Báo cáo biện pháp giáo dục hiệu quả môn ngữ văn 9 (thuyết trình thi giáo viên giỏi)

Tên biện pháp: SỬ DỤNG CÁC THỦ THUẬT GIÚP HỌC SINH TÓM TẮT TÁC PHẨM TRUYỆN Họ và tên giáo viên: ..... Đứng trước vấn đề đó, giáo dục là nhu cầu tất yếu, giúp chúng ta hình thành một thế

UỶ BAN NHÂN DÂN

TRƯỜNG THCS



BÁO CÁO BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY MÔN NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THCS

Tên biện pháp:

SỬ DỤNG CÁC THỦ THUẬT GIÚP HỌC SINH TÓM TẮT TÁC PHẨM TRUYỆN

Họ và tên giáo viên:

Môn dự thi: Ngữ văn

Đơn vị công tác: Trường THCS

, ngày 09 tháng 11 năm

MỤC LỤC

I.Đặt vấn

đề 1

1.1 Lí do chọn biện

pháp 1

2.1 Đối tượng áp

dụng 2

3.1 Phạm vi áp

dụng 2

4.1 Thời gian thực

hiện 2

II.Thực trạng khi thực hiện giải

pháp 2

1.2 Thực

trạng 3

2.2 Thuận

lợi 3

3.2 Khó

khăn 3

III.Nội

dung 4

1.3 Trình bày biện pháp: “Sử dụng các thủ thuật giúp học sinh tóm tắt tác phẩm

truyện” 4

2.3 Kết quả thực

hiện 8

IV Kiến nghị, đề

xuất 9

1.4 Đối với lãnh đạo nhà

trường 9

2.4 Đối với lãnh đạo địa phương, phòng Giáo dục và Đào

DANH MỤC VIẾT TẮT

1 Trung học sơ sở: THCS

2.Ban giám hiệu: BGH

BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY MÔN NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THCS

Tên biện pháp:

SỬ DỤNG CÁC THỦ THUẬT GIÚP HỌC SINH TÓM TẮT TÁC PHẨM TRUYỆN

I.Đặt vấn đề.

1.1.Lí do chọn biện pháp.

Đất nước ta đang trong thời kì mở cửa giao lưu hội nhập với các nền kinh tế trên thế giới, tuy nhiên vì điều kiện khác nhau dẫn đến sự tác động cũng như

xu hướng tiếp cận có nhiều sự khác biệt, đặc biệt là tầng lớp thanh thiếu niên – những chủ nhân tương lai của đất nước Đứng trước vấn đề đó, giáo dục là nhu cầu tất yếu, giúp chúng ta hình thành một thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm…Để làm được điều đó, người giáo viên đóng một vai trò

vô cùng quan trọng, cần lắm cách thay đổi phương pháp dạy học, chuyển từ lối truyền thụ một chiều sang cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, phát huy tính tích cực tự giác chủ động, năng lực tự học kích thích tư duy độc lập sáng tạo của các em dưới sự hướng dẫn của giáo viên hướng tới việc dạy học thông qua tổ chức các hoạt động dạy, giúp học sinh khám phá những tri thức mới

Trước những yêu cầu cấp bách như vậy, môn Ngữ văn cũng không ngừng vận động để bắt nhịp với xu thế đổi mới, tuy nhiên thực tế qua điều tra nhiều em, tôi được biết các em không hứng thú khi học môn Văn, học sinh ngày nay ngại học văn, thường học qua loa đối phó , đã vậy những tác phẩm văn học có tính triết lí sâu xa với nhiều tầng ý nghĩa thì việc cảm thụ những tác phẩm này lại càng khiến các em nản hơn

Là một giáo viên dạy môn Ngữ Văn tại trường THCS – Bản thân tôi cũng như nhiều giáo viên khác đã rất băn khoăn, trăn trở về vấn

đề này Làm thế nào để giúp các em trong một thời gian nhất định phải nắm được nội dung cốt truyện? Làm thế nào để phát huy tính tích cực, sáng tạo trong tóm tắt tác phẩm ở các em? Làm thế nào để các em chủ động học khắc sâu các sự việc, cốt truyện trong tác phẩm? Bởi đó là cơ sở, là ngữ liệu để

các em cảm thụ và phân tích tác phẩm sau này Đứng trước những khó khăn

ấy tôi quyết định áp dụng biện pháp:“Sử dụng các thủ thuật giúp học sinh tóm tắt tác phẩm truyện”.

