Đổi mới phương pháp dạy học đã được xác định rõ trong Luậtgiáo dục, các Nghị quyết của Trung ương Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII;Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII; được cụ thể hoá tron
NỘI DUNG
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
1.1 Tổng quan chung về phương pháp dạy học sát đối tượng
Dạy học sát đối tượng có nghĩa là giáo viên phải hiểu biết sâu sắc đối tượng học sinh của mình để từ đó lựa chọn nội dung và phương pháp dạy học cho phù hợp với trình độ nhận thức, năng lực học tập của học sinh Cụ thể là giáo viên phải hiểu được trình độ nhận thức của học sinh ở mức độ nào? Tinh thần, thái độ, động cơ, ý thức học tập ra sao? Sở trường, nguyện vọng, cá tính nổi bật của từng học sinh là gì? Những ưu điểm, nhược điểm của học sinh và phải biết được học sinh của mình đang thiếu hụt điều gì, cần cái gì,… Có hiểu được như vậy giáo viên mới tìm được biện pháp tác động có hiệu quả, mới đem lại được những cái cần và đủ cho từng học sinh.
1.2 Quy trình thực hiện dạy học sát đối tượng
Bước 1 Khảo sát học sinh.
Bước 2 Thiết kế, tổ chức dạy học.
Bước 3 Ôn tập lý thuyết.
Bước 4 Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập theo bốn mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao
Bước 5 Giao nhiệm vụ cho học sinh
Bước 6 Học sinh thực hiện nhiệm vụ, giáo viên theo dõi và hỗ trợ khi cần. Bước 7 Nhận xét, đánh giá học sinh.
2.1 Thực trạng dạy học Vật lý 12 THPT Miền núi Để phục vụ cho hướng nghiên cứu của đề tài, tôi đã tiến hành tìm hiểu thực trạng dạy học bộ môn Vật lý nói chung và phần kiến thức chương Sóng cơ lớp 12 nói riêng ở trường THPT trong năm học 2018 – 2019.
+ Điều tra học sinh tại các lớp
+ Phiếu điều tra nhằm thu thập số liệu cụ thể
+ Dự giờ GV bộ môn
+ Soạn thảo phiếu thăm dò ý kiến của GV
Kết quả điều tra cho thấy: a Việc học của HS
Bảng 2.1: Kết quả điều tra tình hình học tập môn Vật lý của HS
STT Các chỉ tiêu Số lượng
Thái độ học tập môn Vật lý
Yêu thích môn học Bắt buộc phải học Không thích môn học
Thụ động học thuộc lòng không nắm được ý chính
Chú ý lắng nghe GV giảng bài, ghi chép các ý chính, nhớ lâu
Nghe giảng, tham gia tích cực các hoạt động học tập nhóm
Biết cách đọc tài liệu, sưu tầm, tự tìm hiểu, làm ra đồ dùng học tập
Có ý thức chuẩn bị bài mới trước khi đến lớp
Tìm đọc các tài liệu ngoài SGK liên quan đến môn học
Kết quả học tập môn Vật lý của em năm học trước
Loại giỏi Loại khá Loại trung bình Loại yếu kém
Qua bảng 2.1 tôi rút ra nhận xét như sau:
- Đối với môn Vật lý tỉ lệ không thích môn học là 24,2 % Điều này thể hiện quan điểm của học sinh về môn Vật lý chưa thật cao Các em chưa thích học môn Vật lý.
