Tiểu luận chính trị học phát triển- Vai trò của khoa học công nghệ đối với sự phát triển ở Việt Nam

MỞ ĐẦU Trong giai đoạn hiện nay, Khoa học công nghệ đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Nó ảnh hưởng tới sự phát triển của mọi ngành nghề lĩnh vực nói riêng và của toàn đất nước nói chung.. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã chỉ ra rằng: “Phát triển giáo dục và đào học và công nghệ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, cụ thể là tạo cùng với phát triển khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu”; “Khoa học và công nghệ giữ vai trò then chốt trong việc phát triển lực lượng sản xuất hiện đại bảo vệ tài nguyên và môi trường, nâng cao sản xuất, chất lượng, hiệu quả, tốc độ phát triển và sức cạnh tranh củ nền kinh tế”. Điều 62 Hiến pháp năm 2013 xác định: “Phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò then chốt trong việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”. Do đó, để làm rõ vai trò, sự ảnh hưởng của khoa học công nghệ hiện nay, tác giả lựa chọn đề tài: “Vai trò của khoa học công nghệ đối với sự phát triển ở Việt Nam” làm tiểu luận kết thúc môn học.

TIỂU LUẬNMÔN: CHÍNH TRỊ HỌC PHÁT TRIỂN

Đề tài:

PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÀ QUỐC SÁCH HÀNG ĐẦU, GIỮ VAI TRÒ THEN CHỐT TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA ĐẤT NƯỚC

MỞ ĐẦU

Trong giai đoạn hiện nay, Khoa học công nghệ đóng vai trò đặc biệtquan trọng Nó ảnh hưởng tới sự phát triển của mọi ngành nghề lĩnh vực nóiriêng và của toàn đất nước nói chung

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xãhội đã chỉ ra rằng: “Phát triển giáo dục và đào học và công nghệ giữ vai tròđặc biệt quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước,

cụ thể là tạo cùng với phát triển khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu”;

“Khoa học và công nghệ giữ vai trò then chốt trong việc phát triển lực lượngsản xuất hiện đại bảo vệ tài nguyên và môi trường, nâng cao sản xuất, chấtlượng, hiệu quả, tốc độ phát triển và sức cạnh tranh củ nền kinh tế”

Điều 62 Hiến pháp năm 2013 xác định: “Phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò then chốt trong việc phát triển kinh

tế - xã hội của đất nước”.

Do đó, để làm rõ vai trò, sự ảnh hưởng của khoa học công nghệ hiệnnay, tác giả lựa chọn đề tài: “Vai trò của khoa học công nghệ đối với sự pháttriển ở Việt Nam” làm tiểu luận kết thúc môn học

NỘI DUNG

1.Khái quát về khoa học công nghệ hiện nay

Khoa học được hiểu là hệ thống tri thức của con người về tự nhiên, xãhội và tư duy với bản chất và quy luật vận động của chúng được thể hiện bằngnhững khái niệm, phán đoán, học thuyết định hướng hoạt động của con người.Khoa học là hệ thống chi thức về các hiện tượng, sự vật, quy luật của tự nhiên

xã hội và tư duy Mục đích của khoa học là tìm kiếm, lý giải nguyên nhân của

sự vật, hiện tượng, qúa trình trong tự nhiên và xã hội tư duy Nội dung củakhoa học trả lời câu hỏi “tại sao” Theo cách tiếp cận từ cách thức tổ chứcnghiên cứu khoa học người ta chia ra là có khoa học cơ bản và khoa học ứngdụng

Nếu khoa học là hệ thống chi thức thì công nghệ là tập hợp các phươngpháp, quy trình kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện để biển đổi các nguồnlực thành sản phẩm và dịch vụ mong muốn

Còn công nghệ là sự ứng dụng, vật chất hóa các tri thức khoa học vàothực tiễn sản xuất và đời sống, đó là tập hợp các giải pháp, phương pháp, quytrình, kỹ năng, phương tiện kỹ thuật,… được sử dụng tạo ra sản phẩm vật chất

và dịch vụ cụ thể

Công nghệ có bốn yếu tố bao gồm: công cụ, con người, thông tin và tổchức, bốn yếu tố này tác động qua lại lẫn nhau và cùng thực hiện quá trìnhsản xuất, nói đến công nghệ tức là đề cập đến “làm như thế nào”

