Cổ nhân có câu: Khi ngôn ngữ bất lực, âm nhạc sẽ lên tiếng. Quả thật là như vậy. Bên cạnh sự tuyệt vời của ngôn ngữ, âm nhạc đóng vai trò bổ trợ tích cực trong việc làm con người xích lại gần nhau hơn, thêm yêu mến cuộc sống này hơn. Có những cảm xúc không dễ gì chuyển tải hết bằng ngôn ngữ thông thường nhưng thông qua âm nhạc, bằng hệ thống giai điệu và tiết tấu đặc biệt những cảm xúc đó sẽ huyện ra nguyên vẹn trong tâm thức của rất nhiều người. Trong mỗi chúng ta, từ già trẻ, gái trai, sang hèn hay cao thấp ai cũng có một hệ thần kinh cảm xúc độc lập, ai cũng có như cầu được sống và được trải nghiệm những cái chân, thiện, mỹ tuyệt vời mà cuộc sống này đem lại và trong rất nhiều con đường, có lẽ thông qua con đường âm nhạc, chúng ta sẽ được thỏa mãn rất nhiều. Đối với trẻ mầm non, việc trải nghiệm âm nhạc nó lại mang một ý nghĩa vô cùng quan trọng, hoạt động âm nhạc góp phần giáo dục thẩm mỹ cho trẻ. Qua đó giúp trẻ cảm nhận được cái hay, cái đẹp, cảm nhận những tình cảm yêu thương, tha thiết, những giai điệu vui tươi, nhộn nhịp, trong sáng… Không chỉ vậy, giáo dục âm nhạc còn là phương tiện nâng cao khả năng trí tuệ, phát triển thể chất, giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, củng cố kiến thức cho trẻ thông qua học tập, vui chơi. Quá trình trẻ tiếp xúc và hoạt động âm nhạc như học hát, nghe hát, vận động theo nhạc, chơi trò chơi âm nhạc... sẽ hình thành ở trẻ những yếu tố của một nhân cách phát triển toàn diện, hài hoà, là sự phát triển về thẩm mỹ, đạo đức, trí tuệ và thể lực. Chính vì vậy, giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng. Vì vậy, muốn trẻ tham gia vào hoạt động âm nhạc có hiệu quả thì trước hết giáo viên phải là người nắm rõ được phương pháp tổ chức, cũng như các hình thức hoạt động để truyền đạt cho trẻ một cách hiệu quả nhất. Giáo viên phải không ngừng học tập nâng cao năng lực chuyên môn về âm nhạc, rèn luyện giọng hát, cách cảm nhận và cảm thụ âm nhạc sâu sắc và lành mạnh nhất để cung cấp cho trẻ những kiến thức cơ bản về âm nhạc phù hợp với từng đối tượng trẻ và phù hợp với nội dung và điều kiện thực tế của lớp học.
Trang 1PHẦN I: MỞ ĐẦU
Lý do lựa chọn biện pháp
Cổ nhân có câu: Khi ngôn ngữ bất lực, âm nhạc sẽ lên tiếng.
