Các vấn đề kinh tế của sự phát triển giáo dục và đào tạo, y tế và văn hóa thể thao, vấn đề lao động, việc làm, vấn đề mất đất ở nông thôn Việt Nam và các hướng giải quyết... Bản chất phá
Trang 1Chương này tập trung giới thiệu bản chất, vai trò và đặc điểm của phát triển xã hội nông thôn; nội dung phát triển các lĩnh vực xã hội chủ yếu ở nông thôn Các vấn đề kinh tế của sự phát triển giáo dục và đào tạo, y tế và văn hóa thể thao, vấn đề lao động, việc làm, vấn đề mất đất ở nông thôn Việt Nam và các hướng giải quyết.
Trang 24.1.1 Bản chất phát triển xã hội nông thôn
- Nông thôn cùng với thành thị hợp thành chỉnh thể xã hội và lãnh thổ của cơ cấu xã hội của quốc gia, vùng và địa phương riêng biệt Các thành phần cơ bản của nông thôn đồng nhất với các thành phần của thành thị Tuy nhiên, nông thôn là vùng lãnh thổ có những đặc điểm khác biệt với thành thị
- Nông thôn xét về mặt xã hội học là một phân hệ xã hội có lãnh thổ xác định, đã được định hình từ lâu trong lịch sử Đặc trưng của phân hệ xã hội này là sự thống nhất đặc biệt của môi trường nhân tạo với các điều kiện địa lý, tự nhiên vượt trội, với kiểu loại tổ chức xã hội phân tán về mặt không gian.
Trang 34.1.1 Bản chất phát triển xã hội nông thôn
- Các nhà xã hội học đã đưa ra các tiêu chí phân biệt giữa nông thôn với thành thị, trong đó tập trung vào các tiêu chí chủ yếu sau: (1) Sự khác nhau về nghề nghiệp; (2) Sự khác nhau về môi trường; (3) Sự khác nhau về kích cỡ cộng đồng; (4) Sự khác
nhau về mật độ dân số; (5) Sự khác nhau về tính thuần nhất của dân cư; (6) Sự khác nhau về khả năng di động xã hội; (7)
Sự khác nhau về hướng di cư; (8) Sự khác nhau về sự khác
biệt xã hội và phân tầng xã hội; (9) Sự khác nhau về hệ thống các quan hệ xã hội và sự tác động qua lại giữa nông thôn và
thành thị.
Trang 44.1.1 Bản chất phát triển xã hội nông thôn
- Các lĩnh vực xã hội nông thôn có phạm vi rộng, bao gồm: giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, dân số, việc làm, xóa đói giảm nghèo; các vấn đề về an ninh quốc phòng Các lĩnh vực xã hội nông thôn
có nội dung hoạt động theo đặc điểm của từng lĩnh vực đặc thù, nhưng có thể xem xét trên khía cạnh kinh tế theo 2 nội dung chủ yếu: các yếu tố kinh tế đảm bảo hoạt động của các lĩnh vực xã hội nông thôn và các lợi ích kinh tế của các hoạt động xã hội mang lại.
- Phát triển xã hội nông thôn sẽ gắn liền với việc phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, trong đó phương châm là phát huy vai trò chủ động của cộng đồng dân cư địa phương là chính Việc xây dựng nông thôn văn minh, hiện đại phải bảo tồn, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc
Trang 54.1.2 Vai trò phát triển xã hội nông thôn
- Phát triển xã hội nông thôn là xây dựng dựng hệ thống giáo dục và dạy nghề ở nông thôn Hệ thống giáo dục và dạy nghề nông thôn góp phần quan trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực về trình độ văn hóa, trình độ nghề và những hiểu biết về pháp luật,… đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống vật chất tinh thần cho bộ phận dân cư đông đảo của nông thôn, cung
cấp nguồn nhân lực cho các ngành và các khu vực khác của nền
kinh tế quốc dân.
- Phát triển xã hội nông thôn là xây dựng hệ thống y tế và chăm sóc sức khỏe cho dân cư nông thôn, tổ chức các hoạt động thể dục, thể thao Hệ thống y tế và chăm sóc sức khỏe cho dân cư nông thôn và thể dục thể thao góp phần xây dựng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực về thể lực, sức khỏe đáp ứng yêu cầu lao động khá nặng nhọc của nông nghiệp, nông thôn.