- Vẫn còn tình trạng HS học tập theo phương pháp thụ động, học vẹt, không nắm được ý chính HS có ý thức lắng nghe giảng bài, nắm các ý chính cốt lõi (32,3%), có ý thức chuẩn bị bài mới trước khi đến lớp (27,4%) nhưng vẫn chưa tìm được phương pháp học tập sáng tạo, thích hợp để nâng cao hiệu quả học tập, phần ít HS tìm đọc các tài liệu ngoài SGK (4,7%), số học sinh tham gia tích cực các hoạt động học tập nhóm chưa nhiều (19,4%), số HS sưu tầm, tự tìm hiểu, làm ra đồ dùng học tập còn thấp (8,1%), do đó chất lượng lĩnh hội kiến thức và kết quả học tập bộ môn chưa cao
- Quan sát những lớp học, tiết học mà GV có tổ chức hoạt động học tập cho
HS như: Giao nhiệm vụ phù hợp năng lực, cho học sinh tự làm thí nghiệm dưới sự hướng dẫn của giáo viên, tổ chức cho các em thể hiện năng khiếu của mình thì các em rất hứng thú, tích cực, sôi nổi xây dựng bài Ngược lại, trong các giờ học mà
GV chỉ sử dụng phương pháp thuyết trình, giảng giải thì không khí học tập rất kém sôi nổi.
Trong năm học 2018- 2019, tôi được phân công giảng dạy hai lớp 12 là 12A2 và 12 A4 Chúng tôi tiến hành kiểm tra học sinh theo bốn mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao có kết quả quả như sau:
Lớp Số lượng Điểm từ 6 đến 7 Điểm từ 5 đến 6 Điểm dưới 5
Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ
Qua khảo sát phân loại học sinh tôi còn tìm hiểu đặc điểm của từng em, sở thích, sở trường của các em, khả năng học môn toán của các em Từ đó đưa ra các phương pháp dạy học phù hợp. b Việc dạy của GV
Bảng 2.2: Mức độ sử dụng các phương pháp dạy học Vật lý của thầy cô hiện nay
T Tên phương pháp Số lượng
Sử dụng thường xuyên Ít sử dụng Không sử dụng
2 Hỏi đáp, thông báo tái hiện 10 3 30 5 50 2 20
5 Dạy học giải quyết vấn đề 10 7 70 2 20 1 10
6 Dạy học dự án 10 0 0 2 20 8 80 Qua bảng 2.2 cho thấy:
- Hiện nay, GV cũng đã đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực như: dạy học giải quyết vấn đề (70%), dạy học hợp tác (40%) nhưng có những biện pháp vẫn thường ít sử dụng hay sử dụng không thường xuyên như dạy học dự án ( 80%), biểu diễn thí nghiệm ít giáo viên sử dụng thường xuyên (10%) để nâng cao khả năng thực hành thí nghiệm, khả năng sáng tạo cho HS.
- Cũng qua điều tra, tham khảo ý kiến của các giáo viên dạy chương Sóng cơ Vật lý 12 THPT lâu năm thì trong dạy học chương Sóng cơ giáo viên có thể tổ chức cho học sinh tự làm thí nghiệm dưới sự hướng dẫn của giáo viên, có thể tự chế tạo các nhạc cụ và biểu diễn các nhạc cụ đó, giúp HS hiểu rõ, nắm chắc kiến thức, bản chất hiện tượng, hứng thú học tập, phát triển năng lực bản thân Tuy nhiên các phương pháp này vẫn chưa được GV chú trọng, việc tổ chức dạy học dự án hay làm thí nghiệm rất mất thời gian, gây ồn trong lớp…
Kết luận: Qua điều tra thực trạng dạy học dạy chương Sóng cơ Vật lý 12
- Mặc dù các GV hiện nay đã tích cực trong việc đổi mới các phương pháp dạy học nhưng nó chưa thật sự phổ biến, chưa mang lại hiệu quả như mong đợi.
- Nhiều giáo viên dạy học còn quá cao nên những em ở mức yếu, trung bình chưa nắm được kiến thức, kỹ năng cơ bản dẫn đến dễ chán học môn Vật lý.
- HS còn thụ động trong việc tiếp nhận, tìm hiểu kiến thức mới, chưa có phương pháp học tập tích cực nên vẫn còn tình trạng HS có học lực trung bình, yếu kém nhiều.