2.1 Đối tượng áp dụng.

Học sinh lớp 9A, 9C Trường THCS …

3.1 Phạm vi áp dụng:

Biện pháp được áp dụng vào các tiết dạy học Tác phẩm truyện trong chương trình Ngữ Văn THCS Trường THCS Cao Bá ……

4.1.Thời gian thực hiện:

Năm học 2019-2020 và những năm học tiếp theo

II Thực trạng khi thực hiện biện pháp.

1.2 Thực trạng.

Năm học 2019-2020, tôi được BGH phân công giảng dạy môn Ngữ Văn lớp 9A,9C Qua quá trình giảng dạy và khảo sát tôi thấy học sinh rất ngại học phần tóm tắt trong văn bản truyện, học đến phần này lớp học trầm hẳn, các em có vẻ né tránh sợ bị cô gọi và đặc biệt kiểm tra bài cũ còn “thỏa hiệp” với cô đừng hỏi phần này Các em không biết xác định nội dung, sự việc chính của câu chuyện cần tóm tắt Nếu có tóm tắt thì cũng trình bày qua loa,

em thì kể quá dài, em lại bỏ nhiều sự việc chính Cụ thể một số bài kiểm tra

15 phút ở lớp 9A và 9C

Trang 2

Hình ảnh bài kiểm tra của học sinh

Tình trạng này kéo dài sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến việc học tập, cảm thụ, phân tích tác phẩm của các em

2.2 Thuận lợi.

- Trường THCS có cơ sở vật chất tương đối đầy đủ, thuận lợi cho việc dạy và học

- Trường có đội ngũ cán bộ quản lí và giáo viên trẻ, khỏe, năng nổ nhiệt tình Hàng năm giáo viên được dự các lớp tập huấn, bồi dưỡng đầy đủ Bản thân tôi luôn được sự quan tâm giúp đỡ của Ban giám hiệu, Hội đồng sư phạm nhà trường cũng như các đồng nghiệp trong tổ thường xuyên trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm với nhau

- Thời đại công nghệ thông tin và các thiết bị thông minh ra đời là lợi thế để cô và trò tiếp cận với nhiều nguồn tư liệu tham khảo

- Các em học sinh chủ yếu là con nhà nông nên chất phác, hiền lành, chăm chỉ

3.2 Khó khăn:

- Hơn 50% học sinh trong trường là người dân tộc thiểu số, cha mẹ các

em chủ yếu sống bằng nghề nông, cuộc sống vất vả nên cũng ít có thời gian kèm cặp, đôn đốc việc học của con Các em về nhà ít đọc và chuẩn bị bài, tài

liệu tham khảo không có nên lên lớp việc tiếp thu bài, tóm tắt tác phẩm không hiệu quả

-Đa phần học sinh nhà ở xa trường, đường sá đi lại rất khó khăn, mưa gió là các em nghỉ học cũng ảnh hưởng nhiều đến việc học

-Mạng xã hội phát triển cũng đã tác động không nhỏ đến một bộ phận học sinh, các em lạm dụng thiết bị nghe nhìn, làm cho kĩ năng sống của các

em bị hạn chế, tư duy của các em ngày càng bị mai một

Phần III: NỘI DUNG.

1.3 Trình bày biện pháp:“Sử dụng các thủ thuật giúp học sinh tóm tắt

tác phẩm”

Tóm tắt đoạn trích hay tác phẩm truyện là một bước quan trọng để học sinh có thể nắm chắc nội dung kiến thức của bài học Đó cũng là cơ sở để các

em cảm thụ và phân tích tác phẩm Nhưng ở khâu này, đa phần giáo viên chỉ tiến hành bằng cách cho học sinh dùng lời của mình để tóm tắt lại đoạn trích hoặc tác phẩm Học sinh sẽ rất nhàm chán, lười đứng lên trình bày, thậm chí không biết bắt đầu từ đâu Để khắc phục điều này, Tôi áp dụng 2 cách tóm tắt như sau:

- Cách thứ nhất: Tóm tắt bằng kỹ thuật dạy học 5W1H

Kỹ thuật 5W1H:(Theo Tiếng Anh)

- What (là gì): ý nghĩa của nhan đề tác phẩm là gì ?

