Phòng ngừa tội phạm là một trong những biện pháp chống tội phạm tốt nhất

Hiện nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, sự thay đổi của xã hội, sự tiến bộ của văn minh nhân loại thì kéo theo đó là các tệ nạn xã hội, các loại tội phạm mới xuất hiện ngày càng nhiều. Để bắt kịp với xu thế phát triển của xã hội, thì các biện pháp chống tội phạm luôn được thay đổi, biện pháp mới, hiện đại ra đời để thay thế cho các biện pháp lạc hậu. Phòng ngừa tội phạm theo quan điểm của Tội phạm học ra đời đã góp phần vào công cuộc chống tội phạm. Theo đó, nhóm chúng em nhận được đề bài số 09 như sau: “Có quan điểm cho rằng, Phòng ngừa tội phạm là một trong những biện pháp chống Tội phạm tốt nhất. Dưới góc độ tội phạm học, bằng những kiến thức đã học, anh chị hãy trình bày ý kiến của mình về vấn đề này.” Để làm rõ vấn đề này nhóm chúng em đã tìm hiểu và nghiên cứu, trong quá trình làm bài không tránh khỏi những sai sót, mong thầy, cô nhận xét và cho ý kiến để bài làm của nhóm được hoàn thiện hơn. Em xin chân thành cảm ơn

A MỞ ĐẦU

Hiện nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, sự thay đổi của xã hội, sự tiến bộ của văn minh nhân loại thì kéo theo đó là các tệ nạn xã hội, các loại tội phạm mới xuất hiện ngày càng nhiều Để bắt kịp với xu thế phát triển của xã hội, thì các biện pháp chống tội phạm luôn được thay đổi, biện pháp mới, hiện đại ra đời để thay thế cho các biện pháp lạc hậu Phòng ngừa tội phạm theo quan điểm của Tội phạm học ra đời đã góp phần vào công cuộc chống tội

phạm Theo đó, nhóm chúng em nhận được đề bài số 09 như sau: “Có quan điểm cho rằng, Phòng ngừa tội phạm là một trong những biện pháp chống Tội phạm tốt nhất Dưới góc độ tội phạm học, bằng những kiến thức đã học, anh chị hãy trình bày ý kiến của mình về vấn đề này.” Để làm rõ vấn đề này

nhóm chúng em đã tìm hiểu và nghiên cứu, trong quá trình làm bài không tránh khỏi những sai sót, mong thầy, cô nhận xét và cho ý kiến để bài làm của nhóm được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

B NỘI DUNG

I Khái quát chung về các biện pháp chống tội phạm

1 Khái niệm

Chống tội phạm là quá trình sử dụng các biện pháp, chiến lược, phương tiện cần thiết với sự tham gia của nhiều lực lượng xã hội nhằm hạn chế, ngăn chặn, không để tội phạm xảy ra, xử lí làm giảm tội phạm và quản lí giáo dục, cải tạo người phạm tội

2 Nguyên nhân hình thành tội phạm

- Tác động của mặt trái kinh tế thị trường: Hình thành lối sống hưởng thụ, xa hoa, trụy lạc Làm xuống cấp về văn hóa, đạo đức, lối sống… Phân tầng xã hội, phân hóa giàu nghèo một cách rõ rệt

- Các hiện tượng tiêu cực của chế độ cũ để lại Hậu quả của chế độ thực dân, đế quốc cùng với chiến tranh kéo dài từ đó hình thành lối sống hưởng thụ, tham lam, ích kỉ, …

- Tư tưởng trọng nam, khinh nữ

- Sự xâm nhập ảnh hưởng của tội phạm, tệ nạn xã hội từ các quốc gia khác

- Từ sơ hở, thiếu sót trong công tác quản lí Nhà nước Như quản lí con người, văn hóa, nghề nghiệp kinh doanh

- Những thiếu sót trong giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa…

- Hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, còn nhiều sơ hở

- Công tác đấu tranh chống tội phạm của các cơ quan chức năng nói chung và của công an nói riêng còn yếu kém, thiếu sót

- Công tác quản lí Nhà nước về an ninh trật tự còn nhiều sơ hở, công tác giáo dục cải tạo chưa xoá bỏ được tư tưởng phạm tội của các đối tượng, số đối tượng phạm tội trở lại còn nhiều

- Phong trào quần chúng đấu tranh chống tội phạm ở một số nơi chưa thực sự mạnh mẽ, chưa hiệu quả Chưa phát huy được sức mạnh của quần chúng trong giáo dục, cải tạo và tái hòa nhập cho tội phạm

