Phân biệt khái niệm lãnh đạo và quản lý, hoạt động lãnh đạo và hoạt động quản lý, từ đó, phân tích nội dung các yếu tố cấu thành và đặc trưng của hoạt động lãnh đạo. Liên hệ với thực tiễn để minh hoa.
Trang 1và hoạt động quản lý, từ đó, phân tích nội dung các yếu tố cấu thành và đặc trưng của hoạt động lãnh đạo Liên hệ với thực tiễn để minh hoa.
Khái niệm
- Quản lý: Là sự tác động của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý một
cách có tổ chức, có hướng đích nhằm đạt mục tiêu đã đề ra
- Lãnh đạo: Nghĩa rộng là: Sự dẫn đường chỉ lối, dẫn dắt, điều khiển (đề
ra chủ trương, đường lối và tổ chức, động viên thực hiện) mọi hoạt động của cánhân và tổ chức nào đó nhằm đạt đến mục tiêu nhất định Nghĩa hẹp: là sự tácđộng điều khiển trực tiếp những hoạt động của con người và xã hội nhằm đạtđến mục đích cụ thể đã vạch ra
- Đều gắn với con người, quan hệ người với người, giữa chủ thể và đốitượng
- Xét về bản chất nội dung thì Quản lý, Lãnh đạo cũng đều chính là hoạtđộng bao gồm quá trình ra quyết định và tổ chức thực hiện quyết định, điềukhiển hoạt động của đơn vị tổ chức đạt đến mục đích đã đặt ra
- Xét về hình thức và phương pháp thì đều là đều là sự vận động củathông tin, sự điều khiển, định hướng, dựa trên cơ sở tác động chủ quan của chủthể điều khiển tới đối tượng bị điều khiển thông qua hệ thống các công cụ,phương tiện
- Dưới góc độ hoạt động cụ thể thì cả quản lý, lãnh đạo không phải là hoạtđộng ra quyết định đơn thuần là định hướng chung chung, mà cả hai hoạt độngnày còn phải trực tiếp chỉ đạo mỗi tổ chức cá nhân con người cụ thể, từng khâucông tác cụ thể trong phạm vi chức trách của mình Thậm chí có nhiều khâucông tác để đạt sự tác động có hướng đích và có tổ chức người quản lý, ngườilãnh đạo phải giữ vị trí trực tiếp thực hiện, do vậy chúng đồng nghĩa với hoạtđộng định hướng điều khiển chỉ đạo thực tiễn
- Quản lý, lãnh đạo có nhiều chỗ tương đồng, đều phục vụ chung một mụcđích, gần như bổ sung cho nhau, đan xen nhau mà không cản trở nhau Trongmột số trường hợp cụ thể thì quản lý, lãnh đạo có thể gắn liền với nhau trongmột chủ thể và trong một quá trình, cùng có một quá trình tác động và nội dung,phạm vi hoạt động giống nhau Trong thực tế thường khó có sự phân định tách
Trang 2bạch giữa hai loại công tác này, đặc biệt với mô hình tổ chức nhỏ, không cónhiều sự phân cấp, phân hệ rõ nét.
- Quản lý, lãnh đạo đều có vai trò quan trọng đặc biệt trong đời sống xãhội con người Mục đích của nó là tạo sự tập trung thống nhất chặt chẽ, phát huytối đa khả năng của tổ chức, đơn vị, tập thể, thống nhất ý chí và các nguồn lực,phát huy “tính trồi” của tổ chức để đạt mục tiêu đề ra với hiệu quả cao nhất
Sự khác nhau:
Các nhà nghiên cứu chưa thống nhất được về một định nghĩa rõ ràng, rànhmạch cho hai khái niệm này, chúng không đồng nhất và được giải thích tuỳthuộc vào từng lĩnh vực nghiên cứư, xong đều bao hàm ý tác động và điều khiểnnhưng khác nhau về mức độ và phương thức tiến hành, đều có chung khẳngđịnh: quản lý, lãnh đạo là hai công việc khác nhau, thậm chí khác nhau rất cơ
bản Theo Từ điển tiếng Việt, "lãnh đạo" là đề ra chủ trương và tổ chức động viên thực hiện, còn "quản lý" là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo các yêu cầu đã đề ra Như vậy có thể hiểu, lãnh đạo quyết định đường lối, sách lược,
gắn với những vấn đề tổng quát, còn quản lý là tổ chức thực hiện, xử lý nhữngvấn đề rất thực tế Lãnh đạo nặng về lĩnh vực chính trị, chủ trương, đường lối,bao quát; còn quản lý nặng về lĩnh vực hành chính, điều hành, chấp hành Sosánh nội hàm và ngoại diên của các khái niệm trên có thể thấy:
+ Về hiệu lực, lãnh đạo tập hợp các cá nhân đối tượng bị lãnh đạo thành
tổ chức chặt chẽ và làm cho ảnh hưởng của lãnh đạo lan tỏa ra trong toàn tổchức; còn quản lý thường thông qua hoạt động của điều hành, tác động trực tiếpđến các các nhân, nhóm của tổ chức, hiệu lực là trực tiếp
- Khác về nội dung chức năng:
+ Lãnh đạo gồm có: xác định phương hướng, mục tiêu lâu dài, lựa chọnchủ trương chiến lược, điều hòa phối hợp các mối quan hệ và động viên thuyếtphục con người
+ Quản lý bao gồm các việc: xây dựng kế hoạch, sắp xếp tổ chức, chỉ đạođiều hành và kiểm soát tiến trình hoạt động
- Khác về phạm vi tác động và hình thức thể hiện:
+ Quản lý: là một phạm trù rộng, để tiến hành quản lý, chủ thể quản lýphải thực hiện đồng bộ rất nhiều chức năng, trong đó có chức năng lãnh đạo đểchủ thể thực hiện tổ chức liên kết và tác động lên đối tượng bị quản lý để thựchiện các định hướng tác động dài hạn đã được định trước Quản lý là lãnh đạotrong trường hợp mục tiêu cụ thể hơn và chuẩn xác hơn, quản lý tập hợp cácnguồn lực, điều khiển tổ chức để thực hiện mục tiêu, định hướng thành hiện thực
Trang 3(mục tiêu đã được định trước của hoạt động lãnh đạo) Ngoài quản lý con người,đối tượng của quản lý còn bao gồm tài chính, vật chất Quản lý không chỉ xử lýquan hệ giữa người với người mà còn phải xử lý mối quan hệ tài chính và vậtchất, giữa vật chất và con người, giữa con người và tài chính, các nguồn lựckhác Phạm vi mà quản lý đề cập đến rộng hơn nhiều so với lãnh đạo.