Người ta vốn thường nói đến khoa học công nghệ như một yếu tốkhông thể tách rời nhưng thực chất khoa học và công nghệ là hai lĩnh vựckhác nhau, giữa chúng có sự khác nhau căn bản Một bên là đề cập đến hệthống tri thức, còn một bên đề cập đến quy trình sản xuất cụ thể Tuy nhiêngiữa khoa học và công nghệ tồn tại mối quan hệ biện chứng thống nhất vớinhau, tác động lẫn nhau Mối quan hệ biện chứng ấy được thể hiện qua cácgiai đoạn phát triển lịch sử Ngày nay sự phát triển của khoa học và công

nghệ ngày càng xích lại gần nhau, thúc đẩy lẫn nhau, phản ánh đặc trưng củagiai đoạn mới trong sự phát triển sản xuất xã hội giai đoạn cách mạng khoahọc và công nghệ.

Từ những nhận thức đúng đắn kể trên về khoa học và công nghệ, có thểthấy rõ khoa học công nghệ là một bộ phận nguồn lực không thể thiếu đượctrong quá trình phát triển kinh tế xã hội, nó có vai trò vô cùng quan trọng với

sự phát triển kinh tế xã hội

Thuật ngữ khoa học và công nghệ là sự thể hiện, đồng hành gắn bó giữa

lý luận, lý thuyết và thực tiễn, thực hành, giữa nghiên cứu và ứng dụng thực

tế Đầu thế kỷ XX, loài người đã tích lũy được một kho tàng trí tuệ về khoahọc và kỹ thuật đồ sộ Karl-Marx (1818 - 1883) đã từng có một luận điểm nổitiếng: “tri thức xã hội phổ biến (được hiểu là khoa học - TVK) đã chuyển hóathành lực lượng sản xuất trực tiếp” Tuy nhiên do điều kiện lịch sử lực lượngsản xuất phát triển không đồng đều, không dưới 80 - 90% dân số thế giới vẫnsống trong nghèo nàn lạc hậu

Khoa học và công nghệ (KHCN) giai đoạn mới hiện nay bắt đầu pháttriển mạnh từ những năm 40 thế kỷ trước và đặc trưng rõ nét nhất từ khi vệtinh nhân tạo đầu tiên chinh phục không gian vũ trụ (1957) tiếp đó là conngười bay vào vũ trụ, đặt chân lên mặt trăng, cũng như các công trình nghiêncứu vũ trụ khác đến nay hầu như là chuyện “hàng ngày” Được sự kích thích

và sự hỗ trợ của công nghệ vũ trụ, các ngành công nghệ mới, có tầm cao mớiliên tiếp ra đời, đặc biệt là công nghệ thông tin, viễn thông, công nghệ nănglượng tái tạo,… với những phát minh kỳ diệu như lade (1967), truyền hìnhqua vệ tinh nhân tạo (1964), tổng hợp gien (1973), mạch tổ hợp cho (1965),máy tính điện tử, máy tính điện tử sinh học dựa trên cấu tạo bộ óc con người(1994), bộ vi xử lý (1971), rệp điện tử, máy gia tốc, v.v… Có thể nói từ nửacuổi thế kỷ XX, con người đã mở rộng them tầm nhìn, thực sự nối thêm cánh

để bay và làm việc trong không gian bao la, đã làm cho không gian thu hẹpkhoảng cách, con người xích lại gần gũi nhau hơn, cuộc sống tốt đẹp, sôi nổi

hơn, khối óc, sâu rộng hơn, hiểu biết thế giới khách quan khám phá quá khứlịch sử cũng như dự đoán tương lai xác thực hơn… Đến cuối thế kỷ XX, cóthể khẳng định rằng nền sản xuất xã hội đang biến đổi sâu sắc, mạnh mẽ cả về

cơ cấu, chức năng và phương thức hoạt động tạo nên một sự phát triển nhảyvọt, một bước ngoặt lịch sử có ý nghĩa trọng đại sang một thời đại kinh tế mới(thường gọi là thời đại kinh tế tri thức) quá độ sang một nền văn minh mới(thường gọi là nền văn minh trí tuệ) mà nguyên nhân và động lực chính làcuộc cách mạng khoa học và công nghệ mới hình thành từ mấy chục năm qua