Quả thật là như vậy Bên cạnh sự tuyệt vời của ngôn ngữ, âm nhạc đóng vai trò bổ trợ tích cực trong việc làm con người xích lại gần nhau hơn, thêm yêu mến cuộc sống này hơn Có những cảm xúc không dễ gì chuyển tải hết bằng ngôn ngữ thông thường nhưng thông qua âm nhạc, bằng hệ thống giai điệu và tiết tấu đặc biệt những cảm xúc đó sẽ huyện ra nguyên vẹn trong tâm thức của rất nhiều người Trong mỗi chúng ta, từ già trẻ, gái trai, sang hèn hay cao thấp ai cũng có một hệ thần kinh cảm xúc độc lập, ai cũng có như cầu được sống và được trải nghiệm những cái chân, thiện, mỹ tuyệt vời mà cuộc sống này đem lại
và trong rất nhiều con đường, có lẽ thông qua con đường âm nhạc, chúng ta sẽ được thỏa mãn rất nhiều
Đối với trẻ mầm non, việc trải nghiệm âm nhạc nó lại mang một ý nghĩa vô cùng quan trọng, hoạt động âm nhạc góp phần giáo dục thẩm mỹ cho trẻ Qua đó giúp trẻ cảm nhận được cái hay, cái đẹp, cảm nhận những tình cảm yêu thương, tha thiết, những giai điệu vui tươi, nhộn nhịp, trong sáng…
Không chỉ vậy, giáo dục âm nhạc còn là phương tiện nâng cao khả năng trí tuệ, phát triển thể chất, giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, củng cố kiến thức cho trẻ thông qua học tập, vui chơi Quá trình trẻ tiếp xúc và hoạt động âm nhạc như học hát, nghe hát, vận động theo nhạc, chơi trò chơi âm nhạc sẽ hình thành ở trẻ những yếu tố của một nhân cách phát triển toàn diện, hài hoà, là sự
Trang 2phát triển về thẩm mỹ, đạo đức, trí tuệ và thể lực Chính vì vậy, giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng
Vì vậy, muốn trẻ tham gia vào hoạt động âm nhạc có hiệu quả thì trước hết giáo viên phải là người nắm rõ được phương pháp tổ chức, cũng như các hình thức hoạt động để truyền đạt cho trẻ một cách hiệu quả nhất Giáo viên phải không ngừng học tập nâng cao năng lực chuyên môn về âm nhạc, rèn luyện giọng hát, cách cảm nhận và cảm thụ âm nhạc sâu sắc và lành mạnh nhất để cung cấp cho trẻ những kiến thức cơ bản về âm nhạc phù hợp với từng đối tượng trẻ và phù hợp với nội dung và điều kiện thực tế của lớp học
Để đạt được điều đó, tôi đã mạnh dạn tìm tòi và đưa ra một số giải pháp giáo dục âm nhạc cho trẻ 24 - 36 tháng tuổi:
PHẦN II: NỘI DUNG
1 Đánh giá thực trạng
Căn cứ vào mục đích và nội dung giáo dục âm nhạc hiện hành, Vụ giáo dục mầm non đã có văn bản số 5434/GDMN hướng dẫn giáo viên mầm non thực hiện giáo dục âm nhạc có nội dung cố định nhằm triển khai hết các dạng hoạt động âm nhạc (ca hát, vân động theo nhạc, nghe hát, trò chơi âm nhạc)
Trường mầm non nơi tôi đang công tác là một trường có bề dày về thành tích Đội ngũ cán bộ giáo viên nhân viên đa số trẻ trung, nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ, luôn tích cực học tập bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp
vụ, năng lực sư phạm, chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ đạt kết quả cao
Theo sự phân công của BGH nhà trường, vào đầu năm học tôi đã tổ chức nhiều tiết học âm nhạc nhằm khảo sát tình hình của trẻ Qua đó tôi nhận thấy
Trang 3một số nhược điểm lớn là đa số trẻ đang còn khá nhỏ nên hát chưa đúng giai điệu bài hát, trẻ khó nhớ lời bài hát, chưa hứng thú với môn học này cho nên dẫn đến trong quá trình tổ chức dạy học đạt kết quả khá thấp
* Thuận lợi
- Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, Phòng Giáo dục đào tạo và chính quyền địa phương, trường mầm non nơi tôi đang công tác có CSVC khá đầy đủ
- Lớp được trang bị đầy đủ, các thiết bị đồ dùng phù hợp với từng độ tuổi của trẻ
- Lớp có 2 giáo viên, các giáo viên luôn nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ, có trình độ chuyên môn đạt chuẩn và trên chuẩn BGH nhà trường luôn sâu sát, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên có đủ phương tiện để chăm sóc và dạy trẻ như
mở các lớp bồi dưỡng CNTT cho giáo viên, bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ
- Phụ huynh nhiệt tình, quan tâm chu đáo tới con em và thường xuyên trao đổi với giáo viên về tình hình học tập của con em mình
* Khó khăn
- Chưa có phòng âm nhạc cho trẻ hoạt động
- Năng khiếu về âm nhạc của giáo viên trong lớp còn hạn chế
- Đa số trẻ cảm thụ âm nhạc còn hạn chế nên việc truyền thụ âm nhạc cho trẻ còn gặp nhiều khó khăn
Số liệu điều tra trước khi thực hiện:
Trang 4Để biết được chính xác khả năng học tập của trẻ 24 đến 36 tháng tuổi về môn
âm nhạc ngay từ đầu năm tôi đã làm khảo sát lớp tôi chủ nhiệm gồm 22 cháu như sau:
Số trẻ
Tỉ lệ
%
Số trẻ
Tỉ lệ
%
3 -Trẻ múa hát vận động nhịp nhàng 12 54,5 10 55,5
4 -Trẻ chú ý lắng nghe cô hát,cảm
nhận được giai điệu bài hát
5 -Trẻ biêt thể hiện cảm nhận của
mình thông qua các nội dung đã học
2 Trình bày biện pháp
Biện pháp 1: Tạo môi trường học tập cho trẻ.
