Chương 3 KINH tế PHÁT TRIỂN các NGÀNH sản XUẤT 1

CHƯƠNG 3 - KINH TẾ PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH SẢN XUẤTChương này tập trung giới thiệu những vấn đề kinh tế phát triển các ngành sản xuất và dịch vụ nông thôn, bao gồm: Những vấn đề chung về tă

CHƯƠNG 3 - KINH TẾ PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH SẢN XUẤT

Chương này tập trung giới thiệu những vấn đề kinh tế phát triển các ngành sản xuất và dịch vụ nông thôn, bao gồm: Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn, trong đó đề cập đến khái niệm, các chỉ tiêu, các đặc điểm tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn trong điều kiện hội nhập

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Tăng trưởng kinh tế nông thôn

•Khái niệm:

Tăng trưởng kinh tế được hiểu là sự gia tăng lâu dài về quy mô sản lượng hàng hóa của nền kinh tế, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng nhiều mặt hàng kinh tế cho số dân của đất nước và xuất khẩu Sự gia tăng này dựa trên công nghệ tiên tiến và những điều chỉnh về thể chế và sự đổi mới mà nó đòi hỏi

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Tăng trưởng kinh tế nông thôn

•Khái niệm:

Tăng trưởng kinh tế nông thôn được hiểu là sự tăng thêm quy

mô sản lượng của khu vực kinh tế nông thôn trong một thời kỳ nhất định, thường là một năm

Tăng trưởng kinh tế nông thôn hiểu đầy đủ hơn là sự gia tăng lâu dài về quy mô sản lượng hàng hóa của các ngành kinh tế nông thôn, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng nhiều mặt hàng kinh tế cho số dân của đất nước và xuất khẩu Sự gia tăng này dựa trên công nghệ tiên tiến và những điều chỉnh về thể chế và sự đổi mới mà nó đòi hỏi.

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Tăng trưởng kinh tế nông thôn

•Vai trò của tăng trưởng kinh tế nông thôn:

-Tăng trưởng kinh tế nông thôn thể hiện bằng sự tăng lên về số lượng, chất lượng hàng hoá, dịch vụ và các yếu tố sản xuất ra nó, do

đó tăng trưởng kinh tế nông thôn là tiền đề vật chất để giảm bớt tình trạng đói nghèo

-Tăng trưởng kinh tế nông thôn làm cho mức thu nhập của dân cư nông thôn tăng, phúc lợi xã hội và chất lượng cuộc sống của cộng đồng được cải thiện như: kéo dài tuổi thọ, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng và tử vong ở

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Tăng trưởng kinh tế nông thôn

•Vai trò của tăng trưởng kinh tế nông thôn:

- Tăng trưởng kinh tế nông thôn tạo điều kiện giải quyết công ăn việc làm, giảm thất nghiệp Khi một nền kinh tế có tỷ lệ tăng trưởng cao thì một trong những nguyên nhân quan trọng là đã sử dụng tốt hơn lực lượng lao động

- Tăng trưởng kinh tế nông thôn tạo tiền đề vật chất để củng cố an ninh quốc phòng nhất là vùng biên giới hải đảo, củng cố chế độ chính trị,

tăng uy tín và vai trò quản lý của nhà nước đối với xã hội.

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Tăng trưởng kinh tế nông thôn

•Vai trò của tăng trưởng kinh tế nông thôn:

-Đối với các nước đang phát triển như nước ta, tăng trưởng kinh tế nông thôn còn là điều kiện tiên quyết để khắc phục sự tụt hậu xa hơn

về kinh tế so với các nước công nghiệp phát triển

Như vậy, tăng trưởng kinh tế nói chung và tăng trưởng kinh tế nông thôn nhanh là mục tiêu thường xuyên của các quốc gia, nhưng sẽ

là không đúng nếu theo đuổi tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Các nhân tố ảnh hưởng tới tăng trưởng:

(1)Tích lũy tư bản (thực chất là tích lũy của cải, vật chất cho nông thôn), bao gồm tất cả các loại đầu tư mới vào các nguồn đất đai và nhân lực;

(2)Tăng lực lượng lao động;

(3)Tiến bộ khoa học - công nghệ

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Phát triển kinh tế nông thôn