3 Các biện pháp chống tội phạm

- Đẩy mạnh các hình thức tuyên truyền pháp luật, giáo dục nhân dân nâng cao cảnh giác, nâng cao ý thức phòng chống tội phạm, hạn chế các điều kiện nảy sinh tội phạm Phát động phong trào toàn dân tích cực tham gia phòng, chống tội phạm

- Đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, chú trọng giáo dục đạo đức trong nhà trường, gia đình, xã hội Tăng cường giáo dục đạo đức công vụ gắn với công tác đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao kiến thức, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức

- Cơ quan chức năng chủ động theo dõi, bám sát tình hình diễn biến của tội phạm; Kịp thời đề ra các chiến lược và hành động ngăn chặn những thủ đoạn tinh vi, không ngừng thay đổi của tội phạm để phòng ngừa tội phạm xảy ra

- Tấn công, trấn áp tội phạm, tập trung phát hiện, triệt phá các tổ chức, băng nhóm tội phạm Truy bắt, vận động đối tượng truy nã ra đầu thú; xóa các tụ điểm phức tạp về trật tự, an toàn xã hội; tăng cường thanh tra, kiểm tra việc quản

lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước Kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các vi phạm kinh tế, tham nhũng, thu hồi tiền và tài sản bị chiếm đoạt

- Tăng cường các biện pháp xử lý đối với hành vi vi phạm nhằm răn đe các đối tượng đã và sẽ vi phạm

- Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nhân khẩu, xuất nhập cảnh Không để người nước ngoài lợi dụng các kẽ hở của pháp luật để thực hiện những hành vi phạm pháp

- Tăng cường kiểm tra, đôn đốc công tác tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, bảo đảm mọi tố giác và tin báo về tội phạm của công dân, cơ quan, tổ chức đều được tiếp nhận và xử lý kịp thời, đúng quy định của pháp luật

- Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm, tập trung vào tội phạm có tổ chức, tội phạm kinh tế, tham nhũng, tội phạm về ma túy, tội phạm về môi trường, tội phạm sử dụng công nghệ cao, các tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng

- Mỗi người dân phải tự bảo vệ bản thân; Đề cao cảnh giác, tránh để bị kẻ xấu lợi dụng; Tố giác tội phạm nếu phát hiện; Hợp tác với các cơ quan chức năng khi được yêu cầu

II Phòng ngừa tội phạm theo quan điểm của tội phạm học

1 Khái niệm

Theo quan điểm của Tội phạm học: Phòng ngừa tội phạm là hoạt động tích cực, chủ động của Nhà nước, của xã hội và của mọi công dân để ngăn ngừa, hạn chế các nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm hoặc làm cho các thành

tố này không phát huy được tác dụng, nhằm hạn chế đến mức thâp nhất tội phạm xảy ra trong xã hội

2 Cơ sở của hoạt động phòng ngừa tội phạm

a Cơ sở lý luận

Nghiên cứu cơ chế hành vi phạm tội cho thấy, hành vi phạm tội phát sinh

do nhiều nguyên nhân trong đó có những nguyên nhân khách quan thuộc môi trường sống, có những nguyên nhân chủ quan thuộc về đặc điểm nhân thân của con người nghiên cứu cơ chế hành vi phạm tội sẽ không chỉ cho phép xác định được những nguyên nhân xác định tội phạm mà còn có thể xac định được những nguyên nhân chủ yếu, những nguyên nhân thứ yếu, những nguyên nhân giữ vai trò quyết định nhằm phát sinh tội phạm Nghiên cứu cơ chế hành vi phạm tội cũng cho phép phân tích những yếu tố đóng vai trò là nguyên nhân và những yếu tố đóng vai trò là điều kiện Như vậy, nghiên cứu cơ chế hành vi phạm tội của mỗi tội phạm sẽ cung cấp lý luận cơ bản về nguyên nhân của tội phạm giúp cho nhận thức đúng đắn nguyên nhân và từng loại tội phạm Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng các biện pháp phòng ngừa tội phạm bởi vì theo nguyên lý của các phạm trù nguyên nhân và kết quả, muốn kết quả không diễn ra thì phải cần loại bỏ hoặc làm mất tác dụng của các yếu tố đóng vai trò nguyên nhân và điều kiện

b Cơ sở thực tiễn

Để có thể xây dựng và thực hienejcos hiệu quả các biện pháp phòng ngừa tội phạm, vấn đề quan trọng là phải phân tích, đánh giá được các nguyên nhân

và điều kiện thực tế nói chung cũng như các nguyên nhân và điều kiện của từng nhóm, loại tội phạm cụ thể Chỉ trên cơ sở hiểu rõ các nguyên nhân và điều kiện thực tế của tội phạm thì các biện pháp phòng ngừa mới hữu ích thực sự, hạn chế hay loại trừ hoặc làm mất tác dụng của các nguyên nhân, điều kiện thực sự làm phát sinh và thúc đẩy tội phạm