Xây dựng góc nghệ thuật
Để làm được điều đó, tôi đã trang trí môi trường gần gũi với trẻ, màu sắc sặc sở thu hút sự chú ý của trẻ Góc âm nhạc là nơi trẻ có điều kiện để thể hiện khả năng âm nhạc của mình Trẻ có thể làm quen, ôn luyện, củng cố và phát triển kỹ năng âm nhạc Qua các trò chơi, các hoạt động làm phát triển các hoạt động sáng tạo của trẻ
Tôi luôn chú ý tận dụng diện tích phòng học, góc âm nhạc một cách phù hợp và bố trí sắp xếp các đò dùng dụng cụ âm nhạc để tạo môi trường gần gũi, tạo cảm giác thoải mái cho trẻ, cho trẻ sự hứng thú khi tham gia hoạt động âm nhạc
Trang 5Để kích thích sự tò mò, ham hiểu biết của trẻ tôi lôi cuốn trẻ vào góc chơi
âm nhạc, tôi luôn chú ý thay đổi vật liệu, những thiết bị tạo âm thanh khác nhau theo chủ đề, tạo điều kiện cho trẻ sử dụng tối đa
Đồ dùng trực quan, đồ chơi phục vụ tiết học như: Bàn ghế, tranh, mô hình, các hình gắn với hình ảnh, vật mẫu cần phải đầy đủ cho cô và trẻ cùng hoạt động
Đồ dùng của trẻ phải đẹp, hấp dẫn, phong phú, sinh động nhằm kích thích hứng thú tò mò, sự ham hiểu biết của trẻ, tôi thường sử dụng đồ thật, vật thật hoặc hình ảnh động cho tiết học sinh động
- Sử dụng các thiết bị, vật liệu thay thế để tạo ra âm thanh mang tính nhạc
- Cung cấp các nguồn tư liệu âm nhạc cho trẻ
- Xây dựng không gian học tập âm nhạc đặc trưng
Biện pháp 2: Nâng cao chất lượng tổ chức các hoạt động âm nhạc trên tiết
học
- Nâng cao kiến thức, năng khiếu thực hành, kỹ năng truyền đạt và thị phạm của giáo viên
- Vào bài sinh động để thu hút sự chú ý của trẻ
- Tổ chức các hoạt động đa dạng dựa vào các hoạt động trọng tâm
- Linh hoạt vận động các hình thức để tạo cho trẻ điều kiện tối đa tham gia học tập
- Tổ chức biểu diễn âm nhạc theo các hình thức: Múa, hát, hát múa, vận động theo nhạc, nghe hát
Trang 6Biện pháp 3: Giáo viên tự rèn luyện để nâng cao năng lực và kiến thức âm
nhạc
- Tham gia tập huấn các chuyên đề về giáo dục âm nhạc
- Tăng cường tự học trên các phương tiện thông tin đại chúng và các thiết
bị sẵn có
- Thường xuyên tham khảo các tài liệu chuyên ngành, tạp chí giáo dục mầm non; Gia đình và bé; báo Họa mi; Tuyển tập trò chơi cho bé để cập nhật thông tin, lựa chọn bài hát, cách làm đồ chơi, các trò chơi phù hợp với công tác dạy học
