Giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động ngoại khóa cho học sinh trường trung học cơ sở linh đông, quận thủ đức, thành phố hồ chí minh

Giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động ngoại khóa cho học sinh trường trung học cơ sở linh đông, quận thủ đức, thành phố hồ chí minh Giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động ngoại khóa cho học sinh trường trung học cơ sở linh đông, quận thủ đức, thành phố hồ chí minh Giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động ngoại khóa cho học sinh trường trung học cơ sở linh đông, quận thủ đức, thành phố hồ chí minh Giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động ngoại khóa cho học sinh trường trung học cơ sở linh đông, quận thủ đức, thành phố hồ chí minh

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Trong những năm học phổ thông, học sinh không chỉ được học những kiến thức cơ bản mà còn được rèn dạy về đạo đức Những giá trị đạo đức căn bản (tính trung thực, tinh thần trách nhiệm, lòng yêu thương…) sẽ giúp cho con người sống tốt đẹp hơn Nhưng dường như những giá trị này đang bị xuống cấp, thể hiện qua những hành vi bạo lực trong nhà trường, những vụ án nghiêm trọng, những hành vi gian lận

ở nhiều cấp độ… vấn đề này đang là sự quan tâm của xã hội đối với thế hệ tương lai

Do đó giáo dục ý thức đạo đức cho học sinh là nhu cầu cấp thiết hiện nay, nhằm xây dựng con người xã hội chủ nghĩa

Giáo dục đạo đức cho học sinh THCS hiện nay là vấn đề rất quan trọng, vì lứa tuổi này có nhiều sự biến đổi về tâm sinh lý, ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách của con người

Để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, người nghiên cứu đã:

1 Tổng hợp cơ sở lý luận về giáo dục đạo đức

2 Nghiên cứu thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

3 Tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

4 Đánh giá nhận thức, hành vi, thái độ của học sinh sau khi tham gia các hoạt động ngoại khóa tại trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

Sau khi tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh, kết quả đánh giá cho thấy các em có những thay đổi tích cực về nhận thức, hành vi và thái độ

ABSTRACT

During high school years, students are not only learned the basic knowledge but also trained in moral teaching The basic ethical values (honesty, responsibility, love .) will help man live better But it seems that these values are decilned, expressed through acts of violence in schools, the most important cases, fraudulent behavior at many levels… These issues are interest of Society for future generations.Therefore, the ethical consciousness education fot the students is urgent need at present, in order to build the Socialist man

At the moment, moral education for students is an important issue because this age group has many physical changes, influencing the formation and development of the human personality

In order to contribute the quality of moral education increasing, the researcher has learned that:

1 Study the theoretical foundation on moral education

2 Research on the status of moral education for students at Linh Dong secondary school, Thu Duc district, Ho Chi Minh City

3 Hold outdoor activities in moral education for students at Linh Dong secondary school, Thu Duc district, Ho Chi Minh City

4 Test students’ awareness, behaviour and attitude after taking part in outdoor activities at Linh Dong secondary school, Thu Duc district, Ho Chi Minh City After holding outdoor activities in moral education for students in Linh Dong secondary school, Thu Duc district, Ho Chi Minh City, evaluation results show that students’ awareness, behaviour and attitude improved actively

MỤC LỤC

LÝ LỊCH KHOA HỌC i

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

TÓM TẮT LUẬN VĂN iv

MỤC LỤC vi

DANH SÁCH CÁC BẢNG xi

DANH SÁCH CÁC HÌNH xii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng nghiên cứu 4

5 Khách thể nghiên cứu 4

6 Giả thuyết nghiên cứu 4

7 Phạm vi nghiên cứu 4

8 Phương pháp nghiên cứu 5

9 Cấu trúc luận văn 7

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 8

1.1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM 8

1.1.1 Trên thế giới 8

1.1.2 Tại Việt Nam 11

1.2 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN 14

1.2.1 Đạo đức 14

1.2.2 Giáo dục 15

1.2.3 Giáo dục đạo đức 15

1.2.4 Hoạt động ngoại khóa (Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp) 16

1.3 MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ 16

1.4 NGUYÊN TẮC VÀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 18

1.4.1 Nguyên tắc giáo dục đạo đức cho học sinh Trung học cơ sở 18

1.4.2 Phương pháp giáo dục đạo đức 22

1.5 CÁC HÌNH THỨC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 25

1.5.1 Giáo dục đạo đức thông qua dạy học các môn khoa học 25

1.5.2 Giáo dục đạo đức thông qua tổ chức các hoạt động ngoại khóa 27

1.6 SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH LỨA TUỔI HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 37

1.6.1 Sự hình thành ý thức của học sinh trung học cơ sở 37

1.6.2 Sự hình thành đạo đức của học sinh trung học cơ sở 39

1.6.3 Sự hình thành tình cảm của học sinh trung học cơ sở 39

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 41

Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO HỌC SINH TRƯỜNG THCS LINH ĐÔNG, QUẬN THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 42

2.1 VÀI NÉT KHÁI QUÁT VỀ TRƯỜNG THCS LINH ĐÔNG, QUẬN THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 42

2.2 KẾ HOẠCH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRONG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THCS LINH ĐÔNG, QUẬN THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NĂM HỌC 2015 – 2016 45

2.3 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRƯỜNG THCS LINH ĐÔNG, QUẬN THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH49 2.3.1 Thực trạng hoạt động rèn luyện đạo đức của học sinh trường Trung học cơ sở Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh 49

2.3.2 Thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh trường Trung học

cơ sở Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh 61 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 72 Chương 3: TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRONG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRƯỜNG THCS LINH ĐÔNG, QUẬN THỦ ĐỨC, 73 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 73 3.1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRƯỜNG THCS LINH ĐÔNG, QUẬN THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 73 3.1.1 Cơ sở pháp lý 73 3.1.2 Cơ sở thực tiễn 75 3.1.3 Các nguyên tắc tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh 75 3.2 TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRONG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRƯỜNG THCS LINH ĐÔNG, QUẬN THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 76 3.2.1 Hoạt động 1: Tìm hiểu về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh với chủ đề “Bác

Hồ kính yêu” 77 3.2.2 Hoạt động 2: Tổ chức quyên góp giúp bạn vượt khó, cùng bạn vui xuân với chủ đề “Sáng tạo vì môi trường” 82 3.2.3 Hoạt động 3: Tổ chức cho học sinh tham quan thực tế mái ấm tình thương tại chùa Phật Minh tỉnh Bến Tre với chủ đề “Lá lành đùm lá rách” 86 3.2.4 Hoạt động 4: Tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, uống nước nhờ nguồn, thăm hỏi các gia đình liệt sĩ, các gia đình chính sách nhân ngày 30/4 với chủ đề “Uống nước nhớ nguồn” 90 3.3 ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRONG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRƯỜNG THCS LINH ĐÔNG, QUẬN THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ 94 3.3.1 Nhận thức của học sinh về hoạt động rèn luyện đạo đức 94

3.3.2 Thái độ của học sinh khi tham gia các hoạt động rèn luyện đạo đức thông qua

các hoạt động ngoại khóa 95

3.3.3 Tính tích cực tham gia các hoạt động rèn luyện đạo đức thông qua các hoạt động ngoại khóa của học sinh trường THCS Linh Đông 95

3.3.4 Các biểu hiện hành động đạo đức trong học tập và cuộc sống của học sinh sau khi tham gia các hoạt động rèn luyện đạo đức thông qua các hoạt động ngoại khóa 97 3.3.5 Kết quả xử lý các tình huống giáo dục đạo đức của học sinh 98

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 103

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 104

1.KẾT LUẬN 104

2 KIẾN NGHỊ 105

3 HƯỚNG PHÁT TRIỀN ĐỀ TÀI 105

TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

PHỤ LỤC 109

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

TT Chữ viết tắt Nội dung chữ viết tắt

3 CNHHĐH Công nghiệp hóa hiện đại hóa

5 GD&ĐT Giáo dục & đào tạo

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Bảng thống kê kết quả học lực của học sinh 43

Bảng 2.2: Bảng thống kê kết quả hạnh kiểm của học sinh 44

Bảng 2.3: Kế hoạch tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, Tp.HCM năm học 2014 – 2015 45

Bảng 2.4: Mức độ quan trọng của các phẩm chất đạo đức 51

Bảng 2.5: Tính tích cực rèn luyện đạo đức của học sinh 55

Bảng 2.6: Nguyên nhân học sinh thích tham gia hoạt động rèn luyện đạo đức 58

Bảng 2.7: Nguyên nhân học sinh không thích tham gia hoạt động rèn luyện đạo đức 59 Bảng 2.8: Biện pháp nâng cao kết quả hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh 60

Bảng 2.9: Mục đích giáo dục đạo đức cho học sinh 62

Bảng 2.10: Hình thức tổ chức giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông 64

Bảng 2.11: Phương pháp giáo dục đạo đức cho học sinh 66

Bảng 2.12: Phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả rèn luyện đạo đức của học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, Tp.HCM 68

Bảng 2.13: Biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh 70 Bảng 3.1: Nhận thức của học sinh về hoạt động rèn luyện đạo đức 95

Bảng 3.2: Thái độ của học sinh sau khi tham gia các hoạt động rèn luyện đạo đức thông qua các hoạt động ngoại khóa 95

Bảng 3.3: Tính tích cực của học sinh sau khi tham gia các hoạt động rèn luyện đạo đức thông qua các hoạt động ngoại khóa của học sinh trường THCS Linh Đông 96

Bảng 3.4: Đánh giá biểu hiện hành động đạo đức trong học tập và cuộc sống của học sinh sau khi tham gia các hoạt động rèn luyện đạo đức thông qua các HĐNK 97

