Hiện nay, có rất nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng. Đặc biệt là các kĩ thuật dạy học. Nó là những biện pháp, cách thức hành động của của giáo viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học. Các kĩ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học. Các kĩ thuật này được vận dụng và tác động trực tiếp đến hoạt động học của học sinh. Từ đó, làm thay đổi tư duy và cách thức tiếp cận môn học của học sinh. Vì vậy, việc vận dụng các kĩ thuật dạy học mới là một trong những cách thức quan trọng giúp học sinh làm chủ tri thức. Trong các kĩ thuật hiện đại phải kể đến kĩ thuật khăn trải bàn.
Trang 1CHUYÊN ĐỀ Vận dụng kĩ thuật khăn trải bản trong dạy học lịch sử 8 nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
MỤC LỤC
5 4 Ngày giải pháp được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử 3
9 1 Một số vấn đề lý luận về kĩ thuật khăn trải bàn 4
10 2 Xây dựng và sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn vào giảng dạy
một số bài lịch sử ở lớp 8
6
11 3 Thực nghiệm kĩ thuật “khăn trải bàn” trong dạy học lịch sử 8. 11
13 5 Các điều kiện cần thiết để áp dụng giải pháp 13
14 6 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp
dụng sáng kiến:
13
15 6.1 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do
áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả:
13
16 6.2 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do
áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tổ chức, cá nhân
15
17 7 Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp
dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu
16
PHẦN I MỞ ĐẦU
1 Lời giới thiệu:
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”.Câu nói của Bác có nghĩa là: Hiểu lịch sử dân
Trang 2tộc không phải là hiểu một cách nôm na mà phải thật tường tận, rõ ràng, cụ thể Đã
là người dân Việt Nam phải am hiểu lịch sử nước mình bởi lịch sử làm nên văn hóa dân tộc, quy định bản sắc văn hóa, tâm hồn, tính cách dân tộc Vì vậy, những người đi trước không dạy cho thế hệ tương lai biết tường tận về lịch sử là có lỗi với lịch sử Để có thể tiếp cận được lịch sử có rất nhiều phương cách, trong đó đổi mới phương pháp dạy học là biện pháp hiệu quả
Đổi mới phương pháp dạy học là phục vụ tốt cho chương trình Sách khoa mới Sách giáo khoa mới được thiết kế trên cơ sở phát huy năng lực của học sinh Trong đó ngoài những năng lực chung, chú trọng năng lực của từng môn học Từ
đó, giúp học sinh từ người bị động tiếp thu kiến thức trở thành người chủ động chiếm lĩnh tri thức Những kiến thức, con số khô khan được gợi mở, được tìm tòi thông qua những phương pháp tiếp cận mới Đó chính là mục tiêu giáo dục mà giáo dục hiện đại cần đạt được
Hiện nay, có rất nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng Đặc biệt là các kĩ thuật dạy học Nó là những biện pháp, cách thức hành động của của giáo viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học Các kĩ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học Các kĩ thuật này được vận dụng và tác động trực tiếp đến hoạt động học của học sinh Từ đó, làm thay đổi tư duy và cách thức tiếp cận môn học của học sinh
Vì vậy, việc vận dụng các kĩ thuật dạy học mới là một trong những cách thức quan trọng giúp học sinh làm chủ tri thức Trong các kĩ thuật hiện đại phải kể đến kĩ thuật khăn trải bàn
2 Tên giải pháp:
- Giải pháp vận dụng kĩ thuật khăn trải bản trong dạy học lịch sử 8 nhằm phát triển
phẩm chất và năng lực học sinh
3 Lĩnh vực áp dụng giải pháp: Áp dụng trong giảng dạy một số bài học trong
lịch sử lớp 8
4 Ngày giải pháp được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:
Trang 3- Ngày 15/09/2021
PHẦN II NỘI DUNG
I Thực trạng
Thực tế trong quá trình tổ chức dạy học có rất nhiều yếu tố tác động đến chất lượng giáo dục Trong các yếu tố đó, có yếu tố xuất phát từ chính người dạy Đa số giáo viên còn ngại trong việc nghiên cứu và sử dụng kĩ thuật dạy học Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan sau:
Thứ nhất: Chương trình học quá chú trọng về kiến thức hàn lâm Nội dung thông tin truyền tải trong một tiết học quá nhiều nên học sinh không thể nhớ hết
Vì vậy, giáo viên với tâm lí lo sợ không đủ thời lượng tiết dạy nên cố gắng dạy đủ kiến thức mà quên đi việc phát triển kĩ năng của học sinh
Thứ hai: Thông thường số học sinh trong lớp học ở các trường quá đông (40 – 45 học sinh) đã gây khó khăn về thời gian, cách thức tổ chức và hiệu quả giờ dạy Bên cạnh đó còn có nhiều khó khăn về cơ sở vật chất của lớp, của trường như: không gian lớp học nhỏ, bàn ghế cố định, thiếu các công cụ hỗ trợ dạy học như máy chiếu, bảng thông minh…nên rất khó trong việc triển khai kĩ thuật dạy học hiện đại
Thứ ba: Học sinh phần lớn chưa được làm quen hoặc có thì rất ít với kĩ thuật mới Ý thức học tập của các em chưa thực sự tự giác, chưa có tránh nhiệm với bản thân và với nhóm, còn ỷ lại, dựa dẫm
Thứ tư: Nhiều giáo viên chưa thực sự thông hiểu về kĩ thuật dạy học mới Kĩ năng nghiệp vụ còn hạn chế nên triển khai kĩ thuật còn lúng túng (các bước triển khai, thời gian, câu hỏi…) hoặc do dự sợ cháy giáo án
Đặc biệt với môn lịch sử - một môn học dài và khó nhớ thì vấn đề để học sinh yêu thích môn học thực sự là thách thức Theo cách học ghi chép truyền thống, học sinh khó có thể nhớ các sự kiện cũng như hiểu được ý nghĩa của nó Trong khi đó, phụ huynh và học sinh mặc định lịch sử là môn học phụ nên ít chú trọng học tập và nghiên cứu
Trên đây là những nguyên nhân làm cho học sinh thiếu yêu thích môn lịch
sử Học sinh không được khơi dậy kĩ năng tự học, tự tìm hiểu đến việc học chay,
Trang 4học trên sách vở với những sự kiện khô khan khiến các em khó xâu chuỗi các sự kiện, khó nắm bắt những ý nghĩa cơ bản
Vậy, vấn đề đặt ra cho giáo viên giảng dạy bộ môn là biến kiến thức khô khan trên sách vở thành những kiến thức thực tế thì sẽ giúp học sinh thêm yêu thích bộ môn, phát triển được kĩ năng học tập Từ thực tế trên, tôi đã thực hiện đề
tài: “Vận dụng kĩ thuật khăn trải bản trong dạy học lịch sử 8 nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh” để cùng chia sẻ kinh nghiệm về phương pháp
dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử
II Giải pháp
Để phù hợp với xu thế đổi mới phương pháp theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh và trào lưu hội nhập quốc tế, các nhà nghiên cứu giáo dục đã nhận thấy cần phải quan tâm đến các mô hình dạy học lấy người học làm trung tâm
và kĩ thuật dạy khăn trải bàn được nhiều chú ý Đây là một kĩ thuật dạy học khá đơn giản nhưng lại phát huy hiệu quả rất tốt trong hoạt động dạy học
Kĩ thuật “khăn trải bàn” là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính tương tác cao Đó là sự kết hợp giữa hoạt động cá nhân với hoạt động nhóm Các nhóm hoạt động dựa trên quan điểm cá nhân, thúc đẩy sự tham gia tích cực của từng cá nhân Từ đó, tính độc lập, tính trách nhiệm của học sinh được phát triển Phát triển mô hình này làm tăng mối tương tác giữa học sinh với học sinh
1 Một số vấn đề lý luận về kĩ thuật khăn trải bàn.
1.1 Khái niệm:
- Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động
cá nhân và hoạt động nhóm
1.2 Cách thức tiến hành:
Bước 1: Giáo viên chia học sinh thành các nhóm Nên hoạt động theo nhóm nhỏ (4
người / nhóm) để từng cá nhân có thể được tham gia hoạt động (có thể nhiều người hơn) Giao nhiệm vụ thảo luận và phát cho mỗi nhóm một tờ giấy A3 hoặc A0 tùy theo nhóm nhỏ hay to
Trang 5Bước 2: Chia tờ giấy thành bốn phần gồm phần ở chính giữa và các phần xung
quanh Phần xung quanh được chia theo số thành viên của nhóm Mỗi thành viên ngồi vào vị trí tương ứng với phần xung quanh Ghi cụ thể tên của cá nhân vào ô tương ứng
- Mỗi cá nhân làm việc độc lập và viết ý tưởng vào phần giấy của mình trên “khăn trải bàn”
- Thảo luận, thống nhất ý kiến và viết vào phần chính giữa của khăn trải bàn
Bước 3: Tổng hợp, báo cáo kết quả.