- Tận dụng mọi cơ hội để tham quan, dự giờ thăm lớp đồng nghiệp từ đó rút ra những kinh nghiệm cho bản thân khi thực hiện hoạt động dạy học âm nhạc
- Các năng lực cứng cần đạt được
* Hoàn thiện kỹ năng thanh nhạc
* Nắm vững các kiến thức về giai điệu bài hát
* Luyện tập kỹ năng sử dụng các bài hát
* Minh họa thông qua các động tác múa
Biện pháp 4: Tổ chức cho trẻ làm quen âm nhạc mọi lúc, mọi nơi và dưới
nhiều hình thức
- Cho trẻ tiếp xúc thường xuyên với âm nhạc thông qua các hoạt động thường nhật như: vào giờ đón, trả trẻ, các buổi sinh hoạt ngoài giờ, giờ ăn Thậm chí cho trẻ hát tự do theo ý thích
Trang 7- Vào buổi sáng giờ đón trẻ, tôi cho trẻ nghe nhạc những bài trong và ngoài chương trình phù hợp với lứa tuổi nhà trẻ Trẻ được nghe nhiều lần sẽ cảm nhận được giai điều của bài hát, thích được nghe hát và hát được như bạn Hoạt động ngoài trời cũng cần cho trẻ làm quen với âm nhạc, hát những bài có nội dung theo đề tài hoạc giáo dục cho trẻ thông qua đề tài
Ví dụ: Giờ hoạt động ngoài trời, quan sát cây xanh, hoa
Sau khi quan sát xong, tập cho trẻ hát bài Cây xanh hoặc Trồng cây Qua
đó trẻ sẽ được củng cố lại bài hát cũ hoặc làm quen với bài hát mới, giáo dục các cháu trồng cây có ý thức chăm sóc bảo vệ cây, hình thành cho trẻ tình yêu thiên nhiên cuộc sống Cùng trẻ trò chuyện về bài hát, giải thích cho trẻ về nội dung lời ca, có âm nhạc nhận thấy trẻ thích thú hẵn lên, làm cho trẻ hoạt động thêm nhẹ nhàng thoải mái Từ đó nhận thấy trẻ rất thích được dạo chơi, trẻ nhanh nhẹn hào hứng tham gia vào các hoạt động Việc làm này còn củng cố lại kiến thức đã học hoăc làm quen với bài hát mới, giúp trẻ vào giờ học âm nhạc được
dễ dàng tự tin, hòa đồng cùng cô và nhận thấy bước đầu trẻ có khả năng phát triển về âm nhạc
- Tổ chức cho học sinh tham gia các cuộc thi âm nhạc mini tại lớp, cho trẻ sắm vai là những ca sĩ, nhạc công thông qua các nhạc cụ sẵn có và các trang phục, đạo cụ vận dụng được
- Tổ chức các chương trình biểu diễn văn nghệ lớn theo kế hoạch của nhà trường, chào mừng các ngày lễ, ngày hội, tổ chức sinh nhật cho các bạn cùng lớp mà các cháu được dự
Ví dụ:
Trang 8Biện pháp 5: Ứng dụng CNTT vào quá trình dạy học.