Trang 64.1.3 Đặc điểm và yêu cầu phát triển xã hội nông thôn
-Từng bước xóa dần tính khép kín của xã hội nông thôn:
+ Xã hội nông thôn có tính khép kín, nhưng lại gắn bó với
nhau trong từng làng xã nông thôn Đặc điểm này của xã hội nông thôn trước hết do cấu trúc dân cư và tính chất hoạt động của kinh tế nông thôn và cao hơn là tính cát cứ của chế độ
phong kiến tồn tại hàng nghìn năm chi phối
+ Tính khép kín, gắn bó trong từng làng xã ở nông thôn được biểu hiện ở kiến trúc của làng khép kín và cổng làng là đặc
trưng cho văn hóa của từng làng xã; ở thiết chế tổ chức làng xã trong tổ chức các hoạt động kinh tế, xã hội.
Trang 74.1.3 Đặc điểm và yêu cầu phát triển xã hội nông thôn
-Từng bước xóa dần tính khép kín của xã hội nông thôn:
+ Tính khép kín của xã hội nông thôn được tồn tại lâu đời và phản ánh những mặt tốt đẹp của xã hội nông thôn về tình làng nghĩa xóm, về huyết thống trong các hoạt động của sản xuất và đời sống Tuy nhiên, trong điều kiện chuyển từ tự cấp, tự túc sang kinh tế thị trường theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đẩy mạnh hội nhập kinh tế, tính khép kín của xã hội
nông thôn trở thành các yếu tố mang tính cản trở.
Trang 84.1.3 Đặc điểm và yêu cầu phát triển xã hội nông thôn
-Kết hợp giữa phát huy các yếu tố tích cực của văn hóa nông thôn với các yếu tố hiện đại của văn hóa thành thị trong xây dựng nông thôn mới:
Đề án "Phát triển văn hoá nông thôn đến năm 2015,
định hướng đến năm 2020" đã nêu rõ: “Nâng cao chất lượng gia đình văn hóa; nâng cao chất lượng làng văn hóa; thực hiện tiêu chí phát triển văn hóa nông thôn mới cấp xã; hoàn thiện hệ thống thiết chế và hoạt động văn hóa, thể thao ở nông thôn”.
Trang 94.1.3 Đặc điểm và yêu cầu phát triển xã hội nông thôn
-Tập trung nguồn lực cho phát triển xã hội nông thôn:
Sự cách biệt về trình độ kinh tế, dẫn đến sự cách biệt về các vấn đề xã hội ở nông thôn so với thành thị là nguyên nhân dẫn đến dòng người trẻ với chất lượng cao di chuyển ra thành phố Điều đó càng làm cho sự chênh lệch giữa nông thôn và thành thị ngày càng lớn, nếu không có biện pháp hữu hiệu khắc phục Vì vậy, tập trung cao độ các nguồn lực cho phát triển xã hội nông thôn là yêu cầu và đặc điểm của phát triển xã hội nông thôn.
Trang 104.2.1 Kinh tế phát triển giáo dục và đào tạo ở nông thôn
a.Định hướng và mục tiêu phát triển
- Định hướng và mục tiêu phát triển chung
+ Xây dựng được một độ ngũ cán bộ khoa học, kỹ thuật và quản
lý kinh tế đông đảo vững mạnh, ngày càng hoàn chỉnh về trình
độ và ngành nghề, vừa có phẩm chất chính trị tốt, tuyệt đối trung thành với Đảng, với giai cấp công nhân, với dân tộc, liên
hệ chặt chẽ với công nông, vừa có trình độ khoa học kỹ thuật và nghiệp vụ giỏi, nắm vững những quy luật của tự nhiên và quy luật xã hội, có năng lực tổ chức và động viên quần chúng, đủ sức giải quyết những vấn đề khoa học, kỹ thuật và quản lý kinh tế do thực tế nước ta đề ra và có khả năng tiến kịp trình độ khoa học,
kỹ thuật tiên tiến trên thế giới
Trang 114.2.1 Kinh tế phát triển giáo dục và đào tạo ở nông thôn
a.Định hướng và mục tiêu phát triển
- Định hướng và mục tiêu phát triển chung
+ Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, coi trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên, mở rộng quy mô giáo dục hợp lý Cần coi trọng cả ba mặt dạy làm người, dạy chữ, dạy nghề; đặc biệt chú ý giáo dục lý tưởng, phẩm chất đạo đức, lối sống, lịch sử, truyền thống văn hóa dân tộc, giáo dục về Đảng.