+ Lãnh đạo: hoạt động điều khiển của chủ thể lãnh đạo đối với đối tượng
bị lãnh đạo ở tầm vĩ mô (hoạt động lãnh đạo là hoạt động có tầm vĩ mô) Lãnhđạo là việc đưa ra các phương châm, nguyên tắc, chính sách hoạt động, xâydựng những quyết sách lớn ở tầm vĩ mô được thực hiện trong một không gianrộng lớn bao quát và một khoảng thời gian tương đối dài Thực hiện những côngviệc chung, lớn, theo đuổi hiệu quả của toàn bộ tổ chức, lực lượng Lãnh đạo làquản lý nhưng mục tiêu xa hơn rộng hơn, khái quát cụ thể hơn, đồng thời lãnhđạo cũng là chỉ huy khi yêu cầu điều khiển là cấp bách, khẩn trương và mangtính thời điểm cụ thể Lãnh đạo là một chức năng của quản lý, thường được gọi
là chức năng lãnh đạo, còn chức năng khác của quản lý lại không phải là lãnhđạo Ví dụ: công việc mà những người tham mưu trong tổ chức làm là công tácquản lý, nhưng không phải là công tác lãnh đạo Quản lý ở đây chỉ hành vi quản
lý, công tác lãnh đạo vừa bao gồm hành vi quản lý, vừa bao gồm hoạt độngnghiệp vụ khác Thông thường, lãnh đạo chủ yếu là lãnh đạo con người, xử lýquan hệ giữa người với người, đặc biệt là quan hệ cấp trên và cấp dưới Đây làvấn đề cốt lõi trong hoạt động quản lý
Hoạt động lãnh đạo là một khoa học nghệ thuật, đó là một nghề, một lĩnhvực đòi hỏi học vấn và kỹ năng chuyên môn thành thạo, sâu rộng Học tập,nghiên cứu, vận dụng ý thuyết về khoa học lãnh đạo là một nhu cầu của thời đại,
là yêu cầu cấp thiết trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng caochất lượng nguồn nhân lực để phát triển đất nước bền vững, đúng quy luật kháchquan
Nhắc tới khái niệm “hoạt động lãnh đạo” là nhắc tới một quá trình hành vigiữa người lãnh đạo và người bị lãnh đạo thông qua một phương thức nhất định,kết hợp lại cùng thực hiện một mục tiêu của tổ chức, cũng chính là quá trình vậnđộng làm cho các yếu tố của hoạt động lãnh đạo liên hệ với nhau và tác động lẫnnhau
Khi nghiên cứu khoa học lãnh đạo, trước hết cần phải tìm hiểu đặc trưngbản chất của lãnh đạo, những yếu tố cấu thành và quan hệ cơ bản nội tại của nó
Hoạt động lãnh đạo có bốn yếu tố cơ bản cấu thành như sau:
Một là, chủ thể lãnh đạo: là người lãnh đạo, đó là người tổ chức, người chỉ
huy trong hoạt động lãnh đạo, có tác dụng và chiếm vị trí chi phối chủ đạo tronghoạt động lãnh đạo
Hai là, khách thể lãnh đạo: là người bị lãnh đạo, là đối tượng lãnh đạo
của chủ thể lãnh đạo, trong một số điều kiện nhất định nó lại có vị trí chủ thểhoặc vừa là khách thể vừa là chủ thể
Trang 4Ba là, đối tượng khách quan: Mục tiêu tổ chức chỉ là nhận thức, cải tạo
thế giới, cái gọi là đối tượng khác quan chính là đối tượng chủ thể và khách thểlãnh đạo cùng tác dụng Đối tượng với nghĩa rộng chính là hoàn cảnh kháchquan
Bốn là, công cụ hoặc thủ pháp: Là khâu trung gian lien kết giữa chủ thể,
khách thể của lãnh đạo như cơ cấu tổ chức, quy định, điều lệ, phương pháp,phương thức lãnh đạo
Hoạt động lãnh đạo do nhiều yếu tố tạo thành, chính vì vậy nó hình thànhrất nhiều mâu thuẫn và mối quan hệ phức tạp, có thể coi hoạt động lãnh đạo là
sự vận động các mâu thuẫn phức tạp
Hoạt động lãnh đạo chính là sự vận động từ những mâu thuẫn của bốn yếu tố
cơ bản trên đây cấu thành quy luật vận động của nó chính là đối tượng nghiên cứucủa khoa học lãnh đạo
Chủ thể lãnh đạo và khách thể lãnh đạo tức là người lãnh đạo và người bịlãnh đạo là yếu tố cơ bản của hoạt động lãnh đạo, và chính mâu thuẫn của hai đốitượng này cũng chính là mâu thuẫn cơ bản trong tất cả các mâu thuẫn của hoạtđộng lãnh đạo Do người bị lãnh đạo, tức là khách thể lãnh đạo trong những điềukiện nhất định lại có vị trí chủ thể, làm cho mâu thuẫn này càng quan trọng và càngphức tạp hơn nhiều so với các mâu thuẫn khác
Mâu thuẫn giữa chủ thể và khách thể của lãnh đạo là mâu thuẫn cơ bảncủa hoạt động lãnh đạo, chủ yếu là do nó xuyên suốt quá trình lãnh đạo, nóquyết định diện mạo cơ bản của hoạt động lãnh đạo như loại hình, tính chất vàphương thức hành vi; nó quyết định mục tiêu của hoạt động lãnh đạo có đạtđược hay không, thực hiện như thế nào và khả năng mức độ thực hiện
Hoạt động lãnh đạo là một thực tiễn xã hội, là hình thức đặc thù quan trọngcủa thực tiễn xã hội Nó là quan trọng vì các thực tiễn của xã hội của loài người,đấu tranh sản xuất, đấu tranh xã hội, thực nghiệm khoa học đều không tách rời hoạtđộng lãnh đạo, tính chất tác dụng, trình độ của chúng cũng quyết định hoạt độnglãnh đạo Nó đặc thù vì hoạt động lãnh đạo có hai đặc trưng lớn khác với các hìnhthức thực tiễn xã hội khác
Đối tương lãnh đạo của chủ thể lãnh đạo, tức là khách thể lãnh đạo chỉ có thể
là người mà không thể là vật Đó là một đặc trưng mà mọi hiện tượng trong xã hộikhác đều không có Nó quyết định quan hệ cơ bản trong hoạt động lãnh đạo chỉ cóthể là quan hệ giữa người với người, mâu thuẫn có bản cũng chỉ là mâu thuẫn giữangười với người
Tính gián tiếp trong mối quan hệ giữa hành vi của chủ thể lãnh đạo với mụctiêu lãnh đạo Trước hết, chỉ xem xét trong thực tiễn lao động sản xuất, mục đích,mục tiêu của người lao động, thông qua hoạt động tự nhiên của người lao động đểtrực tiếp đạt được Công nhân làm việc, nông dân cày cấy, giáo viên lên lớp, nhàkhoa học nghiên cứu thông qua hoạt động thực tiễn của chủ thể để trực tiếp thựchiện mục tiêu của mình và đạt được mục đích của mình Mối quan hệ giữa mụctiêu và hoạt động thực tiễn của chủ thể là mối quan hệ trực tiếp
Trang 5Còn hoạt động thì hoàn toàn khác, chủ thể lãnh đạo muốn thực hiện mục tiêucủa mình, bắt buộc phải thông qua lao động của người khác, ít thì mấy người,nhiều thì hang ngàn, hàng vạn người… Hoặc có thể nói, bắt buột phải thông quakhâu trung gian là hoạt động của người bị lãnh đạo thì mới có thể thực hiện đượcmục tiêu của mình Đây chính là tính gián tiếp trong mối liên hệ giữa hành vi chủthể và mục tiêu của hoạt động lãnh đạo.
Hai đặc trưng lớn nêu trên thực chất là mâu thuẫn giữa chủ thể và khách thểcủa lãnh đạo – đặc trưng mâu thuẫn cơ bản của hoạt động lãnh đạo Nhận thức rõhai đặc trưng lớn này có ý nghĩa rất quan trọng để chúng ta càng hiểu sâu sắc hơnbản chất của hoạt động lãnh đạo, nghiên cứu những quy luật của hoạt động lãnhđạo và tính đặc thù của nó
Câu 2 Trên cơ sở trình bày khái niệm khoa học lãnh đạo, hãy liên hệ với thực tiễn làm rõ đối tượng và tính chất của khoa học lãnh đạo.