Điều đó có nghĩa là không có nguyên nhân và tội phạm chung chung mà mỗi loại tội phạm trong những điều kiện cụ thể về khộng gian và thời gian sẽ có những nguyên nhân và điều kiện xác định Nhiệm vụ của tội phạm học trước khi xây dựng các biện pháp phòng ngừa tội phạm thì phải các định được các nguyên nhân và điều kiện thực tế của tội phạm

Trước khi xây dựng các biện pháp phòng ngừa tội phạm, Tội phạm học phải tiến hành các nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng, diễn biến, cơ cấu, tính chất của tình hình tội phạm nói chung, của từng nhóm, loại tội phạm cụ thể; phâm tích làm rõ nguyên nhân và điều kiện của tội phạm nói chung cũng như của từng nhóm, laoij tội phạm cụ thể Cùng với việc phâm tích làm rõ các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm, cũng cần phải có những phân tích, tính toán để đưa ra các dự báo về xu hướng biến động tương lai của tình hình tội phạm nói chung cũng như xu hướng biến động tương lai của từng nhóm, loại tội phạm cụ thể

c Cơ sở pháp lý

Hoạt động phòng ngừa tội phạm được thực hiện dựa trên các văn bản pháp luật của Nhà nước định hướng cho hoạt động phòng ngừa tội phạm Hiện nay đang có các văn bản quan trọng như:

+ Quyết định số 1217/QĐ-TTg ngày 6/9/2012 của Thủ tướng Chính phủ phê

duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn 2012-1015;

+ Quyết định số 623/QĐ-TTg ngày 14/4/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê

duyệt Chiến lược quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn 2016-2025 và định hướng đến năm 2030;

+ Quyết định số 1001/QĐ-TTg ngày 27/6/2011 của Thủ tướng Chính phủ phê

duyệt Chiến lược quốc gia phòng, chống tội phạm và kiểm soát ma túy ở Việt Nam đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030;

+ Quyết định số 1203/QĐ-TTg ngày 31/8/2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình, mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy giai đoạn 2012-2015;

+ Nghị quyết về tăng cường các biện pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm được Quốc hội thông qua ngày 27/11/2013;

+ Nghị định số 25/2014/NĐ-CP ngày 7/4/2014 của Chính phủ quy định về hoạt động phòng ngừa, phát hiện, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật khác có sử dụng công nghệ cao

3 Các quan điểm phòng ngừa tội phạm

Các văn bản của Đảng và Nhà nước đưa ra những quan điểm và định hướng sau:

+ Hoạt động phòng ngừa tội phạm phải được đặt dưới sự chỉ đạo, lãnh đạo trực tiếp của các cấp ủy Đảng, sự quản lý của chính quyền các cấp, trong đó lực lượng Công an nhân dân là nòng cốt Hoạt động này vừa nhằm đảm bảo mục đích của phòng ngừa tội phạm, vừa đảm bảo huy động được sức mạnh tối đa của

hệ thống chính trị, tham gia vào hoạt động phòng ngừa tội phạm

+ Hoạt động phòng ngừa tội phạm là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, vừa cấp bách, vừa thường xuyên, liên tục và lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ, quyết tâm và cần có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của các cấp, các ngành và các tổ chức chính trị xã hội Tội phạm là hành vi luôn gắn với sự tồn tại của Nhà nước

và giai cấp, chừng nào còn Nhà nước thì còn tội phạm phát sinh Vì vậy, chúng

ta cần tìm mọi biện pháp để hạn chế đến mức thấp nhất tội phạm xảy ra trong đời sống xã hội

+ Đầu tư cho hoạt động phòng ngừa tội phạm là dầu tư cho sự phát triển bền vững của đất nước

+ Kết hợp chặt chẽ giữa phòng và chống tội phạm Chống tội phạm là hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật trong quá trình phát hiện, điều tra, truy tố, xét

xử và thi hành án hình sự Quá trình này vừa nhằm trừng trị hành vi gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại, vừa nhằm mục đích giáo dục, cải tạo người phạm tội Quá trình chống tội phạm cũng có tác động đến toàn xã hội nhằm khuyến cáo mọi người không thực hiện hành vi phạm tội (tác dụng phòng ngừa chung) Do