Nói kinh tế tri thức tức là nói nền kinh tế trong đó sản sinh ra, phổ cập

và sử dụng tri thức đóng vai trò quyết định nhất đối với sự phát triển kinh tế,tạo ra của cải, nâng cao chất lượng cuộc sống Đặc điểm của kinh tế tri thức

là vai trò ngày càng to lớn của những đổi mới liên tục về khoa học và côngnghệ trong sản xuất và vai trò chủ đạo của thông tin và tri thức với tư cách lànguồn lực cơ bản tạo nên sự tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền kinh

tế Các nhà nghiên cứu còn chỉ rõ, theo cấp độ tiến hóa của các nền văn minhnhân loại, có thể thấy quyền lực đang dịch chuyển từ sức mạnh của bạo lực,

vũ khí, tiền bạc (thuộc hai nền văn minh nông nghiệp, công nghiệp, sang sứcmạnh của tri thức, trí tuệ Trong nền văn minh mới này, quyền lực không cònphụ thuộc vào sức mạnh vật chất và của cải sẵn có trong tay mà chủ yếu phụthuộc vào những nguồn tri thức nắm được Tài nguyên tri thức - trí tuệ cơ bảnkhác với tài nguyên thiên nhiên, vốn, lao động ở chỗ khi sử dụng hoặc traođổi đã không mất đi mà còn được bảo tồn hoặc có bổ sung phong phú thêm,trái lại chi phí cho việc sử dụng, trao đổi, phổ biến hầu như không đáng kể.Tri thức còn là thứ “của cải” mà bất cứ người nào, dân tộc nào, dù là yếu,nghèo nhất, nếu có quyết tâm học hỏi cũng đều có thể giành được, chiếm đoạtđược Trong lĩnh vực kinh tế - xã hội, khoa học và công nghệ đã thực sự thúcđẩy sự gia tăng của cải vật chất, nâng cao chất lượng sản phẩm đáp ứng nhucầu tiêu dùng ngày càng cao của con người Khoa học và công nghệ đã trựctiếp tác động nâng cao năng suất lao động, giảm nhẹ cường độ lao động, giảm

chi phí, giá thành sản xuất, giảm rõ rệt tỷ lệ tiêu hao vật chất, tăng tỷ lệ chấtxám trong cấu tạo sản phẩm,… Nhiều sản phẩm mới ra đời phong phú, đadạng, đa năng, mẫu mã đẹp, kích thước nhỏ nhẹ hơn Chu kỳ sản xuất cũngđược rút ngắn đáng kể Theo một số số liệu thống kê đáng tin cậy: + Tốc độtăng trưởng kinh tế thế giới năm 1990 so 1982 tăng 28,5% - khối lượngthương mại thế giới tăng 57,9% (IMF 10/1990) + Trong 5 năm đầu thế kỷXXI, GDP của thế giới tăng 40,5% (44 nghìn tỷ USSD/31,6 nghìn tỷ USD -Niên giám thống kê/ TCTK 2006) + Thế kỷ XVIII, một nước muốn côngnghiệp hóa thường mất 100 năm Đầu thế kỷ XX, còn khoảng 30 năm Vàothập niên 70 - 80 rút xuống 20 năm Thập niên 90 chỉ còn trên dưới 10 năm Quãng thời gian cần thiết để tăng gấp đôi GDP (Tổng sản phẩm quốc dân)theo đầu người đã được rút ngắn một cách ổn định Nếu như Anh mất 58 năm(kể từ 1780), Mỹ 47 năm (từ 1839), Nhật 34 năm (kể từ 1880) thì từ sau Đạichiến thứ hai, cuộc cách mạng khoa học và công nghiệp lần thứ ba còn đẩytốc độ này lên cao hơn như Brazin 18 năm, Indonesia 17 năm, Hàn Quốc 11năm, Trung Quốc 10 năm

2.Vai trò của khoa học công nghệ đối với sự phát triển ở Việt Nam

Đại hội đại biểu toàn quốc lần IX, Đảng cộng sản Việt Nam khẳng địnhcoi khoa học và công nghệ, giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu, coi đó làđòn bẩy thúc đẩy xã hội phát triển vững chắc Điều 62 Hiến pháp năm 2013xác định: “Phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, giữ vaitrò then chốt trong việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”

Trong giai đoạn hiện nay, khoa học và công nghệ giữ vai trò đặc biệtquan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, cụ thể là:

- Khoa học và công nghệ giữ vai trò then chốt trong việc phát triển lựclượng sản xuất hiện đại Dưới tác động của toàn cầu hóa, khoa học, công nghệ(bao gồm cả khoa học tự nhiên – kỹ thuật lẫn khoa học xã hội, nhất là khoahọc kinh tế) đã và đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp tác động vàođời sống kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, dân tộc, tạo ra sự phát triển vượt

bậc so với trước đây Sự phát triển của lực lượng sản xuất xã hội gắn liền vớisản xuất hàng hóa và thị trường, với phân công lao động và hợp tác quốc tế,với trình độ và năng lực sáng tạo, tiếp nhận và trao đổi công nghệ mới Xu thếtoàn cầu hóa, khu vực hóa trong lĩnh vực kinh tế - xã hội làm cho quốc giađang phát triển phải cấu trúc lại nền kinh tế theo hướng mở rộng liên kết đểtối ưu hóa sự cạnh tranh và hợp tác toàn cầu Muốn thực hiện được điều đócần phải phát triển khoa học và công nghệ Vì vậy, khoa học và công nghệ cóvai trò to lớn trong việc hình thành nền “kinh tế tri thức” và “xã hội thôngtin”, phát triển hàm lượng trí tuệ cao trong sản xuất, dịch vụ và quản lý ở tất

cả các quốc gia Đầu tư cho khoa học và công nghệ là đầu tư cơ bản để pháttriển, văn hóa, xã hội, đầu tư ngắn nhất và tiết kiệm nhất để hiện đại hóa nềnsản xuất xã hội và hiện đạo hóa dân tộc

- Khoa học và công nghệ giữ vai trò then chốt trong việc bảo vệ tàinguyên và môi trường Nhờ ứng dụng khoa học và công nghệ, chúng ta cóthể khai thác tiết kiệm, hiệu quả các nguồn tài nguyên thiên nhiên; kịp thờiphát hiện, xử lý các hoạt động gây ô nhiễm môi trường như xử lý nước thải,chất thải công nghiệp, bảo vệ nguồn nước, không khí, khí thải công nghiệp;ứng dụng khoa học và công nghệ trong dự báo thời tiết để phòng tránh thiêntai (động đất, lũ lụt, gió, bão); tái sử dụng chất thải công nghiệp, chất thảisinh học

- Khoa học và công nghệ thúc đẩy sử gia tăng của cải vật chất, nâng caochất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao của conngười; trực tiếp tác động nâng cao năng suất lao động, giảm nhẹ cường độ laođộng, giảm chi phí, giá thành sản xuất, giảm rõ rệt tỷ lệ tiêu hao vật chất, tăng

tỷ lệ chất xám trong cấu tạo sản phẩm

- Khoa học xã hội và nhân văn cung cấp luận cứ cho việc hoạch địnhđường lối, chủ trương của đảng và chính sách, pháp luật của nhà nước; gópphần xây dựng hệ thống quan điểm phát triển đất nước; khẳng định lịch sử

hình thành và phát triển dân tộc, chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ, bảotồn các giá trị và bản sắc văn hóa Việt Nam.

- Khoa học kỹ thuật và công nghệ đóng góp tích cực vào việc nâng caonăng suất, chất lượng hàng hóa và dịch vụ do đó cải thiện năng lực cạnh tranhcủa doanh nghiệp và nền kinh tế; một số lĩnh vực đã tiếp cận trình độ tiên tiếncủa khu vực và thế giới

Đặc biệt, khoa học tự nhiên còn tạo cơ sở cho việc hình thành 1 số lĩnhvực khoa học và công nghệ đa ngành mới, góp phần nâng cao trình độ vànăng lực của khoa học cơ bản

Bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, muốn phát triển nhanh, vững chắcđều phải chú ý đến yếu tố khoa học công nghệ Việt Nam đang trong thời kỳđẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì vai trò của khoa học công nghệcàng trở nên quan trọng hơn Cùng với xu thế quốc tế hóa và sự phát triểnmạnh mẽ của khoa học công nghệ tạo điều kiện thuận lợi cho Việt Nam có thểbắt kịp nhịp độ phát triển của các nước trong khu vực và thế giới Nghiên cứu

để thấy rõ vai trò của khoa học công nghệ với tăng trưởng kinh tế có ý nghĩaquan trọng, nó là cơ sở để giúp ta có cái nhìn đúng đắn, đánh giá đúng tầmquan trọng của khoa học công nghệ, từ đó có định hướng đầu tư và phát triểnđúng đắn

Vai trò của khoa học công nghệ đối với sự phát triên ở Việt Nam cóthể tựu chung lại là sự phát triển toàn diện của đất nước trên tất cả các mặt

Cụ thể:

Thứ nhất, khoa học công nghệ góp phần mở rộng khả năng sản xuất của nền kinh tế, khả năng sản xuất của nền kinh tế thể hiện một cách chung nhất là số lượng sản phẩm mà một nền kinh tế có thể cung ứng cho thị trường Nếu là một nền kinh tế lạc hậu với trình độ khoa học công nghệ thấp

kém thì chắc chắn khả năng sản xuất của nền kinh tế đó rất thấp Khoa học vàcông nghệ có thể nối dài khả năng của con người trong việc chiếm lĩnh tựnhiên, thì trình độ khoa học công nghệ cao đến đâu thì khả năng sản xuất của

nền kinh tế sẽ tăng đến đó.Dưới tác động của khoa học công nghệ các nguồnlực của sản xuất sẽ được mở rộng, điều này có thể thấy rõ dưới tác động củakhoa học công nghệ, con người có thể mở rộng khả năng phát hiện, khai thác

và đưa vào sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên kể cả tài nguyên tái sinh

và không tái sinh Dưới tác động của khoa học và công nghệ làm biến đổi chấtlượng nguồn lao động theo hướng tiến bộ Mặt khác, khoa học và công nghệcòn mở rộng khả năng huy động tập chung di chuyển các nguồn vốn một cách

an toàn, chính xác và kịp thời

Khoa học và công nghệ tạo điều kiện chuyền chiến lược phát triển kinh

tế theo chiều rộng cùng chiều sâu Khoa học và công nghệ phát triển với sự rađời của các công nghệ mới (vật liệu mới, công nghệ sinh học, công nghệ điệntử) đã làm cho nền kinh tế phát triển theo chiều rộng, tức sự tăng trưởng kinh

tế nhờ vào việc gia tăng các yếu tố đầu vào của sản phẩm sang phát triển theochiều sâu tức là tăng trưởng kinh tế dựa trên cơ sở nâng cao hiệu quả sử dụngcác yếu tố đầu vào Như vậy khoa học và công nghệ là phương tiện để chuyểnnền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp và kinh tế chi thức,trong đó phát triển nhanh ngành công nghệ cao và sử dụng nhiều lao động trítuệ là đặc tính nổi bật

Thứ hai, sự phát triển của khoa học và công nghệ đã thúc đẩy qúa trình hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.Cơ cấu kinh tế là tỷ trọng các thành

phần kinh tế trong một nền kinh tế thống nhất, nếu là một nền kinh tế lạc hậuthì tỷ trọng nông nghiệp sẽ chiếm vị trí cao trong cơ cấu kinh tế và ngược lại,một nền kinh tế phát triển thì tỷ trọng các ngành công nghiệp và dịch vụ sẽchiếm tỷ trọng cao

Có rất nhiều nhân tố ảnh hướng đến quá trình hình thành và chuyểndịch cơ cấu kinh tế, trong đó khoa học công nghệ có vai trò đặc biệt quantrọng, sở dĩ như vậy là vì sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệkhông chỉ đẩy mạnh tốc độ phát triển các ngành mà còn làm cho phân cônglao động xã hội ngày càng trở nên sâu sắc và đưa đến sự phân chia các ngành

thành nhiều ngành nhỏ hơn, xuất hiện nhiều ngành, nhiều lĩnh vực kinh tếmới Từ đó làm thay đổi cơ cấu, vị trí giữa các ngành hay thúc đẩy sự chuyểndịch cơ cấu kinh tế theo hướng:Tỷ trọng trong GDP của các ngành côngnghiệp và dịch vụ tăng dần, của ngành nông nghiệp giảm dần.

Cơ cấu kinh tế trong nội bộ mỗi ngành cũng biến đổi theo hướng ngàycàng tăng mạnh, quy mô sản xuất ở các ngành có hàm lượng kỹ thuật, côngnghệ cao Vai trò của lao động trí tuệ trong các ngành kinh tế ngày càng đượccoi trọng và trở thành đặc trưng phát triển khoa học công nghệ.Chính sự pháttriển của khoa học và công nghệ đã góp phần thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấukinh tế ngày càng trở nên hợp lý hơn

Thứ ba, sự phát triển của khoa học và công nghệ góp phần làm tăng sứccạnh tranh của hàng hóa, thúc đẩy phát triển kinh tế thị trường.Điều này thểhiện rõ nét trong các hoạt động của các doanh nghiệp trong kinh tế hàng hóa,mục tiêu cuối cùng của các doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận Muốn vậy,

họ phải tìm đến những mặt hàng có nhu cầu lớn, tối thiểu hóa chi phí các yếu

tố đầu vào nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến hình thức mẫu mã hànghóa, có thể nói rằng mục tiêu trên chỉ thực hiện được khi áp dụng tiến bộ khoahọc và công nghệ vào sản xuất kinh doanh

