ừ  tích tác h i do nh ng ngạ ữ ười hút thu c lá gây ra: đ u đ c, gây b nh cho nh ngố ầ ộ ệ ữ  

người xung quanh, làm nhi m đ c, suy y u thai nhi, nêu gễ ộ ế ương x u cho conấ  

tr  Cách th c bác b  này giúp cho ngẻ ứ ỏ ườ ọi đ c th y đấ ược tác h i c a vi cạ ủ ệ  suy nghĩ sai l m, t  đó đi đ n nh ng hành đ ng có trách nhi m h n (b  thu cầ ừ ế ữ ộ ệ ơ ỏ ố  

lá, ho c không hút thu c   n i công c ng )ặ ố ở ơ ộ

+ Lo i th  hai: bác b  b ng cáchạ ứ ỏ ằ  ch  raỉ  nh ng khía c nh sai l mữ ạ ầ  

Cho ng  li u sau:ữ ệ

Trong lý lu n ­ phê bình văn h c đô th  mi n Nam 1954 – 1975, khi đánh ậ ọ ị ề   giá v  T  l c văn đoàn, không ch  có nh ng ý ki n kh ng đ nh, đ ng tình mà ề ự ự ỉ ữ ế ẳ ị ồ   còn có nh ng ý ki n ph n bi n. Xu h ữ ế ả ệ ướ ng này th  hi n r ể ệ õ trong cu c th o ộ ả  

lu n v i ch  đ  nhìn l i ậ ớ ủ ề ạ  Văn ngh  Ti n chi n ệ ề ế    Vi t Nam trên t p chí Sáng ở ệ ạ  

T o s  tháng 10/1960. Đó là ý ki n c a Thanh Tâm Tuy n phê phán cái nhìn ạ ố ế ủ ề  

h n h p c a các nhà văn T  l c văn đoàn trong vi c ph n ánh đ i s ng xã ạ ẹ ủ ự ự ệ ả ờ ố  

h i. Theo ông: “Các nhà văn T  l c văn đoàn nhìn m t cách r t thu h p, ộ ự ự ộ ấ ẹ   trong ph m vi gia đình, cá nhân, mà không h  th y đó là s  đ o l n c  m t ạ ề ấ ự ả ộ ả ộ  

n p sinh ho t m y nghìn năm mà trong đó dân t c ph i tìm l y m t đ ế ạ ấ ộ ả ấ ộ ườ ng l i ố  

gi i thoát thích h p.”[…] ả ợ

Nh  v y, trong suy nghĩ c a Thanh Tâm Tuy n th ư ậ ủ ề ì nhãn quan c a các ủ   nhà văn T  l c văn đoàn ch  bó h p trong ph m vi gia đình cá nhân mà ch ự ự ỉ ẹ ạ ư   a nhìn th y đ ấ ượ ự ấ ế c s  t t y u ph i đ n c a m t cu c cách m ng xã h i. Nh n ả ế ủ ộ ộ ạ ộ ậ  

đ nh này, theo chúng tôi là ch ị ư a th a đáng. B i l , thông qua tác ph m c a ỏ ở ẻ ẩ ủ   mình, các nhà văn T  l c văn đoàn cũng đã d  báo v  nh ng đ i thay c a xã ự ự ự ề ữ ổ ủ  

h i lúc b y gi  Nh ng đ i thay  y, tuy ch a ph i là nh ng đ i thay mang ộ ấ ờ ữ ổ ấ ư ả ữ ổ   tính cách m ng theo nghĩa tích c c mà nhi u khi còn r i vào ch  nghĩa c i ạ ự ề ơ ủ ả  

l ươ ng, nh ng d u sao nh ng v n đ  đ t ra trong vi c gi i quy t nh ng xung ư ẫ ữ ấ ề ặ ệ ả ế ữ  

