Bài giảng Kinh tế chính trị Mác-Lênin: Chương 5 - ThS. Nguyễn Thị Thu

Bài giảng Kinh tế chính trị Mác-Lênin: Chương 5 cung cấp cho người học những kiến thức như: Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam; Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam. Mời các bạn cùng tham khảo!

TR ƯỜ NG Đ I H C TÔN Đ C TH NG Ạ Ọ Ứ Ắ

5.1. Kinh t  th  tr ế ị ườ ng đ nh h ị ướ ng XHCN   Vi t  ở ệ

nam

5.1.1.  Khái ni m v  kinh t  th  tr ệ ề ế ị ườ ng đ nh h ị ướ ng XHCN   Vi t  ở ệ nam

5.1.2.  Tính t t y u khách quan c a vi c phát tri n kinh t  th   ấ ế ủ ệ ể ế ị

tr ườ ng đ nh h ị ướ ng XHCN   Vi t nam ở ệ

5.1.3 Đ c tr ng c a kinh t  th  tr ặ ư ủ ế ị ườ ng đ nh h ị ướ ng xã h i ch   ộ ủ nghĩa   Vi t Nam ở ệ

K t c u ch ế ấ ươ ng V

5.2. Hoàn thi n th  ch   kinh t  th  tr ệ ể ế ế ị ườ ng đ nh  ị

h ướ ng XHCN   Vi t nam ở ệ

5.2.1. S  c n thi t ph i hoàn thi n th  ch  kinh t  th  tr ự ầ ế ả ệ ể ế ế ị ườ ng đ nh  ị

h ướ ng XHCN Vi t nam ệ

5.2.2. N i dung th  ch  kinh t  th  tr ộ ể ế ế ị ườ ng đ nh h ị ướ ng XHCN Vi t  ệ nam

5.3. Các quan h  l i ích kinh t    Vi t Nam ệ ợ ế ở ệ

5.3.1 L i ích kinh t  và quan h  l i ích kinh tê` ợ ế ệ ợ

5.3.1.1 l i ích kinh t ợ ế

5.3.1.2 Quan h  l i ích kinh t ệ ợ ế

5.3.2 Vai trò nhà n ướ c trong đ m b o hài hòa các quan h  l i ích ả ả ệ ợ

K t c u ch ế ấ ươ ng V

5.1. Khái ni m và tính t t y u khách quan c a  ệ ấ ế ủ

phát tri n kinh t  th  tr ể ế ị ườ ng đ nh h ị ướ ng  XHCN 

         Vi t nam ở ệ

5 1.1.  Khái ni m v  kinh t  th  tr ệ ề ế ị ườ ng đ nh h ị ướ ng 

      XHCN   Vi t nam ở ệ

Kinh t  th  tr ế ị ườ ng đ nh h ị ướ ng xã h i ch  nghĩa là  ộ ủ

n n  kinh  t   v n  hành  theo  các  ề ế ậ quy  lu t  c a  th   ậ ủ ị

tr ườ ng  đ ng  th i    góp  ph n  h ồ ờ ầ ướ ng  t i  t ng  b ớ ừ ướ c 

xác  l p  m t  xã  h i  ậ ộ ộ mà    đó  ở dân  giàu,  n ướ c  m nh,  ạ

dân  ch   công  b ng,  văn  minh; ủ ằ  có  s   đi u  ti t  ự ề ế c a  ủ

Nhà n ướ c do Đ ng C ng s n Vi t Nam lãnh đ o ả ộ ả ệ ạ

Quá trình hình thành nhận thức của Đảng

Cộng sản Việt Nam về kinh tế thị trường định

hướng XHCN.

- Khi bắt đầu đổi mới (1986) Đảng ta

quan niệm kinh tế hàng hóa có những mặt tích cực cần vận dụng cho xây dựng chủ

nghĩa xã hội.

• - Trong quá trình đổi mới, từ tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận Đảng ta đã nhận thức rõ hơn, kinh tế hàng hóa, kinh

tế thị trường là phương thức, điều kiện tất yếu

để xây dựng chủ nghĩa xã hội ; từ áp dụng cơ chế thị trường đến phát triển kinh tế thị trường; đưa ra quan niệm và từng bước cụ thể hóa mô hình và thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Quá trình hình thành nhận thức của Đảng

Cộng sản Việt Nam về kinh tế thị trường định

hướng XHCN.

• - Tổng kết thực tiễn đổi mới kinh tế, Đại hội IX khẳng định "Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là

mô hình kinh tế tổng quát của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta".

Quá trình hình thành nhận thức của

Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế

thị trường định hướng XHCN.

• - Đại hội XI khẳng định: "Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước, dưới

sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.

Quá trình hình thành nhận thức của

Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế

thị trường định hướng XHCN.

• - Đại hội XII của Đảng có sự phát triển mới bằng việc đưa ra quan niệm : "Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng

Quá trình hình thành nhận thức của

Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế

thị trường định hướng XHCN.

