VĂN HÓA HỌC ĐƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Sự phát triển của xã hội học luôn gắn liền với sự phát triển của xã hội. Xã hội càng phát triển càng văn minh thì yêu cầu hiểu biết về xã hội học càng cần thiết, xã hội học chỉ ra những con đường, những biện pháp, những cách thức hoàn thiện, phát triển các mặt của đời sống xã hội cho phù hợp với quy luật vận động của xã hội, và xã hội học áp dụng nghiên cứu trong nhiều vấn đề xã hội và một trong những vấn đề khá là báo động của những năm gần đây được nhiều người quan tâm không kém phần quan trọng đó chính là Văn hóa học đường ở Việt Nam hiện nay, và đây là lý do chúng em chọn đề tài này và để một lần nữa đưa ra những dẫn chứng thiết thực, những biểu hiện, nguyên nhân sâu xa và đưa ra giải pháp khắc phục vấn đề này, góp phần làm rõ vấn đề về văn hoá học đường hiện nay để mọi người có cái nhìn khách quan hơn.

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN

Điểm: ………

KÝ TÊN

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU 3

1.1 lí do chọn đề tài 3

1.2 Mục đích nghiên cứu 3

1.3 Phương pháp nghiên cứu 4

II NỘI DUNG 5

2.1 Khái niệm văn hóa học đường là gì? 5

2.1.1 Văn hóa 5

2.1.2 Văn hóa học đường 5

2.2 Biểu hiện của văn hóa học đường 5

2.2.1 Văn hóa học đường là văn hóa môi trường 6

2.2.2 Văn hóa học đường là văn hóa tổ chức 6

2.2.3 Văn hóa học đường là văn hóa ứng xử 7

2.3 Thực trạng của văn hóa học đường ở Việt Nam 7

2.4 Nguyên nhân và giải pháp: 10

2.4.1 Nguyên nhân: 10

2.4.2 Giải pháp 11

KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

I MỞ ĐẦU

1.1 lí do chọn đề tài

Sự phát triển của xã hội học luôn gắn liền với sự phát triển của xã hội Xã hội càng phát triển càng văn minh thì yêu cầu hiểu biết về xã hội học càng cần thiết, xã hội học chỉ ra những con đường, những biện pháp, những cách thức hoàn thiện, phát triển các mặt của đời sống xã hội cho phù hợp với quy luật vận động của xã hội, và xã hội học áp dụng nghiên cứu trong nhiều vấn

đề xã hội và một trong những vấn đề khá là báo động của những năm gần đây được nhiều người quan tâm không kém phần quan trọng đó chính là Văn hóa học đường ở Việt Nam hiện nay, và đây là lý do chúng em chọn đề tài này và để một lần nữa đưa ra những dẫn chứng thiết thực, những biểu hiện, nguyên nhân sâu xa và đưa ra giải pháp khắc phục vấn đề này, góp phần làm

rõ vấn đề về văn hoá học đường hiện nay để mọi người có cái nhìn khách quan hơn

1.2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu cụ thể về nền văn hoá học đường từ xưa tới nay để thấy được những sự thay đổi tích cực và đặc biệt là tiêu cực trong văn hoá học đường học sinh sinh viên Việt Nam, từ đó ta sẽ thấy rõ và hiểu hơn về thực trạng văn hoá học đường hiện nay ở học sinh sinh viên nó biến chất trì trệ như thế nào ở cả học sinh sinh viên và giáo viên Qua đó, chúng ta sẽ đánh giá chính xác tình hình văn hoá học đường hiện nay để phân tích tìm ra nguyên nhân dẫn đến thực trạng văn hoá học đường hiện nay rồi suy luận đưa ra biện pháp định hướng tương lai phù hợp nhất để khắc phục xoá bỏ những cái xấu tiêu cực và đồng thời khôi phục giữ gìn những vẻ đẹp tích cực vốn đã có sẵn trong văn hoá học đường Việt Nam, mà trong đó sự dạy bảo và quan tâm của thầy cô, gia đình đến các em học sinh sinh viên là nồng cốt là chủ đạo Ngoài

ra, cần bồi dưỡng phẩm chất một số cán bộ giáo viên và nâng cao đầu ra sư phạm

1.3 Phương pháp nghiên cứu

Tham khảo một số nguồn tài liệu sách báo viết và phản ánh về văn hoá học đường ở Việt Nam thời nay và xưa, phỏng vấn khảo sát một số học sinh sinh viên từ cấp một đến đại học về trải nghiệm môi trường học đường như bạn