Từ đó chúng tôi đặt ra câu hỏi đâu là nguyên nhân của thực trạng nêu trên ở Trường THPT
2.2 Nguyên nhân của thực trạng dạy học Vật lý 12 THPT các trường Miền núi hiện nay.
- Phần lớn GV hiện nay đã chú trọng công tác đổi mới phương pháp giảng dạy để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS nhưng khó thực hiện Vì để sử dụng các phương pháp dạy học tích cực đòi hỏi các GV phải đầu tư thời gian, công sức, tìm hiểu nhiều kiến thức khác nhau và các GV vẫn còn có tâm lý ngại thay đổi Hơn nữa nhiều giáo viên đã tiến hành đổi mới nhưng chưa phù hợp đối tượng học sinh nên hiệu quả chưa cao.
- Với học sinh trường THPT học lực còn yếu, các em lại mất gốc nên việc đổi mới dạy học gặp nhiều khó khăn.
- Yêu cầu kiểm tra, thi cử còn tập trung vào kiểm tra kiến thức chữ chưa tập trung đúng mức vào đánh giá năng lực tư duy, sáng tạo và kỹ năng thực hành của
HS Chính những điều này đã tạo nên những trở ngại trong việc đổi mới PPDH cho
- Ở nhiều trường phổ thông hiện nay cơ sở vật chất còn thiếu thốn: số phòng thí nghiệm ít nhưng số lớp đông Đó cũng là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả đổi mới phương pháp dạy học.
TỔ CHỨC DẠY HỌC SÁT ĐỐI TƯỢNG CHƯƠNG SÓNG CƠ VẬT LÝ 12 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT NĂNG LỰC HỌC
CƠ VẬT LÝ 12 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT NĂNG LỰC HỌC SINH TẠI TRƯỜNG THPT
Giáo viên ra đề kiểm tra chương 1 Vật lý 12 gồm 20 câu theo bốn mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao trong thời gian 25 phút (Phụ lục
5) Từ kết quả thu được và quá trình tìm hiểu đối tượng để phân loại học sinh.
Giỏi Khá TB Yếu Kém
2 Thiết kế, tổ chức dạy học các bài học, chủ đề dạy học chương Sóng cơ theo hướng sát đối tượng học sinh
Chương Sóng cơ nằm sau chương Dao động điều hòa, đòi hỏi học sinh phải vận dụng các kiến thức của chương 1 Nếu nắm vững kiến thức, kỹ năng chương Sóng cơ sẽ giúp cho các em học khi học sóng điện từ và sóng ánh sáng dễ dàng hơn Để học tốt chương Sóng cơ đòi hỏi phải huy động một số lượng lớn kiến thức toán học, kỹ năng làm thí nghiệm, quan sát, vận dụng vào thực tế Vì vậy yêu cầu giáo viên phải tổ chức các hoạt động phù hợp để các đối tượng học sinh nắm vững kiến thức, kỹ năng cơ bản.
2.1 Mục tiêu của chương: Đã nêu ở mục 2.4.1 phần II
- Giáo viên: máy chiếu, clip giao thoa sóng trong thực tế, bộ thí nghiệm sóng dừng, sáo, khèn, phiếu học tập
- Học sinh: sách giáo khoa, các tài liệu liên quan, vật liệu, đồ dùng làm sáo, khèn, giấy A0, bút màu, bút dạ
2.3 Thiết kế hoạt động học tập bài “Sóng cơ và sự truyền sóng cơ”
HĐ 1(5 phút) : Khởi động: Làm nảy sinh vấn đề tìm hiểu về sóng cơ
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
- Kiểm tra bài cũ: Không
- Các em có thích đi du lịch Cửa Lò để tắm biển không?
Các em sẽ rất thích thú với những con sóng từ ngoài khơi chạy xô vào bờ Vậy sóng hình thành như thế nào?
HĐ 2(15 phút): Tìm hiểu sự truyền sóng cơ
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
Chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm có 9 học sinh, gồm các cả ba đối tượng: yếu, trung bình, khá Giao mỗi nhóm 1 bảng phụ và bút.