đ t ộ  cũ / m i , cá nhân / gia đình mà các ớ  ti u thuy t lu n đ ể ế ậ ề c a T  l c văn ủ ự ự   đoàn lu n bàn  ậ  cũng có nh ng tác đ ng nh t đ nh đ n nh ng thay đ i v  m t ữ ộ ấ ị ế ữ ổ ề ộ  

s  ph ố ươ ng di n nào đó c a đ i s ng xã h i lúc bây gi  Và đây cũng là m t ệ ủ ờ ố ộ ờ ộ   trong nh ng nhân t  góp ph n đ i m i và hi n đ i hóa văn h c, làm ti n đ ữ ố ầ ổ ớ ệ ạ ọ ề ề   cho s  phát tri n c a văn h c Vi t Nam v n đã ng  quá lâu trong ự ể ủ ọ ệ ố ủ  lũy tre  làng c a ủ  n n ề  văn h c trung đ i ọ ạ  đ  b ể ướ c đ u h i nh p vào ầ ộ ậ  n n văn h c hi n ề ọ ệ  

đ i ạ  c a th  gi i ủ ế ớ

(Theo Tr n Hoài Anh – ĐH Văn Hóa TP.H  Chí Minh ầ ồ  )

Ng  li u trên bác b  v n đ  gì và cho bi t tác gi  đã dùng cách th cữ ệ ỏ ấ ề ế ả ứ  nào đ  bác b ?ể ỏ

 ng  li u trên, tác gi  đã bác b  ý ki n cho r ng: Cái nhìn c a các nhà

văn T  l c văn đoàn là cái nhìn r t thu h p, trong ph m vi gia đình, cá nhân,ự ự ấ ẹ ạ  

mà không h  th y đó là s  đ o l n c  m t n p sinh ho t m y nghìn năm màề ấ ự ả ộ ả ộ ế ạ ấ  trong đó dân t c ph i tìm l y m t độ ả ấ ộ ường l i gi i thoát thích h p. Đây là m tố ả ợ ộ  

ý ki n ch a chính xác, và tác gi  đã phân tích các khía c nh cho r ng T  l cế ư ả ạ ằ ự ự  văn đoàn có cái nhìn h n h p trong vi c ph n ánh đ i s ng. Trạ ẹ ệ ả ờ ố ước h t, đó làế  

vi c thông qua tác ph m c a mình thì T  l c văn đoàn cũng đã có nh ng dệ ẩ ủ ự ự ữ ự báo v  s  thay đ i c a xã h i, m c dù nhi u khi r i vào ch  nghĩa c i lề ự ổ ủ ộ ặ ề ơ ủ ả ương, 

nh ng cũng đã bàn t i vi c gi i quy t xung đ t cũ, m i  Và kh ng đ nh đâyư ớ ệ ả ế ộ ớ ẳ ị  

là m t nhân t  góp ph n đ i m i văn h c ch  không ph i ch  là cái nhìn h nộ ố ầ ổ ớ ọ ứ ả ỉ ạ  

h p trong ph m vi gia đình, cá nhân.ẹ ạ

+ Lo i th  ba:ạ ứ  bác b  b ng câu h i tu tỏ ằ ỏ ừ

 Trước h t, đ  nh n di n đế ể ậ ệ ược cách bác b  b ng câu h i tu t , giáoỏ ằ ỏ ừ  viên c n g i ầ ợ cho h c sinh nh  l i khái ni m câu h i tu t  đã đọ ớ ạ ệ ỏ ừ ược h c   trungọ ở  

h c c  s , t  đó phát hi n ra nh ng câu h i tu t  có trong ng  li u.ọ ơ ở ừ ệ ữ ỏ ừ ữ ệ

Câu h i tu t  là lo i câu h i không có m c đích h i, vì n i dung c a nóỏ ừ ạ ỏ ụ ỏ ộ ủ  

đã bao hàm m t ý tr  l i, và bi u th  c m xúc ho c g i liên tộ ả ờ ể ị ả ặ ợ ưởng. Đ i v iố ớ  câu h i tu t , h i ch  là hình th c bi u hi n ch  không ph i là m c đích.ỏ ừ ỏ ỉ ứ ể ệ ứ ả ụ