Bảng 3.5: Tổng hợp kết quả xếp loại hạnh kiểm cuối năm học 2014 – 2015 và 2015 – 2016 của học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, Tp.HCM 102

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Sơ đồ 1.1: Quy trình tổ chức các hoạt động trong giáo dục đạo đức cho học sinh cấp THCS 35 Biểu đồ 2.1: Nhận thức về hoạt động rèn luyện đạo đức của học sinh trường THCS Linh Đông 50 Biểu đồ 2.2: Thái độ của học sinh trước khi tham gia các hoạt động rèn luyện đạo đức 52 Biểu đồ 2.3: Thái độ của học sinh trong khi tham gia các hoạt động rèn luyện đạo đức 53 Hình 2.1: Trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, Tp.HCM 42

DANH MỤC PHỤ LỤC

Phụ lục 1: Phiếu khảo sát dành cho cán bộ quản lý và giáo viên 109

Phụ lục 2: Phiếu khảo sát dành cho học sinh 111

Phụ lục 3: Phiếu đánh giá của học sinh sau khi tham gia hoạt động 114

Phụ lục 4: Phiếu quan sát môn Lịch sử 116

Phụ lục 5: Phiếu quan sát môn GDCD 117

Phụ lục 6: Một số hình ảnh hoạt động ngoại khóa……… 118

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Từ xưa, ông cha ta đã đúc kết một cách sâu sắc kinh nghiệm về giáo

dục “Tiên học lễ, hậu học văn“, “Lễ” chính là nền tảng của sự lĩnh hội và phát triển các tri thức và kỹ năng Ngày nay, phương châm “Dạy người, dạy chữ, dạy nghề”

cũng thể hiện rõ tầm quan trọng của hoạt động giáo dục đạo đức, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Trong giáo dục không những phải có tri thức phổ thông mà còn phải có đạo đức cách mạng Có tài phải có đức Có tài không có đức, tham ô hủ hóa

có hại cho nước Có đức không có tài như ông bụt ngồi trong chùa, không giúp ích gì

được ai” [2]

Đảng ta đã chủ trương: “Tăng cường giáo dục công dân, giáo dục tư tưởng, đạo đức, lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác – Lê Nin, đưa việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh vào nhà trường phù hợp với từng lứa tuổi và bậc học ” Bởi vậy, tu dưỡng và rèn luyện bản thân để trở thành người có nhân cách, vừa có đức vừa có tài là hết sức quan trọng đối với mỗi con người, là nhiệm vụ hàng đầu của thanh niên, học sinh

Ngày nay giáo dục đạo đức cho học sinh là giáo dục lòng trung thành đối với Đảng, hiếu với Dân, yêu quê hương đất nước, có lòng vị tha, nhân ái, cần cù liêm khiết và chính trực, đó là đạo đức XHCN, là đạo đức của cá nhân, tập thể và chủ nghĩa nhân đạo mang tính chân thực tích cực, khác với đạo đức vị kỷ, cá nhân Giáo dục đạo đức học sinh gắn chặt với giáo dục tư tưởng - chính trị, giáo dục truyền thống và giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc, giáo dục pháp luật nhà nước XHCN, cung cấp cho học sinh những phương thức ứng xử đúng trước vấn đề của xã hội giúp cho các em có khả năng tự kiểm soát được hành vi của bản thân một cách tự giác, có khả năng chống lại những biểu hiện lệch lạc về lối sống

Trong những năm gần đây, khi xu thế toàn cầu hoá, hội nhập với thế giới, mở

ra cho nước ta những thời cơ, vận hội mới Nền kinh tế đã có những bước phát triển vượt bậc, đời sống nhân dân được nâng lên Công tác giáo dục đã được Đảng và Nhà

nước quan tâm chăm lo Trong nhà trường, các tổ chức Đoàn thể đã có nhận thức

đúng về tầm quan trọng của công tác giáo dục đạo đức học sinh, chất lượng giáo dục ngày càng được nâng cao Bên cạnh những thành tựu của ngành GD&ĐT như: Số học sinh học giỏi, chăm ngoan vẫn nhiều … đã góp phần tạo nên những thành quả quan trọng trong thực hiện mục tiêu của Ngành “Nâng cao dân trí - Đào tạo nhân lực

- Bồi dưỡng nhân tài" cho đất nước

Một trong những tư tưởng đổi mới GD&ĐT hiện nay là tăng cường giáo dục đạo đức cho học sinh, được thể hiện trong nghị quyết của Đảng, luật giáo dục và các văn bản của Bộ GD&ĐT Luật giáo dục năm 2005 đã xác định ở điều 2 “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa

xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” và điều 27 “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẫm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân…”

Hiện nay, để thực hiện công tác giáo dục đạo đức cho học sinh tại trường THCS Linh Đông và thực hiện chủ đề năm học theo quy định tại văn bản số 4323/BGDĐT_GDTH ngày 25/8/2015 của Bộ GD&ĐT về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2015-2016 đối với các trường Mầm non, Tiểu học và THCS là

“Tập trung xây dựng và nhân rộng trường học tiên tiến, hiện đại; gắn giáo dục tri thức, đạo đức với giáo dục truyền thống văn hóa, đào tạo nghề nghiệp, giáo dục thể chất; rèn luyện con người về lý tưởng, phẩm chất, nhân cách, lối sống và tay nghề”, BGH nhà trường, tập thể giáo viên cũng như công tác Đoàn, Đội thường xuyên đưa

ra những hình thức, biện pháp trong quá trình giảng dạy để giáo dục học sinh Song song đó, nhà trường cũng tổ chức cho các em tham gia các hoạt động ngoại khóa và

tổ chức kỷ niệm các ngày lễ quan trọng cho các em học sinh bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm mong muốn giáo dục đạo đức học sinh vì mục tiêu toàn diện của nhà trường đã xác định: đạo đức là phẩm chất quan trọng nhất của nhân cách, là nền tảng

để xây dựng thế giới tâm hồn của mỗi con người Trong những năm qua trường

THCS Linh Đông đặc biệt quan tâm đến công tác giáo dục đạo đức học sinh và đã thực hiện rất nhiều các hoạt động, tuy nhiên, các hoạt động này còn mang tính lý thuyết chưa mang tính thực tiễn, dẫn đến còn tồn tại các hiện tượng một số học sinh lười học bài, trốn học ra ngoài chơi; một số học sinh có lời nói và hành động vô lễ và một số học sinh đánh nhau, ăn cắp hoặc nghiện thuốc lá

Vì vậy, hiện nay một số bậc cha mẹ học sinh, các thầy cô giáo đang rất lo lắng trước những biểu hiện về đạo đức của một bộ phận học sinh trong trường Điều này

có thể thấy qua một số hoạt động trong giờ sinh hoạt dưới cờ đầu tuần, mỗi tuần một lớp sẽ được phân công thực hiện ngoài giờ lên lớp trước toàn trường Tuy nhiên, khi thực hiện hoạt động này, các lớp không có sự đầu tư đúng mức, làm qua loa, chiếu lệ cho xong, hoặc một số lớp không đưa nội dung cần giáo dục trong học đường mà hầu như các em chỉ thích chọn nhảy hiện đại, biểu diễn những bài nhạc mà được giới trẻ hiện nay yêu thích nhưng hoàn toàn không mang tính chất giáo dục Bên cạnh đó, việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa của nhà trường chưa đủ tính thực tế để học sinh trải nghiệm, ví dụ như nhà trường chưa tổ chức tham quan thực tế thăm trại trẻ

mồ côi để các em thấy được những mảnh đời bất hạnh, hoặc thăm những lão thành cách mạng để các em nghe nhân chứng lịch sử kể về cuộc chiến tranh đầy gian khổ

có cả máu và nước mắt của ông cha ta,…

Xuất phát từ những vấn đề trên, để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh, người nghiên cứu đề xuất đề tài nghiên cứu “Giáo dục đạo đức thông qua các hoat động ngoại khóa cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thanh phố Hồ Chí Minh”

2 MỤC TI U NGHI N CỨU

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua các hoạt động ngoại khóa, đề xuất tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố

Hồ Chí Minh

3 NHIỆM VỤ NGHI N CỨU

Đề tài tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về giáo dục đạo đức thông qua hoạt động ngoại khóa cho học sinh THCS

- Nghiên cứu thực trạng công tác giáo dục đạo đức thông qua hoạt động ngoại khóa cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

- Đề xuất tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

4 ĐỐI TƯỢNG NGHI N CỨU

Giáo dục đạo đức thông qua tổ chức các hoạt động ngoại khóa

5 KHÁCH THỂ NGHI N CỨU

Quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh tại trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

6 GIẢ THUYẾT NGHI N CỨU

Hiện nay, công tác giáo dục đạo đức cho học sinh tại trường THCS Linh Đông chưa phong phú về hình thức tổ chức, các hoạt động giáo dục đạo đức chủ yếu thông qua lý thuyết và thiếu tính thực tiễn Tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông sẽ giúp học sinh nâng cao nhận thức, thái độ và hình thành hành vi đạo đức phù hợp trong các tình huống giáo dục đạo đức

 Tổ chức quyên góp giúp bạn vượt khó, cùng bạn vui xuân với chủ đề “Sáng tạo vì môi trường”

 Tổ chức tham quan thực tế mái ấm tình thương tại chùa Phật Minh tỉnh Bến Tre với chủ đề “Lá lành đùm lá rách”

 Tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, uống nước nhờ nguồn, thăm hỏi các gia đình liệt sĩ, các gia đình chính sách nhân ngày 30/4 với chủ đề “Uống nước nhớ nguồn”

