Bài giảng Phương pháp nghiên cứu khoa học: Bài 3 - TS. Hoàng Thanh Liêm

Bài giảng Phương pháp nghiên cứu khoa học: Bài 3 Lập kế hoạch nghiên cứu, cung cấp cho người học những kiến thức như: Lựa chọn mô hình nghiên cứu; Xác định phương pháp nghiên cứu (tiếp cận nghiên cứu); Tổng quan tài liệu; Phát triển khung khái niệm và khung phân tích; Lập kế hoạch nghiên cứu. Mời các bạn cùng tham khảo!

BÀI 3. LÂP K  HO CH NGHIÊN C U Ế Ạ Ứ PHÁP 

Tài li u tham kh o và h c t p ệ ả ọ ậ

1

Tr n Ti n Khai (2012) phầ ế ương pháp nghiên c u ứ

kinh t , ki n th c c  b n, NXB Lao đ ng.ế ế ứ ơ ả ộ

Giáo trình: Vũ Cao Đàm (2018) phương pháp lu n ậ

nghiên c u khoa h c (tài li u h c t p chính)ứ ọ ệ ọ ậ

Bài gi ng Tr n Ti n Khai, Khoa KTPT­ ĐH M  ả ầ ế ở

TP.HCM

2

3

1.1. Mô hình? Theo Tashakkori và Teddlie (2010), mô hình là m t t  h p s   ộ ổ ợ ự tin  c y  đ ậ ượ c  hình  thành  t   nh ng  lý  thuy t  c a  các  nhà  nghiên  c u,  v i  ừ ữ ế ủ ứ ớ

ph ươ ng  pháp  nghiên  c u  có  th   hi u  và  gi i  thích  đ ứ ể ể ả ượ c  các  ý  t ưở ng. 

S  tin c y c a các mô hình nghiên c u đ ự ậ ủ ứ ượ c kh ng đ nh   t ng giai đo n c   ẳ ị ở ừ ạ ụ

th  theo s  thay đ i c a xã h i và theo đó các nhà nghiên c u đã gi i h n  ể ự ổ ủ ộ ứ ớ ạ

ph m vi nghiên c u c a mình theo h ạ ứ ủ ướ ng ti p c n đ nh l ế ậ ị ượ ng hay đ nh tính ị

4

1. Mô hình nghiên c u ứ

1 2. Mô hình NCKH: Mô hình nghiên c u là ph m trù c n thi t trong nghiên  ứ ạ ầ ế

c u đ nh tính và đ nh l ứ ị ị ượ ng. Mô hình nghiên c u th  hi n m i quan h  có  ứ ể ệ ố ệ

tính h  th ng gi a các y u t  (bi n) trong ph m vi nghiên c u.  ệ ố ữ ế ố ế ạ ứ

M i quan h  này c n đ ố ệ ầ ượ c phát hi n và/ho c ki m ch ng. Tùy vào đ  tài  ệ ặ ể ứ ề

nghiên c u mà chúng ta s  d ng mô hình nghiên c u phù h p ứ ử ụ ứ ợ

    1.3 Thành ph n mô hình nghiên c u ầ ứ

 M t mô hình nghiên c u g m 2 thành ph n c  b n, bao  ộ ứ ồ ầ ơ ả

g m: ồ

1 Các bi n nghiên c u  ế ứ

Các m i quan h  gi a các bi n nghiên c u (đ ố ệ ữ ế ứ ượ c 

th  hi n qua các gi  thuy t nghiên c u) ể ệ ả ế ứ

L u ý:  ư Đ i v i m t nghiên c u hành vi (xã h i h c) thu t  ố ớ ộ ứ ộ ọ ậ

ng  mô hình nghiên c u là ch  m i quan h  gi a các nhân  ữ ứ ỉ ố ệ ữ

t  (bi n nghiên c u) v i nhau nh  th  nào d a trên các lý  ố ế ứ ớ ư ế ự thuy t kinh t , qu n tr , tâm lý xã h i… ế ế ả ị ộ …

2

3

VD: Mô hình nghiên c u đ n gi n  ứ ơ ả

­ Trong mô hình nghiên c u này, thi t l p MQH gi a 5 y u t  v i m t y u t   ứ ế ậ ữ ế ố ớ ộ ế ố

ch u tác đ ng nào đó (g i là bi n ph  thu c). Tùy vào mô hình nghiên c u có  ị ộ ọ ế ụ ộ ứ

th  có nhi u quan h  nhân qu  h n.  ể ề ệ ả ơ

Ví d : Mô hình nghiên c u các y u t   nh h ụ ứ ế ố ả ưở ng đ n quy t đ nh  ế ế ị

ch n tr ọ ườ ng Đ i h c Phan Thi t  ạ ọ ế

1.4 CÁC BI N TRONG MÔ HÌNH NGHIÊN C UẾ Ứ

­ Bi n s  là nh ng đ i l ế ố ữ ạ ượ ng hay nh ng đ c tính có th   ữ ặ ể thay đ i t  ng ổ ừ ườ i này sang ng ườ i khác hay t  th i đi m  ừ ờ ể khác này sang th i đi m khác ờ ể