5.1.2 Tính tất yếu khách quan của việc

phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Một là, phát triển KTTT định hướng XHCN là

phù hợp với tính quy luật phát triển khách quan

Hai là, do tính ưu việt của kinh tế thị trương trong thúc đẩy phát

triển

Ba là, do đó là mô hình kinh tế thị trường phù hợp với nguyện vọng của nhân dân mong muốn dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn

minh.

• Nh  v y, có th  xem phát tri n kinh t  th   ư ậ ể ể ế ị

tr ườ ng  đ nh  h ị ướ ng  xã  h i  ch   nghĩa    ộ ủ ở

n ướ c  ta  là  b ướ c  đi  quan  tr ng  ọ nh m  ằ xã 

h i hóa n n s n xu t xã h i ộ ề ả ấ ộ , là b ướ c đi t t  ấ

y u c a s  phát tri n  ế ủ ự ể t  s n xu t nh  lên  ừ ả ấ ỏ

s n xu t l n ả ấ ớ , là b ướ c  quá đ   ộ đ  đi lên ch   ể ủ

nghĩa xã h i ộ

5.1.3 Đặc trưng của kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở

Việt Nam.

• * Về mục tiêu: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phương thức để phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội; nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".

phát triển lực lượng sản xuất ,

xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội

xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội ( cao t c HN –  ố

Qu ng Ninh) ả

Cao t c Qu ng ng i – Qu ng Nam ố ả ả ả

C ng Cát lái – TP.HCM ả

Nhà ga N i Bài ộ

* Về quan hệ sỡ hữu và thành

phần kinh tế

• Sở hữu được hiểu là quan hệ giữa con người với con người trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội trên cơ

sở chiếm hữu nguồn lực của quá trình sản xuất và kết quả lao động tương ứng của quá trình sản xuất hay tái sản xuất ấy trong một điều kiện lịch sử

Sở hữu bao hàm nội dung kinh tế và nội dung pháp lý.

• Về nội dung kinh tế, sở hữu là cơ sở, là điều kiện của sản xuất

• Về nội dung pháp lý, sở hữu thể hiện những quy định mang tính chất pháp luật về quyền hạn, nghĩa vụ của chủ thể sở hữu

• =>Nội dung kinh tế và nội dung pháp lý của sở hữu thống nhất biện chứng trong một chỉnh thể

• Kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa ở Việt Nam là nền kinh tế có

nhiều hình thức sở hữu , nhiều thành phần kinh tế , trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo , kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng , kinh tế nhà

Các thành ph n kinh t  hi n nay ầ ế ệ

 ĐA  D NG  Đ   KÍCH  THÍCH  PHÁT  Ạ Ể TRI N VÀ AN SINH XàH I Ể Ộ

*Về quan hệ giữa gắn tăng trưởng

kinh tế với công bằng xã hội.

 V A  LÀ  PH Ừ ƯƠ NG  TI N,  V A  LÀ  Ệ Ừ

M C TIÊU Ụ

 T O  C   H I  TI P  C N  BÌNH  Ạ Ơ Ộ Ế Ậ

Đ NG,  TRÁNH  CÀO  B NG  HO C  Ẳ Ằ Ặ THIÊN VỊ

 ĐA D NG HÓA NGU N L C TH C  Ạ Ồ Ự Ự

HI N Ệ

 PHÁT TRI N B N V NG Ể Ề Ữ

Tóm l i ạ

• Với những đặc trưng trên, kinh tế thị trường

định hướng XHCN ở Việt Nam là sự kết hợp những mặt tích cực, ưu điểm của kinh tế thị trường với bản chất ưu việt của CNXH để hướng đến một nền kinh tế hiện đại,văn minh Tuy nhiên,kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt

5.2 HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI

CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

• 5.2.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện thể

chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa

ở Việt Nam

Thể chế và thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa

Thể chế

•Thể chế là những quy tắc,luật pháp, bộ máy quản lý

và cơ chế vận hành nhằm điều chỉnh các hoạt động của con người trong một chế độ xã hội.

Thể chế kinh tế

• Là hệ thống quy tắc,luật pháp,bộ máy quản lý và cơ

Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa : 

H  th ng lu t pháp, c  ch , chính  ệ ố ậ ơ ế sách, các quy đ nh, quy t c, ch   ị ắ ế

đ nh,  đi u  ti t  hành  vi  c a  m i  ị ề ế ủ ọ

ch   th ,  m i  quá  trình  di n  ra  ủ ể ọ ễ trong n n kinh t  nh m t o đi u  ề ế ằ ạ ề

ki n  cho  s   hình  thành,  v n  ệ ự ậ hành  thông  su t  và  phát  tri n  ố ể

n n  kinh  t   th   tr ề ế ị ườ ng  đ nh  ị

h ướ ng xã h i ch  nghĩa ộ ủ

CHÍNH

THÀNH T  2 : CH  TH  THAM GIA ­ NG Ố Ủ Ể ƯỜ I CH I Ơ

Doanh nghiệp

Tổ chức kinh tế

Tổ chức CTXH

Tổ chức XHNN

Cơ quan

NN

THÀNH TỐ 3: CƠ CHẾ VẬN HÀNH- CÁCH CHƠI

Cơ chế cạnh tranh

Cơ chế phân cấp

Cơ chế theo dõi, đánh giá

THÀNH T  4 : TH  CH  TH  TR Ố Ể Ế Ị ƯỜ NG –  SÂN CH I Ơ

Thị trường HHDV

Thị trường yếu tố sản xuất

Thị trường sức lao động

Thị trường tài chính Thị trường

KHCN

Lý do phải thực hiện hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định

• Trên thực tế, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam còn nhiều khiếm khuyết, hệ thống thể chế vừa chưa đủ mạnh , vừa hiệu quả thực thi chưa cao.Các yếu tố thị trường, các loại hình thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là yêu cầu khách quan.