Lãnh đạo là hoạt động theo suốt chiều dài lịch sử xã hội loài người Cáctriết gia thời Hy Lạp, La Mã, Trung Hoa cổ đại đồng nhất nhà lãnh đạo với cácbậc đế vương, với việc trị nước, quản dân Trong thời kỳ Phục hưng (thế kỷXVI), hoạt động lãnh đạo luôn gắn với vị thế cá nhân của người đứng đầu thànhbang, quốc gia hay dân tộc Lãnh đạo cũng đồng nhất với hoạt động chính trị vớitrọng tâm là giành quyền lực, giữ quyền lực và sử dụng quyền lực trong quan hệvới thần dân Đến thời kỳ cách mạng công nghiệp và cách mạng tư sản, lãnh đạomới dần tách khỏi hoạt động chính trị, nó trở thành một ngành khoa học, từ đó
mở rộng phạm vi hoạt động và gắn liền với tiến trình phân công và chuyên mônhóa lao động xã hội của loài người
Cũng như các ngành khoa học khác, khoa học lãnh đạo cũng cần có đốitượng nghiên cứu và tính chất riêng của mình Để khoa học lãnh đạo là nó chứkhông pha lẫn với một ngành khoa học nào khác
Về đối tượng của khoa học lãnh đạo:
Khoa học lãnh đạo là một ngành khoa học nghiên cứu những vận động củamâu thuẫn nội tại trong hoạt động lãnh đạo và quy luật của nó Đây là một mônkhoa học độc lập, có đối tượng nghiên cứu củaa mình, bởi vì khi nghiên cứu mộtmâu thuẫn đặc trưng trong lĩnh vực của một hiện lượng nào dó, thì mâu thuẫn trởthành đối tượng của một ngành khoa học Mâu thuẫn đặc trưng trong lĩnh vực củahiện tượng hoạt động lãnh đạo chính là đối tượng nghiên cứu của hoạt động lãnhđạo Mâu thuẫn này chính là rất nhiều mâu thuẫn do bốn yếu tố lãnh đạo cấu thành,đặc biệt là mâu thuẫn đặc trưng giữa chủ thể và khách thể lãnh đạo
Mâu thuẫn nội tại của hoạt động lãnh đạo là những mâu thuẫn được tạothành do các yếu tố hoạt động lãnh đạo, trong đó mâu thuẫn cơ bản là mâu thuẫngiữa chủ thể và khách thể lãnh đạo Nhiệm vụ của khoa học lãnh đạo là phải làm
rõ tính quy luật nội tại của nó, để dáp ứng cho nhu cầu của thực tiễn công táclãnh đạo Nhiệm vụ này chủ yếu là thông qua các tri thức về quy luật của hoạtdộng lãnh đạo, đóng góp những ý kiến, những chỉ dẫn khách quan cho các cấp
Trang 6lãnh đạo và làm một người tham mưu quan trọng Từ đó hình thành hệ thống cơcấu và các phạm trù khái niệm đặc trưng của mình Đó cũng là nội dung cầnnghiên cứu của khoa học lãnh đạo
Vấn đề mà khoa học lãnh đạo nghiên cứu là mâu thuẫn bên trong của hoạtđộng lãnh đạo, đặc biệt là mâu thuẫn cơ bản của nó - mâu thuẫn giữa chủ thể vàkhách thể lãnh đạo Chủ thể lãnh đạo có thể là cá thể, cũng có thể là một nhóm,tập đoàn, điều này giống như chủ thể quản lý Khách thế lãnh đạo người bị lãnhđạo Chúng ta có thể nói, người lãnh đạo người mà không thể nói người lãnh đạo
sự vật, chẳng hạn như tiền tệ, vật tư, giá thành, chất lượng cho đến thông tin, thờigian có thể trở thành đối tượng của quản lý Có thể nói, một vật thuần túy có thể
là khách thể của quản lý mà không là khách thể của lãnh đạo
Vì vậy, mâu thuẫn giữa chủ thể và khách thể của lãnh đạo và mâu thuẫngiữa chủ thể của quản lý là hai mâu thuẫn có tính chất khác nhau, không thể lẫnlộn Quy luật vận động của mâu thuẫn bên trong của hoạt động lãnh đạo là đốitượng nghiên cứu riêng, đặc thù riêng của khoa học lãnh đạo, điều này nói lênrằng giữa hai ngành khoa học này cũng có những điểm đan xen nhau Nhưngkhông thể nói hai ngành khoa học này có đối tượng nghiên cứu giống nhau
Khoa học lãnh đạo mang tính lịch sử, kế thừa và biện chứng, ở mỗi thờiđại khác nhau, mỗi xã hội khác nhau, thậm chí ớ mỗi giai đoạn phát triển khácnhau đều tồn lại hoạt động lãnh đạo với hình thức và tính chất khác nhau, cáchxem xét, khảo sát, đánh giá về nó cũng khác nhau Nói cách khác, với xã hội loàingười thì lãnh đạo là phổ biến, còn đối với hình thái lịch sử cụ thể thì lãnh đạo làđặc thù
Về tính chất đặc thù của khoa học lãnh đạo:
Nếu xét từ góc độ nghiên cứu của khoa học lãnh đạo, thì khoa học lãnh đạochủ yếu nghiên cứu mối quan hệ chủ thể và khách thể, quan hệ giữa người vớingười, tức là quan hệ sản xuất Theo quan niệm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, khinghiên cứu quan hệ sản xuất không thể tách rời với sức lao động, tức là quan hệgiữa con người với tự nhiên Điều đó quyết định khoa học lãnh đạo có hai đặctrưng cơ bản: tính tổng hợp và tính ứng dụng
Thứ nhất, tính tổng hợp, liên ngành khoa học lãnh đạo Tính tổng hợp của
khoa học lãnh đạo chính là tính đan xen của nhiều khoa học, tức là liên quan đếnkhoa học tự nhiên, khoa học xã hội khoa học tư duy Đặc biệt, với nhiều ngànhkhoa học mới hiện đại, cơ sở của sự đan xen đó chính là khoa học về con người
“với ý nghĩa là tổng hoà các mối quan hệ xã hội Đề cập đến nghiên cứu quy luậtvận động của mâu thuẫn giữa chủ thể lãnh đạo và khách thể lãnh đạo, tức là mâuthuẫn cơ bản của hoạt động lãnh đạo, chủ yếu là nghiên cứu thuộc quan hệ xãhội, thượng tầng kiến trúc, đó là lĩnh vực nghiên cứu của khoa học xã hội Hiểnnhiên khoa học lãnh đạo không thể không liên quan đến một số nội dung củachính trị học, kinh tế học, xã hội học, luật học, lý luận học càng không thể táchrời lý luận cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và kế thừanhững tri thức của tinh hoa nhân loại về lĩnh vực khoa học - công nghệ, trước hết
là khoa học xã hội, khoa học quản lý Hoạt động lãnh đạo còn liên quan đến việc
Trang 7phân công, tổ chức, điều tiết, điều khiển sức lao động, đó lại chính là lĩnh vựcnghiên cứu của khoa học tự nhiên Khoa học lãnh đạo còn đan xen, liên quan đếnnhiều ngành khoa học mới ra đời như khoa học môi trường, vận trù học, quản lýhọc, hệ thống học, thông tín học, điều khiển học Đó là đặc trưng thứ nhất củakhoa học lãnh đạo - tính tổng hợp.