*GV cho HS xem lại thí nghiệm hình 7.1 SGK mà các bạn đã thực hiện và trả lời các câu hỏi:
Câu hỏi 1: Khi nguồn O dao động ta trông thấy gì trên mặt nước?
Câu hỏi 2: Khi có sóng trên mặt nước O, M dao động như thế nào?
Câu hỏi 3: Sóng truyền từ O đến M theo phương nào?
Với nhóm yếu, kém các em sẽ trả lời được CH1, nhóm
TB có thể trả lời được CH1, CH 2, nhóm khá trả lời
HS quan sát và thực hiện nhiệm vụ.
HS báo cáo và thảo luận.
Hình 1: Sóng trên mặt nước được 3 câu hỏi.
- GV gợi ý CH 2: Quan sát phương dao động của O và
- GV gợi ý CH3: Quan sát phương lan truyền các vòng tròn từ O tới M.
Nhận xét, đánh giá kết quả các nhóm Chốt lại kiến thức cần nắm về định nghĩa sóng cơ, sóng ngang.
*GV thực hiện thí nghiệm ảo hình 7.2 SGK.Yêu cầu học sinh quan sát trả lời các câu hỏi:
CH 1: Nhận xét phương dao động của lò xo và phương truyền dao động từ vòng này sang vòng khác?
CH 2: Thế nào là sóng dọc?
Với CH 1 HS khá có thể trả lời được, GV chỉ rõ để hai nhóm còn lại thấy được phương dao động của lò xo và phương truyền dao động từ vòng này sang vòng khác.
Với CH 2: học sinh thường xem SGK để trả lời GV cần làm rõ để HS nắm được đặc điểm sóng dọc, sóng ngang.
HĐ 3 (20 phút): Tìm hiểu các đặc điểm sóng cơ
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
- Sự truyền sóng hình sin: Đây là một phần khó hình dung vì học sinh yếu môn toán GV cho HS quan sát trên máy chiếu để thấy được dạng sóng, quá trình truyền dao động từ P đến
P1 trong 1 chu kỳ Đặc biệt GV vẽ hình minh họa và đặt ra các câu hỏi để HS nắm vững kiến thức: Dao động cùng pha, ngược pha.
CH 1: Những điểm nào dao động cùng pha, những điểm nào dao động ngược pha?
- Yêu cầu HS đọc SGK và rút ra các đặc trưng của một sóng hình sin. a Biên độ sóng. b Chu kì của sóng. c.Tốc độ truyền sóng. d Bước sóng. e Năng lượng của sóng.
Viết công thức tính bước sóng? Để nhóm HS yếu có thể đưa ra công thức tính bước sóng và biết áp dụng công thức tính bước sóng GV đặt ra câu hỏi: Các em hãy nhớ lại công thức tính quãng đường trong chuyển động thẳng đều, dựa vào định nghĩa bước sóng để rút ra công thức tính bước sóng Cần nói rõ các đại lượng và đơn vị.
- Dùng hình vẽ minh hoạ thêm bước sóng.
- HS quan sát, tiếp thu.
- Dưới sự hướng dẫn của GV viết công thức tính bước sóng.
HĐ 4 (5phút): Củng cố, giao nhiệm vụ
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
- Nhóm HS yếu nhắc lại định nghĩa sóng cơ, sóng dọc, sóng ngang Nếu các em chưa nắm vững thì GV mời nhóm HS khá nhắc lại.
- Nhóm HS trung bình nhắc lại định nghĩa, công thức tính bước sóng.
- Giao bài tập về nhà và nhiệm vụ ở nhà.
- Tìm hiểu thêm về nguồn năng lượng sóng và
- Suy nghĩ, thảo luận trả lời.
- Ghi nhận các bài tập. nguồn năng lượng sạch bền vững từ sóng biển - Xem bài mới ở nhà.