Việc áp dụng tiến bộ khoa học và công nghệ vào sản xuất không chỉ tạo

ra lợi thế cạnh tranh mà còn tạo ra nhiều sản phẩm mới, vì thế quy mô sảnxuất của doanh nghiệp được mở rộng, sự cạnh tranh về hàng hóa của doanhnghiệp tăng thêm

Riêng đối với nền kinh tế thị trường, việc ứng dụng tiến bộ khoa học vàcông nghệ làm cho các yếu tố đầu vào của nền kinh tế như sức lao động, tưliệu sản xuất ngày càng hiện đại và đồng bộ hóa; quy mô của sản xuất ngàycàng được mở rộng, thúc đẩy sự ra đời và phát triển các loại hình sản xuấtmới, nhất là công ty cổ phần Mặt khác việc ứng dụng tiến bộ khoa học vàcông nghệ còn tạo ra tính chất mới của nền kinh tế thị trường với đặc trưngtốc độ cao trong tất cả các hoạt động sản xuất và tiêu thụ hàng hóa; làm thay

đổi chiến lược kinh doanh từ hướng nội, thay thế nhập khẩu sang hướngngoại, hướng vào xuất khẩu, từ thị trường trong nước ra thị trường thế giới,tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Thứ tư, phát triển khoa học và công nghệ thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế, tăng trưởng kinh tế là sự tăng thêm quy mô, sản lượng sảm phẩm hàng hóa và dịch vụ trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm).

Nếu tổng sản phẩm hàng hóa và dịch vụ của một quốc gia tăng lên, quốc gia

đó được coi là tăng trưởng kinh tế Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tăngtrưởng kinh tế như: vốn sản xuất, lực lượng lao động, đất đai, khoa học côngnghệ, thể chế chính trị và đường lối phát triển kinh tế xã hội, đặc điểm dântộc, đặc điểm tôn giáo, đặc điểm văn hóa… là một yếu tố của các yếu tố đầuvào sản xuất, khoa học và công nghệ là yếu tố quan trọng, nó quyết định sựthay đổi năng xuất lao động và chất lượng sản phẩm, qua đó thúc đẩy tăngtrưởng kinh tế Những phát minh, sáng chế mới được ứng dụng trong sản xuất

đã giải phóng được lao động nặng nhọc, độc hại cho người lao động và tạo ra

sự tăng trưởng nhanh chóng, góp phần vào sự phát triển kinh tế của xã hộihiện đại.Có thể thấy rằng khoa học công nghệ không chỉ tạo ra công cụ laođộng mới mà còn tạo ra phương pháp sản xuất mới Điều này mở ra khả năngmới về kết quả sản xuất và tăng năng xuất lao động

Tựu chung có thể đánh giá vai trò của khoa học công nghệ đối với sựphát triển ở Việt Nam qua các thành tựu như:

KH- CN đã tập trung vào sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo

vệ môi trường Đã áp dụng các công nghệ và phương pháp nghiên cứu tiêntiến : viễn thám, địa vật lý… vào công tác điều tra, thăm dò tài nguyên thiênnhiên Nhiều kết quả nghiên cứu môi trường được đánh giá cao : nghiên cứuchính sánh và biện pháp bảo vệ sự đa dạng sinh học, cân bằng sinh thái và xử

lý ô nhiễm nước, không khí ở các khu công nghiệp tập trung, các thành phốlớn… các biện pháp trồng rừng, chống suy thái đất, cải tạo đất…

KH- CN đã chú ý phát triển các ngành khoa học tự nhiên và công nghệcao Nhiều thành tựu toán học, cơ học, vất lý của ta… được đánh giá cả ởnước ngoài Công nghệ thông tin đã phát triển và mở rộng ứng dụng trong hệthống ngân hàng, quản lý hành chính, sản xuất, kinh doanh Đồng thời, côngnghệ chế tạo vật hiệu mới, công nghệ sinh học, tự động hoá… đã từng bướcđược quan tâm Trong nông nghiệp Nhờ áp dụng những tiến bộ KH- CN vềgiống cây trồng, quy trình kỹ thuật thâm canh và chuyển đổi cơ cấu mùa vụ,chúng ta đã tuyển chọn, lai tạo hàng chục giống lúa mới, phù hợp các vùngsinh thái khác nhau, tạo mức tăng trưởng quan trọng Nghiên cứu và tạo nhiềuloại giống gia súc, gia cầm, có giá trị kinh tế cao, thúc đẩy chăn nuôi pháttriển Hơn 10 năm qua, năng suất lúa bình quân đã tăng hơn 2 lần Tổng sảnlượng lương thực 1998 đạt hơn 31 triệu tấn Nhiều loại phân vi sinh, thuốc trừsâu vi sinh, chất kích thích tăng trưởng thực vật … đã được sử dụng vào sảnxuất, bảo vệ, phát triển các loại cây lương thực Cơ cấu cây trồng đã đượcthay đổi cơ bản Trước năm 1989, từ chỗ còn thiếu lương thực, Việt Nam đãtrở thành nước xuất khẩu gạo đéng thứ 3 thế giới, sau Thái Lan, Mỹ.