Nh  v y, bác b  b ng cách nêu câu h i tu t  là cách th c l p lu n đ aư ậ ỏ ằ ỏ ừ ứ ậ ậ ư  

ra nh ng lu n đi m, lu n c , l p lu n sai l m, t  đó nêu câu h i tu t  nh mữ ậ ể ậ ứ ậ ậ ầ ừ ỏ ừ ằ  bác b  ý ki n sai l m c a đ i phỏ ế ầ ủ ố ương. Cách bác b  này v a ch t ch , v aỏ ừ ặ ẽ ừ  

th  hi n s  sai l m c a đ i phể ệ ự ầ ủ ố ương tr c ti p trong câu h i, đ ng th i cũngự ế ỏ ồ ờ  

th  hi n để ệ ược thái đ  c a ngộ ủ ười vi t đ i v i quan ni m đó.ế ố ớ ệ

 Ví d  minh h a ụ ọ

Cho ng  li u sau:ữ ệ

Tr  l i nh ng nh n đ nh c a Nh t Chi Mai v  ả ờ ữ ậ ị ủ ấ ề S  đ ố ỏ 1937 : Đ c xong ọ  

m t đo n văn, tôi th y trong lòng ph n u t, khó ch u, t c t i. Không ph i ộ ạ ấ ẫ ấ ị ứ ố ả  

ph n u t, khó ch u cái v t th ẫ ấ ị ế ươ ng x ã h i t  trong câu văn mà là vì c m th y ộ ả ả ấ  

t  t ư ưở ng h c ám, căm h n, nh  nhen trong đó ắ ờ ỏ ,Vũ Tr ng Ph ng đọ ụ ã vi t:ế

H c ám, có! Vì tôi v n là ng ắ ố ườ i bi quan, căm h n cũng có, v ờ ì tôi cho 

r ng cái xã h i n ằ ộ ướ c nhà mà l i không đáng căm h n, mà l i c  "vui v ạ ờ ạ ứ ẻ  trung", tr ưở ng gi , ăn m c tân th i, khiêu vũ nh  các ông ch  tr ả ặ ờ ư ủ ươ ng th ì 

m t là không mu n c i cách gì xã h i, hai là ích k  m t cách đáng s  nh c ộ ố ả ộ ỉ ộ ỉ ụ

Còn b o nh  nhen thì th  nào? ả ỏ ế

T  th c cái xã h i kh n n n, công kích cái xa hoa dâm đãng c a b n ả ự ộ ố ạ ủ ọ  

ng ườ i có nhi u ti n, kêu ca s  th ng kh  c a dân nghèo b  bóc l t, b  áp ch , ề ề ự ố ổ ủ ị ộ ị ế  

b  c ị ưỡ ng b c, mu n cho x ứ ố ã h i công bình h ộ ơ n n a, đ ng có chuy n dâm ữ ừ ệ   đãng, mà b o là nh  nhen, thì há d  Zôla (Dôla), Hugo (Huygô), Mabrax ả ỏ ễ   (Mabrô), Dostoievski (Đôtstôiepski), Maxime Gorki (Maxim Gorki) l i không ạ   cũng nh  nhen ? ỏ

Trong ng  li u trên, Vũ Tr ng Ph ng đã bác b  ý ki n c a Nh t Chiữ ệ ọ ụ ỏ ế ủ ấ  Mai b ng cách nào?ằ

 đây, Vũ Tr ng Ph ng đã bác l i ý ki n c a Nh t Chi Mai cho r ng

trong S  đ ố ỏ có t  t ư ưở ng h c ám, căm h n, nh  nhen trong đó ắ ờ ỏ  Cách bác b  ỏ ở đây chính là tác gi  đã s  d ng câu h i tu t : ả ử ụ ỏ ừ T  th c cái xã h i kh n n n, ả ự ộ ố ạ   công kích cái xa hoa dâm đãng c a b n ng ủ ọ ườ i có nhi u ti n, kêu ca s  th ng ề ề ự ố  

kh  c a dân nghèo b  bóc l t, b  áp ch , b  c ổ ủ ị ộ ị ế ị ưỡ ng b c, mu n cho x ứ ố ã h i công ộ   bình h n n a, đ ng có chuy n dâm đ ơ ữ ừ ệ ãng, mà b o là nh  nhen, thì há d  Zôla ả ỏ ễ   (Dôla), Hugo (Huygô), Mabrax (Mabrô), Dostoievski (Đôtstôiepski), Maxime  Gorki (Maxim Gorki) l i không cũng nh  nhen? ạ ỏ  Khi Nh t Chi Mai cho r ngấ ằ  

c m th y t  tả ấ ư ưởng nh  nhen   trong đó, tác gi  đã đ a ra câu h i ngỏ ở ả ư ỏ ượ ạ  c l i