•Bản chất của phát triển

Quá trình phát triển của một xã hội bao gồm phát triển kinh tế và phát triển xã hội, quá trình phát triển này đem lại phúc lợi vật chất cao hơn và thỏa mãn tinh thần cao hơn cho mọi người dân, làm cho mọi

thành viên trong xã hội có cuộc sống yên vui, hạnh phúc (phát triển văn hóa, xã hội và chính trị)

Mục tiêu cuối cùng của phát triển không chỉ dừng lại ở khía cạnh vật chất và tài chính của cuộc sống con người mà phát triển cần được

hiểu như một quá trình tái tổ chức và tái định hướng toàn bộ các hệ

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Phát triển kinh tế nông thôn

•Bản chất của phát triển

Quá trình này được thể hiện:

(1)gia tăng sản lượng hàng hóa và gia tăng thu nhập cho người dân; (2)sự biến đổi trong cơ cấu kinh tế là để đạt được một nền kinh tế hoạt động ổn định, hiệu quả và tiến bộ;

(3)Sự biến đổi cơ cấu hành chính, thể chế và xã hội theo định hướng tiến bộ, dân chủ, công bằng, văn minh;

(4)bảo vệ, giữ gìn môi trường thiên nhiên và môi trường sống lâu dài cho mọi thành viên trong xã hội

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Phát triển kinh tế nông thôn

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Phát triển kinh tế nông thôn

•Bản chất của phát triển

Khái niệm phát triển kinh tế nông thôn bao hàm các vấn đề cơ bản sau:

- Thứ nhất là mức độ gia tăng sản lượng của khu vực nông thôn

- Thứ hai là mức độ biến đổi của cơ cấu kinh tế nông thôn thể hiện ở

tỷ trọng của công nghiệp trong tổng sản lượng khu vực

- Thứ ba là sự tiến bộ xã hội thể hiện ở đời sống dân cư, xóa bỏ

nghèo đói, tăng công ăn việc làm, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Phát triển kinh tế nông thôn

•Mục tiêu của phát triển kinh tế nông thôn:

-Một là, phát triển kinh tế nông thôn sẽ làm tăng khả năng sẵn có và luôn luôn mở rộng các loại hàng hóa nhằm đáp ứng (thỏa mãn) nhu cầu thiết yếu cuộc sống của người dân nông thôn

-Hai là, phát triển kinh tế nông thôn phải tạo ra việc làm, tăng thu nhập, tăng mức sống cho người dân nông thôn và nâng cao công tác giáo dục, chú trọng đến những giá trị văn hóa nhân văn truyền thống của dân tộc, những giá trị văn hóa văn minh của nhân loại

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế

nông thôn

Phát triển kinh tế nông thôn

•Mục tiêu của phát triển kinh tế nông thôn:

-Ba là, phát triển kinh tế nông thôn là mở rộng sự lựa chọn về kinh tế và

xã hội cho tất cả người dân nông thôn, giúp họ thoát khỏi sự nghèo đói, thoát khỏi sự bất bình đẳng về giáo dục, chăm sóc y tế và nâng cao môi trường sống.

Phát triển kinh tế nông thôn phải bao hàm một loạt những thay đổi mà nhờ đó toàn bộ hệ thống xã hội nông thôn chuyển từ một điều kiện mà đa số người dân cho là không thoả đáng, sang một tình hình mới tốt đẹp hơn, một điều kiện sống tốt hơn cả về vật chất lẫn tinh thần.

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Phát triển kinh tế nông thôn

•Sự tiến triển trong nhận thức về nền tảng phát triển kinh tế nông thôn

-Từ lấy của cải vật chất làm trung tâm đến lấy con người làm chủ thể, là trung tâm của phát triển

-Từ xem tài nguyên thiên nhiên là điều kiện cơ bản, tiên quyết cho tăng trưởng và phát triển đến xem trọng vai trò nguồn lực con người-Từ phát triển chủ yếu dựa vào nhà nước đến phát triển dựa vào sự tham gia của người dân

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.1 Những vấn đề chung về tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn

Phát triển kinh tế nông thôn

•Sự tiến triển trong nhận thức về nền tảng phát triển kinh tế nông thôn

- Từ phát triển khai thác tài nguyên thiên nhiên đến phát triển bảo dưỡng, tái tạo nguồn tài nguyên thiên nhiên