Thứ hai, tính ứng dụng thực tiễn của khoa học lãnh đạo, thể hiện trước hết,
khoa học lãnh đạo là khoa học có tính lý luận cao, nhưng lý luận khoa học của nó,những nguyên tắc, nguyên lý cơ bản cua nó không phải là do chủ quan sinh ra mà
là sự tổng kết, khái quát từ kinh nghiệm thực tiễn của hoạt động lãnh đạo của conngười Lý luận của khoa học lãnh đạo được ra đời từ thực tiễn và nó trở lại chỉđạo và phục vụ thực tiễn Nói cách khác, phục vụ cho thực tiễn chính là phục vụcho việc khoa học hoá công tác lãnh đạo
Tính ứng dụng của khoa học lãnh đạo được quyết dịnh bởi tính chất củakhoa học này, đồng thời nó cũng là nhu cầu của thời đại, là nhu cầu của côngcuộc xây dựng đất nước với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, côngbằng, văn minh Đó chính là đặc trưng thứ hai của khoa học lãnh đạo - tính ứngdụng
Tính ứng dụng của khoa học lãnh đạo không loại trừ tính lý luận Tính lýluận của một môn khoa học là tiền đề của tính ứng dụng của nó Không có tính
lý luận thì không thế nói đến tính ứng dụng Lý luận của khoa học lãnh đạo tuyxuất phát từ kinh nghiệm, nhưng so với kinh nghiệm thì nó khác nhau về bảnchất, nó là kinh nghiệm đã được thăng hoa chắt lọc, là kinh nghiệm đã được quyphạm hoá
Tính tổng hợp và tính ứng dụng là hai đặc trưng lớn, cơ bản của khoa học
lãnh đạo Ngoài ra, khoa học lãnh đạo còn có tính quốc tế và tính dân tộc.
Trong khoa học lãnh đạo, nói chung là những thành quả, những trí thức cóliên quan đến lực lượng sản xuất, mọi quốc gia đều có thể vận dụng phổ biến.Trước những thành quả liên quan đến quan hệ sản xuất, các quốc gia trên thế giớicũng có thể học hỏi lẫn nhau Bởi vì, đơn giản là nhà khoa học có tổ quốc, cònchính khoa học thì không có biên giới
Các nhà khoa học của bất kỳ quốc gia nào khi nghiên cứu khoa học lãnh đạođều không thể không tính đến đặc điểm của dân tộc mình và tình hình cụ thể củanước mình Tính dân tộc là đơn tính, tính quốc tế là cộng tính, không có tính dântộc thì không có tính quốc tế
Xây dựng khoa học lãnh đạo mang phong cách Việt Nam, cũng tức là vừamang tính tiên tiến, hiện đại, quốc tế lại vừa đậm đà bản sắc dân lộc Thời phongkiến, việc tổng kết kinh nghiệm về khoa học lãnh đạo của ông cha ta khôngnhiều, sách vở, tài liệu bị chiến tranh, khí hậu, thời gian huỷ hoại, thế nhưng chỉ
riêng các tư liệu về chiếu chỉ, biểu của vua chúa các đời (kể cả Bộ Luật Hồng Đức đời Lê; Bộ luật Gia Long đời Nguyễn), các bộ sử, cuốn Binh thư yếu lược của Trần Hưng Đạo, cuốn Hổ trướng khu cơ của Đào Duy Từ cũng để lại cả
một kho tàng to lớn về kinh nghiệm lãnh đạo, dùng người, cai quản đất nước của
Trang 8ông cha ta đến Hồ Chí Minh, lãnh tụ thiên tài của dân tộc ta, danh nhân văn hoáthế giới xuất hiện thì những kinh nghiệm, truyền thống xưa được Người đúc kết,vận dụng nhuần nhuyễn với khoa học lãnh đạo hiện đại, đóng góp vào kho tàng
lý luận về lãnh đạo trở nên sâu sắc, độc đáo, hoàn thiện về nhiều mặt
Trong xã hội loài người, hiện tượng lãnh đạo là phổ biến, nhưng công táclãnh đạo trở thành chuyên nghiệp, nên nghiên cứu về công tác lãnh đạo cũng trởthành một ngành chuyên môn Mặc dù là một hiện tượng lịch sử, một sản phẩmcủa lịch sử, nó còn là sản phẩm của xã hội ngày nay
Sự ra đời của lý luận khoa học, trước hết là do nhu cầu của nhân loại Lýluận mà con người không cần thì không thể là khoa học Nền sản xuất xã hộihiện đại ngày càng xã hội hoá cao, khoa học càng hoàn thiện, sản xuất xã hộiphát triển càng mạnh, khoa học kỹ thuật ngày càng đổi mới, các nhà lãnh đạođứng trước đối tượng khách quan có khối lượng thông tin khổng lồ, luôn thayđổi, mối liên hệ rộng lớn, cơ cấu phức tạp và công năng đa dạng Đây là mộtthách thức của hiện thực, do đó không thể chỉ đơn thuần dựa vào kinh nghiệm,trí tuệ của một cá nhân mà công tác lãnh đạo được hiệu quả tốt Khoa học hóacông tác lãnh đạo đã trở thành một chủ đề của xã hội ngày nay
Tóm lại, xét về khía cạnh đầy đủ của môn học, một ngành nghề chuyên
môn hóa thì khoa học lãnh đạo là một môn khoa học mới xuất hiện trong xã hộihiện đại, và nó cũng là ngành khoa học mới chỉ xuất hiện trong xã hội hiện đại,tuy nhiên nó có cơ sở gốc rễ, gắn kết với các lý thuyết, kinh nghiệm trong quákhứ lịch sử
Câu 3 Từ khái niệm quyền lực và quyền uy trong khoa học lãnh đạo, hãy liên hệ với thực tiễn để phân tích rõ bản chất mối quan hệ giữa người lãnh đạo và người được lãnh đạo trong hoạt động lãnh đạo.
Quyền lực và quyền uy giống nhau ở chữ quyền, nhưng khác nhau ở chữlực và chữ uy Quyền lực là cái nhờ đó mà người khác phải phục tùng Quyềnlực là quyền có được do vị trí, địa vị cấp trên giao cho Quyền lực được coi làphương tiện để người đứng đầu tổ chức tiến hành lãnh đạo, quản lý tổ chức bằngviệc ra những quyết định, mệnh lệnh bắt buộc các thành viên trong tổ chức phụctùng Quyền uy là khái niệm rộng hơn quyền lực Nó bao gồm không chỉ quyềnlực, mà còn bao gồm cả uy tín, nhân cách, tài năng, phẩm chất của người sửdụng quyền lực đó nữa Một cách ngắn gọn: Quyền uy là tổng hòa giữa quyềnlực địa vị và quyền lực cá nhân, cái mà nhờ nó người đứng đầu sẽ có đượckhông chỉ sự tuân thủ, phục tùng mà còn có được cả sự quý mến, tôn trọng, kính
nể của nhân viên trong tổ chức Đó là sức mạnh cá nhân người đứng đầu thu hút,thuyết phục nhân viên đi theo, làm theo một cách tự nguyện Quyền uy củangười đứng đầu tổ chức là khái niệm rộng hơn quyền lực Nếu quyền lực gợiliên tưởng đến sức mạnh của những mệnh lệnh khô khan, cứng nhắc, dội từ trênxuống, bắt buộc nhân viên phải tuân thủ, phục tùng, thì quyền uy gợi liên tưởngđến sức mạnh của sự thu hút, sự hấp dẫn, lan tỏa, khiến nhân viên tuân thủkhông chỉ vì sự bắt buộc, mà còn có sự tự nguyện, do sự khâm phục, tôn trọng,yêu mến Người đứng đầu tổ chức có quyền lực, nhưng không hẳn đã có quyền
Trang 9uy Có thể nói “Quyền uy ổn định, quyền lực mong manh” là bởi đặc điểm củaquyền lực đến từ bên ngoài, là thứ do cấp trên giao Trong khi đó, quyền uykhông chỉ đến từ bên ngoài mà phải xuất phát bên trong, tỏa ra từ nhân cách,phẩm chất, tài năng, tính cách cá nhân Vì thế nó bền vững hơn Muốn có đượcquyền uy phải là một quá trình rèn luyện, vun đắp, tạo dựng, phải được minhchứng, khẳng định qua lời nói, việc làm, đạo đức, lối sống và chất lượng thựchiện chức trách, nhiệm vụ được giao.