- Who (ai): Nhân vật là ai?

- Where (ở đâu): Sự việc xảy ra ở đâu?

- When (khi nào): Sự việc xảy ra vào lúc nào? Hoàn cảnh nào?

- Why (vì sao): Vì sao có sự việc ấy?

- How (như thế nào): Sự việc kết thúc như thế nào?

Cách này tôi dùng hệ thống câu hỏi như trên để hỏi về những vấn đề trong tác phẩm mà các em đã có sự chuẩn bị bài ở nhà, học sinh trả lời, đồng thời tôi trình bày lên bảng theo sơ đồ

Trang 4

Ví dụ: Khi dạy bài Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long (Ngữ văn 9), sau

khi tìm hiểu tác giả, tác phẩm, tôi đặt một hệ thống các câu hỏi theo kỹ thuật dạy học 5W1H như sau:

- Lặng lẽ Sa Pa có nghĩa gì? (What?)

( Là nơi có khí hậu mát mẻ, trong lành, không gian yên bình, tĩnh mịch )

- Nhân vật trong Lặng lẽ Sa Pa là ai? Ai là nhân vật chính? (Who?) (Anh thanh niên, bác họa sĩ già, cô kĩ sư trẻ, bác lái xe.)

- Sự việc trong Lặng lẽ Sa Pa xảy ra ở đâu? (Where?)

(Trên đỉnh Yên Sơn)

- Sự việc trong truyện xảy ra khi nào? Trong hoàn cảnh nào? (When?)

(Khi chiếc xe chở khách lên Lai Châu dừng lại để lấy nước và cho khách nghỉ ngơi, bác lái xe giới thiệu với ông họa sĩ già và cô kĩ sư trẻ về anh thanh niên Và họ gặp nhau trong 30 phút.)

- Tại sao bác lái xe lại giới thiệu anh thanh niên cho ông họa sĩ già và

cô kĩ sư trẻ? (Why?)

(Anh làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu, anh có những phẩm chất cao đẹp trong suy nghĩ về công việc và về cuộc sống.)

- Kết quả của cuộc gặp gỡ này là như thế nào? (How?)

(Người họa sĩ già thấy giá trị của nghệ thuật từ hình ảnh anh thanh niên và cô kĩ sư có một hàm ơn từ những gì anh trao cho cô)

Từ sự chuẩn bị bài ở nhà, học sinh sẽ trả lời từng câu hỏi Tôi kết hợp

ghi bảng, Sau khi trả lời xong các câu hỏi thì có sơ đồ :

Trên đỉnh Yên Sơn

30 phút

Bác họa sĩ già Lặng lẽ Sa Pa Cô kĩ sư trẻ

Anh thanh niên

- Làm công tác khí tượng, kiêm vật lí địa cầu

- Phẩm chất cao đẹp trong suy nghĩ về công việc, về cuộc sống

Học sinh cũng kết hợp : Trả lời- nghe- ghi sơ đồ vào vở :

Hình ảnh ghi vở của học sinh

Nhìn vào sơ đồ, học sinh sẽ tóm tắt lại được nội dung văn bản Các em sẽ dễ nhớ

và nhớ lâu Biện pháp này có thể vận dụng ở các tác phẩm truyện, tiểu thuyết

và kịch trong chương trình Ngữ Văn cho các cấp học

- Cách thứ 2: Tóm tắt bằng tranh vẽ.

Trang 6

Hình nh k t qu giáo viên ghi ảnh kết quả giáo viên ghi ết quả giáo viên ghi ảnh kết quả giáo viên ghi

b ng ảnh kết quả giáo viên ghi

Ở cách này trước khi học bài mới, tôi giao việc cho các nhóm( tổ) học sinh về nhà: Đọc bài, sau đó chọn sự việc tiêu biểu của đoạn để vẽ tranh(Giáo viên có định hướng).Từ sản phẩm tranh của học sinh, tôi được đồ dùng dạy học phục vụ cho tóm tắt và khai thác nội dung bài học