HĐ 1 (7 phút): Ổn định, vào bài
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
CH 1: Thế nào là sóng dọc? Sóng ngang?
CH 2: Viết công thức tính bước sóng?
CH 3: Một sóng cơ học có f = 50 Hz truyền trong một môi trường với vận tốc 2m/s Tính bước sóng?
Với 3 câu hỏi này GV có thể đánh giá được các em về nhà có học bài cũ và nắm vững kiến thức không Ở CH 3, nếu nhóm HS yếu
HĐ 2 (15 phút): Xây dựng phương trình sóng
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS Đây là một phần khó, vận dụng kiến thức toán nên GV đưa ra câu hỏi phù hợp:
- Tâm O phát sóng, dao động điều hòa với phương trình: u0 = Acost
CH 1: Tính thời gian sóng truyền từ O đến
CH 2: Viết dao động tại điểm M cách O một khoảng là x?
Với nhóm HS yếu, GV gợi ý để HS có thể trả lời được CH1.
- Theo dõi, tham gia xây dựng bài uM os(t – t ) = Acos(t – x v)
Với CH2: GV hướng dẫn để nhóm HS khá cùng xây dựng = Acos(t –2 x
Hđ 3 (23 phút): Củng cố, giao nhiệm vụ
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
GV giao 10 câu hỏi trắc nghiệm trong phiếu học tập, yêu cầu cả lớp làm vào phiếu học tập Sau đó GV gọi bất kỳ một em nào giải thích sự lựa chọn đáp án HS tự chấm điểm của mình
GV quan tâm đến kỹ năng làm bài trắc nghiệm của các em học yếu vì các em thường khoanh bừa Động viên các em vận dụng kiến thức để nắm bài tại lớp.
- Giao bài tập về nhà và chia nhóm để chuẩn bị cho bài mới, yêu cầu: Làm thí nghiệm thực tế theo nhóm: Sóng trên mặt nước (lấy hình ảnh + quay clip), khi cầm hai vật tạo thành nguồn sóng đưa lên đưa xuống đều đặn trên mặt nước
- Trả lời vào phiếu học tập.
- Ghi nhận các bài tập và nhiệm vụ về nhà.
2.4 Thiết kế hoạt động học tập bài “Giao thoa sóng”
HĐ1 ( 10 phút): Ổn định lớp, kiểm tra, đặt vấn đề vào bài mới
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
CH 1: Viết phương trình sóng tại M cách O một khoảng x?
CH 2: Cho phương trình sóng tại O là u = 10cos20t cm Viết phương trình sóng tại
Nhóm HS trung bình, khá có thể trả lời được cả 2 câu Riêng những em yếu, GV nên
- Trả lời bài cũ. nhấn mạnh lại và hướng dẫn câu 2.
- Đi tắm biển các em sẽ rất thích thú với những con sóng từ ngoài khơi chạy xô vào bờ Vậy nếu 2 con sóng gặp nhau hiện tượng gì sẽ xảy ra?
Hình 2: Thí nghiệm giao thoa
HĐ 2 (10 phút) Tìm hiểu hiện tượng giao thoa sóng nước
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
GV kiểm tra sự chuẩn bị TN ở nhà của các nhóm Đánh giá nhận xét để các em cố gắng.
- GV: Qua hình ảnh các em thu được khi thực hiện nhiệm vụ ở nhà Các em quat sát được hiện tượng nào trên mặt nước?
Hình ảnh mà các em quan sát được trong TN là hiện tượng giao thoa Vậy thế nào là giao
Những HS đã làm có thể trả lời được:
Trên mặt nước xuất hiện các gợn sóng và vùng mà mặt nước đứng yên. thoa sóng?
Với những em học khá có thể trả lời được Sau đó GV chốt kiến thức: định nghĩa giao thoa sóng, giải thích để HS nắm được vì sao xảy ra hiện tượng giao thoa.