đ ng th i d n ra m t s  tác gi  tiêu bi u khác trên th  gi i nhồ ờ ẫ ộ ố ả ể ế ớ ư Huygô, Macxim Gorki,  Cách s  d ngử ụ  câu h i tu t ; dùng lí l  k t h p so sánhỏ ừ ẽ ế ợ  đã làm cho l p lu n có s c thuy t ph c.ậ ậ ứ ế ụ

+ Lo i th  t :ạ ứ ư  bác b  b ng phân tích k t h p so sánhỏ ằ ế ợ

Bác b  b ng cách phân tích k t h p so sánh là cách th c đ a ra ý ki n,ỏ ằ ế ợ ứ ư ế  quan đi mể  sai l m, phân tíchầ  nh ng sai l m đó,ữ ầ  so sánh v i nh ng quan đi mớ ữ ể  khác nh m làm n i b t quan đi m ý ki n đúng đ n, phê phán và th y rõ cáiằ ổ ậ ể ế ắ ấ  sai trong lu n đi m c n bác b ậ ể ầ ỏ

 Ví d  minh h a ụ ọ

Cho ng  li u sau:ữ ệ

 Cu c s ng riêng không bi t gì h t   bên kia ng ộ ố ế ế ở ưỡ ng c a nhà m ử ình là 

m t cu c s ng nghèo nàn, dù nó có đ y đ  ti n nghi đ n đâu đi n a. Nó ộ ộ ố ầ ủ ệ ế ữ  

gi ng nh  m t m nh v ố ư ộ ả ườ n đ ượ c chăm sóc c n th n, đ y hoa th m, g n gàng ẩ ậ ầ ơ ọ  

và s ch s  M nh v ạ ẽ ả ườ n này có th  làm ch  nhân c a nó êm  m trong m t ể ủ ủ ấ ộ  

th i gian dài, nh t là l p rào bao quanh không làm h  v ờ ấ ớ ọ ướ ng m t n a. Nh ng ắ ữ ư  

h  có m t c n giông t  n i lên là cây c i s  b  b t kh i đ t, hoa s  nát và ễ ộ ơ ố ổ ố ẽ ị ậ ỏ ấ ẽ  

m nh v ả ườ ẽ ấ n s  x u xí h n b t kì m t n i hoang d i nào. Con ng ơ ấ ộ ơ ạ ườ i không th ể  

h nh phúc v i m t h nh phúc m ng manh nh  th  Con ng ạ ớ ộ ạ ỏ ư ế ườ ầ i c n m t đ i ộ ạ  

d ươ ng mênh mông b  bão táp làm n i sóng, nh ng r i l i ph ng lì và trong ị ổ ư ồ ạ ẳ   sáng nh  tr ư ướ c. S  ph n c a nh ng cái tuy t đ i cá nhân , không b c l  ra ố ậ ủ ữ ệ ố ộ ộ  

kh i b n thân, ch ng có gì đáng thèm mu n ỏ ả ẳ ố

(Theo A.L. Ghéc­xen,  3555 câu danh ngôn, NXB Văn hoá ­ Thông tin, Hà 

N i, 1997) ộ

Đo n văn trên bác b  b ng cách nào?ạ ỏ ằ

Ng  li u trên, tác gi  bác b  m t quan ni m s ng sai l m: ữ ệ ả ỏ ộ ệ ố ầ cu c s ng ộ ố  

bó h p trong ng ẹ ưỡ ng c a c a nhà mình ử ủ  Ghec­xen đã dùng lí l  bác b  tr cẽ ỏ ự  

ti p, k t h p v i so sánh (m nh vế ế ợ ớ ả ườn rào kín ­ đ i đạ ương mênh mông b  bãoị  táp n i sóng) v a bác b , v a nêu ý đúng, đ ng viên ngổ ừ ỏ ừ ộ ườ ọi đ c làm theo