5.2.2 Nội dung hoàn thiện thể chế kinh

tế th  ịtrường định hướng xã hội chủ

nghĩa ở Việt Nam.

• - Hoàn thiện thể chế về sở hữu và phát triển các thành phần kinh tế.

Quyền

tài sản

Pháp luật về Đất đai

Tài nguyê

n thiên nhiên

Đầu tư vốn Nhà nước

Sở hữu trí tuệ

Hợp đồng

và giải quyết tranh chấp dân sự

- Hoàn thiện thể chế về sở hữu và phát triển các thành

phần kinh tế.

Thể chế cho các thành phần

KT, doanh nghiệp

Đảm bảo công bằng gắn tăng trưởng với tiến

bộ và

Hoàn thiện thể chế thúc đẩy hội nhập QT

Hoàn thiện pháp luật liên quan tới cam kết quốc tế

các y u t  th  tr ế ố ị ườ ng và các lo i th   ạ ị

Đa dạng thị trường

để không bị

lệ thuộc vào một

số thị

PHÁT TRI N CÁC  Ể LOẠI THỊ TRƯỜNG

Hoàn thiện thể chế để phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường và các loại thị trường

Hoàn thiện thể chế gắn kết tăng trưởng

kinh tế với tiến bộ xã hội

Phát triển nhanh và bền vững Bảo vệ môi trường, ứng phó BĐKH Đổi mới căn bản và toàn diện GD Phát triển kinh tế gắn với bảo đảm

Hoàn thiện thể chế về hội nhập kinh

      Hoàn thi n th  nâng cao năng l c h  th ng chính tr   ệ ể ự ệ ố ị Hoàn thiện thể chế Đảng lãnh đạo – Nhà nước quản lý – Nhân dân

làm chủ

Phát huy vai trò làm chủ của nhân dân, sự tham gia của Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức CTXH, XHNN

Nâng cao năng lực xây

Đổi mới nội

5.3. CÁC QUAN H  L I ÍCH KINH T    VI T NAM Ệ Ợ Ế Ở Ệ

5.3.1.   L i ích kinh t  và quan h  l i ích kinh t ợ ế ệ ợ ế

5.3.1. Vai trò c a nhà n ủ ướ c trong đ m b o vai trò hài  ả ả

hòa các l i ích ợ

5.3.1.1. L i ích kinh t ợ ế

  L i ích kinh t  là l i ích  ợ ế ợ v t ch t ậ ấ , l i ích  ợ thu 

đ ượ c khi th c hi n các ho t đ ng kinh t ự ệ ạ ộ ế  c a  ủ

con ng ườ i.

B n ch t và bi u hi n c a l i ích kinh t ả ấ ể ệ ủ ợ ế

Xét v  b n ch t, l i ích kinh t  ph n ánh  ề ả ấ ợ ế ả m c  ụ

đích và đ ng c   ộ ơ c a các quan h  gi a các ch   ủ ệ ữ ủ

5.3.1.   L i ích kinh t  và quan h  l i ích kinh t ợ ế ệ ợ ế

    Vi t  Nam,  Ở ệ hi n  nay,  trong  đi u  ki n  c   ệ ề ệ ơ

ch  th  tr ế ị ườ ng, quan đi m c a Đ ng và Nhà  ể ủ ả

n ướ c ta là:  coi l i ích kinh t  là đ ng l c c a  ợ ế ộ ự ủ

các ho t đ ng kinh t ; ph i tôn tr ng l i ích  ạ ộ ế ả ọ ợ

cá nhân chính đáng. Đi u này góp ph n t o  ề ầ ạ

5.3.1.2. Quan h  l i ích kinh t ệ ợ ế

 Khái ni m v  quan h  l i ích kinh t ệ ề ệ ợ ế

ng ườ ớ ổ i v i t  ch c kinh t , gi a qu c gia v i ph n còn l i  ứ ế ữ ố ớ ầ ạ

Các nhân t   nh h ố ả ưở ng quan h  l i  ệ ợ

ích kinh tế

M t s  quan h  l i ích kinh t   ộ ố ệ ợ ế

c  b n trong nên kinh t  th   ơ ả ế ị

tr ườ ng

Ph ươ ng th c th c hi n l i ích kinh t  trong  ứ ự ệ ợ ế

các quan h  l i ích ch  y u ệ ợ ủ ế

5.3.2 Vai trò nhà n ướ c trong b o đ m hài  ả ả

hòa các quan h  l i ích ệ ợ

H T CH Ế ƯƠ NG 5