Tóm lại, quyền uy là sự tổng hòa của sức mạnh quyền lực, uy tín, tưtưởng, trí tuệ, văn hóa, đạo đức, phong cách, tình cảm Chủ tịch Hồ Chí Minh làmột người có quyền uy như thế Ở Người toát ra sức mạnh thôi thúc, hấp dẫn,lôi cuốn mọi tầng lớp nhân dân Cả dân tộc tin tưởng, yêu quý, kính trọng vàlàm theo tiếng gọi của Người như làm theo lẽ phải, như phục tùng chân lý, nhưtheo tiếng gọi của chính lương tâm mỗi người
Nhà lãnh đạo
Trong mọi hoàn cảnh, nhà lãnh đạo (NLĐ) chỉ tồn tại khi có một nhóm từhai người trở lên, một người có vai trò nổi trội đứng ra gây ảnh hưởng, tác độngđến người khác làm theo, thực hiện mục tiêu, tôn chỉ của nhóm NLĐ xuất hiệntrong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong cuộc sống thường ngày khi họ gâyảnh hưởng đến người khác và bị người khác ảnh hưởng lại Hay nói cách khác,lãnh đạo tồn tại trong mọi trường hợp của đời sống xã hội
NLĐ xuất hiện ở mọi vị trí, từ những người có chức vụ quan trọng trong
cơ quan, tổ chức như: hoàng đế, tổng thống, chủ tịch nước, thủ tướng, bộtrưởng, chủ tịch các tập đoàn đa quốc gia, giám đốc, đến những người có vị trínhư: kế toán trưởng, trưởng phòng, nhân viên, thuyền trưởng, thầy tu, cha xứ,giáo chủ, đội trưởng đội bóng, cha mẹ trong gia đình, trưởng nhóm trong mộtnhóm bạn học… Lãnh đạo luôn xuất hiện trong các nhóm hoặc tổ chức với tưcách là người dẫn dắt, dẫn đầu, đưa ra quyết định để mọi người thực hiện
Trong tiếng Anh, thuật ngữ “leader” – người lãnh đạo có nghĩa là ngườiđứng đầu, đứng đầu tổ chức/nhóm: đứng đầu trong việc quyết định những vấn
đề của tổ chức/ nhóm; đứng đầu trong liên kết các cá nhân trong tổ chức; đượccác thành viên trong tổ chức thừa nhận và làm theo Có nhiều cách để phân chiacác kiểu NLĐ khác nhau Trong tổ chức cơ bản có hai kiểu NLĐ:
– NLĐ chức vị: là sự thừa nhận của pháp luật đối với vị trí lãnh đạo màngười đó được đảm nhận (yếu tố pháp lý) Chức vị của NLĐ được căn cứ dựavào chức năng, nhiệm vụ của tổ chức hay sứ mệnh của tổ chức; văn bản phápluật và văn bản dưới luật quy định về nghĩa vụ, trách nhiệm, quyền và quyền lợi,những điều cán bộ, công chức, viên chức không được làm; quyết định bổ nhiệmvào ngạch; quyết định bổ nhiệm vị trí việc làm; hợp đồng lao động… Nhữngquyết định này là căn cứ pháp lý để NLĐ thực hiện các công việc nhân danh nhànước và thực hiện quyền lực do Nhà nước giao phó
Các nghĩa vụ, quyền, trách nhiệm của mỗi người lãnh đạo trong tổ chức làkhác nhau Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như đặc điểm từng tổ chức, địa
Trang 10phương, vùng lãnh thổ, quốc gia, bối cảnh, thời kỳ cụ thể; phân công nhiệm vụ;mối quan hệ trong phân công công việc; mối quan hệ trách nhiệm; phân cấp,phân quyền thể chế chính trị, văn hóa, kinh tế, lịch sử Tuy nhiên, nhìn chung,người đứng đầu là người gánh vác nghĩa vụ lớn lao, nặng nề nhất tương xứngvới nghĩa vụ đó là quyền lực cao nhất, quyền lợi nhiều nhất, đồng thời cũng làngười chịu trách nhiệm cao nhất về hoạt động của tổ chức1.
– NLĐ thực sự: bên cạnh những NLĐ được tổ chức ghi nhận mang tínhpháp lý thì còn những NLĐ thực sự, họ không phải là người có chức vụ cao nhấttrong tổ chức mà còn bằng uy tín cá nhân, tầm ảnh hưởng cá nhân của họ khiếncác thành viên trong tổ chức tin tưởng và làm theo Trong nhiều trường hợp,quyền lực phi pháp lý tác động mạnh mẽ hơn quyền lực pháp lý, khiến các thànhviên trong tổ chức tin tưởng và nghe theo tự nguyện Tuy nhiên, lý tưởng nhất là
sự tồn tại của hai kiểu NLĐ trong một cá nhân, vừa được pháp luật thừa nhậnthông qua các quyết định bổ nhiệm chức danh lãnh đạo, quản lý; vừa được cácthành viên trong tổ chức thừa nhận về năng lực làm việc, trách nhiệm, uy tín cánhân
Như vậy, NLĐ được hiểu là người đứng đầu tổ chức, là chủ thể ra quyếtđịnh lãnh đạo dựa trên quyền lực, chức vụ được pháp luật thừa nhận và các yếu
tố phi quyền lực mang tính cá nhân nhằm đạt được mục tiêu đề ra
Thực chất và những biểu hiện chung của mối quan hệ giữa người lãnh đạo
và người được lãnh đạo
tư hữu, quan hệ giữa NLĐ và NĐLĐ là quan hệ đối lập giai cấp, là quan hệ ápbức bóc lột và bị áp bức, bị bóc lột Trong XHCN, mặc dù xã hội phân công cóNLĐ và NĐLĐ nhưng cả hai đều là chủ sở hữu tư liệu sản xuất, địa vị của họtrong quá trình sản xuất là bình đẳng, quan hệ của họ là mối quan hệ dân chủbình đẳng Ở Việt Nam, kiểu quan hệ này được hình thành trong quá trình ĐảngCộng sản VN lãnh đạo toàn thể quần chúng nhân dân lao động đấu tranh vì sựnghiệp giữ nước và xây dựng đất nước Kiểu quan hệ này được biểu hiện dướicác hình thức sau:
a Công bộc và chủ nhân
Trong hoạt động lãnh đạo hiện nay, quan hệ giữa NLĐ và NĐLĐ đầu tiênđược biểu hiện là quan hệ giữa công bộc và chủ nhân.Quân chúng nhân dân làchủ nhân đất nước, tham gia quản lý, giám sát công việc của nhà nước và thựchiện quyền lực của mình thông qua các hình thức tổ chức và phương thức hoạtđộng, thông qua người mà mình tín nhiệm NLĐ trong xã hội không phải là giaitầng đặc quyền đứng trên NĐLĐ, là công bộc của quần chúng nhân dân
Trang 11b Chủ thể và khách thể
Trong hoạt động lãnh đạo, các yếu tố NLĐ, NĐLĐ và môi trường lãnhđạo cấu thành 1 hệ thống quan hệ Trong hệ thống này, quan hệ giữa NLĐ vàNĐLĐ là quan hệ thứ nhất, NLĐ là chủ thể, NĐLĐ là khách thể
Trên cơ sở của mối quan hệ thứ nhất do NLĐ và NĐLĐ tạo thành là sinh