Cách bác b  này khi n đo n văn sinh đ ng, thân m t và có s c thuy tỏ ế ạ ộ ậ ứ ế  

ph c cao.ụ

c.2.2.2. Bài t p t o l p  ậ ạ ậ

* Miêu t  bài t p ả ậ

Bài t p t o l p là lo i bài t p yêu c u h c sinh t  mình t o nên s nậ ạ ậ ạ ậ ầ ọ ự ạ ả  

ph m theo yêu c u nào đó. Vi c th c hi n bài t p này g n v i ho t đ ng vi tẩ ầ ệ ự ệ ậ ắ ớ ạ ộ ế  văn hàng ngày c a h c sinh nh ng v n   d ng luy n t p theo yêu c u. Đây làủ ọ ư ẫ ở ạ ệ ậ ầ  

lo i bài t p phát huy t  duy  sáng t o c a h c sinh, v a c ng c  lí thuy t thaoạ ậ ư ạ ủ ọ ừ ủ ố ế  tác l p lu n bác b , v a rèn k  năng s  d ng ngôn ng , rèn cho h c sinh đ uậ ậ ỏ ừ ỹ ử ụ ữ ọ ầ  

óc phê phán cái x u, đ ng tình v i cái t t. Lo i bài t p này giúp h c sinh rènấ ồ ớ ố ạ ậ ọ  luy n các k  năng vi t văn, ph c v  cho các gi  ệ ỹ ế ụ ụ ờ Làm văn. Và đây cũng chính 

là quá trình h c sinh đi t  lí thuy t t i th c hành.ọ ừ ế ớ ự

­ C u t oấ ạ

Lo i bài t p này không cho đo n văn ng  li u nh  bài t p nh n di nạ ậ ạ ữ ệ ư ậ ậ ệ  

mà ch  có yêu c u v  m t s  phỉ ầ ề ộ ố ương di n nào đó c a s n ph m: l p dàn ý,ệ ủ ả ẩ ậ  

vi t đo n văn, vi t bài văn có s  d ng thao tác l p lu n bác b … Có th  cóế ạ ế ử ụ ậ ậ ỏ ể  nhi u m c đ  yêu c u: t  ít đ n nhi u, t  đ n gi n đ n ph c t p. Cho nênề ứ ộ ầ ừ ế ề ừ ơ ả ế ứ ạ  

vi c t o l p s n ph m ph i luôn luôn chú ý đ  đáp  ng đệ ạ ậ ả ẩ ả ể ứ ược các yêu c uầ  

này. Vi c đáp  ng các yêu c u cũng là quá trình rèn luy n năng l c t  duy vệ ứ ầ ệ ự ư ề 

phương di n đó.ệ

­ M c đích bài t p ụ ậ

Trong nhà trường, năng l c c a h c sinh đự ủ ọ ược th  hi n rõ nh t qua quáể ệ ấ  trình t o l p văn b n. Vì v y, ki u bài t p t o l p có v  trí r t quan tr ngạ ậ ả ậ ể ậ ạ ậ ị ấ ọ  trong d y h c Làm văn. M c đích c a vi c luy n t p ki u bài t p này ạ ọ ụ ủ ệ ệ ậ ể ậ nh mằ  rèn k  năng l p lu n có s  d ng thao tác l p lu n bác bỹ ậ ậ ử ụ ậ ậ ỏ, phá v  thói quen tỡ ư duy m t chi u, nâng cao năng l c giao ti p cho h c sinhộ ề ự ế ọ

­ B c 1: giáo viên đ a bài t p, h c sinh đ c và xác đ nh yêu c u đ  bài.ướ ư ậ ọ ọ ị ầ ề

­ Bước 2: L p dàn ý s  lậ ơ ược (hình thành ý, c  đ nh hóa các ý, s p x pố ị ắ ế  các ý theo trình t  logic, h p lí).ự ợ

­  B c 3: H c sinh luy n t p, chuy n hóa dàn ý thành đo n văn hoànướ ọ ệ ậ ể ạ  

ch nh.ỉ

­ Bước 4 : Giáo viên yêu c u h c sinh đ c đo n văn và nh n xét.ầ ọ ọ ạ ậ

­ Bước 5: Cu i cùng giố áo viên đánh giá l i vi c s  d ng thao tác l pạ ệ ử ụ ậ  

lu n bác b  trong quá trình t o l p văn b n cho h c sinh. Đi u ch nh nh ngậ ỏ ạ ậ ả ọ ề ỉ ữ  

ch  ch a phù h p ho c b  sung nh ng ch  còn thi u trong bài văn c a các em.ỗ ư ợ ặ ổ ữ ỗ ế ủ

V y đ  th c hi n ki u bài t p này, yêu c u nh t thi t là ph i tăng th iậ ể ự ệ ể ậ ầ ấ ế ả ờ  gian th c hành. M t khác, giáo viên cũng ph i căn c  vào th i gian th c hànhự ặ ả ứ ờ ự  