- Về địa bàn: Trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

- Về khách thể khảo sát: Học sinh trường THCS Linh Đông

- Về thời gian khảo sát: từ 02/01/2016 đến 30/5/2016

8 PHƯƠNG PHÁP NGHI N CỨU

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp và khái quát hóa những tài liệu liên quan đến các nghị quyết, chủ trương, chính sách và văn kiện của Đảng và chính phủ về GD&ĐT, các văn bản của Bộ GD&ĐT về công tác giáo dục đạo đức, các phương pháp và hình thức giáo dục đạo đức … đã được xuất bản trong các ấn phẩm trong và ngoài nước để làm cơ sở lý luận cho đề tài

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

8.2.1 Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi

Sử dụng phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi để tìm hiểu thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

Bảng hỏi tìm hiểu thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông trên đối tượng khảo sát là cán bộ quản lý và giáo viên gồm các nội dung sau:

- Mục đích và nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh

- Hình thức và phương pháp giáo dục đạo đức cho học sinh

- Phương pháp tổ chức kiểm tra đánh giá

Bảng tìm hiểu thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông trên đối tượng khảo sát là học sinh gồm các nội dung sau:

- Nhận thức về hoạt động rèn luyện đạo đức của học sinh

- Thái độ của học sinh đối với hoạt động rèn luyện đạo đức

- Tính tích cực rèn luyện đạo đức của học sinh

8.2.2 Phương pháp phỏng vấn

Tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh tại trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức thông qua trò chuyện, trao đổi với cán bộ quản lý, giáo viên để làm rõ hình thức, phương pháp giáo dục đạo đức đang được áp dụng tại trường THCS Linh Đông và nhận thức, thái độ, tính tích cực rèn luyện đạo đức của học sinh

8.2.3 Phương pháp quan sát

Quan sát cử chỉ, thái độ, hành động, sự biểu hiện phẩm chất đạo đức qua hành vi của học sinh trong học tập, giao tiếp thông qua các giờ học trên lớp, quan sát các hoạt động ngoại khóa trên sân trường, hoạt động tập thể ngoài giờ lên lớp,… để từ đó đề xuất cách thức tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

8.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động giáo dục

Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động giáo dục để thu thập những thông tin khoa học bằng cách tìm hiểu, phân tích sản phẩm hoạt động giáo dục, thông qua sản phẩm hoạt động học tập của học sinh để đánh giá ý thức, tính tích cực khi tham gia vào các hoạt động giáo dục đạo đức của học sinh, hành vi ứng xử của học sinh trước các tình huống giáo dục đạo đức

8.3 Phương pháp thống kê toán học

Đề tài sử dụng phép thống kê tính phần trăm qua các số liệu thu được từ khảo sát bằng bảng hỏi và so sánh, phân tích các số liệu về thực trạng công tác giáo dục đạo đức và tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

9 CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Mở đầu

Chương 1: Cơ sở lý luận về giáo dục đạo đức

Chương 2: Thực trạng công tác giáo dục đạo đức học sinh tại trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh tại trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh Kết luận và kiến nghị

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THÔNG QUA

CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO HỌC SINH

TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 TỔNG QUAN NGHI N CỨU VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TR N THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM

1.1.1 Trên thế giới

Giáo dục đạo đức cho học sinh trong nhà trường phổ thông được xem là vấn

đề quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh Giáo dục đạo đức còn có ý nghĩa lâu dài, được thực hiện thường xuyên và trong mọi tình huống Trong nhà trường THCS, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, giáo dục đạo đức phải được đặc biệt coi trọng Tổng thống Thevdove Roosevelt đã từng nói: “Giáo dục một người về trí não mà không giáo dục về tâm hồn, đạo đức thì coi như giáo dục là một kẻ gây họa cho xã hội” [14] Vì thế, đây là vấn đề được trong

và ngoài nước, ở cả phương Đông lẫn phương Tây đều rất quan tâm

Trong thời kỳ Cổ đại, Khổng Tử (551-479 TCN) rất coi trọng vai trò của giáo dục đạo đức và quan niệm có tính hệ thống về phương pháp giáo dục cũng như

về tâm lý giáo dục Hạt nhân tư tưởng của Khổng Tử là truyền bá cho môn sinh chữ

“Nhân” có gắn bó chặt chẽ với đạo đức và lòng yêu thương con người Theo Khổng

Tử, giáo dục có nhiệm vụ đào tạo nên người nhân nghĩa, trung chính – mẫu nhân cách quân tử Đó là mẫu người phải vươn tới để bảo vệ trật tự yên ổn, không rối ren, để “tề gia, trị quốc, bình thiên hạ” Đối với người làm công tác giáo dục phải coi trọng giáo dục như một điều kiện đem lại sự thịnh trị cho đất nước Khổng Tử cho rằng muốn có đạo phải trau dồi lòng “Nhân” và luôn đem lại hạnh phúc cho người như mình ước muốn Trong Luận ngữ, Khổng Tử có dạy: “Cái gì mình muốn dựng lên thì dựng cho người, cái gì mình muốn đạt thì đạt cho người” [28, tr 27]

Ở phương Tây, trước Mác, Ăngghen, những nhà triết học (kể cả duy tâm và duy vật) có quan niệm duy tâm khi xem xét vấn đề xã hội và đạo đức, họ không thấy được tính quy định của nhân tố kinh tế đối với sự vận động của xã hội nói chung và đạo đức nói riêng [15]

Nhà triết học Socrate (469-399 TCN) cho rằng cái gốc của đạo đức là tính thiện Bản tính con người vốn thiện, nếu tính thiện ấy được lan tỏa thì con người sẽ

có hạnh phúc Theo ông, muốn xác định được chuẩn mực đạo đức phải bằng nhận thức lý tính với phương pháp khoa học [36]

Những nhà duy tâm khách quan tiêu biểu như Platon (427-347 TCN), sau là Hêghen (1770-1831) tuy không mượn tới thần linh, nhưng lại nhờ tới “ý niệm” hoặc

“ý niệm tuyệt đối”, về các lý giải nguồn gốc và bản chất đạo đức suy cho cùng, cũng tương tự như vậy Những nhà duy tâm chủ quan nhìn nhận đạo đức như là những năng lực “tiên thiên” của lý trí con người Ý chí đạo đức hay là “thiện ý” theo cách gọi của Cantơ, là một năng lực có tính nhất thành bất biến, có trước kinh nghiệm, nghĩa là có trước và độc lập với những hoạt động mang tính xã hội của con người [15]

Nhà triết học Hy Lạp cổ đại Aristoste (384-322 TCN) xem đạo đức là cái thiện của cá nhân, còn chính trị là cái thiện của xã hội [15]

Khác với tất cả các quan niệm trên, Mác, Ăngghen đã quan niệm đạo đức nảy sinh do nhu cầu của đời sống xã hội, là kết quả của sự phát triển lịch sử

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác -Lênin, đạo đức sinh ra trước hết là từ nhu cầu phối hợp hành động trong lao động sản xuất vật chất, trong đấu tranh xã hội, trong phân phối sản phẩm để con người tồn tại và phát triển Cùng với sự phát triển của sản xuất, các quan hệ xã hội, hệ thống các quan hệ đạo đức, ý thức đạo đức, hành vi đạo đức cũng theo đó mà ngày càng phát triển, ngày càng nâng cao, phong phú, đa dạng và phức tạp [15]

“Triết học về sự phát triển đạo đức” xuất bản năm 1971 của Kohlberg (1927 – 1987) là sự kế thừa những thành quả nghiên cứu của tâm lý học đạo đức và triết học đạo đức, đặc biệt là “Phán đoán đạo đức của trẻ em” (1932) của nhà tâm lý

Thụy Sĩ, Jean Piaget (1896 – 1980), triết học đạo đức của Immanuel Kant (1724 – 1804) và học thuyết về sự công bằng của John Rawls (1921) Kế thừa học thuyết của Piaget và kết quả thực nghiệm dựa trên phương pháp phỏng vấn về một tình huống khó xử cụ thể, Kohlberg đã đưa ra một học thuyết về sự phát triển nhận thức đạo đức của con người có tính cấu trúc từ thấp lên cao [18] Quá trình đó chính là quá trình nhận thức đánh giá về sự công bằng Quá trình này diễn ra liên tục, tuân theo một trình tự nhất định, trong đó 3 cấp độ và 6 giai đoạn Kế thừa tư tưởng triết học đạo đức của Kant về tính hình thức của qui luật đạo đức và giá trị tuyệt đối của con người, Kohlberg đã nhấn mạnh những nguyên tắc của sự công bằng, đặc biệt là nguyên tắc tôn trọng phẩm giá con người, xem nó là nguyên tắc tối cao của quá trình nhận thức đạo đức: Mọi người đều bình đẳng và giá trị của mỗi người là giá trị của một cá thể đặc biêt (độc đáo) Mặc dù học thuyết trên của Kohlberg còn nhiều hạn chế khi nó xem nhẹ tính lịch sử, tính giai cấp của quá trình phát triển nhận thức đạo đức nhưng việc nghiên cứu về nó giúp con người có thể hiểu thêm về những giá trị đạo đức văn minh nhân loại, góp phần làm giàu tinh thần đạo đức dân tộc [39]

Vấn đề giáo dục đạo đức cũng được nhiều quốc gia trên thế giới như Mỹ, Nhật Bản, Thái Lan, … đặc biệt quan tâm

Tại Mỹ, mục tiêu giáo dục đạo đức của Mỹ là cung cấp cho học sinh những kiến thức và cơ hội thực hành, vận dụng để xây dựng được một nền tảng tính cách bền vững, hài hòa dựa trên ba mục tiêu lớn của cuộc đời; giáo dục học sinh trở thành những công dân có trách nhiệm, hiểu biết và có thể tham gia hiệu quả vào đời sống chính trị, xã hội của đất nước Nội dung giáo dục đạo đức của Mỹ gồm 6 trụ cột là sự tin cậy, tôn trọng, tinh thần trách nhiệm, công bằng, quan tâm, bổn phận công dân Phương pháp giáo dục đạo đức ở Mỹ là nêu gương, giải thích, cổ vũ, khích lệ, bảo đảm môi trường đạo đức, trải nghiệm và kỳ vọng vào sự ưu tú [17]