+ Phát triển năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, làm cho thế
hệ trẻ có đủ khả năng và bản lĩnh thích ứng với những biến đổi
nhanh chóng của thế giới Bồi dưỡng cho thanh, thiếu niên lòng yêu nước nồng nàn, tự hào, tự tôn dân tộc và khát vọng mãnh liệt về xây dựng đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Trang 12a.Định hướng và mục tiêu phát triển
- Định hướng và mục tiêu phát triển chung
+ Phát triển quy mô hợp lý cả giáo dục đại trà và mũi nhọn, xây dựng xã hội học tập, tạo điều kiện thuận lợi cho mọi người có thể học tập suốt đời; rà soát
và bổ sung cơ chế, chính sách, tổ chức phát hiện, bồi dưỡng nhân tài ngay từ bậc học phổ thông Tăng nhanh quy mô đào tạo công nhân và cán bộ kỹ thuật lành nghề ở lĩnh vực công nghệ cao, tiếp cận trình độ tiên tiến thế giới.
+ Đổi mới mạnh mẽ quản lý nhà nước đối với giáo dục và đào tạo Đổi mới căn bản chính sách sử dụng cán bộ giáo dục theo hướng coi trọng phẩm chất
và năng lực thực tế.
+ Đối với nông thôn: Phát triển giáo dục và đào tạo ở nông thôn với mục tiêu nâng cao dân trí, phát triển nhân tài, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng phát triển kinh tế xã hội nông thôn và cung cấp nguồn nhân lực cho các ngành và lĩnh vực khác.
Trang 134.2.1 Kinh tế phát triển giáo dục và đào tạo ở nông thôn
a.Định hướng và mục tiêu phát triển
-Các phương hướng và mục tiêu phát triển cụ thể
+ Xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phù hợp với
thực tiễn và truyền thống Việt Nam; tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nước phát triển trong khu vực và thế giới.
+ Xây dựng hệ thống cơ sở vật chất cho các cơ sở giáo dục và đào tạo ở nông thôn đáp ứng yêu cầu dạy và học
Trang 144.2.1 Kinh tế phát triển giáo dục và đào tạo ở nông thôn
a.Định hướng và mục tiêu phát triển
-Các phương hướng và mục tiêu phát triển cụ thể
+ Xây dựng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục cho các
cơ sở giáo dục và đào tạo ở nông thôn đáp ứng yêu cầu dạy và
học
Đối với các địa phương, mục tiêu của giáo dục và đào tạo được thể hiện cụ thể qua các chỉ tiêu phấn đấu đạt Trường chuẩn Quốc gia và mục tiêu về phổ cập giáo dục và dạy nghề Vùng
nông thôn, cụ thể là cấp xã, huyện thường được giao quản các
cấp học từ mầm non, tiểu học đến trung học cơ sở
Trang 154.2.1 Kinh tế phát triển giáo dục và đào tạo ở nông thôn
b Các cấp học trong hệ thống giáo dục và đào tạo
Hệ thống giáo dục và đào tạo gồm 2 phần: giáo dục và đào tạo
Hệ thống giáo dục có 4 cấp: mầm non, tiểu học, trung học cơ sở
và trung học phổ thông Hệ thống đào tạo gồm hệ thống dạy nghề (gồm các trung tâm dạy nghề, các trường trung cấp và cao đẳng nghề) và đào tạo chuyên nghiệp (gồm trung cấp, cao đẳng, đại học và trên đại học) Xét theo quản lý, hệ thống giáo dục và đào tạo ở nông thôn gồm mầm non, tiểu học, trung học cơ sở đối với giáo dục và các trung tâm dạy nghề đối với hệ thống đào tạo
Trang 164.2.1 Kinh tế phát triển giáo dục và đào tạo ở nông thôn
c Chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn
Hệ thống giáo dục và đào tạo gồm 2 phần: giáo dục và đào tạo
Hệ thống giáo dục có 4 cấp: mầm non, tiểu học, trung học cơ sở
và trung học phổ thông Hệ thống đào tạo gồm hệ thống dạy nghề (gồm các trung tâm dạy nghề, các trường trung cấp và cao đẳng nghề) và đào tạo chuyên nghiệp (gồm trung cấp, cao đẳng, đại học và trên đại học) Xét theo quản lý, hệ thống giáo dục và đào tạo ở nông thôn gồm mầm non, tiểu học, trung học cơ sở đối với giáo dục và các trung tâm dạy nghề đối với hệ thống đào tạo