ra một loại quan hệ thứ hai, đó là mối quan hệ do hệ thống chủ thể được tạothành bởi NLĐ và NĐLĐ trong hoạt động thực tiễn cùng với môi trường lãnhđạo sinh ra
c Chủ đạo và phục tùng
Trong hoạt động lãnh đạo, NLĐ có vị trí chỉ huy và chi phối có vai tròchủ đọa (nắm được quyền lực) để thống nhất và quán triệt thực hiện đảm bảothống nhất ý chí NĐLĐ lại ở vị trí bị chỉ huy và phục tùng, NĐLĐ phải phụctùng NLĐ Nhưng trong mỗi xã hội khác nhau, sự phục tùng NLĐ lại có bảnchất khác nhau, trong xã hội có giai cấp đối kháng, sự phục tùng này là sựcưỡng chế, ép buộc được hình thành trên cơ sở áp bức bóc lột giai cấp
2.Tính biện chứng trong quan hệ giữa NLĐ và NĐLĐ
a) Dựa vào nhau và tác động lẫn nhau:
NLĐ và NĐLĐ là 2 yếu tố cơ bản trong hoạt động lãnh đạo, nếu thiếumột trong hai thì không có khả năng cấu thành hệ thống hoặc quá trình hoạtđộng lãnh đạo.Đồng thời trong hoạt động lãnh đạo, NLĐ và NĐLĐ lại có sự tácđộng, thúc đẩy lẫn nhau:
+Một mặt, NLĐ vạch ra những kế hoạch, tổ chức, điều chỉnh chính xáclàm cho NĐLĐ thống nhất tư tưởng, thống nhất hành động, phấn đấu đạt đượcmục tiêu Mặt khác, NĐLĐ bằng phương pháp tín nhiệm, phục tùng tác độngtích cực trở lại NLĐ, làm cho NLĐ thúc đẩy, nâng cao tính khoa học và dân chủcủa quyết sách, từ đó nâng cao hiệu quả lãnh đạo
b) Thuộc tính chuyển đổi lẫn nhau:
-Thay đổi vai trò của chính bản thân người lãnh đạo
-Người bị lãnh đạo chuyển thành người lãnh đạo
-Sự chuyển đổi vị trí cấp trên, cấp dưới
3 Xử ly đúng đắn mối quan hệ giữa NLĐ và NĐLĐ
-Trường hợp 1: NLĐ làm thế nào để xử lý tốt quan hệ với NĐLĐ?
Thứ nhất: Tăng cường ý thức công bộc, bồi dưỡng tác phong dân chủ:+ NLĐ phải tin tưởng dựa vào quần chúng, tôn trọng những yêu cầu về ýchí, nguyện vọng, tôn trọng vai trò làm chủ của quần chúng nhân dân
+ NLĐ phải thâm nhập cơ sở, đi sâu vào quần chúng, bồi dưỡng tácphong dân chủ
Thứ hai, nâng cao ý thức phục vụ, thực hiện quyền lực đúng đắn
-Trường hợp 2: NĐLĐ làm thế nào để xử lý tốt quan hệ với NLĐ?
Trang 12+Thực hiện tốt quyền dân chủ, người lãnh đạo phải được học cách vậndụng đúng đắn quyền dân chủ để nói lên ý kiến của chính mình, kiên trì duy trìdân chủ dưới sự chỉ đạo tập trung, bảo vệ vai trò của mình, xây dựng quan hệ tốtđẹp giữa NLĐ và NĐLĐ.
+ Xây dựng ý thức tự giác tham dự và ý thức tự giác giám sát.Trong quátrình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, sự tham dự và giámsát của NĐLĐ là con đường cơ bản để bảo đảm và thực hiện vai trò làm chủ của
họ, cũng là điều kiện tất yếu cho việc tiến hành thuận lợi hoạt động lãnh đạo
Câu 4 Trình bày các đặc trưng và mối quan hệ giữa các thuộc tính của hoạt động lãnh đạo, trên cơ sở đó phân tích các quy luật cơ bản trong hoạt động lãnh đạo Lấy ví dụ minh họa.
Hoạt động lãnh đạo là một khoa học nghệ thuật, đó là một nghề, một lĩnhvực đòi hỏi học vấn và kỹ năng chuyên môn thành thạo, sâu rộng Học tập,nghiên cứu, vận dụng ý thuyết về khoa học lãnh đạo là một nhu cầu của thời đại,
là yêu cầu cấp thiết trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng caochất lượng nguồn nhân lực để phát triển đất nước bền vững, đúng quy luật kháchquan
Tuy nhiên, trong thực tế nhiều người thường hiểu giống nhau giữa kháiniệm lãnh đạo và hoạt động lãnh đạo Trước tiên cần hiểu, khái niệm “lãnh đạo”,
từ xa xưa, ông cha ta đã dung các khái niệm khác đồng nghĩa với “lãnh đạo”như: chỉ huy, soái lĩnh, trị nước, cầm quân, cai quản, thống trị,… Và trong đờisống hàng ngày, để dễ hiểu, người ta còn dùng những từ ngữ dễ hiểu như hướngdẫn, dẫn dắt, điều khiển Sau này “lãnh đạo” có lúc chỉ người lãnh đạo, có lúcchỉ hoạt động lãnh đạo hoặc hành vi lãnh đạo
Như vậy, khái niệm “lãnh đạo” là phạm trù cơ bản của khoa học nghiêncứu về lãnh đạo Lãnh đạo cũng là một trong những khái niệm quan trọng nhấttrong khoa học về tổ chức - nhân sự Đó là một quá trình ảnh hưởng mang tính
xã hội trong đó lãnh đạo tìm kiếm sự tham gia tự nguyện của cấp dưới nhằm đạtmục tiêu của tổ chức
Còn nhắc tới khái niệm “hoạt động lãnh đạo” là nhắc tới một quá trìnhhành vi giữa người lãnh đạo và người bị lãnh đạo thông qua một phương thứcnhất định, kết hợp lại cùng thực hiện một mục tiêu của tổ chức, cũng chính làquá trình vận động làm cho các yếu tố của hoạt động lãnh đạo liên hệ với nhau
và tác động lẫn nhau
Khi nghiên cứu khoa học lãnh đạo, trước hết cần phải tìm hiểu đặc trưngbản chất của lãnh đạo, những yếu tố cấu thành và quan hệ cơ bản nội tại của nó
Hoạt động lãnh đạo có bốn yếu tố cơ bản cấu thành như sau:
Một là, chủ thể lãnh đạo: là người lãnh đạo, đó là người tổ chức, người chỉ
huy trong hoạt động lãnh đạo, có tác dụng và chiếm vị trí chi phối chủ đạo tronghoạt động lãnh đạo
Trang 13Hai là, khách thể lãnh đạo: là người bị lãnh đạo, là đối tượng lãnh đạo
của chủ thể lãnh đạo, trong một số điều kiện nhất định nó lại có vị trí chủ thểhoặc vừa là khách thể vừa là chủ thể
Ba là, đối tượng khách quan: Mục tiêu tổ chức chỉ là nhận thức, cải tạo
thế giới, cái gọi là đối tượng khác quan chính là đối tượng chủ thể và khách thểlãnh đạo cùng tác dụng Đối tượng với nghĩa rộng chính là hoàn cảnh kháchquan
Bốn là, công cụ hoặc thủ pháp: Là khâu trung gian lien kết giữa chủ thể,
khách thể của lãnh đạo như cơ cấu tổ chức, quy định, điều lệ, phương pháp,phương thức lãnh đạo