1.3 Ưu điểm:
- Kĩ thuật này giúp cho hoạt động nhóm có hiệu quả hơn, mỗi học sinh đều phải đưa ra ý kiến của mình về chủ đề đang thảo luận, không ỷ lại vào các bạn học khá, giỏi Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS
- Kĩ thuật này áp dụng cho hoạt động nhóm với một chủ đề nhỏ trong tiết học, toàn thể học sinh cùng nghiên cứu một chủ đề Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh
Trang 6- Sau khi các nhóm hoàn tất công việc giáo viên có thể gắn các mẫu giấy "khăn trải bàn" lên bảng để cả lớp cùng nhận xét Có thể dùng giấy nhỏ hơn, dùng máy chiếu phóng lớn
- Có thể thay số bằng tên của học sinh để sau đó giáo viên có thể đánh giá được khả năng nhận thức của từng học sinh về chủ đề được nêu
1.4 Tác dụng:
- Học sinh học được cách tiếp cận với nhiều giải pháp khác nhau
- Rèn kĩ năng suy nghĩ quyết định và giải quyết vấn đề
- Phối hợp giữa làm việc cá nhân và làm việc nhóm Tạo cơ hội nhiều hơn cho học tập có sự phân hóa
- Tăng cường sự hợp tác, giao tiếp Học sinh học được cách chia sẻ kinh nghiệm và học tập lẫn nhau
2 Xây dựng và sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn vào giảng dạy một số bài lịch sử
ở lớp 8
Giáo viên chọn bài, phần phù hợp với để xây dựng và sử dụng kĩ thuật Phần lớn kĩ thuật “ khăn trải bàn” có thể sử dụng ở nhiều hoạt động khác nhau như: hoạt động mở đầu, hoạt động hình thành kiến thức, hoạt động luyện tập trong các bài học Có thể làm được điều đó là do kĩ thuật này dễ triển khai, cách thức khá đơn giản Mặt khác, khi triển khai các nhóm nhỏ càng tạo thuận lợi cho tất cả các thành viên được tham gia hoạt động Đây là kĩ thuật khá hiệu quả trong việc kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm
2.1 Sử dụng kĩ thuật trong phần hoạt động mở đầu
Hoạt động mở đầu là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình sách giáo khoa mới Hoạt động này nếu triển khai tốt giúp học sinh tập trung
và chú ý, hiện diện 100% trong không gian lớp học, trong từng khoảnh khắc Cho phép giáo viên giới thiệu bài học một cách nhẹ nhàng và hấp dẫn Giúp học sinh có
cơ hội làm quen với các thuật ngữ, từ khóa ngay từ khi bắt đầu bài học Giúp giáo viên sử dụng thời gian một cách hiệu quả hơn Nó tạo sự hứng thú lôi cuốn ngay từ đầu bài học Thực hiện tốt hoạt động này sẽ thực hiện được mục tiêu giáo dục là phát huy phẩm chất và năng lực của học sinh
Trang 7Người giáo viên sẽ sử dụng đoạn video, tranh ảnh hoặc là tình huống…Ví
dụ khi giáo viên sử dụng video, trước khi trình chiếu, Giáo viên đưa ra nhiệm vụ cho học sinh: Các em hãy xem đoạn video trong vòng 1 phút Thực hiện hoạt động nhóm với việc sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn, ghi ra giấy tất cả các câu hỏi mà các
em đặt ra khi xem đoạn video này Sau đó, thống nhất nhóm ghi những câu hỏi trọng tâm vào phần trung tâm Vì thời gian chỉ có 1 phút, các em hãy kiểm tra lại
đồ dùng để chắc chắn mình đã sẵn sàng bút, giấy cho hoạt động Các em đã sẵn sàng chưa?
Khi học sinh đồng thanh trả lời sẵn sàng thì Giáo viên bật video Học sinh xem trong 1 phút và ghi nhanh câu hỏi Giáo viên cho thêm 1 phút nữa để các nhóm thống nhất các câu hỏi trọng tâm của mình vào phần giữa tờ giấy Giáo viên mời 2, 3 nhóm đọc câu hỏi của nhóm mình Học sinh các nhóm khác bổ sung cho đến khi không nhóm nào còn câu hỏi nào khác
Sản phẩm: Câu hỏi của học sinh khi xem đoạn video sẽ xoay quanh các vấn
đề:
- Đây là cuộc chiến tranh nào? Cuộc chiến tranh giữa ai với ai?