bè, giáo viên và môi trường gia đình, đồng thời cũng phỏng vấn khảo một số cán bộ giáo viên, bảo vệ nhà trường về tình hình chung của các em học sinh sinh viên hiện nay trong việc học lẫn nề nếp (Tiên học lễ - Hậu học văn) để cập nhật cụ thể khách quan thực tiễn hơn về tình hình cũng như thực trạng văn hoá học đường hiện nay, đồng thời hiểu biết thêm một số nguyên nhân dẫn đến thực trạng hiện nay Sau khi tìm hiểu và thu thập thông tin thì ta sẽ tổng hợp sàng lọc sắp xếp lại tất cả thông tin và sau đó dựa trên thông tin tổng hợp hợp được phân tích đưa ra kết luận cá nhân và khách quan về văn hoá hoá học đường hiện nay

II NỘI DUNG

2.1 Khái niệm văn hóa học đường là gì?

2.1.1 Văn hóa:

Cùng với giáo dục, văn hóa cũng là một hiện tượng riêng có của xã hội loài người Văn hóa sẽ tồn tại mãi mãi cùng với sự tồn tại của xã hội loài người

Văn hóa là một khái niệm rất rộng và có nhiều định nghĩa Theo thời gian, số lượng các định nghĩa về văn hóa ngày càng tăng lên Năm 1950 trên thế giới

có 16 định nghĩa về văn hóa, năm 1970 là 2501

Cho đến nay chưa có một định nghĩa thống nhất về văn hóa Tuy nhiên chúng ta có thể nói rằng văn hóa là toàn bộ đời sống tinh thần và vật chất của con người2 Rõ ràng hơn, ta có thể hiểu: Văn hóa là toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra để làm cho cuộc sống ngày một đẹp hơn, tốt hơn, đó là cách người ta sống, người ta suy nghĩ Tuy nhiên, văn hóa không phải là một vật thể, nhưng cũng không có một cái gì do con người tạo ra mà không có mặt văn hóa của nó, tức là không có một cái gì chỉ là văn hóa mà không đồng thời là một cái gì khác

Ngày nay, trong các hoạt động của con người khái niệm văn hóa được vận dụng vào trong nhiều lĩnh vực khác nhau như “ văn hóa chính trị”, “ văn hóa doanh nghiệp”, “ văn hóa ẩm thực”, “ văn hóa học đường”…

2.1.2 Văn hóa học đường:

Thuật ngữ này xuất hiện trong những năm 1990 trong một số nước nói tiếng Anh như Anh, Mỹ, Úc…và dần dần trở nên phổ biến trên thế giới với ý nghĩa tổng quát: Văn hóa học đường là những giá trị, những kinh nghiệm lịch sử của xã hội loài người đã tích lũy trong quá trình xây dựng hệ thống giáo dục và quá trình hình thành nhân cách

Theo Giáo sư Viện sĩ Phạm Minh Hạc3 (2010) thì: “Văn hóa học đường

là hệ các chuẩn mực, giá trị giúp cán bộ quản lý nhà trường, thầy cô giáo, các vị phụ huynh và các em học sinh, sinh viên có các cách thức suy nghĩ, tình cảm, hành động tốt đẹp”

2.2 Biểu hiện của văn hóa học đường:

Từ bản chất của vấn đề như trên, nội dung văn hóa học đường có thể được nhìn nhận dưới ba góc độ sau đây:

2.2.1 Văn hóa học đường là văn hóa môi trường:

Học đường là nơi để tiến hành dạy và học với sự tham gia của cơ sở vật chất trường học, cán bộ quản lý giáo dục, thầy, trò, chương trình, nội dung giáo dục… để thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục đào tạo của từng trường học Do vậy, nói đến văn hóa học đường trước hết phải nói đến môi trường, cảnh quang sư phạm, cây xanh, hoa kiểng, nơi chỗ vui chơi, giải trí, sinh hoạt, hội họp, học tập, thực hành thí nghiệm, vệ sinh an toàn…như thế nào Tổng quan toàn cảnh nhà trường từ cổng, hàng rào, bảng tên trường, bàn ghế học sinh, nhà làm việc, nhà vệ sinh… đều toát lên nét văn hóa của trường học Nhưng điều đó không hẳn là cổng trường to hay nhỏ, hoa kiểng đẹp hay xấu, cây xanh nhiều hay ít…mà quan trọng là cách sắp xếp, bố cục các vật thể ấy trong nhà trường như thế nào? Nói lên điều gì? Văn hóa học đường tuy không phải là vật thể nhưng văn hóa học đường thể hiện qua các vật thể ấy