HĐ 3 ( 10 phút): Tìm phương trình sóng tổng hợp
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS Đây là một phần khó đòi hỏi phải nắm vững tổng hợp dao động điều hòa và kiến thức toán về lượng giác.
Với nhóm HS yếu, trung bình không bắt buộc các em xây dựng phương trình.
Với nhóm HS khá GV có thể gợi ý để các em xây dựng ở bảng nháp.
- CH gợi ý 1: Viết phương trình sóng do S1 gây ra tại M? Viết phương trình sóng do S2 gây ra tại M?
- CH gợi ý 2: Biểu thức sóng tại điểm M do sóng từ S1 và S2 truyền đến?
Gợi ý thêm áp dụng công thức lượng giác: cosa +cosb = 2 cos( 2 ) os( 2 ) a b a b
- CH gợi ý 2: Tìm biên độ sóng tổng hợp tại
GV đưa ra công thức cuối cùng:
Học sinh quan sát cùng giáo viên lập phương trình sóng.
- Nắm công thức tính biên độ dao động tổng hợp
HĐ 4 (7 phút): Vị trí cực đại, cực tiểu giao thoa sóng
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm cặp đôi
- M dao động với biên độ cực đại khi nào? M dao động với biên độ cực tiểu khi khi nào?
Nhận xét giá trị hiệu đường đi?
Thảo luận trả lời câu hỏi.
GV đưa ra các gợi ý: Những điểm cực đại có biên độ như thế nào? Những điểm cực tiểu có biên độ như thế nào?
Với nhóm HS yếu chỉ cần yêu cầu nắm được thế nào là điểm cực đại, cực tiểu Điều kiện cực đại, cực tiểu giao thoa.
- -Những điểm cực đại thì biên độ cực đại, tức là
- - Những điểm cực tiểu thì biên độ bằng 0, tức là
HĐ 5 (3 phút): Điều kiện giao thoa, sóng kết hợp
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
- Để có giao thao sóng hai nguồn sóng phải có đặc điểm gì?
- Chốt kiến thức, nói rõ hai nguồn kết hợp, hai sóng kết hợp.
- Nghiên cứu SGK trả lời
- Cùng phương, cùng tần số, hiệu số pha không đổi theo thời gian.
HĐ 6 (5 phút): Củng cố, vận dụng
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
- Đưa ra các câu hỏi củng cố ở máy chiếu (5 câu).
- Giao bài tập về nhà.
- Mở rộng: Tìm hiểu về giao thoa trong đời sống và kỹ thuật Giải thích sự hình thành sóng thần.
- Tiếp nhận nhiệm vụ về nhà.
2.5 Thiết kế hoạt động học tập bài “Sóng dừng”
HĐ1 ( 10 phút): Ổn định lớp, kiểm tra, đặt vấn đề vào bài mới
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
CH 1: Thế nào là hiện tượng giao thoa?
CH 2: Xác định điều kiện cực đại, cực tiểu giao thoa?
CH 3: Điều kiện giao thoa?
Với 3 câu hỏi này GV dành cho những em yếu và trung bình trả lời.
- Khi đi chơi hang ở Mỹ Lý nếu các em hét to thì sau một lúc ta nghe như có ai nhại lại giọng mình? Vậy đó là hiện tượng gì ?
HĐ 2 (10 phút): Tìm hiểu phản xạ sóng
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
Trình bày TN trên máy chiếu: Tay cầm đầu P của dây mềm dài chừng vài m ,giật mạnh đầu nó lên trên rồi hạ xuống về chỗ cũ.
CH 1: Nhận xét sự biến dạng của dây?
- Nếu cho P dao động điều hòa có sóng hình sin từ P đến Q (sóng tới ) đến Q sóng bị phản xạ.
CH 2: Nhận xét pha dao động của sóng tới và sóng phản xạ?