Hoạt động lãnh đạo do nhiều yếu tố tạo thành, chính vì vậy nó hình thànhrất nhiều mâu thuẫn và mối quan hệ phức tạp, có thể coi hoạt động lãnh đạo là
sự vận động các mâu thuẫn phức tạp
Hoạt động lãnh đạo chính là sự vận động từ những mâu thuẫn của bốn yếu tố
cơ bản trên đây cấu thành quy luật vận động của nó chính là đối tượng nghiên cứucủa khoa học lãnh đạo
Chủ thể lãnh đạo và khách thể lãnh đạo tức là người lãnh đạo và người bịlãnh đạo là yếu tố cơ bản của hoạt động lãnh đạo, và chính mâu thuẫn của hai đốitượng này cũng chính là mâu thuẫn cơ bản trong tất cả các mâu thuẫn của hoạtđộng lãnh đạo Do người bị lãnh đạo, tức là khách thể lãnh đạo trong những điềukiện nhất định lại có vị trí chủ thể, làm cho mâu thuẫn này càng quan trọng và càngphức tạp hơn nhiều so với các mâu thuẫn khác
Mâu thuẫn giữa chủ thể và khách thể của lãnh đạo là mâu thuẫn cơ bảncủa hoạt động lãnh đạo, chủ yếu là do nó xuyên suốt quá trình lãnh đạo, nóquyết định diện mạo cơ bản của hoạt động lãnh đạo như loại hình, tính chất vàphương thức hành vi; nó quyết định mục tiêu của hoạt động lãnh đạo có đạtđược hay không, thực hiện như thế nào và khả năng mức độ thực hiện
Hoạt động lãnh đạo là một thực tiễn xã hội, là hình thức đặc thù quan trọngcủa thực tiễn xã hội Nó là quan trọng vì các thực tiễn của xã hội của loài người,đấu tranh sản xuất, đấu tranh xã hội, thực nghiệm khoa học đều không tách rời hoạtđộng lãnh đạo, tính chất tác dụng, trình độ của chúng cũng quyết định hoạt độnglãnh đạo Nó đặc thù vì hoạt động lãnh đạo có hai đặc trưng lớn khác với các hìnhthức thực tiễn xã hội khác
Đối tương lãnh đạo của chủ thể lãnh đạo, tức là khách thể lãnh đạo chỉ có thể
là người mà không thể là vật Đó là một đặc trưng mà mọi hiện tượng trong xã hộikhác đều không có Nó quyết định quan hệ cơ bản trong hoạt động lãnh đạo chỉ cóthể là quan hệ giữa người với người, mâu thuẫn có bản cũng chỉ là mâu thuẫn giữangười với người
Tính gián tiếp trong mối quan hệ giữa hành vi của chủ thể lãnh đạo với mụctiêu lãnh đạo Trước hết, chỉ xem xét trong thực tiễn lao động sản xuất, mục đích,mục tiêu của người lao động, thông qua hoạt động tự nhiên của người lao động đểtrực tiếp đạt được Công nhân làm việc, nông dân cày cấy, giáo viên lên lớp, nhà
Trang 14khoa học nghiên cứu thông qua hoạt động thực tiễn của chủ thể để trực tiếp thựchiện mục tiêu của mình và đạt được mục đích của mình Mối quan hệ giữa mụctiêu và hoạt động thực tiễn của chủ thể là mối quan hệ trực tiếp.
Còn hoạt động thì hoàn toàn khác, chủ thể lãnh đạo muốn thực hiện mục tiêucủa mình, bắt buộc phải thông qua lao động của người khác, ít thì mấy người,nhiều thì hang ngàn, hàng vạn người… Hoặc có thể nói, bắt buột phải thông quakhâu trung gian là hoạt động của người bị lãnh đạo thì mới có thể thực hiện đượcmục tiêu của mình Đây chính là tính gián tiếp trong mối liên hệ giữa hành vi chủthể và mục tiêu của hoạt động lãnh đạo
Hai đặc trưng lớn nêu trên thực chất là mâu thuẫn giữa chủ thể và khách thểcủa lãnh đạo – đặc trưng mâu thuẫn cơ bản của hoạt động lãnh đạo Nhận thức rõhai đặc trưng lớn này có ý nghĩa rất quan trọng để chúng ta càng hiểu sâu sắc hơnbản chất của hoạt động lãnh đạo, nghiên cứu những quy luật của hoạt động lãnhđạo và tính đặc thù của nó
Hoạt động lãnh đạo có một số thuộc tính sau đây:
Thứ nhất, tính linh hoạt sáng tạo.
Người lãnh đạo không thể hoàn toàn tuân theo những nguyên tắc thôngthường, sẵn có để tiến hành lãnh đạo Công tác lãnh đạo thường xuyên phải xử lýnhững sự việc đột xuất phi quy phạm, phi trình tự, vừa không có trình tự nhấtđịnh lại không có mô hình cố định Người lãnh đạo phải phải căn cứ vào thờigian, địa điểm, điều kiện, dựa vào mưu trí, thao lược, dựa vào khả năng nắmvững, hiểu biết của bản thân đối với sự việc khách quan và quy luật của nó để đạtđược hiệu quả lãnh đạo cao, vừa tiết kiệm tiền của, công sức nhưng vẫn linh hoạt,khéo léo, tài tình, khiến mọi người phải khâm phục
Thư hai, tính sáng tạo
Sức sống của nghệ thuật chính là ở chỗ sáng tạo, không có sáng tạo thìkhông có nghệ thuật, nghệ thuật lãnh đạo cũng không ngoại lệ Do đặc điểm tínhlinh hoạt sáng tạo của nghệ thuật lãnh đạo, nên dựa vào “sách vở, cấp trên”không được, dựa vào kinh nghiệm của người khác cũng không được, chỉ có thểdựa vào trực giác, trí tưởng tượng của người lãnh đạo được xây dựng trên cơ sở
lý luận khoa học và kinh nghiệm phong phú để tiến hành công việc một cáchsáng tạo Tính sáng tạo chính là đặc điểm bản chất của nghệ thuật lãnh đạo.Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, cách mạngnước ta đã có những thắng lợi quan trọng Năm 1945, nhân khi Nhật - Phápđánh nhau tranh giành ảnh hưởng ở Đông Dương, tiếp đó Nhật đầu hàng pheĐồng minh, mặc dù lực lượng cách mạng nước ta còn non yếu nhưng Đảng ta đãlãnh đạo nhân dân vùng lên, làm nên Cách mạng tháng Tám Trong kháng chiếnchống Mỹ, cứu nước, với đường lối lãnh đạo sáng tạo, chúng ta thực hiện cácchủ trương tài tinh như: “ba mũi tiến công”, “vừa đánh vừa đàm” , cuối cùngvới chiến dịch Tây Nguyên và chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975, đãgiải phóng hoàn toàn đất nước
Trang 15Thứ ba, tính đa dạng