Tổ chức Arigatou Internatinal (Tất cả vì trẻ em) tại Mỹ có chương trình SEE (The School for Ethical Education) dạy các chiến lược để đưa đạo đức vào trong hành động cho việc hình thành tính tích cực cho học sinh Giáo dục đạo đức học sinh bằng cách cho trẻ phát huy các giá trị đạo đức trong khuôn khổ các quyền

trẻ em được học như đã nêu trong Công ước Liên Hiệp Quốc về Quyền trẻ em Nó

sử dụng một cách tiếp cận sáng tạo để học tập liên tôn giáo và liên văn hóa trong một chương trình giáo dục chất lượng nhằm tạo ra một thế giới công bằng hơn, hòa bình và nhân đạo Mục đích của chương trình là giúp trẻ em hiểu và tôn trọng những người đến từ các nền văn hóa và tín ngưỡng khác, suy nghĩ chín chắn và sử dụng những lựa chọn thay thế phi bạo lực để sống hòa bình với nhau [12]

Tại Nhật Bản, giáo dục đạo đức tập trung vào ba điểm: lòng tôn trọng cá nhân, quan hệ cá nhân và cộng đồng Khác với nhiều nước thực hiện giáo dục đạo đức chủ yếu thông qua các môn học trong chương trình giáo dục phổ thông, Nhật Bản thực hiện giáo dục đạo đức qua toàn thể các môn học, qua các hoạt động đặc biệt và qua sinh hoạt hằng ngày [17]

Tại Thái Lan, mục tiêu giáo dục đạo đức của Thái Lan là giúp học sinh nhận thức được những điều tốt, biết quan tâm đến điều tốt và làm điều tốt Các nội dung

cụ thể là đáng tin cậy, trung thực và nói sự thật; tôn trọng, lịch sự và nhã nhặn; trách nhiệm, tính công bằng; sự chu đáo, tốt bụng, lòng thương; ý thức công dân Phương pháp giáo dục chủ yếu ở Thái Lan là phương pháp học tập hợp tác, phương pháp giáo dục truyền thống, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp sắm vai, phương pháp học tập qua kinh nghiệm [17]

Như vậy, giáo dục đạo đức cho học sinh của 3 nước Mỹ, Thái Lan, Nhật Bản

cho thấy dưới những góc độ khác nhau người ta đã thể hiện rõ đặc thù về lĩnh vực giáo dục này Mỗi nước tùy thuộc vào tình hình kinh tế, xã hội, văn hóa, chính trị của mình mà tiến hành công tác giáo dục đạo đức học sinh Điều đó được thể hiện trong mục tiêu, nội dung, cách thức giáo dục đạo đức học sinh của các nước Giáo dục đạo đức học sinh của 3 nước nói trên rút ra được những điểm giống nhau và những điểm khác nhau Mỗi nước với những đặc điểm văn hóa, xã hội của mình đã thể hiện những nét riêng trong lĩnh vực giáo dục đạo đức học sinh.

1.1.2 Tại Việt Nam

Việt Nam là đất nước có truyền thống dân tộc với nhiều giá trị đạo đức tốt đẹp được thể hiện qua những câu ca dao, tục ngữ “Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng

khác giống nhưng chung một giàn”, “Lá lành đùm lá rách”, “Tốt gỗ hơn tốt nước sơn”, “Cái nết đánh chết cái đẹp”, “Tiên học lễ, hậu học văn”,… Các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc được lưu vào sử sách và đó cũng là nội dung giảng dạy trong các trường học từ trước cho đến nay

Ở nước ta, có nhiều sách dạy về luân lý, dạy làm người, dạy giao tiếp Một số tác phẩm dùng làm sách giáo khoa, sách dùng cho người dạy, sách đọc ở nhà, …

Trong tác phẩm “Khổng học đăng” Sào Nam Phan Bội Châu đã đúc kết những tinh hoa của Khổng học, phát huy các phẩm chất cao cả của con người nhằm phục vụ bản thân và xã hội Nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, dũng, liêm là những đức tính cần phải được mọi người trau dồi, học tập, nhất là thế hệ thanh niên [33]

Phan Chu Trinh với “ Đạo đức và luân lý Đông Tây” trong “Bài nói chuyện sau in thành sách năm 1972 – bài diễn thuyết của cụ Phan Chu Trinh diễn tại nhà hội

ở Sài Gòn đêm 19/11/1925” đã đề cao sức mạnh đạo đức, nhân cách, bản lĩnh con người Theo ông, một dân tộc muốn đứng lên không bị người ta chèn ép thì phải có một nền đạo đức vững chặt, đó là cái tính chất của dân tộc đã trải qua hàng nghìn năm lịch sử [1]

Con người Việt Nam trong lịch sử đấu tranh dựng và giữ nước đã làm nên những chiến thắng “ Những thắng lợi của Việt Nam là thiên hùng ca bất diệt về con người Việt Nam” khẳng định “nhân tố con người”; khẳng định tầm quan trọng của giáo dục - đào tạo [32] Trong nhiều văn kiện của đại hội Đảng, quan điểm về đường lối và chính sách chiến lược phát triển giáo dục Đảng ta đã nêu rõ: “Giáo dục – đào tạo là quốc sách hàng đầu”, “Giáo dục - đào tạo là con đường cơ bản để hình thành và phát triển nhân cách, để phát triển con người Xem giáo dục – đào tạo là động lực của

sự phát triển, là chìa khóa mở đường đến tương lai”

Trong những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề giáo dục đạo đức dưới góc độ và phạm vi khác nhau

Tác phẩm Hồ Chí Minh Toàn tập của NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm

2000 bao gồm 12 tập đã đề cập đến vai trò của đạo đức, những phẩm chất đạo đức

của con người Việt Nam trong thời đại mới và những nguyên tắc xây dựng đạo đức mới

Đề tài của tác giả Lê Gia Thanh: “Một số biện pháp chỉ đạo công tác giáo dục học sinh có khó khăn trong rèn luyện đạo đức ở trường trung học phổ thông Bình Sơn - Vĩnh Phúc” Trong đề tài này tác giả chỉ ra những đặc điểm cụ thể đối

với những học sinh có khó khăn trong rèn luyện đạo đức nhắm đưa ra một số biện pháp chỉ đạo công tác giáo dục học sinh bằng sự gắn kết chặt chẽ quá trình dạy học trên lớp và hoạt động giáo dục ngoài giờ [20]

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Đáp: “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông của huyện Long Thành” đưa ra những đề xuất đối với ngành giáo dục của địa phương, gia

đình, xã hội để nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục đạo đức ở năm trường THPT ở Long Thành [26]

Luận án tiến sĩ của tác giả Đỗ Tuyết Bảo “Giáo dục đạo đức cho học sinh trường trung học cơ sở tại thành phố Hồ Chí Minh trong điều kiện đổi mới hiện nay” chỉ ra được nhà trường phổ thông phải giáo dục và rèn luyện những phẩm

chất tốt đẹp cho trẻ em ngay khi còn nhỏ để đến khi trưởng thành các em là người công dân tốt cho đất nước Để thực hiện giáo dục đạo đức cho học sinh THCS, nhà giáo phải thấu hiểu những đặc điểm và yêu cầu của giáo dục đạo đức trong nhà trường phổ thông [9]

Tác giả Nguyễn Văn Thiềm trong bài “Mấy biện pháp giáo dục học sinh theo địa bàn dân cư” cho rằng do việc giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp chưa

chặt chẽ, bị buông lỏng, sự phối hợp với các lực lượng giáo dục bị xem nhẹ dẫn đến chất lượng giáo dục bị giảm sút, bởi vậy cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường với địa bàn dân cư nhằm nâng cao chất lượng giáo dục [31]

Khi nghiên cứu “Phối hợp các phương pháp giáo dục nhằm khắc phục tình trạng yếu kém về đạo đức của học sinh trung học phổ thông Hà Nội hiện nay”,

Nguyễn Tùng Lâm đã chỉ ra tình trạng yếu kém về đạo đức của học sinh trung học

phổ thông Hà Nội, các phương pháp giáo dục và sự phối hợp các phương pháp giáo dục cùng với sự kiểm chứng [30]

Như vậy, các công trình nghiên cứu chỉ đưa ra các giải pháp về giáo dục đạo

đức cho học sinh, nội dung nghiên cứu cách tổ chức các hoạt động ngoại khóa để giáo dục đạo đức học sinh chưa được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu Phần lớn các tác giả chú trọng vào giải pháp giáo dục đạo đức cho học sinh ngay tại giờ học trên lớp, thông qua bằng các hình thức lý thuyết trên sách vở, bằng các hình ảnh trên sách báo, trên internet, chưa mang nhiều tính thực tế Bên cạnh đó, hầu hết các tác giả đi sâu nghiên cứu giáo dục đạo đức cho học sinh bậc THPT và tiểu học, riêng đối với bậc THCS thì được nghiên cứu không nhiều Vì vậy, trong đề tài này, người nghiên cứu sẽ nghiên cứu cách tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, Tp.HCM

1.2 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN

1.2.1 Đạo đức

Ở phương Tây, từ “đạo đức” bắt nguồn từ tiếng Latin là mos, moris, nghĩa là

phong tục, tập quán Trong nhiều ngôn ngữ, từ đạo đức còn có gốc từ tiếng Hy Lạp là ethicos, cũng có nghĩa là thói quen, tập quán Như vậy, phần gốc của khái niệm đạo đức đề cập đến thói quen, tập quán sinh hoạt và ứng xử của con người trong cộng đồng, trong xã hội