- Tại sao cuộc chiến tranh này nổ ra?
- Bên nào sẽ thắng?
- Cuộc chiến xảy ra khi nào?
- Cuộc chiến này sử dụng những loại vũ khí nào?
- Cuộc chiến này có kết cục ra sao?
- Cuộc chiến để lại hậu quả gì?
Giáo viên sẽ dành thời gian để các nhóm liệt kê tất cả các câu hỏi Giáo viên
bổ sung thêm 1 câu hỏi: Có bạn nào trong lớp trả lời được các câu hỏi đã nêu không?
Giáo viên dừng lại nhìn khắp lớp Vì đây là hệ thống các câu hỏi đặt ra và thường là chưa thể trả lời ngay Nếu có học sinh giơ tay, giáo viên sẽ mời học sinh
đó trả lời Sau đó tiếp tục dẫn dắt cách tìm câu trả lời cho tất cả các vấn đề trên:
“Đây là một phần rất nhỏ trong bộ phim tái hiện lại Chiến tranh thế giới thứ nhất
Trang 8Chúng ta hãy cùng tìm hiểu xem những vấn đề các em đã đặt ra sẽ được giải đáp trong bài học hôm nay như thế nào?
Như vậy, việc sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn trong phần khởi động (mở đầu)
đã tạo tâm thế sôi nổi khi học sinh bắt đầu vào tiết học mới Học sinh hiểu được vấn đề mình phải đi tìm hiểu và khai thác những vấn đề nào trong từng khía cạnh bài học Dẫn dắt vào bài thành công là người giáo viên đã thành công trong việc tạo hứng thú cho học sinh khi tham gia vào quá trình học Buổi học sẽ diễn ra nhịp nhàng trong không khí hào hứng của từng học sinh
2.2 Sử dụng kĩ thuật trong phần hoạt động hình thành kiến thức:
Hoạt động hình thành kiến thức là hoạt động chính trong bài học Phần lớn đối với môn lịch sử, lượng kiến thức khá nhiều nên để học sinh nhớ các sự kiện đòi hỏi người giáo viên phải có kĩ năng truyền đạt Để học sinh có thể chủ động tiếp nhận kiến thức mới, người giáo viên yêu cầu học sinh đọc nội dung bài học và đưa
ra câu hỏi thảo luận liên quan đến nội dung bài học Kĩ thuật khăn trải bàn kết hợp với hoạt động phát vấn là lựa chọn đơn giản trong hoạt động thảo luận nhóm
Ví dụ dạy học bài “Phong trào kháng chiến chống Pháp trong những năm cuối thế kỉ XIX”
Hoạt động của thầy và trò
Dự kiến sản phẩm
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học
tập:
- Gv gọi học sinh đọc mục I.( SGK 125)
- GV lập nhóm: chia cả lớp thành 8
nhóm
GV hướng dẫn học sinh quan sát hình
88, 89,90 và nội dung sách giáo khoa
trang 125,126 và đặt câu hỏi:
+ Nhóm 1,2,3: Em hiểu thế nào là “Cần
Vương”
+ Nhóm 4,5,6: Hoàn cảnh nào dẫn đến
1 Hoàn cảnh phong trào Cần Vương
* Hoàn cảnh:
- Mâu thuẫn dân tộc sâu sắc: mâu
thuẫn giữa toàn thể nhân dân Việt Nam với thực dân Pháp trở nên sâu sắc
- Triều đình phong kiến nhà Nguyễn
đã đầu hàng TDP qua việc ký hai hiệp ước Hác Măng (1883) và Patơnốt (1884) với Pháp
- Nội bộ triều đình nhà Nguyễn phân
Trang 9sự ra đời của phong trào Cần Vương?