Tính đa dạng của nghệ thuật lãnh đạo do tính đa dạng của hoạt động lãnhđạo và cá tính của người lãnh đạo quyết định Do tính đa dạng của hoạt độnglãnh đạo, lĩnh vực lãnh đạo và các cấp lãnh đạo khác nhau nên yêu cầu về nghệthuật lãnh đạo cũng khác nhau, dẫn tới sự đa dạng, phong phú về loại hình nghệthuật lãnh đạo Do sự đa dạng về đặc điểm cá tính của người lãnh đạo, nghệthuật lãnh đạo khó tránh khỏi mang dấu ấn kinh nghiệm cá nhân Trong nhữngthời gian, địa điểm, điều kiện khác nhau đối tượng, hoàn cảnh lãnh đạo khácnhau hoặc xuất phát từ mục đích, động cơ khác nhau, khi xử lý những sự việcgiống nhau thường vận dụng nghệ thuật lãnh đạo khác nhau
Từ những thuộc tính trên, trong hoạt động lãnh đạo, có một số quy luậtsau:
1 The Law of the lid ( Luật giới hạn - Năng lực lãnh đạo quyết định mức hiệu quả)
- Tổ chức cũng như công việc kinh doanh của bạn sẽ không thể nào vượtquá năng lực lãnh đạo của bạn cho phép
- VD: MC Donald
+ Khi một công ty, tập đoàn hoạt động kém hiệu quả, người đầu tiên bị
"đem ra pháp trường" chính là nhà lãnh đạo
+ Là một nhà lãnh đạo thì phải có năng lực mới đưa tổ chức lớn mạnhđược
2 The Law of Influence (Luật ảnh hưởng - Ảnh hưởng là tiêu chuẩn duy nhất để đánh giá tài năng lãnh đạo)
- Nghệ thuật lãnh đạo diễn đạt một các đơn giản chính là nghệ thuật gây ảnh hưởng
- Không phải chức vị tạo ra nhà lãnh đạo mà là nhà lãnh đạo tạo ra chức
3 The Law of Navigation ( Luật hàng hải )
- “Ai cũng có thể xoay bánh lái, nhưng chỉ có người lãnh đạo mới lái được con tàu về đích”
- Người lãnh đạo là phải nhìn thấy được những chướng ngại vật trước khingười khác nhìn thấy
- Kích cỡ của vấn đề không bao giờ quan trọng bằng tầm mức của ngườilãnh đạo giải quyết vấn đó "
Trang 164 The Law of E.F Hutton ( luật E.F Hutton - Khi nhà lãnh đạo thật sự lên tiếng, mọi người lắng nghe )
- Hutton là người Mỹ, một chuyên gia phân tích thị trường chướng khoán.Khi anh ta phát biểu, mọi người đều lắng nghe
- Mọi người chỉ nghe theo người lãnh đạo của họ và chưa chắc đó làngười đang đứng trên bục
- Các yếu tố như: tính cách cá nhân, mối quan hệ với nhân viên, đồng nghiệp, kiến thức, linh giác - sự nhạy cảm về tình hình, kinh nghiệm đã trải qua, năng lực thật sự của cá nhân
Để khi nói người khác nghe mình
5 The Law of Solid Ground.( Luật nền tảng - "sự tin tưởng là nền tảng của tinh thần lãnh đạo" )
- Sự tin tưởng là nền tảng của tất cả khả năng lãnh đạo hiệu quả
- Xây dựng sự tin tưởng yêu cầu năng lực, sự kết nối và tính cách
6 The Law of Respect ( Luật tôn trọng)
Theo lẽ tự nhiên thì mọi người thường theo sau những người mạnh hơn chính họ
7 The Law of Intuition ( Luật trực giác -Những nhà lãnh đạo đánh giá mọi thứ dựa trên thiên hướng lãnh đạo của họ )
- Những nhà lãnh đạo đánh giá mọi thứ dựa trên thiên hướng lãnh đạo của
họ Họ nhìn thấy xu hướng, nguồn lực và các vấn đề Họ cũng có thể thấu hiểungười khác
- Những nhà lãnh đạo không thể chỉ dựa vào thực tế Great leader phải cókhả năng trực giác Họ có được những linh cảm để nhìn thấy những thay đổi vàhoạch định chiến lược để đối mặt với những thay đổi đó Trực giác có thể mộtphần là do bẩm sinh và một phần là do được rèn luyện
8 The Law of Magnetism (Luật hấp dẫn - lãnh đạo cuốn hút những người giống với họ )
- Những lãnh đạo luôn luôn cuốn hút những người giống với chính họ
- Lãnh đạo thu hút những người sở hữu tính cách giống họ
9 The Law of Connection.( luật kết nối - lãnh đạo chạm tới trái tim người khác trước khi yêu cầu họ ủng hộ mình )
- Người lãnh đạo sẽ không thể chỉ huy nhân viên hành động nếu như chưakết nối được với cảm xúc của nhân viên, chưa thật sự quan tâm đến nhân viên
- Nhân viên không muốn biết mức độ tài giỏi và hiểu biết của lãnh đạo; họchỉ muốn lãnh đạo quan tâm, lo lắng đến cá nhân, đến quyền lợi của họ như thếnào
- "Người lãnh đạo giỏi dùng cái đầu để lãnh đạo bản thân mình, nhưng dùng trái tim để lãnh đạo người khác"
Trang 1710 The Law of the Inner Circle.( Luật vòng thân cận - Tiềm năng của một người lãnh đạo được xác định bởi những người gần với anh ta nhất)
- Tiềm năng của một người lãnh đạo được xác định bởi những người gầnvới anh ta nhất "Những người lãnh đạo tìm thấy sự lớn lao khi ở trong mộtnhóm và giúp đỡ những thành viên khác tìm ra được chính họ“
- Sức mạnh của những người xung quanh người lãnh đạo nói lên tiềmnăng của người lãnh đạo đó Không cần biết ngươi lãnh đạo giỏi cỡ nào , nhữngngười này sẽ giới hạn anh ta Vòng ảnh hưởng thân cận sẽ mở rộng khả năngcủa lãnh đạo Một vai trò của người lãnh đạo đó là phải tập hợp quanh mìnhnhững người xuất sắc Anh ta sát cánh với họ, anh ta phát triển họ
11 The Law of Empowerment ( Luật trao quyền )
- Chỉ những nhà lãnh đạo bản lĩnh mới trao quyền lực của mình cho người
13 The Law of Buy-In ( Luật mua vào - mọi người đi theo nhà lãnh đạo trước rồi mới đến tầm nhìn của họ )
- Mọi người tin tưởng vào người lãnh đạo đầu tiên rồi mới đến tầm nhìn Nếu họ không thích lãnh đạo nhưng họ lại thích thầm nhìn đó họ sẽ tìm ra mộtngười lãnh đạo mới
- "Những người lãnh đạo tìm ra giấc mơ rồi sau đó mới tìm ra được ngườiphù hợp, những người phù hợp thì phải tìm thấy những người lãnh đạo rồi sau
đó họ mới tìm thấy giấc mơ" Cho nên, sự tín nhiệm của người lãnh đạo là rấtquan trọng
14 The Law of Victory (Luật chiến thắng - Những lãnh đạo tìm ra được cách để đưa đội của họ tới chiến thắng )
- Sự thống nhất của tầm nhìn, tính đa dạng của những kỹ năng cộng thêmmột người lãnh đạo tài năng là điều cần thiết để đi đến chiến thắng