Với HS yếu GV gợi ý: Nhận xét biến dạng từ
P truyền đến Q và biến dạng từ Q truyền đến
- Cho HS quan sát thí nghiệm với vật cản tự do Nhận xét pha sóng tới và sóng phản xạ?
HĐ 3 (15 phút): Tổ chức dạy học hợp tác tìm hiểu sóng dừng
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS Đặt vấn đề : Nếu sóng tới và sóng phản xạ gặp nhau thì có hiện tượng gì xảy ra?
GV: Giới thiệu bộ thí nghiệm sóng dừng trên sợi dây có hai đầu cố định gồm: Sợi dây có chiều dài l, bộ rung tạo dao động, máy phát tần số có thể thay đổi tần số
GV tiến hành thí nghiệm, yêu cầu HS quan sát và mô tả hiện tượng quan sát được?
GV: Dùng hình vẽ kết hợp thí nghiệm hướng dẫn học sinh xác định vị trí nút, bụng và đặt ra câu hỏi:
CH 1: Trên sợi dây có những sóng nào?
CH 2: Lúc này có xảy ra hiện tượng giao thoa không?
CH 3:Thế nào là sóng dừng?
Dựa vào câu trả lời của HS để biết được các em đã nắm được kiến thức chưa Từ đó GV làm rõ thêm.
Với HS yếu dựa vào thí nghiệm quan sát được chỉ cần nắm được định nghĩa sóng dừng.
GV tổ chức hoạt động nhóm: Chia lớp thành 4 nhóm mỗi nhóm gồm 7 học sinh: gồm cả HS yếu, trung bình, khá.
Phát PHT, hướng dẫn HS làm thí nghiệm trong trường hợp hai đầu cố định (xem như hai nút)
GV: quan sát, hỗ trợ khi cần
Những em HS khá có thể lắp nhanh.
Với những em yếu hơn GV hướng dẫn thêm về cách thay đổi tần số.
Sau khi tiến hành thí nghiệm GV yêu cầu
Bước 1(2 phút): Học sinh thảo luận theo cặp
Bước 2( 3 phút): HS thảo luận nhóm hợp tác
Trả lời câu hỏi: Nêu điều kiện xảy ra sóng dừng trên sợi dây có hai đầu cố định?
Yêu cầu 1 HS bất kỳ của một nhóm nào đó lên báo cáo
Nếu HS yếu chưa báo cáo được thì GV gợi ý thêm.
GV chốt kiến thức, lưu ý:
- Quan sát, trả lời các câu hỏi.
-Trên sợi dây có sóng tới và sóng phản xạ.
- Có sự giao thoa giữa sóng tới và sóng phản xạ.
- Sóng dừng là sóng truyền trên sợi dây trong trường hợp xuất hiện các nút và các bụng Hay sóng dừng là sự giao thoa giữa sóng tới và sóng phản xạ.
Các nhóm tiến hành thí nghiệm
HS quan sát thí nghiệm, quan sát đếm, ghi chép số nút, bụng sau mỗi lần thay đổi tần số.
- Nếu một đầu dây cố định, một đầu tự do thì chiều dài dây phải thế nào?
GV dùng TN ảo minh họa TN trên dây có một đầu cố định, một đầu tự do, kết hợp hình vẽ
9.1 SGK yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
Nêu điều kiện xảy ra sóng dừng trên sợi dây có một đầu cố định và một đầu tự do?
Với HS khá có thể trả lời được
GV chốt kiến thức, lưu ý:
- HS phỏng vấn theo cặp.
- HS trở về nhóm thảo luận.
- HS báo cáo. Điều kiện để có sóng dừng trên sợi dây có hai đầu cố định:
Khoảng cách giữa hai nút hoặc hai bụng liên tiếp bằng nửa bước sóng, khoảng cách giữa một bụng và nút liên tiếp bằng một phần tư bước sóng.
- Điều kiện để có sóng dừng trên sợi dây một đầu cố định, một đầu tự do: (2 k 1) 4
HĐ (5 phút): Củng cố, vận dụng
Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS
- Đưa ra các câu hỏi củng cố ở máy chiếu (5 câu).