- Thường xuyên truy cập vào các trang mạng để tìm các tư liệu phù hợp với nội dung bài dạy (Thiên nhiên, động thực vật, không gian văn hóa, nhân vật tiêu biểu…)
- Ví dụ, với những nội dung nghe hát thuộc các làn điệu dân ca, cô có thể cho trẻ xem hình ảnh, clip về những cuộc thi hát dân ca, hát quan họ, ca Huế trên Sông Hương
+ Khi cho trẻ nghe các làm điệu ca Huế, lý Huế, tôi cho các cháu xem clip
về hình ảnh các nghệ sĩ, ca sĩ trình diễn ca Huế trên du thuyền Hình ảnh họ trong những bộ trang phục áo dài kính đáo, màu sắc bắt mắt, giọng ca trong trẻo mượt mà, những con thuyền lững lờ trôi trên dòng Hương thơ mộng cùng với phong cảnh trữ tình nên thơ sẽ giúp trẻ cảm thụ sâu sắc hơn về các làn điệu dân
ca của các vùng
+ Khi cần tạo những hiệu ứng âm thanh, tôi download các âm thanh gần gũi với thực tế như các hiện tượng thiên nhiên, tiếng suối chảy róc rách, tiếng mưa rơi rì rào, tiếng gió thổi vi vu, tiếng chim hót véo von, tiếng còi, tiếng tàu, tiếng ôtô, tiếng gà gáy Qua đó, phát triển tai nghe cho trẻ
Biện pháp 6: Lồng ghép âm nhạc với các môn học khác
Trong mọi tiết học đều tích hợp giáo dục âm nhạc, có thể những bài đã học, những bài chưa học theo từng đề tài bài dạy
- Dạy trẻ làm quen văn học
Ví dụ: Dạy trẻ đọc bài thơ “Yêu mẹ” Phần tích hợp cho trẻ bài “Mẹ đi vắng,
đi học về” Cô hát cho trẻ nghe bài: “Tổ ấm gia đình”, “Ba ngọn nến lung linh”.
Trang 9Qua đó giúp trẻ làm quen một số bài hát mới hoặc củng cố những bài đã học, không những giúp trẻ làm quen âm nhạc mà còn làm cho trẻ hứng thú hơn trong giờ học
- Dạy trẻ khám phá khoa học
Tìm hiểu vật nuôi trong gia đình, tích hợp bài hát “Ai cũng yêu chú mèo, con gà trống” Qua đó còn hình thành cho trẻ tình cảm đối với các con vật, giáo
dục trẻ biết ích lợi của các con vật nuôi đối với cuộc sống con người
- Bé khỏe bé ngoan Lòng ghép các bài hát trong các tiết học thể dục hoặc thể dục sáng theo từng chủ đề mà chúng ta chọn lựa bài hát cho phù hợp với trẻ kích thích sự thích thú khi tham gia hooatj động
- Hoạt động góc
Trong một giờ hoạt động chung trẻ không thể hát thuộc và vận động thành thạo bài hát vì ở lứa tuổi này, trẻ rất dễ nhớ mà lại mau quên, cần cho trẻ làm quen âm nhạc mọi lúc, mọi nơi và hoạt động ở góc Tôi thấy giờ hoạt động góc trẻ chơi rất hồn nhiên, mạnh dạn, thích hát múa lại những bài đã học và thích phản ánh lại những việc làm của người lớn Ví dụ, cô có thể cho trẻ về góc chơi chính để trẻ hát tặng các bác xây dựng Hoặc là ở góc nghệ thuật, cho trẻ biểu diễn văn nghệ, tập làm ca sĩ, cô là người dẫn chương trình giới thiệu trẻ biểu diễn, hướng trẻ hát những bài có nội dung phục vụ cho bài học nhằm cũng
cố những kiến thức đã học
Với âm nhạc thì có thể lồng ghép vào bất cứ hoạt động nào hoặc môn học nào, tất cả các hoạt động, các môn học đều có thể lồng ghép âm nhạc mà không bao giờ bị nhàm chán Vì vậy, việc lồng ghép hoạt động âm nhạc vào các môn
Trang 10học khác là vô cùng thú vị, mang lại hiệu quả cao Bất cứ đi đâu, làm gì đều có thể hát, đều có thể nghe nhạc, nó làm tăng thêm sự hưng phấn và sự thành công của mỗi hoạt động
Bởi vậy sử dụng hình thức này đã mang lại hiệu quả cao trong việc giáo dục âm nhạc cho trẻ
Biện pháp 7: Tăng cường công tác tuyên truyền, phối kết hợp với phụ
huynh