- Từ phát triển nặng về nam quyền, gia trưởng đến phát triển bình đẳng về giới

- Từ phát triển kinh tế truyền thống sang kinh tế tri thức

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.2 Các chỉ tiêu đánh giá

Các chỉ tiêu đánh giá tăng trưởng

•Sự tiến triển trong nhận thức về nền tảng phát triển kinh tế nông thôn

- Chỉ tiêu tuyệt đối: Chỉ tiêu này cho thấy mức thay đổi tuyệt đối của quy mô sản lượng trong hai thời kỳ như công thức sau:

Y t = Yt- Yt-1Trong đó: Yt Biểu thị sự thay đổi về quy mô sản lượng của năm t và năm (t- 1)

Yt : Sản lượng của năm tYt-1: Sản lượng của năm(t- 1)

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.2 Các chỉ tiêu đánh giá

Các chỉ tiêu đánh giá tăng trưởng

•Sự tiến triển trong nhận thức về nền tảng phát triển kinh tế nông thôn

- Chỉ tiêu tương đối:

+ Tốc độ tăng trưởng hàng năm:

Gt = Yt / Y t-1x 100%

Trong đó Gt là tốc độ tăng trưởng hàng năm tính theo % năm t

+ Tốc độ tăng trưởng bình quân nhiều năm:

t Yo Yn

Gt 

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.2 Các chỉ tiêu đánh giá

Các chỉ tiêu đánh giá tăng trưởng

•Sự tiến triển trong nhận thức về nền tảng phát triển kinh tế nông thôn

- Chỉ tiêu tương đối:

Trong đó, là tốc độ phát triển bình quân hàng năm trong t năm

yn là sản lượng năm báo cáo năm thứ ny1 là sản lượng năm chọn làm gốc

Gt

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.2 Các chỉ tiêu đánh giá

Các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển

•Các chỉ tiêu đánh giá sự tăng trưởng kinh tế

•Các chỉ tiêu đánh giá cơ cấu kinh tế

•Các chỉ tiêu đánh giá sự tiến bộ xã hội

3.1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

3.1.3 Các đặc điểm tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn trong điều kiện hội nhập

- Tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn trong điều kiện hội nhập diễn ra với tốc độ nhanh

-Tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn trong điều kiện hội nhập mang tính toàn diện

-Tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn trong điều kiện hội nhập vẫn còn nhiều bất cập do hội nhập tạo nên

3.2 KINH TẾ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP (N-L-N)

3.2.1 Bản chất, vai trò, đặc điểm của ngành nông nghiệp

Bản chất

Nông nghiệp theo nghĩa rộng bao gồm các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản Đây là một trong hai ngành sản xuất vật chất chủ yếu của nền sản xuất xã hội Tuy nhiên khác với ngành sản xuất công nghiệp, ngành sản xuất nông nghiệp có những nét đặc thù bởi đối tượng sản xuất của nó là sinh vật (cây trồng, vật nuôi) luôn chịu sự chi phối bởi quy luật sinh học và các điều kiện ngoại cảnh như đất đai, thời tiết, khí hậu, nguồn nước

3.2 KINH TẾ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP (N-L-N)

3.2.1 Bản chất, vai trò, đặc điểm của ngành nông nghiệp

Vai trò của nông nghiệp

•Trước tiên, nông nghiệp là ngành sản xuất cung cấp lương thực, thực phẩm và các nông sản thiết yếu cho con người mà nếu thiếu nó

sẽ có ảnh hưởng không chỉ về mặt kinh tế mà còn ảnh hưởng cả về mặt chinh trị và xã hội

•Thứ hai, nông nghiệp sản xuất ra nguyên liệu cho hàng loạt ngành công nghiệp phát triển Nhiều ngành công nghiệp như công nghiệp chế biến thực phẩm, công nghiệp dệt,công nghiệp giấy, đồ gỗ tạo

ra những sản phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ con người và xuất khẩu

3.2 KINH TẾ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP (N-L-N)

3.2.1 Bản chất, vai trò, đặc điểm của ngành nông nghiệp

Vai trò của nông nghiệp

•Thứ ba, nông nghiệp góp phần làm tăng thu nhập và tích lũy cho

nền kinh tế quốc dân thông qua cung cấp nông sản phẩm, thuế, xuất khẩu nông sản Điều này đặc biệt quan trọng đối với các nước đang phát triển, đi lên từ nông nghiệp

•Thứ tư, nông nghiệp, nông thôn là nơi có nguồn lao động dồi dào,có thể giải phóng được lao động để phục vụ các ngành kinh tế khác