Về thuỷ sản, nhờ áp dụng kỹ thuật mới, nhiều năm nay, nuôi ba ba, sinhsản đã thành nghề giàu có ở nông thôn Đặc biệt, kỹ thuật nuôi tôm đã đượcứng dụng khắp nơi, tạo công ăn việc làm cho 350.000 ngư dân ven biển gópphần cải thiện và tăng kim ngạch xuất khẩu của ngành thuỷ sản, năm 1993 đạt

368 triệu USD, 1994 : 551,2 triệu, 1996 : 670 triệu, 1997 : 750 triệu và 2000 :

1000 triệu, tăng kơn 10 lần so với 1980 Việc nuôi trồng hải sản đã có sự đầu

tư khoa học thích đáng trong việc tận dụng mặt nước ao, hồ, nước biển, nước

lợ, kết hợp sản xuất nông nghiệp với nuôi tôm cá, phát triển nuôi trồng vớigiữ gìn môi trường, môi sinh, nuôi xen ghép, quảng canh, chọn giống tốt…toàn ngành hiện có 59 cơ sở đủ tiêu chuẩn sản xuất hàng xuất khẩu

Trong công nghiệp, hàng loạt kỹ thuật tiên tiến được áp dụng, tạo nhiềusản phẩm chất lượng cao : hàng may mặc, thuốc lá, đồ nhựa, cao su, đồ điệnmáy, điện tử… nhất là trong chế tạo máy móc, thiết bị phụ tùng và đổi mới

công nghệ, kinh doanh sản xuất ô tô, xe máy, nhằm giải quyết nguyên vậtkiệu, thiết bị thay thế Trong công nghiệp đầu khí… đội ngũ cán bộ khoa họctrong nước, đã có khả năng tiếp thu và làm chủ công nghệ mới CN chế biếnnông- lâm- hải sản cũng được đẩy mạnh một bước

Trong lĩnh vực năng lượng, nhiều công trình, nghiên cứu KH- CN đãtập trung vào công tác quy hoạch, sử dụng hợp lý các nguồn năng lượng Đổimới CN xây dựng các nhà máy thuỷ điện, nhiệt điện, nghiên cứu các phươngpháp giảm tổn thất năng lượng trong truyền tải điện và đổi mới CN Hệ thốngnăng lượng đã phát triển nhanh chóng : 80% địa bàn xã ở khu vực nông thôn,hơn 50% hộ gia đình đã có điện sử dụng

Trong giao thông vận tải, KH- CN đã góp phần quan trọng vào việcnâng cấp và phát triển mạng lưới, đường bộ, đường sắt, đường thuỷ, đườngsông… đã xây dựng một số công trình quan trọng bằng việc áp dụng các CNmới : đóng tàu biển trọng tải 3.000 tấn, công trình hạ tầng cất cánh sân bayTân Sơn Nhất, thắng thầu nhiều công trình giao thông ở Lào, Campuchia…với việc áp dụng CN mới trong gia cố nền móng và thi công mặt đường

Trong viễn thông, đã xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng thông tin hiệnđại bằng việc áp dụng kỹ thuật số, thông tin vệ tinh, cáp sợi quang… đủmạnh để hoà nhập mạng thông tin quốc tế và khu vực Viễn thông nước tahiện được xếp vào một trong những nước có tốc độ phát triển nhanh nhất thếgiới Bên cạnh mạng lưới hữu tuyến điện phát triển rộng khắp với các loạihình dịch vụ đa dạng, các hệ thống thông tin di động, máy sóng ngắn, cựcngắn, cũng phát triển mạnh, được các tổ chức kinh tế, cơ quan trong vàngoài nước sử dụng Thị trường tin học nước ta những năm qua, có tốc độtăng trưởng trung bình hằng năm khoảng 40-50% Hiện các cơ quan Đảng,chính phủ đang sử dụng hàng vạn chiếc máy vi tính, trong đó lưu giữ nhiềuthông tin, số liệu bí mật quan trọng Liên quan đến kinh tế, quốc phòng và