đó hoạt động phòng ngừa tội phạm luôn phải kết hợp chặt chẽ với hoạt động chống tội phạm

+ Đẩy mạnh xã hội hóa công tác phòng ngừa tội phạm trên cơ sở huy động sự tham giá tích cực của các ngành, các đoàn thể, tổ chức chính trị- xã hội, các tổ chức xã hội- nghề nghiệp, các thành phần kinh tế, các tổ chức phi chính phủ và của tất cả các công dân

+ Tăng cường hợp tác quốc tế và thực hiện các cam kết quốc tế trong phòng, chống tội phạm

4 Các mức độ phòng ngừa tội phạm

a Phòng ngừa cấp độ toàn xã hội

Đây là mức độ phòng ngừa tội phạm rộng nhất Ở cấp độ này, hoạt động phòng ngừa không giới hạn trong những biện pháp của các cơ quan tư pháp hình

sự hay các cơ quan chuyên môn mà mở ra toàn xã hội Thuộc về cấp độ này là tổng thể các biện pháp, từ các biện pháp hướng phát triển đời sống, cải thiện môi trường xã hội, giải quyết các vấn đề xã hội đến các biện pháp nghiêm khắc nhất

là áp dụng các chế tài hình sự cho các hành vi phạm tội nhằm đạt đến mục đích phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung trong toàn xã hội

b Phòng ngừa thứ cấp

Là hoạt động phòng ngừa tội phạm thông qua biện pháp sử dụng các công cụ, phương tiện trực tiếp ngăn ngừa tội phạm xảy ra Như việc nghiên cứu, sản xuất các thiết bị chống trộm của xe máy, xe ô tô; việc sản xuất và lắp ráp các hệ

thống camera; hay phần mềm ngăn chặn việc đột nhập, thay đổi thông tin các tài khoản, đánh cắp dữ liệu…

c Phòng ngừa cấp độ cao

Là hoạt động phòng ngừa của các cơ quan tư pháp hình sự trong qua strinhf

áp dụng các chế tài hình sự cho các hành vi phạm tội Hoạt động này trước hết nhằm áp dụng một hình phạt tương xứng với tính chất, mức độ của hành vi phạm tội, đồng thời có tác dụng giáo dục, răn đe và phòng ngừa nguy cơ tác thực hiện hành vi phạm tội Bên cạnh đó còn có tác dụng giáo dục, răn đe đến mọi người trong xã hội

III Ý kiến của nhóm về quan điểm: “Phòng ngừa tội phạm là một trong

những biện pháp chống Tội phạm tốt nhất”

Theo ý kiến của nhóm, Phòng ngừa tội phạm không phải là một trong những biện pháp chống Tội phạm tốt nhất vì những lý do sau:

Thứ nhất, Chống tội phạm là hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật

trong quá trình phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự Quá trình này vừa nhằm đến việc trừng trị những cá nhân hoặc pháp nhân đã có hành

vi gây thiệt hại hoặc đe doạ gây thiệt hại cho những quan hệ xã hội được Luật hình sự bảo vệ, vừa nhắm đến mục đích cao hơn là giáo dục, cải tạo người phạm tội, giúp họ nhận ra lỗi lầm để trở thành người có ích cho xã hội, phòng ngừa nguy cơ tái thực hiện hành vi phạm tội ở những người này Quá trình chống tối phạm cũng có tác động toàn xã hội nhằm khuyến cáo mọi người không thực hiện các hành vi phạm tội

Theo quan điểm của Tội phạm học: Phòng ngừa tội phạm là hoạt động tích cực, chủ động của Nhà nước, của xã hội và của mọi công dân để ngăn ngừa, hạn chế các nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm hoặc làm cho các thành

tố này không phát huy được tác dụng, nhằm hạn chế đến mức thâp nhất tội phạm xảy ra trong xã hội

Qua phân tích trên, ta có thể thấy, nội hàm của hai khái niệm chống tội phạm và phòng ngừa tội phạm là khác nhau, chống tội phạm nhằm mục đích phát hiện và xử lý tội phạm đã xảy ra (tức là đối tượng là tội phạm đã xảy ra trên

thực tế) còn phòng ngừa tội phạm là ngăn chặn, hạn chế đến mức thấp nhất những nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm để tội phạm không xảy ra trên thực tế (tội phạm chưa xảy ra) Do bản chất của hai khái niệm là khác nhau và mục đích hướng tới cũng khác nhau nên việc xem Phòng ngừa tội phạm như một biên pháp chống tội phạm là không hợp lý