Ở phương Đông, theo các học thuyết về đạo đức của Trung Hoa cổ đại, đạo là con đường, đường đi, là đường sống của con người trong xã hội Đức là đạo nghĩa, là nguyên tắc luân lý Theo đó, đạo đức chính là những yêu cầu, những nguyên tắc do cuộc sống đặt ra mà con người phải tuân theo [16]

Đạo đức là hệ thống những chuẩn mực, giá trị, nguyên tắc, quy tắc do xã hội quy định nhằm mục đích định hướng, điều khiển, điều chỉnh và đánh giá hành vi của mỗi cá nhân trong các mối quan hệ thực tiễn của họ, làm cho hành động của cá nhân phù hợp với lợi ích của xã hội [37, tr 34]

Theo người nghiên cứu, đạo đức là yếu tố quan trọng để hình thành nhân cách của một con người bởi vì đạo đức thể hiện nét đẹp trong phong cách sống của một người, thể hiện trong hành vi ứng xử của người đó với những người xung quanh

1.2.2 Giáo dục

Thuật ngữ “giáo dục” có nguồn gốc từ tiếng latin Educatio (danh từ) và educare (động từ) được ghép bởi hai từ là “Ex” và “Ducere” – “Ex-Ducere”, có nghĩa là dẫn (“Ducere”) con người vượt ra khỏi (“Ex”) hiện tại của họ để vươn tới những gì hoàn thiện, tốt lành hơn và hạnh phúc hơn [19]

Giáo dục là quá trình đào tạo con người, có mục đích, có hệ thống, có phương pháp, nhằm chuẩn bị cho con người tham gia vào đời sống xã hội, lao động sản xuất bằng cách tổ chức việc truyền thụ và lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử xã hội loài người Giáo dục chỉ là sự bồi dưỡng, rèn luyện về ý thức, thế giới quan, phẩm chất đạo đức cho con người [29, tr 110]

Theo người nghiên cứu, giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra

1.2.3 Giáo dục đạo đức

Giáo dục đạo đức là bộ phận quan trọng có tính chất nền tảng của giáo dục,

có nhiệm vụ xây dựng ý thức đạo đức, bồi dưỡng tình cảm đạo đức, và rèn luyện thói quen, hành vi đạo đức Giáo dục đạo đức nhằm hình thành và phát triển ở trẻ những phẩm chất đạo đức quan trọng nhất của nhân cách con người như: lòng yêu

tổ quốc, yêu gia đình, hiếu thảo, hiếu học, thái độ đúng đắn đối với lao động, lòng yêu thương con người, tính trung thực, tính khiên tốn, tính tự trọng, tính dũng cảm, tinh thần đoàn kết [29, tr 115]

Giáo dục đạo đức là quá trình tác động và ảnh hưởng có mục đích, tổ chức

có kế hoạch, có sự lựa chọn về nội dung, phương pháp và hình thức giáo dục với vai trò chủ đạo của nhà giáo dục nhằm hình thành và phát triển các phẩm chất đạo đức của nhân cách học sinh [29, tr 35]

Như vậy trong nhà trường THCS, giáo dục đạo đức là mặt giáo dục phải được coi trọng, và nếu công tác này được quan tâm quản lý, chỉ đạo sẽ là cơ sở để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện nói chung vì đạo đức có mối quan hệ mật thiết với các mặt giáo dục khác

1.2.4 Hoạt động ngoại khóa (Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp)

HĐNK được nhà trường tổ chức cho học sinh vào thời gian ngoài giờ lên lớp thông qua việc tổ chức cho các em được tiếp xúc với thực tiễn cuộc sống xã hội phong phú, tham gia các hoạt động đa dạng, giúp học sinh củng cố, khắc sâu, mở rộng những tri thức được hình thành qua hình thức nội khóa và qua đó, hình thành ở các em thái độ đúng đắn và kĩ năng cần thiết [24, tr 8]

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn của học sinh về khoa học - kĩ thuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân đạo, văn hóa văn nghệ, thẩm mĩ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí, … để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách (đạo đức, năng lực, sở trường…) [7, tr 7]

HĐNK là các hoạt động nằm ngoài chương trình học chính khóa HĐNK liên quan đến tất cả các hoạt động văn hóa - thể thao - giải trí - xã hội ngoài giờ học trên lớp Đây là một trong những sân chơi để học sinh tự nguyện tham gia theo nhu cầu, khả năng của bản thân

HĐNK nói chung là khái niệm chỉ hoạt động giáo dục ngoài giờ học chính thức dựa trên tính chất tự nguyện của người tham gia

1.3 MỤC TI U VÀ NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CẤP TRUNG HỌC

CƠ SỞ

Căn cứ vào quyết định 711/QĐ-TTG ngày 13 tháng 6 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020”; căn cứ thực hiện chỉ đạo của Bộ GD&ĐT tại Chỉ thị số 1357/CT-BGDĐT ngày 05/5/2014

về tăng cường và nâng cao hiệu quả một số hoạt động giáo dục cho HSSV trong các

cơ sở giáo dục - đào tạo nhằm đẩy mạnh đổi mới nội dung phương pháp giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh phù hợp với tình hình mới; căn cứ thực hiện Nghị

quyết số 29/NQ-TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng (Khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNHHĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế; nhằm phát huy và nâng cao hiệu quả một số hoạt động giáo dục trong nhà trường, góp phần giáo dục đạo đức, lối sống, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh, sinh viên, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT yêu cầu các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông; các đại học, học viện, trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề, từ đó đề ra mục tiêu và nội dung giáo

dục đạo đức như sau:

Về mục tiêu giáo dục đạo đức: làm cho các em nhận thức và thực hiện các chuẩn mực đạo đức xã hội, trên cơ sở đó hình thành và phát triển những phẩm chất nhân cách phù hợp, đáp ứng những đòi hỏi của sự nghiệp CNHHĐH đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh

Về nội dung giáo dục đạo đức: là những chuẩn mực đạo đức nối tiếp những gì

mà các em đã được truyền đạt và lĩnh hội ở Tiểu học, song, có tính khái quát cao hơn, thể hiện đầy đủ và rõ ràng hơn những yêu cầu căn bản về đạo đức đối với người công dân trong hoàn cảnh đương đại Chương trình giáo dục đạo đức cho học sinh THCS gồm 8 chủ đề: Sống cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư; sống tự trọng và tôn trọng người khác; sống có kỷ luật; sống nhân ái, vị tha; sống hội nhập; sống có văn hóa; sống chủ động, sáng tạo; sống có mục đích

Nội dung giảng dạy, học tập trên lớp, chương trình giáo dục đạo đức còn rất chú ý đến các hoạt động thực hành, ngoại khóa

Nội dung HĐNK bao gồm: tổ chức cho học sinh hội thảo về các hiện tượng, tình huống, sự kiện đạo đức; tổ chức điều tra, khảo sát, tìm hiểu tình hình về tình hình đạo đức ở cộng đồng, ở địa phương; nghe nói chuyện, thuyết trình về tình hình địa phương, về các gương người tốt, việc tốt; tổ chức các hoạt động từ thiện, đền ơn đáp nghĩa, giữ gìn trật tự, an toàn giao thông, tu bổ công trình công cộng, tham qua di tích lịch sử

1.4 NGUY N TẮC VÀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.4.1 Nguyên tắc giáo dục đạo đức cho học sinh Trung học cơ sở

Công tác giáo dục nói chung và giảng dạy các môn giáo dục nói riêng phải hình thành cho học sinh ý thức các hành vi ứng xử của bản thân phải phù hợp với lợi ích xã hội, giúp học sinh lĩnh hội được một cách đúng mức các chuẩn mực đạo đức được quy định; biến kiến thức đạo đức thành niềm tin, nhu cầu của mỗi cá nhân để đảm bảo các hành vi cá nhân được thực hiện, bồi dưỡng tình cảm đạo đức, tính tích cực và bền vững, và các phẩm chất ý chí để đảm bảo cho hành vi luôn theo đúng các yêu cầu đạo đức; rèn luyện thói quen hành vi đạo đức để trở thành bản tính tự nhiên của mỗi cá nhân và duy trì lâu bền thói quen này thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau

Nhà giáo dục cần thực hiện những nguyên tắc giáo dục đạo đức cho học sinh như sau [38, tr 68]:

1.4.1.1 Giáo dục đạo đức cho học sinh trong thực tiễn xã hội

Nguyên tắc này đòi hỏi nhà trường phải gắn liền với đời sống thực tiễn của xã hội, của cả nước và của địa phương, phải nhạy bén với tình hình chuyển biến của địa phương và của cả nước, đưa những thực tiễn đó vào những giờ lên lớp, vào những hoạt động của nhà trường để giáo dục các em học sinh

Để giáo dục đạo đức cho học sinh đạt hiệu quả, trong giờ học trên lớp, giáo viên cần tích cực liên hệ thực tiễn, đưa ra nhiều tình huống có thật đã xảy ra để học sinh tự giải quyết Giáo dục đạo đức cần phải thường xuyên liên tục ngay trong tiết học, vui chơi, chú trọng nêu gương sáng về những tấm gương trung thực, làm việc tốt, vượt khó học tập… để học sinh noi theo, bên cạnh đó, nhà trường tổ chức HĐNK, cho học sinh được áp dụng những lý thuyết đã học trên lớp vào thực tiễn của xã hội Qua đó giúp học sinh nhận thức được giá trị cuộc sống, học được kỹ năng cơ bản, kinh nghiệm giải quyết tình huống thực tế…