- Giao bài tập về nhà.
- Chuẩn bị bài mới: Chuẩn bị vật liệu và đồ dùng để làm sáo, khèn; thổi khèn, sáo, nghiên cứu trước bài 10,11 SGK.
- Tiếp nhận nhiệm vụ về nhà.
2.6 Thiết kế hoạt động học tập chủ đề “Sóng âm” (Sử dụng dạy học dự án theo hướng sát đối tượng).
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
Để khẳng định về tính chất và hiệu quả của đề tài tôi đã tiến hành thực nghiệm sau khi thiết kế dạy học sát đối tượng chương “Sóng cơ” và tiến hành tổ chức dạy học bằng phương pháp dạy sát đối tượng ở các lớp thực nghiệm, còn các lớp đối chứng thì sử dụng phương pháp dạy học bình thường
3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm
Qua thực nghiệm để kiểm tra hiệu quả và khả năng thực thi của việc dạy học sát đối tượng chương “ Sóng cơ” Vật lý 12 THPT.
3.2 Nội dung của thực nghiệm sư phạm
Thực nghiệm dạy học sát đối tượng chương “ Sóng cơ” Vật lý 12 THPT.
3.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm Để đánh giá kết quả học tập sau khi tổ chức dạy học sát đối tượng chương Sóng cơ chúng tôi tiến hành thực nghiệm với 2 lớp đối chứng 12A3, 12A5 và 2 lớp thực nghiệm 12A2, 12A4 có trình độ học lực tương đương nhau.
Sau khi sử dụng đề tài vào thực nghiệm giảng dạy, chúng tôi tiến hành khảo sát HS qua một bài kiểm tra 15 phút Nội dung của bài kiểm tra là kiến thức chương Sóng cơ (có phụ lục kèm theo) chúng tôi thu được kết quả như sau:
Bảng khảo sát kết quả học tập của HS sau thực nghiệm Điểm
Lớp đối chứng Lớp thực nghiệm
Qua quan sát quá trình học tập của HS ở các tiết học thực nghiệm và đối chứng, kết quả của bài kiểm tra thường xuyên(15 phút, giữa kỳ) chúng tôi nhận thấy việc dạy học các bài học chương Sóng cơ Vật lý 12 theo hướng sát đối tượng có hiệu quả hơn hẳn so với tiết dạy thông thường về điểm số học tập, chất lượng và không khí giờ học
Từ năm học 2018-2019 chúng tôi đã tiến hành dạy học sát đối tượng Kết quả kỳ thi tốt nghiệp năm học 2018-2019 cao hơn năm học 2017-2018 và năm học
2019-2020 cao hơn năm học 2018-2019 Đặc biệt có em đạt điểm 8; 9 trong kỳ thi tốt nghiệp năm học 2019-2020 Với những kết quả đạt được tôi tiếp tục tiến hành dạy học sát đối tượng với các lớp mà tôi được phân công giảng dạy trong năm học này Sau đó thực nghiệm sư phạm ở hai lớp 12A2, 12A4 để kiểm tra kết quả nghiên cứu của đề tài trong thời gian từ tháng 9/2020 đến tháng 01/2021 Kết quả bài kiểm tra thường xuyên có kiến thức chương Sóng cơ cho thấy các lớp thực nghiệm cao hơn hẳn so với các lớp đối chứng cùng trình độ Trong các giờ học HS lớp thực nghiệm tích cực, hứng thú học tập kể cả những em học yếu nhưng được sự động viên các em cũng rất cố gắng Qua triển khai nhiều em còn tích cực tìm hiểu các ứng dụng của vật lý vào đời sống, tìm hiểu các nhạc cụ và nét văn hóa của dân tộc mình, rất thích làm thí nghiệm, vẽ bản đồ tư duy Điều mà trước đây các em không được làm và không chú trọng.