Dĩ nhiên trong tình hình hiện nay nhiều trường học còn khó khăn về cơ

sở vật chất cũng là những cản ngại cho xây dựng văn hóa học đường, nhưng tục ngữ Việt Nam có câu “Nghèo cho sạch, rách cho thơm” cho thấy rằng không phải đợi đến khi nhà trường có cơ sở vật chất tươm tất, đầy đủ rồi mới xây dựng văn hóa môi trường

2.2.2 Văn hóa học đường là văn hóa tổ chức:

Trường học là một tổ chức, văn hóa học đường là văn hóa tổ chức Một

tổ chức sau khi được hình thành, tồn tại và phát triển thì tự khắc nó sẽ dần dần hình thành nên những nề nếp, chuẩn mực, lễ nghi, niềm tin và giá trị Đó

là sợi dây vô hình gắn kết các thành viên trong tổ chức lại với nhau cùng phấn đấu cho những giá trị chung của tổ chức Đó là nghi lễ, đồng phục, không khí học tập trật tự, sinh hoạt nề nếp, đi học đúng giờ, hiểu biết, tôn trọng, đoàn kết nhau, cùng nhau bảo vệ không làm thiệt hại danh dự uy tín chung của nhà trường…

Có thể nói, văn hóa tổ chức là yếu tố cơ bản trong văn hóa học đường,

nó hiện diện trong khắp các hoạt động của nhà trường

2.2.3 Văn hóa học đường là văn hóa ứng xử:

Xét trên nhiều khía cạnh, văn hóa ứng xử tương đồng với văn hóa giao tiếp, văn hóa hành vi (trong môi trường học đường) Văn hóa học đường là hành vi ứng xử của các chủ thể tham gia hoạt động giáo dục đào tạo trong nhà trường, là lối sống văn minh trong trường học thể hiện như:

+ Ứng xử của thầy, cô giáo với học sinh, sinh viên: Được thể hiện như

sự quan tâm đến học sinh, sinh viên, biết tôn trọng người học, biết phát hiện

ra ưu điểm, nhược điểm người học để chỉ bảo… Thầy, cô luôn gương mẫu trước học sinh, sinh viên

+ Ứng xử của học sinh, sinh viên với thầy, cô giáo thể hiện bằng sự kính

trọng, yêu quý của người học với thầy, cô giáo Hiểu được những chỉ bảo giáo dục của thầy, cô và thực hiện điều đó tự giác, có trách nhiệm

+ Ứng xử giữa lãnh đạo với giáo viên, nhân viên thể hiện người lãnh

đạo phải có năng lực tổ chức các hoạt động giáo dục Người lãnh đạo có lòng vị tha, độ lượng, tôn trọng giáo viên, nhân viên xây dựng được bầu không khí lành mạnh trong tập thể nhà trường

+ Ứng xử giữa các đồng nghiệp, học sinh, sinh viên với nhau phải thể

hiện qua cách đối xử mang tính tôn trọng, thân thiện, giúp đỡ lẫn nhau

Tất cả các ứng xử trong nhà trường là nhằm xây dựng một môi trường sống văn minh, lịch sự trong nhà trường

2.3 Thực trạng của văn hóa học đường ở Việt Nam:

Phần lớn thế hệ trẻ trong nhà trường hiện nay có kiến thức rất rộng, nhanh nhạy trong nắm bắt thông tin có sức khoẻ tốt, tinh thần cầu thị trong học tập, khả năng ứng dụng những kiến thức học vào thực tiễn cao, quý trọng thầy cô, đoàn kết với bạn bè sống có kỷ cương, không ngừng phấn đấu vươn nên trong học tập và trong cuộc sống Nhưng cũng có một bộ phận không nhỏ thế hệ trẻ đang ứng xử một cách vô văn hoá Nhà tư vấn tâm lý Phạm Thị Thuý4 cho rằng: Văn hoá ứng xử học đường Việt Nam đã ở vào cấp độ báo động đỏ Quá nhiều hành vi thiếu văn hoá của cả học sinh và giáo viên Văn hoá học đường đang xuống cấp nghiêm trọng, là sự xuống cấp đáng sợ nhất của một nền giáo dục Hiện có rất nhiều người đồng tình với ý kiến này khi cho rằng văn hoá ứng xử học đường đang bị xem nhẹ Nhà trường chỉ tập trung vào việc dạy kiến thức tự nhiên xã hội mà quên đi giáo