­ Bi n s  th  hi n m t đ i l ế ố ể ệ ộ ạ ượ ng nó đ ượ c g i là bi n  ọ ế

s  đ nh l ố ị ượ ng; bi n s  đ nh l ế ố ị ượ ng nh m th  hi n m t  ằ ể ệ ộ

đ i l ạ ượ ng và có giá tr  là nh ng con s  và ph i luôn luôn  ị ữ ố ả

đi kèm theo đ n v ơ ị

­ Thông th ườ ng có 02 lo i bi n nghiên c u:  ạ ế ứ

+ Bi n đ c l p (bi n gi i thích) ế ộ ậ ế ả

+ Bi n ph  thu c (Bi n đ ế ụ ộ ế ượ c gi i thích, bi n m c tiêu) ả ế ụ

1.4 CÁC BI N TRONG MÔ HÌNH NGHIÊN C UẾ Ứ

­  Bi n  đ c  l p?  Là  các  bi n  nghiên  c u  không  ch u  s   ế ộ ậ ế ứ ị ự tác đ ng c a các bi n khác và dùng đ  gi i thích cho các  ộ ủ ế ể ả

bi n ph  thu c ế ụ ộ

­ Bi n ph  thu c? Là nh ng bi n nghiên c u ch u s  tác  ế ụ ộ ữ ế ứ ị ự

đ ng  c a  các  bi n  khác  (thông  qua  các  lý  thuy t  đ ộ ủ ế ế ượ c  thi t l p) ế ậ

­ L u ý: Khái ni m th  nào là bi n đ c l p và bi n ph   ư ệ ế ế ộ ậ ế ụ thu c  đ ộ ượ c  xác  đ nh  thông  qua  quan  h   gi a  các  bi n  ị ệ ữ ế

v i nhau.   ớ

1.4 CÁC BI N TRONG MÔ HÌNH NGHIÊN C UẾ Ứ

­  Bi n  trung  gian?  Là  m t  bi n  gi a  bi n  đ c  l p  và  ế ộ ế ữ ế ộ ậ

bi n ph  thu c, nó không thay đ i l n v  m c đô  nh  ế ụ ộ ổ ớ ề ứ ả

h ưở ng đ n bi n ph  thu c ế ế ụ ộ

­ Bi n quan sát? Là các khía c nh có th  tr c ti p kh o  ế ạ ể ự ế ả sát đ i t ố ượ ng đi u tra đ ề ượ c. Th c t  bi n quan sát là các  ự ế ế câu h i đi u tra ỏ ề

­ Bi n ti m  n: Đ i v i các d ng hành vi n/c nói chung  ế ề ẩ ố ớ ạ thì  các  bi n  n/c  th ế ườ ng  không  th   xác  đ nh  đ ể ị ượ c  m t  ộ cách tr c ti p mà ph i thông qua nhi u khía c nh khác  ự ế ả ề ạ nhau.

­  Bi n  ki m  soát:  Là  m t  bi n  không  thay  đ i  l n  v   ế ể ộ ế ổ ớ ề

m c đ   nh h ứ ộ ả ưở ng đ n bi n ph  thu c ế ế ụ ộ

1.4 CÁC PHƯƠNG PHÁP TI P C N NGHIÊN C UẾ Ậ Ứ

­  Sau khi  xác  đ nh v n  đ   nghiên  c u,  m c  tiêu  nghiên  c u,  đ nh  h ị ấ ề ứ ụ ứ ị ướ ng  nghiên c u….xác đ nh ph ứ ị ươ ng pháp ti p c n trong NCKH.  ế ậ