1.4.1.2 Giáo dục đạo đức theo nguyên tắc tập thể

Nguyên tắc này thể hiện ở cả 3 nội dung: dìu dắt học sinh trong tập thể để giáo dục; giáo dục bằng sức mạnh của tập thể; giáo dục học sinh tinh thần vì tập thể

Trong một tập thể lớp, một tập thể chi đội có một tổ chức tốt, có sự đoàn kết nhất trí thì sức mạnh của dư luận tích cực sẽ góp phần rất lớn vào việc giáo dục đạo đức cho học sinh

Những phẩm chất tốt đẹp như tinh thần tập thể, tính tổ chức kỷ luật, tình đồng chí và tình bạn, tinh thần hợp tác và giúp đỡ lẫn nhau, tính khiêm tốn học hỏi mọi người…bao giờ cũng do giáo dục trong tập thể mà hình thành

Để làm tốt nguyên tắc này, đòi hỏi trường THCS phải tổ chức tốt các tập thể lớp, tập thể chi đội, … nhà trường phải cùng với đoàn đội làm tốt phong trào xây dựng các chi đội mạnh trong trường học

Ví dụ: Hoạt động ngoài giờ lên lớp của bậc THCS với chủ đề tháng 11 là “Tôn

sư trọng đạo”, để thực hiện hoạt động này, nhà trường tổ chức phong trào hội thi chào mừng 20/11 như tập thể lớp xuất sắc trong học tập, kéo co, văn nghệ, cắm hoa, … GVCN sẽ phân công đôi bạn học tốt (học sinh giỏi kèm học sinh yếu), phân công nhiệm vụ cho những học sinh trong lớp trực tiếp tham gia phong trào (học sinh tham gia với tinh thần tự nguyện hoặc được khuyến khích từ GVCN hoặc các thành viên trong lớp), những học sinh không tham gia sẽ có nhiệm vụ cổ vũ tinh thần hoặc giúp

đỡ các bạn khi cần sự trợ giúp, để lớp đạt được thành tích cao trong phong trào, tập thể lớp sẽ đoàn kết với nhau, hòa đồng và giúp nhau, từ đó phát huy tính tập thể cao ở các em

1.4.1.3 Giáo dục đạo đức bằng cách thuyết phục và phát huy mạnh mẽ tính tự giác của học sinh

Đạo đức khác với pháp luật ở chỗ nó dựa trên những động cơ kích thích bên trong chứ không phải bằng sự cưỡng bách bên ngoài, do đó, phải giáo dục đạo đức bằng cách thuyết phục và phát huy tính tự giác của học sinh Hơn nữa, mục đích giáo dục là đào tạo ra những con người làm chủ tập thể, giáo dục lòng nhân ái, giáo dục tình thương Tất cả những điều này không thể chấp nhận được lối giáo dục cưỡng bức, mệnh lệnh, dọa nạt, biến học sinh thành những đứa trẻ thụ động, sợ sệt, rụt rè

Nguyên tắc này đòi hỏi nhà giáo dục phải kiên trì, nhẫn nại, phải có tình thương đối với học sinh một cách sâu sắc, không thể làm qua loa, hoặc làm cho xong

việc trong bất cứ công việc nào của người thầy Mọi đòi hỏi đối với học sinh phải giải thích cặn kẽ, tỉ mỉ cho các em tự giác thực hiện

Ví dụ: Học sinh Nguyễn Tăng Tú lớp 8A6 có các hành động không tôn trọng giáo viên, không thích môn học mà giáo viên đó dạy, luôn ngủ, nói chuyện riêng, làm ảnh hưởng đến những bạn xung quanh,… Trong trường hợp này, giáo viên cần suy nghĩ đúng đắn cẩn trọng trong lời nói cũng như thái độ tôn trọng học sinh, giáo viên không vội trừng phạt hay dọa nạt mà phải tìm hiểu lý do vì sao và phân tích cho học sinh tự nhận ra khuyết điểm, đưa ra các lý do cho học sinh hiểu về lợi ích của môn học, từ đó thuyết phục để học sinh tự giác học bài

1.4.1.4 Giáo dục đạo đức cho học sinh phải lấy việc phát huy ưu điểm là chính, trên cơ sở đó mà khắc phục khuyết điểm

Nguyên tắc này dựa trên đặc điểm tâm lý của học sinh nói chung, là thích được khen, thích được thầy, bạn bè, cha mẹ biết đến những mặt tốt, những ưu điểm, những thành tích của mình Nếu giáo dục đạo đức mà không lấy việc phát huy ưu điểm làm chính, lại quá nhấn mạnh về khuyết điểm của học sinh, luôn luôn nêu những cái xấu, những mặt chưa tốt trong đạo đức của các em thì sẽ dễ đẩy các em vào tình trạng tiêu cực, chán nản, thiếu tự tin, thiếu sức vươn lên

Thực hiện nguyên tắc này đòi hỏi nhà giáo dục cần phải hết sức trân trọng những mặt tốt, những thành tích của học sinh dù chỉ là những thành tích nhỏ, dùng những gương người tốt việc tốt khác để giáo dục các em

Ví dụ: Nguyễn Hữu Trọng lớp 8A1 là học sinh có học lực yếu và hay chọc phá bạn bè nhưng rất giỏi về đá bóng, giáo viên nên giao nhiệm vụ đội trưởng đội bóng của lớp và giới thiệu học sinh ấy tham gia đội tuyển của trường Giáo viên sẽ theo dõi các trận đấu mà học sinh Trọng tham gia để động viên tinh thần, khen ngợi kết quả tốt, đồng thời nhắc nhở học sinh điều chỉnh các mặt hạn chế

1.4.1.5 Giáo dục đạo đức phải tôn trọng nhân cách học sinh, đồng thời đề ra yêu cầu ngày càng cao đối với học sinh

Muốn xây dựng nhân cách cho học sinh phải tôn trọng nhân cách của các em Nhà giáo dục tôn trọng học sinh, thể hiện lòng tin đối với học sinh là một yếu tố tinh

thần có sức mạnh động viên học sinh không ngừng vươn lên làm tốt mọi nhiệm vụ, rèn luyện hành vi đạo đức Khi học sinh tiến bộ về đạo đức cần kịp thời có yêu cầu cao hơn để thúc đẩy các em tiếp tục vươn lên cao hơn nữa

Trong công tác giáo dục, đòi hỏi nhà giáo dục phải yêu trẻ nhưng phải nghiêm với trẻ, chỉ thương mà không nghiêm, học sinh sẽ nhờn, ngược lại, chỉ nghiêm mà không thương trẻ thì các em sẽ sinh ra sợ sệt, rụt rè, không dám bộc lô tâm tư tình cảm của mình, như thế thì không thể uốn nắn tư tưởng, xây dựng tình cảm đúng đắn cho học sinh được

Ví dụ: Có một nhóm học sinh lớp 8A3 thường xuyên không học và làm bài tập theo yêu cầu của giáo viên, giáo viên không mắng, không đánh mà cần thời gian tìm hiểu nguyên nhân, sau đó yêu cầu các em cùng ở lại, hướng dẫn các em cách học tập đúng Giáo viên không nên bắt học sinh phải chép hết tất cả các bài còn thiếu cùng một lúc Trước tiên, giáo viên yêu cầu học sinh chép bài mới nhất, sau khi hoàn thành xong, giáo viên cùng học sinh lập ra kế hoạch phấn đấu hoàn tất các bài thiếu còn lại sao cho phù hợp với đặc điểm của học sinh đó

1.4.1.6 Giáo dục đạo đức phải phối hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh trung học

cơ sở và đặc điểm hoàn cảnh cá nhân học sinh

Đối với học sinh THCS, nhà giáo dục cần phải hiểu rõ đặc điểm quá độ, phức tạp và nhiều mâu thuẫn trong sự phát triển tâm lý cũng như sinh lý ở lứa tuổi này: cơ thể phát triển, trưởng thành nhanh nhưng chưa ổn định, vai trò hệ thống tin hiệu thứ hai được nâng cao rõ rệt, địa vị của các em ở gia đình, xã hội thay đổi hẳn, tình cảm

có những nét đặc biệt, dễ vui, dễ buồn, dễ hăng say, dễ chán nản, muốn hiểu biết nhiều và làm nhiều việc lớn nhưng vì khả năng còn hạn chế nên dễ nảy sinh mâu thuẫn giữa ước mơ và năng lực Do đó, công tác giáo dục đạo đức cần phải chú ý những đặc điểm đó để có hình thức, biện pháp thích hợp Hơn nữa, cần phải chú ý đến cá tính, giới tính của các em Đối với từng em, đối với học sinh nữ, đối với học sinh nam … cần có những phương pháp giáo dục thích hợp, không nên đối xử sư phạm nhất loại với mọi học sinh, vì như vậy việc giáo dục sẽ ít có kết quả, thậm chí

có hậu quả tai hại Muốn vậy, nhà giáo dục phải sâu sát học sinh, nắm chắc từng em, hiểu rõ cá tính để có những biện pháp giáo dục thích ứng

Ví dụ: Cùng một hiện tượng học hành sa sút nhưng giáo viên không thể xử lý một cách rập khuôn, máy móc với những học sinh vi phạm mà cần phải tìm hiểu mức

độ, lý do, nguyên nhân, hoàn cảnh, … để lựa chọn cách giáo dục phù hợp để tác động đến ý thức học tập, thay đổi suy nghĩ hay tổ chức phụ đạo riêng

1.4.1.7 Trong công tác giáo dục đạo đức, người thầy cần phải có nhân cách mẫu mực và phải đảm bảo sự thống nhất giữa các ảnh hưởng giáo dục đối với học sinh