Thứ hai, Giả sử Phòng ngừa tội phạm là một biện pháp tốt nhất để chống

tội phạm thì khi phát sinh hành vi phạm tội, việc áp dụng phòng ngừa tội phạm giúp chúng ta tìm hiểu được nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm, từ đó góp phần hạn chế được tội phạm tương tự xảy ra trong tương lại Tuy nhiên, nhiệm vụ cấp bách hiện tại là nhằm xử lý, ngăn chặn được tội phạm xảy ra ở hiện tại Các biện pháp phòng ngừa tội phạm như giáo dục, thuyết phục người

đã thực hiện hành vi phạm tội hoặc các biện pháp khác có tính chất tương tự không mang tính quyền lực do đó mang lại hiệu quả không cao, để xử lý tội phạm một cách triệt để, có ý nghĩa răn đe với người khác, đặc biệt là những tội phạm nghiêm trọng Do đó việc áp dụng Phòng ngừa tội phạm lúc này như là một biện pháp tốt nhất để phòng chống tội phạm trong trường hợp này là không khả thi

Thứ ba, Việc hạn chế nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm giúp

giảm bớt số lượng tội phạm xảy ra trên thực tế, mà nếu áp dụng phòng ngừa tội phạm như một biện pháp chống tội phạm tốt nhất sẽ không có tác dụng xử lý được tội phạm đã phát sinh Theo quan điểm của Tội phạm học thì các định hướng phòng ngừa tội phạm bao gồm: Hạn chế tác động tiêu cực từ phía gia đình; Hạn chế các yếu tố tiêu cực xuất phát từ phía nhà trường; Hạn chế những tiêu cực của nền kinh tế - xã hội; Xây dựng các môi trường công tác, môi trường bạn bè và môi trường xã hội lành mạnh; Nâng cao ý thức tự hoàn thiện của mỗi

cá nhân trong xã hội; Tăng cường vai trò của truyền thông; Phòng ngừa nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Những định hướng này chỉ mang ý nghĩa trong trường hợp tội phạm chưa xảy ra tức là phòng ngừa tội phạm còn không có ý nghĩa đối với các tội phạm đã xảy ra trên thực tế, không có tác dụng răn đe, trừng trị tội phạm như nội dung của khái niệm “Chống tội phạm” đã nêu ở trên

Như vậy, trong trường hợp tội phạm phát sinh thì hoạt động phòng ngừa tội phạm gần như không có hiệu quả do lúc này nguyên nhân của tội phạm đã phát sinh, việc áp dụng biện pháp phòng ngừa là không cần thiết, do đó, nó không thể

là một biện pháp chống tội phạm hiệu quả

Thứ tư, Các hoạt động phòng ngừa tội phạm thông qua các biện pháp sử

dụng các công cụ, phương tiện trực tiếp ngăn ngừa tội phạm xảy ra có thể kể đến như việc nghiên cứu, sản xuất các thiết bị chống trộm của xe máy, xe ô tô, hệ thống cảnh báo và chống trộm ở gia đình, ở các bảo tàng, triển lãm, thiết bị mã vạch chống trộm gắn trên sách báo ở thư viện, ở các hàng hoá trong các cửa hàng, siêu thị tự chọn; việc nghiên cứu sản xuất các vật liệu và thiết bị khó tháo rời ở các cabin điện thoại công cộng, các máy rút tiền, máy bán hàng tự động; việc sản xuất và lắp ráp hệ thống camera quan sát chống trộm… ngay cả việc thiết kế và lắp đặt các hàng rào ngăn giữa khán giả và phần thi đấu ở các sân vận động nhằm tránh các xung đột giữa khán giả với cầu thủ và trọng tài trong các trận đấu; thậm chí cả việc xây dưng các nguyên tắc trong quản lý kinh tế nhằm ngăn chặn các tội phạm kinh tế, như nguyên tắc phân chia chức năng, nguyên tắc giám sát lẫn nhau trong quản lý kinh tế, tài chính… hay phần mềm ngăn chặn việc đột nhập, thay đổi thông tin các tài khoản, đánh cắp dữ liệu…

Trong trường hợp có tội phạm xảy ra, biện pháp sử dụng các công cụ, phương tiện trên có góp phần trong phát hiện và xử lý tội phạm Tuy nhiên, biện pháp phòng ngừa trên không phải là biện pháp tốt nhất mà mang tính chất hỗ trợ cho các biện pháp chống tội phạm khác nhằm phát hiện và xử lý tội phạm nhanh chóng và hiệu quả