Ví dụ khi dạy bài: “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng (Ngữ

văn 9), tôi yêu cầu học sinh về đọc tác phẩm sau đó lựa chọn các chi tiết tiêu biểu của truyện và vẽ tranh(Gợi ý cho học sinh) Khi học bài mới tôi thu những bức tranh các em đã vẽ, đặt câu hỏi cho mỗi bức tranh, lần lượt ghép các bức tranh lên bảng.Tôi có được một bức tranh bao quát toàn bộ câu chuyện Và sử dụng bức tranh này yêu cầu các em dựa vào bức tranh để tóm tắt từ các sự việc chính xâu chuỗi lại với nhau

Một số hình ảnh học sinh nhìn tranh tóm tắt

Sử dụng cách tóm tắt như vậy, học sinh rất hứng thú, có ấn tượng và nhớ lâu về tác phẩm Các em cũng phấn khởi vì kết quả của mình được ghi nhận

2.3 Kết quả thực hiện.

Đầu học kì II năm học 2019-2020, áp dụng biện pháp này vào giảng dạy, bước đầu tôi thấy khả thi:

- Đối với giáo viên, khi áp dụng biện pháp này tôi đã thấy mình chủ động hơn

Trang 8

- Đối với học sinh, các em hứng thú với giờ học, hăng say, sôi nổi phát biểu bài, lớp học sinh động, đặc biệt các em đã quan tâm, đầu tư nhiều hơn cho môn học Ngữ văn Biết vận dụng kiến thức vào làm bài làm của mình Sau một thời gian áp dụng biện pháp (Từ cuối học kì I đến cuối học kì II) Kết quả thu được như sau:

* Trước khi áp dụng( học kì I năm học 2019-2020).

số

Số lượn g

TL%

Số lượn g

Số lượn g

TL%

55,9

68,8

15,6

%

* Sau khi áp dụng( học kì II năm học 2019-2020).

số

Số lượn g

TL%

Số lượn g

Số lượn g TL%

52,9

29,4

Năm học 2020-2021 BGH nhà trường phân công cho tôi dạy môn Ngữ Văn các lớp:8AB, 6AB tôi đã áp dụng biện pháp này vào các tiết dạy- học tác phẩm truyện(lớp 8) và các bài văn học dân gian (lớp 6) bước đầu tôi thấy tinh thần học tập của các em rất hứng khởi, tích cực, các em hăng say xung phong tóm tắt, nhớ kĩ văn bản, có tinh thần trách nhiệm và thích học môn Ngữ Văn

IV: Kiến nghị, đề xuất

Để giải pháp này có tính khả thi cao, ngoài việc bản thân tôi phải không ngừng học hỏi, trau dồi chuyên môn, nghiệp vụ, tâm huyết với nghề Thì cần

có sự hỗ trợ, giúp đỡ của các cấp lãnh đạo Vậy tôi xin mạnh dạn đề xuất một

số nội dung sau :

1.4 Đối với lãnh đạo nhà trường:

- Đầu tư hơn nữa về tài liệu tham khảo, đồ dùng dạy- học cho giáo viên và học sinh

- Chủ động trao đổi với nhóm bộ môn giữa các trường tăng cường sinh hoạt

bộ môn, tổ chức các tiết dạy mẫu để tất cả giáo viên trong tổ bộ môn được tham gia sinh hoạt, dự giờ để học hỏi kinh nghiệm

2.4 Đối với lãnh đạo địa phương, Phòng Giáo dục và Đào tạo:

-Tăng cường mở các lớp tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ để trao đổi phương pháp dạy học cho phù hợp với đối tượng học sinh

- Có giải pháp hiệu quả về vấn đề học sinh nghỉ học giữa chừng hàng năm Phối hợp với nhà trường để ngăn chặn tình trạng bạo lực học đường, tạo cho các em cảm giác yên tâm khi đến trường học tập

Trên đây chỉ là một vài kinh nghiệm nhỏ trong việc vận dụng biện pháp dạy học tích cực, giúp học sinh tóm tắt tác phẩm truyện ở trường THCS mà tôi đã áp dụng Trong quá trình thực hiện, do còn hạn chế về năng lực, tư liệu và vốn sống nên không thể tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự đóng góp của Ban giám khảo và đồng nghiệp

để tôi có thêm những kinh nghiệm làm cẩm nang cho những năm tới trong sự nghiệp trồng người !

Xin chân thành cảm ơn !

, ngày 09 tháng 11 năm 2020

Người thực hiện

.

XÁC NHẬN CỦA BAN GIÁM HIỆU

Trang 10

Trang 14