Kết quả công tác giáo dục đạo đức trong nhà trường phụ thuộc rất lớn và nhân cách của thầy cô giáo, sách đạo đức dù tốt đến đâu, lời dạy bảo của thầy cô dù hay đến đâu, phương pháp sư phạm dù khéo léo đến đâu cũng không thể thay thế được những ảnh hưởng trực tiếp của nhân cách người thầy đối với học sinh

Cũng cần phải đảm bảo sự nhất trí cao về yêu cầu giáo dục đạo đức giữa các thành viên trong nội bộ nhà trường và sự thống nhất phối hợp giáo dục học sinh giữa nhà trường, gia đình, xã hội

Như vậy, giáo dục đạo đức là một quá trình lâu dài, phức tạp, đòi hỏi người

giáo dục phải kiên trì Bên cạnh đó, việc giáo dục đạo đức đòi hỏi người giáo dục phải nắm rõ các cá tính, hoàn cảnh sống và đặc điểm tâm sinh lý của từng học sinh

để định ra sự tác động thích hợp

1.4.2 Phương pháp giáo dục đạo đức

Giáo dục đạo đức là một hoạt động vô cùng phức tạp, đòi hỏi phải có những phương pháp tác động sư phạm tương ứng để học sinh phát triển và hoàn thiện

Phương pháp giáo dục rất đa dạng, phong phú, mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và nhược điểm nhất định, không có phương pháp giáo dục nào là vạn năng Tùy theo từng tình huống mà có thể lựa chọn phương pháp này hay phương pháp khác để giáo dục đạo đức học sinh

Ngoài các phương pháp chung như giảng giải, thảo luận, trò chuyện, … giáo dục đạo đức cho học sinh còn sử dụng nhiều phương pháp như:

Phương pháp thuyết phục còn được thể hiện bằng nhiều hình thức như: nói chuyện, kể chuyện, đọc sách báo, mời những người có gương phấn đấu tốt đến nói chuyện với học sinh, nêu gương tốt của giáo viên và học sinh trong trường

Giáo viên sử dụng phương pháp thuyết phục để giáo dục đạo đức cho học sinh trong các tiết sinh hoạt lớp hay sinh hoạt dưới cờ, nêu những gương sáng về các Thầy/Cô giáo, những tấm gương của các bạn học cùng lớp, cùng trường hoặc cùng lứa tuổi để khuyến khích, thôi thúc mạnh mẽ lên tâm lý bắt chước của học sinh, vì trong ý thức các em nảy ra ý nghĩ, bạn mình làm được thì mình sẽ làm được; các tấm gương sáng trong lao động, chiến đấu, những nhân vật lịch sử, trong văn học, … đều

có thể trở thành tấm gương sáng cho các em noi theo

Bên cạnh đó, giáo viên cũng sử dụng phương pháp thuyết phục để trò chuyện với học sinh hoặc nhóm học sinh nhằm khuyến khích, động viên học sinh hình thành các hành vi, phẩm chất đạo đức tốt đẹp hoặc khuyên bảo uốn nắn mặt chưa tốt, gợi ý phương hướng rèn luyện đạo đức cho học sinh

1.4.2.2 Phương pháp rèn luyện

Phương pháp rèn luyện là phương pháp tổ chức cho học sinh rèn luyện những thói quen đạo đức, thể hiện được nhận thức và tình cảm đạo đức của các em thành hành động thực tế [38, tr 71]

Phương pháp rèn luyện được sử dụng để rèn luyện cho học sinh thói quen đạo đức tốt thông qua các hoạt động trong nhà trường như: dạy học trên lớp, lao động, hoạt động xã hội đoàn thể và sinh hoạt tập thể

Bên cạnh đó, phương pháp rèn luyện còn được sử dụng để rèn luyện đạo đức cho học sinh thông qua các phong trào thi đua trong nhà trường

Giáo viên rèn luyện đạo đức cho học sinh bằng cách chuyển hướng các hoạt

động của học sinh từ hoạt động có hại sang hoạt động có ích

Ví dụ: Đối với các học sinh có thói quen đi học không đúng giờ, giáo viên sẽ giao việc cho các em này làm công việc trực nhật lớp đầu giờ, lấy sổ đầu bài cho lớp, trực sao đỏ; Đối với học sinh có hành vi không tốt, giáo viên sẽ giao việc cho học sinh này ghi tên những bạn nói tục, chửi thề, phát biểu linh tinh, nói chuyện trong giờ học, đánh nhau… Khi giao nhiệm vụ cho học sinh, giáo viên đã tạo cho các em có ý thức hơn trong học tập và các hoạt động tập thể, từ đó các em sẽ nhận ra các sai phạm

của mình để sửa đổi thành người tốt

1.4.2.3 Phương pháp khen thưởng

Phương pháp khen thưởng là hình thức tán thành, coi trọng, khích lệ những cố gắng của học sinh làm cho bản thân học sinh đó vươn lên hơn nữa và động viên khuyến khích các em khác noi theo [38, tr 71]

Khi học sinh làm được một việc làm tốt, dù lớn hay nhỏ, BGH và GVCN phải luôn động viên và khen thưởng các em trong tiết sinh hoạt lớp hoặc sinh hoạt dưới cờ hàng tuần Những lời khen ngợi hay những món quà nho nhỏ đã có tác dụng rất nhiều đến việc hình thành thói quen tốt cho học sinh, giúp các em rèn luyện đạo đức ngày một tốt hơn Ví dụ khi học sinh nhặt được thẻ xe, nhặt được tiền hoặc bất kỳ một vật

gì đó của bạn khác đánh rơi, mang lên báo cho các thầy cô và sau đó học sinh ấy được thầy cô khen ngợi trước toàn trường, học sinh ấy sẽ cảm thấy hài lòng, phấn khởi và tự hào về khả năng, việc làm, thái độ của mình, mong muốn tiếp tục thực hiện những hành vi, hoạt động đó

1.4.2.4 Phương pháp trách phạt

Phương pháp xử phạt là hình thức phê phán những khiếm khuyết của học sinh,

là tác động có tính chất cưỡng bách đến danh dự và lòng tự trọng của cá nhân học sinh để răn đe những hành vi thiếu đạo đức và ngăn ngừa sự tái phạm của học sinh đó

và những học sinh khác [38, tr 71]

Khi áp dụng phương pháp trách phạt, giáo viên cần lưu ý phải thận trọng và đúng mực, điều quan trọng khi xử phạt là phải làm cho học sinh thấy rõ sai lầm, khuyết điểm, thấy hối hận và đặc biệt là sau đó phải theo dõi, giúp đỡ, động viên học sinh sửa chữa khuyết điểm Do vậy, khi xử phạt phải tỏ rõ thái độ nghiêm khắc nhưng không nên có lời nói, cử chỉ thô bạo đối với học sinh, càng không được xử phạt bằng

đánh đập, xỉ nhục hoặc các nhục hình xúc phạm đến thân thể học sinh

Như vậy, trong công tác giáo dục đạo đức cho học sinh cấp THCS, các phương

pháp giáo dục đạo đức cho học sinh rất đa dạng Tuy nhiên, khi áp dụng các phương pháp giáo dục này, giáo viên cần căn cứ vào đặc điểm nhân cách của học sinh, điều kiện thực tiễn của từng cơ sở giáo dục để lựa chọn và sử dụng phối kết hợp các

phương pháp giáo dục đạt kết quả cao nhất

1.5 CÁC HÌNH THỨC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

Mọi hoạt động giáo dục được tổ chức trong nhà trường phổ thông đều nhằm thực hiện mục tiêu hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh, giúp học sinh lĩnh hội hệ thống tri thức khoa học, rèn luyện các kĩ năng, kĩ xảo cần thiết, phát triển tư duy sáng tạo và nhân cách Vì vậy, giáo dục đạo đức trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam hiện nay được tiến hành thông qua hai hình thức cơ bản

là giáo dục đạo đức thông qua dạy học các môn khoa học và giáo dục đạo đức thông qua tổ chức các HĐNK

1.5.1 Giáo dục đạo đức thông qua dạy học các môn khoa học

Giáo dục đạo đức cho học sinh qua dạy học các môn khoa học trong trường học được thực hiện bằng cách tích hợp nội dung giáo dục đạo đức vào dạy học các môn học chính khóa

Tích hợp là một phạm trù rất rộng giữa kiến thức với thực hành, giữa kiến thức với kỹ năng, giữa kinh nghiệm với thực tiễn, giữa các lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống để làm nổi bật, đào sâu thêm kiến thức và phát triển tư duy và năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống của học sinh Theo GS.TS Nguyễn Thanh Hùng “Có thể hiểu tích hợp là một phương hướng phối hợp một cách tốt nhất các quá trình học tập với nhiều môn học” [27, tr 30]

Giáo dục đạo đức được tích hợp vào hầu hết các môn học thuộc chương trình học ở trường phổ thông Tuy nhiên, một số môn học có thể tích hợp nhiều nội dung mang tính giáo dục đạo đức cho học sinh hơn như môn GDCD, môn Ngữ văn, môn Lịch sử, môn Đia lý

Ví dụ: Học sinh sẽ học tập được các nét tính cách tốt đẹp của nhân vật trong lịch sử, văn học, các nhà khoa học, các tấm gương sáng về đức hy sinh dũng cảm trong chiến đấu, lao động, bảo vệ tổ quốc, … Đồng thời các em có thái độ lên án, phê phán những hành vi tiêu cực, phản diện trái với đạo đức xã hội trong lịch sử, trong các tác phẩm văn học,… Môn GDCD cung cấp cho học sinh những tri thức về các chuẩn mực đạo đức, các phạm trù đạo đức cơ bản, các quan điểm về đường lối chính sách của Đảng, pháp luật nhà nước, làm cho các em có nhận thức đúng đắn về chúng Cùng với việc khai sáng nhận thức đạo đức, học sinh còn nắm được phương thức hành vi đạo đức và pháp luật, nắm được các yêu cầu ứng xử phù hợp với các quy định đạo đức xã hội phù hợp với các chuẩn mực của pháp luật trong các tình huống khác nhau của đời sống cá nhân