dục nhân cách sống cho học sinh Thực tế cho thấy trong môi trường học đường, nơi văn hoá được coi trọng, được xây dựng và phát huy lại đang diễn

ra những điều thiếu văn hoá Trong môi trường giáo dục hai mối quan hệ chính là quan hệ giữa thầy và trò và quan hệ giữa các trò với nhau Trong đó mối quan hệ giữa thầy và trò là mối quan hệ cốt lõi nhất để xây dựng môi trường giáo dục

Theo thống kê của Bộ giáo dục đào tạo, từ đầu năm học 2009-2010 đến nay cả nước đã xảy ra gần 1600 vụ học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học, trong đó có các vụ án hình sự ngày càng gia tăng Học sinh đánh nhau không chỉ dùng chân tay hay cặp sách nữa mà là những hình ảnh các học em sinh mặc đồng phục tuổi từ 10 đến 18 cầm dao, phớ, kiếm và cả súng

tự chế hay súng mua chui trên thị trường để “Xử nhau” chỉ vì những lí do rất trẻ con như “nhìn đểu”, không cho chép bài, nói xấu, ghen tuông hoặc chỉ đơn giản là đánh cho bỏ ghét

Bạo lực học đường - ảnh minh họa Không dừng lại ở việc đánh lộn lẫn nhau học trò hiện nay yêu quá sớm, yêu nhiều và quan niệm yêu gắn liền với tình dục đã để lại những hậu quả khó lường Có những bạn trẻ đứng trước nguy cơ vô sinh hoặc đã bị vô sinh

do nạo hút thai ở tuổi dậy thì, sức khoẻ giảm sút, tâm lý tổn thương… Đã có rất nhiều bậc phụ huynh khi đưa con gái vào bệnh viện vì con đau bụng dữ dội mới tá hoả khi nhận được tin dữ con gái họ đã mang thai Không ít những cô cậu đã phải làm cha, làm mẹ ở độ tuổi “ăn chưa no lo chưa tới” do quan niệm quá thoáng về tình yêu

Văn hoá ứng xử giữa học trò với nhau ngày nay mang nhiều màu sắc biến tướng Tình trạng kết bè, kết phái tạo thành băng, hội cũng là vấn đề nhức nhối nó không những làm ảnh hưởng đến môi trường giáo dục mà còn làm cho

xã hội quan tâm lo lắng Hiện tượng lập băng nhóm rồi đi cướp, trấn lột, dằn mặt lẫn nhau, thanh toán ân oán cá nhân của học trò làm gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh đối với các nhà làm công tác giáo dục và quản lí giáo dục

Từ trước đến nay, chúng ta vẫn nghe nhiều về đạo thầy - trò (Đạo làm thầy và đạo làm trò) Quan hệ thầy trò xưa kia là mối quan hệ đáng kính và đáng chân trọng Người xưa có câu “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” nghĩa là dạy một chữ cũng là thầy mình mà dạy nửa chữ cũng là thầy và lấy ông thầy làm trung tâm, học trò nhất nhất phải nghe theo, coi thầy là tấm gương để học theo Cách đây hơn hai nghìn năm Khổng Tử bàn đến mối quan hệ Quân - Sư

- Phụ (Vua - thầy - cha) tức là học trò kính thầy như kính vua, kính cha Những quan niệm coi thầy là cha còn ăn sâu tới nỗi khi thầy chết học trò để tang như để tang cha mẹ Mỗi khi muốn hỏi thầy hoặc trao đổi vấn đề gì phải thưa gửi lễ phép đàng hoàng Đứng trước mặt thầy phải chỉnh tề, nhã nhặn, gặp thầy phải cúi chào từ xa, khoanh hai tay trước ngực khi nào thầy trả lời mới được ngửng lên5 Nhưng ngày nay học trò của chúng ta đã không thể làm