an ninh quốc gia Trên đà ấy, việc sử dụng máy vi tính ở nước ta bắt đầu

chuyển từ giai đoạn sử dụng riêng lẻ, sang hình thức sử dụng mạng cục bộ

Đến nay nước ta đã có đội ngũ cán bộ KH- CN hơn 800.000 ngườitrình độ đại hoc, 8.775 phó tiến sĩ- tiến sĩ, gần 3.000 giáo sư- phó giáo sư,hơn 45.000 cán bộ nghiên cứu triển khai thuộc hơn 300 viện nghiên cứu-trung tâm và hơn 20.000 nhà khoa học vừa nghiên cứu, vừa giảng dạy trong

105 trường đại học, cao đẳng, hơn 80 cơ sở đào tạo sau đại học Đây thực sự

là một vốn quý cho sự nghiệp CNH, HĐH, được đào tạo từ nhiều nguồnkhác nhau

Kinh tế học hiện đại phân tích đóng góp của các nguồn lực vào tốc độtăng trưởng kinh tế đã cho rằng, khoa học và công nghệ là yếu tố quan trọngnhất hiện nay, phần đóng góp của khoa học và công nghệ vào tăng trưởngkinh tế ở các nước đang phát triển đã đạt tới 60-70% còn ở các nước đangphát triển cũng ở mức 30-40%

Sự phát triển của khoa học công nghệ còn tác động mạnh mẽ đến sựphát triển kinh tế, từ quá trình tăng trưởng về mọi mặt của nền kinh tế trongmột thời kỳ nhất định, có cả sự tăng trưởng về quy mô sản lượng và tiến bộ về

cơ cấu kinh tế xã hội Khoa học và công nghệ không chỉ là thước đo đánh giátrình độ phát triển kinh tế của một nước mà còn trở thành công cụ làm biếnđổi sâu sắc bộ mặt văn hóa, giáo dục, y tế và bảo vệ môi trường sinh thái

Việt Nam tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội từ một nền nông nghiệplạc hậu do bị chiến tranh tàn phá nặng nề Muốn xây dựng thành công chủnghĩa xã hội, chúng ta phải tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải đi tắt

đón đầu Chính vì lẽ đó sự phát triển khoa học công nghệ ở nước ta hiện naycàng trở nên cần thiết, sự cần thiết này xuất phát từ:

Yêu cầu sớm thoát khỏi tình trạng khoa học và công nghệ tụt hậu, kémphát triển, ít gắn bó với sản xuất và đời sống.Yêu cầu của công cuộc pháttriển đất nước như: Yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước,yêu cầu đẩy mạnh phát triển kinh tế thị trường, hội nhập vào nền kinh tế khuvực và thế giới, yêu cầu phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

3 Một vài quan điểm, giải pháp nâng cao vai trò của khoa học công nghệ đối với sự phát triển ở Việt Nam

3.1 Quan điểm

Xuất phát từ nhận thức về vai trò và tính cấp thiết của việc đẩy mạnhphát triển khoa học công nghệ, kinh nghiệm các nước có điểm xuất phát vàđiều kiện tương đồng, thực tại khoa học và công nghệ trong thời gian qua vàmục tiêu phát triển kinh tế xã hội để trong tương lai sớm đưa nước ta cơ bảntrở thành nước công nghiệp, việc phát triển khoa học và công nghệ cần quántriệt các quan điểm sau

Thứ nhất, cùng với giáo dục và đào tạo khoa học và công nghệ là quốcsách hàng đầu, là động lực phát triển kinh tế xã hội, là điều kiện cần thiết đểgiữa vững độc lập dân tộc và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

Thứ hai, khoa học và công nghệ là nội dung then chốt trong mọi hoạtđộng của tất cả các cấp, các ngành là nhân tố chủ yếu thúc đẩy tăng trưởngkinh tế và củng cố an ninh quốc phòng

Thứ ba, phát triển khoa học công nghệ và khoa học phải gắn liền vớibảo vệ môi trường sinh thái, bảo đảm phất triển kinh tế xã hội nhanh và bềnvững

Sau hơn 30 năm tiến hành đổi mới đất nước, khoa học và công nghệ ViệtNam bước đầu có sự chuyển biến tích cực, khoa học xã hội và nhân văn đãchuyển hướng sang nghiên cứu, cung cấp những luận chứng khoa học choviệc hoạch định chiến lược, chính sách, chủ chương của Đảng, nhà nước