+ Nhóm 7,8,9: Các giai đoạn chính của
phong trào Cần Vương và đặc điểm lớn
của các giai đoạn đó
- GV hướng dẫn các nhóm làm việc theo
kĩ thuật khăn trải bàn Trong quá trình
học sinh làm việc, giáo viên chú ý đến
các các học sinh để có thể gợi ý hoặc trợ
giúp học sinh khi các em gặp khó khăn
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- Các nhóm đọc SGK,quan sát hình ảnh
Hoạt động cá nhân tìm hiểu nội dung,
ghi vào ô quy định Sau đó, cả nhóm
thống nhất ý kiến chung ghi vào giữa
phiếu Thời gian cho hoạt động mỗi
nhóm là 3 phút
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động
- Các nhóm lần lượt trả lời các câu hỏi
- Các nhóm khác bổ sung và nhận xét
theo kĩ thuật 3-2-1
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ học tập
- Giáo viên nhận xét, đánh giá quá trình
thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh
Trên cơ sở thảo luận, chính xác hóa các
kiến thức đã hình thành cho học sinh
hóa sâu sắc giữa phe chủ chiến và phe chủ hòa Phe chủ chiến đứng đầu là Tôn Thất Thuyết vẫn nuôi hi vọng khôi phục lại chủ quyền khi có thời cơ…Phong trào đấu tranh chống Pháp của nhân dân cả nước đứng lên giúp vua cứu nước
- Chiếu Cần Vương đã thổi bùng lên ngọn lửa yêu nước vốn đang cháy âm ỉ trong quần chúng nhân dân và tạo nên
1 phong trào CV rộng lớn
* Diễn biến: 2 giai đoạn
- Giai đoạn 1: 1885 – 1888: khắp cả nước nhưng chủ yếu Bắc, Trung Kì
- Giai đoạn 1888 – 1896: Phong trào quy
tụ lại thành các cuộc khởi nghĩa lớn
2.3 Sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn trong phần hoạt động luyện tập:
Hoạt động luyện tập chính là khi học sinh được thảo luận chung về những kiến thức mới được hình thành ở hoạt động “hình thành kiến thức” cùng với những vấn đề mà các em phát hiện ra ban đầu ở hoạt động “khởi động” Trên cơ sở đó
Trang 10giáo viên có những nhận xét đánh giá kết quả hoạt động của các nhóm, hoặc từng
cá nhân học sinh, lựa chọn và ghi vào “sổ tay lên lớp” của mình Đây chính là thời điểm hay nhất để giúp giáo viên có sự nhìn nhận, đánh giá, rút kinh nghiệm sự tổ chức hoạt động của mình
Để tổ chức hoạt động luyện tập có nhiều cách thức tổ chức, trong đó dùng kĩ thuật khăn trải bàn sẽ giúp học sinh tự hệ thống lại kiến thức bài học Thông qua quá trình tranh luận, bày tỏ ý kiến giữa các thành viên trong nhóm, sau đó thống nhất sẽ đưa ra ý kiến được đông đảo cả nhóm cả thông qua Kết quả đó sẽ là sản phẩm trí tuệ chung của cá nhóm Qua đó, đánh giá mức độ nhận thức giữa các thành viên trong nhóm và các nhóm với nhau
Ví dụ đối với bài: “ Phong trào kháng chiến lan rộng ra toàn quốc ( 1873 – 1884)” Giáo viên đưa ra câu hỏi thảo luận trong hoạt động luyện tập: Từ năm
1858 đến năm1884 là quá trình triều đình Huế đi từ đầu hàng từng bước đến đầu hàng toàn bộ trước quân xâm lược Pháp
GV triển khai kĩ thuật khăn trải bàn Học sinh suy nghĩ trong thời gian 2 phút và ghi nhanh câu trả lời vào vị trí tên mình Gv cho thêm 1 phút nữa để các nhóm thống nhất các câu hỏi trọng tâm của mình vào phần giữa tờ giấy GV mời 2,
3 nhóm đọc câu hỏi của nhóm mình Học sinh các nhóm khác bổ sung và nhận xét
* Sản phẩm học sinh cần đạt được thông qua quá trình thảo luận:
- Quá trình triều đình Huế đầu hàng quân xâm lược Pháp được thể hiện qua các Hiệp ước 1862, 1874, 1883 và 1884
+ Hiệp ước Nhâm Tuất (1862): Triều đình Huế đã cắt ba tỉnh miền Đông Nam Kì dâng cho Pháp…
+ Hiệp ước Giáp Tuất (1874): Triều đình Huế chính thức thừa nhận sáu tỉnh Nam
Kì hoàn toàn thuộc Pháp Đây là Hiệp ước làm mất một phần quan trọng chủ quyền lãnh thổ, thương mại và ngoại giao của Việt Nam
+ Hiệp ước Quý Mùi năm 1883: Triều đình Huế chính thức thừa nhận nền bảo hộ của Pháp ở Bắc Kì và Trung Kì Ba tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh được sáp nhập vào Bắc Kì Cắt tỉnh Bình Thuận ra khỏi Trung Kì để nhập vào đất Nam Kì thuộc Pháp Triều đình Huế chỉ được cai quản vùng đất Trung Kì, nhưng mọi việc