đủ lễ nghi với thầy cô họ lại còn xuyên tạc, làm biến tướng các nghi lễ, thiếu sự tôn trọng với thầy cô, coi thường việc học Ví dụ như: Cách chào của học trò khi gặp thầy cô, họ vừa đi thậm chí là chạy ù ù qua thầy cô vừa chào “cô ạ”,

“thầy ạ” để tiết kiệm từ và nói cho nhanh hơn nữa học trò chào thầy cô (nếu là

cô giáo) “Quạ! Quạ!”, (nếu là thầy) “Thạ! Thạ!” rồi cười hô hố rất phản cảm làm cho giáo viên chẳng thể hiểu học trò chào mình hay chào cái gì? Sau lưng học trò gọi thầy cô mình là ông nọ, bà kia tệ hại hơn là gọi bằng đại từ nhân xưng “nó” Khi làm bài kiểm tra không tốt bị thầy cho điểm kém không vừa ý mình học trò sẵn sàng lôi bài kiểm tra ra xé trước mặt thầy cô để tỏ thái

độ Có trường hợp trò vì mâu thuẫn nhỏ, xung đột ý kiến hoặc bị giáo viên phạt mà quay ra thù thầy cô, tạt a-xít vào thầy cô, cả kể việc thuê người giết chết thầy cô mình Nhìn lại xem đây là lối ứng xử gì?

Những năm gần đây hiện tượng tiêu cực trong giáo dục không phải là ít Những sự việc như học trò biếu phong bì cho thầy cô đổi lại thầy cô cho học trò điểm cao (mặc dù bài làm rất kém) để học trò đỡ tốn công học Biếu xén thầy cô để tránh bị kỷ luật…nó đã góp phần làm biến tướng và thương mại

hoá quan hệ thầy trò, làm cho thầy không còn là thầy, không được tôn trọng, không uy nghiêm, được học trò coi là tấm gương để noi theo học tập, trò cũng chẳng phải trò, chẳng lễ phép, kính trọng thầy và chăm chỉ học hành tu dưỡng Ở đâu đó chúng ta còn thấy những thầy giáo không đủ tư cách làm tấm gương, những cô giáo thiếu tinh thần trách nhiệm, những học trò bàng quan với việc học với tương lai, cuộc đời, chúng ta có thể thấy rằng việc giáo dục giới trẻ hiện nay đang là vấn đề cấp thiết được cả xã hội quan tâm6 Việc xây dựng được môi trường giáo dục mà ở đó thầy đúng nghĩa là thầy, trò đúng nghĩa là trò, trong môi trường giáo dục đó chỉ có tình yêu thương,

sự kính trọng, bao dung biết ơn và hoà hiếu đó là mơ ước của tất cả mọi người Nhưng đáng buồn thay thực trạng văn hoá ứng xử của thế hệ trẻ trong nhà trường đang xuống cấp một cách nghiêm trọng cả về đạo đức lối sống và

ý thức sống

Đã đến lúc chúng ta phải thấy được sự cần thiết của việc giáo dục tư tưởng đạo đức và lối ứng xử có văn hoá cho thế hệ trẻ Xây dựng một thế hệ trẻ có sức khoẻ, có trí lực, lòng nhiệt huyết, luôn trau dồi về lý tưởng và đạo đức cách mạng Ngoài ra trong cuộc sống luôn chấp hành nghiêm chỉnh các chủ trương chính sách của Đảng và pháp luật của nhà nước, gương mẫu trong cộng đồng, làm tròn bổn phận của người công dân

2.4 Nguyên nhân và giải pháp:

2.4.1 Nguyên nhân:

– Từ bản thân học sinh, sinh viên:

Do sự phát triển thiếu toàn diện, thiếu khả năng ứng xử của bản thân và

sự non nớt trong kĩ năng sống, sai lệch trong quan điểm sống dẫn đến thái độ sai trong nhận thức và hành động7 Chưa định hình được lí tưởng sống cho bản thân nên rất dễ chọn hướng giải quyết sai lầm

– Từ gia đình:

Do sự giáo dục chưa đúng đắn từ cha mẹ Cha mẹ thường nặng lời quát tháo con cái Xã hội phát triển phụ huynh ít quan tâm tới con cái hoặc phụ huynh bị stress và xả stress bằng bạo hành gia đình không phải là chuyện hiếm gặp Cấp II và cấp III là giai đoạn học sinh hình thành nhân cách chỉ cần một tác động xấu từ gia đình và xã hội có thể gây nên tổn thương không