Tích hợp giáo dục đạo đức trong các môn học phải dựa vào mối quan hệ giữa mục tiêu và nội dung của các môn học với mục tiêu và nội dung của giáo dục đạo đức Mặt khác, giáo dục đạo đức phải dựa trên thực tiễn cuộc sống và sự trải nghiệm của bản thân học sinh [11, tr 23]

Ví dụ: Tích hợp liên môn Lịch sử, Điạ lý, Âm nhạc, GDCD qua văn nghị luận “Thông tin về ngày trái đất năm 2000” trong môn học Ngữ Văn lớp 8 Khi dạy nội dung tích hợp này, giáo viên sẽ lồng ghép bài nhạc “Ngôi nhà của chúng ta” để

âm nhạc kết hợp với những nội dung tuyên truyền cùng nhau bảo vệ màu xanh trái đất với mặt trời; tích hợp nội dung giáo dục đạo đức với môn Địa lý để giáo dục học sinh ý thức trồng và bảo vệ cây xanh giúp cải thiện bầu không khí xung quanh; tích hợp nội dung giáo dục đạo đức với môn Lịch sử để học sinh hiểu thêm về thời kỳ kháng chiến chống Mỹ của dân tộc ta (1954-1975) Mỹ đã rải chất độc hóa học Dioxin xuống Việt Nam và tích hợp nội dung giáo dục đạo đức với môn GDCD để giáo dục học sinh về sống có văn hóa, không vứt rác bừa bãi, giữ gìn cảnh quan, khu dân cư sạch đẹp

Giáo dục đạo đức qua hình thức lên lớp thường căn cứ vào các chuẩn kiến thức, chuẩn kỹ năng để xác định mục tiêu của bài học Giáo dục đạo đức cần chú trọng cách đạt được các yêu cầu cơ bản và tối thiểu về kiến thức, kỹ năng, đảm bảo không quá lệ thuộc hoàn toàn vào sách giáo khoa, mức độ liên hệ thực tiễn về giáo dục đạo đức phải phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh

Giáo dục đạo đức cho học sinh qua hình thức lên lớp phải đặc biệt chú trọng đến việc động viên, khuyến khích kịp thời những tiến bộ, sự ham học hỏi của học sinh cũng như đa dạng các nội dung, các hình thức, cách đánh giá và tăng cường hiệu quả công việc đánh giá hạnh kiểm trong giáo dục đạo đức cho học sinh

1.5.2 Giáo dục đạo đức thông qua tổ chức các hoạt động ngoại khóa

1.5.2.1 Khái quát về hoạt động ngoại khóa

Việc tích hợp nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh vào các môn học trên lớp sẽ cung cấp cho các em nhận thức, thái độ và hành vi cơ bản, còn giáo dục đạo đức thông qua HĐNK, giúp học sinh rèn luyện đạo đức, nhân cách của mình thông qua các hoạt động thực tế

HĐNK đóng một vai trò quan trọng trong việc bổ trợ kiến thức, bổ sung các

kỹ năng và kinh nghiệm sống cho học sinh, giúp học sinh trở thành những con người toàn diện

HĐNK có thể coi như một hình thức để đánh giá học sinh theo quan điểm phát triển toàn diện và càng có ý nghĩa hơn nếu các HĐNK có tác động trở lại, giúp học sinh có thêm hứng thú, niềm vui trong học tập, rèn luyện đạo đức Chất lượng

học tập sẽ cao, kích thích được hứng thú học tập, nhu cầu, khả năng độc lập, tích cực tư duy của học sinh

HĐNK ở trường THCS hướng đến những mục tiêu sau đây [22, tr 22]:

- Củng cố và khắc sâu những kiến thức của các môn học, mở rộng và nâng cao hiểu biết cho học sinh về các lĩnh vực của đời sống xã hội, làm phong phú hơn vốn tri thức kinh nghiệm hoạt động tập thể của học sinh

- Rèn luyện các kỹ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi học sinh THCS như: kỹ năng giao tiếp ứng xử có văn hóa, kỹ năng tổ chức quản lí và tham gia các hoạt động tập thể với tư cách là chủ thể hoạt động, khả năng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, củng cố phát triển các hành vi, thói quen tốt trong học tập, lao động và công tác xã hội

- Bồi dưỡng thái độ tự giác, tích cực tham gia các hoạt động tập thể và hoạt động xã hội, hình thành tình cảm chân thành, niềm tin trong sáng với cuộc sống, với quê hương đất nước, có thái độ đúng đắn với các hiện tượng tự nhiên và xã hội

Các hình thức HĐNK thường được áp dụng trong giáo dục đạo đức như tổ chức tham quan thực tế, tổ chức hội thi tìm hiểu về những anh hùng lịch sử…

1.5.2.2 Các hình thức hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh Trung học cơ sở

Giáo dục đạo đức thông qua các HĐNK cho học sinh THCS được thực hiện dưới nhiều cách thức khác nhau Sự phong phú về hình thức này sẽ tạo nên kết quả chủ yếu trong hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh như sau:

Thứ 1: HOẠT ĐỘNG THAM QUAN THỰC TẾ Ở CÁC NHÀ MỞ, MÁI ẤM,

TRẠI TRẺ MỒ CÔI

Phương hướng tiếp cận cơ bản của giáo dục đạo đức là giáo dục học sinh trong môi trường thực tế Khi tiếp xúc với thực tế, học sinh sẽ cảm nhận được những khó khăn, những tâm tư tình cảm của những mảnh đời bất hạnh trong đời sống Do đó, hoạt động tham quan thực tế sẽ tạo nên những rung động, sự đồng cảm và hình thành

nên những tình cảm tốt đẹp, biết chia sẻ những khó khăn thiếu thốn đối với những mảnh đời bất hạnh trong cuộc sống

Nhà trường tổ chức cho học sinh tham quan thực tế tại các nhà mở, mái ấm, trại mồ côi theo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị cho chuyến tham quan thực tế

- Lập kế hoạch tham quan thực tế: mục đích tham quan, địa điểm tham quan, phương tiện, trang phục, thời gian tham quan, lộ trình đi về, quản lý học sinh, phân công công việc cho từng thành viên, chủ đề viết bài cảm nhận sau chuyến tham quan thực tế, …

- Giới thiệu cho học sinh biết nơi sẽ đến tham quan và những vấn đề cần chú ý

- Giao nhiệm vụ cho học sinh hoặc nhóm học sinh

Bước 2: Tổ chức tham quan thực tế

Trong quá trình tham quan thực tế, nhằm đảm bảo hiệu quả công tác giáo dục đạo đức cho học sinh qua hình thức tham quan thực tế, giáo viên và học sinh cần thực hiện các hoạt động sau:

- Giáo viên hướng dẫn học sinh tham quan thực tế: yêu cầu học sinh giữ kỷ luật, trật tự, không đùa giỡn, nghịch phá

- Học sinh quan sát, tìm hiểu và có hành động giúp đỡ, chia sẻ với các mảnh đời bất hạnh

Bước 3: Tổng kết tham quan thực tế

Giáo viên cho học sinh viết bài cảm nhận của mình sau chuyến đi tham quan, xem xét, đánh giá các mặt làm được và chưa làm được của học sinh sau chuyến tham quan thực tế để rút kinh nghiệm cho hoạt động tổ chức được tốt hơn

Thứ 2: TỔ CHỨC THI TÌM HIỂU VỀ TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ

CHÍ MINH

Hội thi là một trong những cách thức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn học sinh tham gia, đạt hiệu quả tốt trong vấn đề giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho người tham gia Hội thi là dịp để mỗi cá nhân hoặc tập thể có thể thể hiện khả năng

của mình, khẳng định thành tích, kết quả của quá trình tu dưỡng, phấn đấu trong học tập và trong các hoạt động tập thể [25, tr 14]

Tổ chức hội thi diễn ra theo quy trình sau:

- Lựa chọn chủ đề thi

- Thông báo mục tiêu, nội dung, thời gian và thể lệ cuộc thi, cơ cấu giải thưởng

- Thành lập Ban giám khảo

- Phát đông học sinh tham gia, tập thể lớp tham gia

- Tổ chức thi

- Công bố kết quả, trao giải thưởng

- Đánh giá, rút kinh nghiệm

Quy mô của hội thi, đối tượng tham gia, cách thức tổ chức hội thi như thế nào phụ thuộc vào mục đích, yêu cầu, ý nghĩa, tính chất và nội dung của hội thi Quy mô của hội thi có thể tổ chức trong phạm vi một lớp, một khối hoặc toàn trường Có thể

tổ chức vào các thời gian khác nhau của năm học Đối tượng tham gia có thể là cá nhân hoặc tập thể

Thứ 3: HOẠT ĐỘNG THAM QUAN KHU DI TÍCH LỊCH SỬ

Nhằm giáo dục học sinh nhận thức được truyền thống đấu tranh vẻ vang của dân tộc ta, biết tự hào, trân trọng, giữ gìn và phát huy truyền thống đó, nhà trường tổ chức cho học sinh tham quan khu di tích lịch sử như Địa đạo Củ Chi, Rạch Gầm – Xoài Mút, …

Hoạt động tổ chức cho học sinh tham quan khu di tích lịch sử tuân thủ theo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị cho chuyến tham quan khu di tích lịch sử

- Lập kế hoạch tham quan thực tế một cách chi tiết về mục đích tham quan, địa điểm tham quan, phương tiện, trang phục, thời gian tham quan, lộ trình đi về, quản lý học sinh, phân công công việc cho từng thành viên, chủ đề viết bài cảm nhận sau chuyến tham quan, …