Đồng thời đây là thị trường rộng lớn để tiêu thụ các sản phẩm công nghiệp, dịch vụ, tạo điều kiện cho nền kinh tế quốc dân phát triển

•Thứ năm, nông nghiệp là nguồn cung cấp vốn cho phát triển nền

kinh tế

3.2 KINH TẾ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP (N-L-N)

3.2.1 Bản chất, vai trò, đặc điểm của ngành nông nghiệp

Vai trò của nông nghiệp

•Thứ sáu, phát triển bền vững ngành nông nghiệp là cơ sở quan

trọng để bảo vệ môi trường sinh thái Ngược lại nếu phát triển

không tốt sẽ ảnh hưởng xấu đến môi trường, thậm chí còn phá hoại môi trường

3.2 KINH TẾ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP (N-L-N)

3.2.1 Bản chất, vai trò, đặc điểm của ngành nông nghiệp

Vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế Việt Nam

Sản lượng lương thực có hạt giai đoạn 1989-2018 (triệu tấn)

3.2 KINH TẾ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP (N-L-N)

3.2.1 Bản chất, vai trò, đặc điểm của ngành nông nghiệp

Vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế Việt Nam

Giá trị xuất khẩu nông sản giai đoạn 1986 -2018 (triệu USD)

3.2 KINH TẾ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP (N-L-N) 3.2.1 Bản chất, vai trò, đặc điểm của ngành nông nghiệp

Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp

-Sản xuất nông nghiệp gắn liền với cơ thể sống

-Trong sản xuất nông nghiệp ruộng đất là tư liệu sản xuất chủ yếu và

đặc biệt

-Sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ cao

- Nền nông nghiệp Việt Nam cơ bản vẫn còn là nền sản xuất nhỏ, đang

từng bước phát triển nền nông nghiệp hàng hóa

-Nền nông nghiệp nước ta nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới và á

nhiệt đới có những thuận lợi và khó khan

-Lao động nông nghiệp nhiều, ruộng đất ít, bình quân ruộng đất trên

đầu người thấp và có xu hướng giảm dần do dân số tăng và xây dựng cơ bản phát triển nhanh

3.2 KINH TẾ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP (N-L-N)

3.2.2 Quy luật phát triển nông nghiệp từ tự cấp tự túc sang sản xuất hàng hóa

-Khi lực lượng sản xuất còn thấp,công cụ lao động còn thô sơ, kỷ thuật sản

xuất còn lạc hậu, phân công lao động chưa phát triển thì khi đó sản xuất mang tính chất tự nhiên, mục đích của sản xuất là để sinh tồn, tự cấp tự túc

-Khi lực lượng sản xuất phát triển cao hơn,với công cụ lao động cải tiến, phân công lao động đã phát triển thì sản xuất nông nghiệp vừa mang tính chất tự cấp tự túc, vừa mang tính chất sản xuất hàng hóa nhỏ, tức là sản xuất để ăn, phần dôi ra để bán,hoặc sản xuất ra vừa để ăn, vừa để bán -Khi lực lưọng sản xuất phát triển ở trình độ cao, tức là công cụ sản xuất,

dây chuyền sản xuất hiện đại, phân công lao đông ngày càng sâu thì sản xuất tất yếu là sản xuất hàng hóa, với mục đích của sản xuất là để bán, để tìm kiếm lợi nhuận

3.2 KINH TẾ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP (N-L-N)

3.2.3 Những đặc điểm cơ bản phát triển nông nghiệp trong điều kiện hội nhập

•Phát triển nông nghiệp trong điều kiện hội nhập cho phép khai thác tối đa lợi thế so sánh để phát triển

•Phát triển nông nghiệp trong điều kiện hội nhập phải luôn nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp.

•Phát triển ngành nông nghiệp trong điều kiện hội nhập vừa phải

tuân thủ các quy định của các tổ chức quốc tế vừa có sự tác động, hỗ trợ của nhà nước.

3.2 KINH TẾ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP (N-L-N) 3.2.4 Vai trò của nhà nước đối với phát triển nông nghiệp

•Điều hòa các mối quan hệ lợi ích trong quá trình phát triển

•Đảm bảo môi trường thuận lợi cho phát triển nông nghiệp

•Sử dụng các công cụ quản lý để định hướng và hỗ trợ nông nghiệp phát triển.

•Đảm nhận những khâu hay những hoạt động quan trọng.

•Hỗ trợ, giúp đỡ kinh tế hộ.