đ  l a ch n cách ra nh ng bài t p thích h p v i th i gian đ  không làm ch mể ự ọ ữ ậ ợ ớ ờ ể ậ  

ti n trình h c t p.ế ọ ậ

Đ  hể ướng d n h c sinh chu n b  nói ho c vi t đo n văn bác b , giáoẫ ọ ẩ ị ặ ế ạ ỏ  viên chú ý nh c các em xem kĩ l i đo n nói, vi t sao cho lu n c  sáng s a,ắ ạ ạ ế ậ ứ ủ  rành m ch, s p x p h p lí, d n ch ng chu n m c, khoa h c và ch t ch ạ ắ ế ợ ẫ ứ ẩ ự ọ ặ ẽ

Ch ng h n v i bài t p:ẳ ạ ớ ậ

M t s  thanh niên hi n nay cho r ng: ộ ố ệ ằ Ch  có ti n tài và đ a v  m i có ỉ ề ị ị ớ  

h nh phúc ạ

Anh ch  hãy vi t m t đo n văn bác b  ý ki n trên b ng cáchị ế ộ ạ ỏ ế ằ  s  d ngử ụ  câu h i tu t ỏ ừ

Người giáo viên c n chú ý nh ng bầ ữ ước c  b n sau đ  hơ ả ể ướng d n h cẫ ọ  sinh:

Bước 1: Phân tích yêu c u bài t p: Bài t p này yêu c u h c sinh dùngầ ậ ậ ầ ọ  thao tác l p lu n bác b  đ  ph n bác t  tậ ậ ỏ ể ả ư ưởng: ch  có ti n tài và đ a v  m i có ỉ ề ị ị ớ  

h nh phúc ạ  Đây là m t quan đi m không đúng c n ph i tranh lu n , phê phánộ ể ầ ả ậ  theo hướng: nêu rõ t  tư ưởng sai c a câu nói, t  cái sai đó xây d ng m t tủ ừ ự ộ ư 

tưởng đúng v  h nh phúc c a con ngề ạ ủ ười

Bước 2: L p dàn ý s  lậ ơ ược: chú ý t p trung vào v n đ  c n bác b , vàậ ấ ề ầ ỏ  bác b  b ng cách ỏ ằ s  d ngử ụ  câu h i tu t  k t h p lí l ỏ ừ ế ợ ẽ

Bước 3: H c sinh ti n hành t o l p s n ph m.ọ ế ạ ậ ả ẩ

Sau ba bước trên, c n ki m tra xem s n ph m t o l p có đáp  ng đúngầ ể ả ẩ ạ ậ ứ  

và đ  các yêu c u c a bài luy n t p không. N u sai sót thủ ầ ủ ệ ậ ế ì c n ti n hành s aầ ế ử  

­ T o l p đo n văn (bài văn ngh  lu n) đ  bác b  m t lu n đi m,ạ ậ ạ ị ậ ể ỏ ộ ậ ể  

m t lu n c  hay m t l p lu n b ng cách nêu tác h i, ch  nguyên nhânộ ậ ứ ộ ậ ậ ằ ạ ỉ

Đây là lo i bài t p giáo viên đ a ra ng  li u và yêu c u h c sinh t oạ ậ ư ữ ệ ầ ọ ạ  

l p đo n văn hay bài văn ngh  lu n s  d ng thao tác l p lu n bác b  b ngậ ạ ị ậ ử ụ ậ ậ ỏ ằ  cách nêu tác h i, ch  nguyên nhân.ạ ỉ

Xác đ nh tác h i c a quan đi m sai l m đó (s ng th  trị ạ ủ ể ầ ố ử ước hôn nhân là 

m t cu c s ng không b n v ng, đi ngộ ộ ố ề ữ ượ ạ ớ ố ốc l i v i l i s ng lành m nh. Khiạ  

"s ng th " tan v  s  đ  l i nhi u h u qu , đ c bi t là v i các b n n  c  vố ử ỡ ẽ ể ạ ề ậ ả ặ ệ ớ ạ ữ ả ề tinh th n l n th  xác,  nh hầ ẫ ể ả ưởng t i tớ ương lai ). Đ ng th i ch  ra tác h i c aồ ờ ỉ ạ ủ