- Phối hợp với phụ huynh quan tâm, động viên trẻ ở nhà
- Tận dụng khả năng của phụ huynh trong việc rèn luyện thêm cho trẻ
- Tăng cường việc phản hồi thông tin 2 chiều với phụ huynh
Đối với tôi, sự kết hợp giữa gia đình và nhà trường để giáo dục trẻ đóng vai trò hết sức quan trọng nhất là với trẻ lứa tuổi này, trẻ rất nhanh quên nếu như không có ai nhắc nhở cho trẻ nhớ Cũng thông qua phụ huynh giáo viên có thể biết được những tâm sinh lý của trẻ đó và ngược lại Thông qua giáo viên, phụ huynh có thể biết được việc học của con em mình Trong qua trình chuẩn bị đồ dùng phục vụ tiết học âm nhạc, tôi đã chủ động liên lạc với một số phụ huynh, nhờ họ có thể tự tay làm ra một số nhạc cụ đơn giản như sáo, trống, kèn, thanh phách để đưa lên lớp dạy cho trẻ học
PHẦN III:
HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP TRONG THỰC TẾ
TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG CHĂM SÓC, GIÁO DỤC TẠI CƠ SỞ
GIÁO DỤC MẦM NON
Trang 111 Đối với trẻ:
Khảo sát trẻ sau khi áp dụng
Số trẻ
Tỉ lệ
%
Số trẻ
Tỉ lệ
%
3 -Trẻ múa hát vận động nhịp nhàng 17 77,2 5 22,8
4 -Trẻ chú ý lắng nghe cô hát,cảm
nhận được giai điệu bài hát
18 81,8 04 18,2
5 -Trẻ biêt thể hiện cảm nhận của
mình thông qua các nội dung đã học
15 68,1 07 31,9 Qua kết quả khảo sát ta thấy được, sau khi áp dụng chất lượng đã tăng lên
rõ rệt
- Trẻ thuộc các bài hát và biểu diễn cùng cô
- Trẻ biết vận động nhịp nhàng
- Trẻ thích nghe các bài hát và các làn điệu dân ca khác
Trẻ hứng thú tích cực tham gia hoạt động âm nhạc, thể hiện nghệ thuật khi biểu diễn, thể hiện tốt kỹ năng âm nhạc như ca hát, vận động Trẻ rèn luyện thói quen tập trung vào một vấn đề cụ thể thông qua phần nghe hát, trẻ sẽ hào hứng
và nhanh nhạy hơn thông qua việc tham gia các trò chơi âm nhạc
2 Đối với giáo viên:
- Giáo viên có thêm nhiều kinh nghiệm trong việc tổ chức các hoạt động
âm nhạc cho trẻ
- Nắm rõ hơn đặc điểm tâm sinh lí của mỗi trẻ, từ đó có các biện pháp phù hợp hơn khi tổ chức hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ
Trang 12- Hát đúng hơn giai điệu các bài hát, biết tự sáng tác, sưu tầm các bài hát phù hợp với chủ đề, phù hợp với trẻ hơn
Với kết quả trên, chứng minh một điều là, các giải pháp trên đã mang lại hiệu quả cao, thiết thực và có tính mới, tính áp dụng cao
Với các giải pháp này có thể áp dụng cho trẻ 24 - 36 tháng tuổi của toàn trường và các trường bạn cũng có thể tham khảo để áp dụng dạy trẻ
PHẦN IV: KẾT LUẬN
1 Tóm tắt ý nghĩa của biện pháp
Để có được kết quả như trên ta thấy được, giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non đóng một vai trò và ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành nhân cách và phẩm chất của trẻ thơ, âm nhạc gắn liền với con người từ lúc chào đời cho đến khi giã từ cuộc sống Những tác phẩm âm nhạc được nghe từ thuở bé thường để lại những dấu ấn rất sâu sắc và lâu dài trong tình cảm, nhận thức của trẻ thơ Âm nhạc có sức mạnh vô cùng to lớn, thể hiện một cách tinh tế thế giới nội tâm của con trẻ
Bên cạnh đó, việc được tiếp xúc với âm nhạc sẽ khiến trẻ cảm thấy tự tin hơn trước tập thể Trẻ dần dần được giáo dục tình yêu thiên nhiên, tình yêu đất nước và con người Trẻ sẽ được rèn giũa nhân cách, phẩm chất và trí tuệ sau từng thao tác hàng ngày
2 Kiến nghị, đề xuất
* Đối với Phòng giáo dục đào tạo