­

­

1 Nghiên c u đ nh tính, đ nh lứ ị ị ượng và

Ba ph ươ ng pháp nghiên c u ứ

  nh m mô t  b n ch t c a s  v t, hi n tằ ả ả ấ ủ ự ậ ệ ượng

  thông tin dướ ại d ng thang đo danh nghĩa (nominal scale) hay là thang đo th  b c (ordinal scale)ứ ậ

  không quan tâm đ n s  bi n thiên c a đ i tế ự ế ủ ố ượng nghiên c uứ

  không

  không

kê

nh m lằ ượng hóa s  bi n thiên nàyự ế

nh t thi t ph i áp d ng các công cấ ế ả ụ ụ th ngố

5

2.1 Nghiên c u đ nh tính ứ ị

  Ph ươ ng pháp thu th p d  li u ậ ữ ệ

  ph ng v n nhóm (focus group),ỏ ấ

  ph ng v n chuyên gia (individual depth ỏ ấinterview),

  nghiên c u tình hu ng (case studies),ứ ố

  Ph ươ ng pháp x  lý và phân tích d  li u ử ữ ệ

  các k  thu t phân tích n i dungỹ ậ ộanalysis) đ i v iố ớ

  S  d ng các khía c nh c a c  các phử ụ ạ ủ ả ương pháp

đ nh lị ượng l n đ nh tínhẫ ị

  Hi u b n ch t c a s  v t, hi n tể ả ấ ủ ự ậ ệ ượng nghiên c uứ

  mô t  chi ti t và t ng quát hóa các k t quả ế ổ ế ả

  Dùng s  li u, thông tin c a m u đ  ố ệ ủ ẫ ể ướ đoán sốc

li u,ệ thông tin c aủ dân số nghiên c uứ

2.3 Nghiên c u ph i h p ứ ố ợ

B  h n ch , ki m soát đ   ị ạ ế ể ể tránh thiên l ch ệ

d ng ph i h p nhi u  ụ ố ợ ề

ph ươ ng pháp đ ng th i  ồ ờ hay theo th  t ứ ự

Không k  v ng vào s ỳ ọ ự

Đ ượ c quy t đ nh tr ế ị ướ c khi

b t đ u nghiên c u ắ ầ ứ

S  d ng m t ph ử ụ ộ ươ ng  pháp 

thu n túy hay ph i h p  ầ ố ợ nhi u ph ề ươ ng pháp

Ti p c n th i đi m hay  ế ậ ờ ể lâu

dài

      Khác bi t ệ

L c  d   li u  b ng  công  ọ ữ ệ ằ

c   mã  hóa  l i  nói  (đôi  ụ ờ khi  có  tr   giúp  c a  máy  ợ ủ tính)

Mô  t   l i  ả ờ nói

L ượ ng  hóa  d   li u  b ng  ữ ệ ằ cách 

mã  hóa  đ   phân  tích  th ng  ể ố

kê  bàng máy tính

Phân tích d  li u ữ ệ Phân tích con ng ườ i; 

ch   ủ

y u phi­đ nh l ế ị ượ ng Nhà nghiên c u ph i nhìn  ứ ả

th y b i c nh c a hi n  ấ ố ả ủ ệ

t ượ ng nghiên c u – khác  ứ

bi t gi a th c t  và s   ệ ữ ự ế ự phán 

xét ít rõ ràng

Phân  tích  b ng  máy  tính  –  ằ Các 

ph ươ ng  pháp  toán  và  th ng  ố

kê 

là ch  đ o ủ ạ Phân tích có th  di n ra  ể ễ

su t  ố quá trình nghiên c u ứ Duy  trì  s   khác  bi t  rõ  ự ệ ràng

gi a  th c  t   và  phán  ữ ự ế xét

      Khác bi t ệ

  T ng quan tài li u giúp: ổ ệ

  hi u và tóm lể ược các lý thuy t có liên quanế

  bài h c kinh nghi m t  các nghiên c u tọ ệ ừ ứ ương tự

  đ nh d ng rõ h n cách ti p c n quy n p hay di n ị ạ ơ ế ậ ạ ễ

d ch, hay là ph i h pị ố ợ

  đ nh d ng các phị ạ ương pháp phântính, đ nh lị ượng hay ph i h pố ợ tích nào, đ nhị

3. Khung lý thuy t, khái ni m ế ệ

và phân tích

  B ướ ổ c t ng h p c a T ng quan tài li u: ợ ủ ổ ệ

15

3. Khung lý thuy t, khái ni m ế ệ

và phân tích

  Khung lý thuy t là gì? ế

  Tóm l ượ c ng n g n các ý t ắ ọ ưở ng ch  đ o c a  ủ ạ ủ các  lý  thuy t  mà  ta  có  th   v n  d ng  làm  n n  ế ể ậ ụ ề

t ng cho nghiên c u c a mình ả ứ ủ

  Ch n l c và gi  l i các lý thuy t c n thi t, liên ọ ọ ữ ạ ế ầ ế

quan tr c ti p đ  làm n n t ng cho  ự ế ể ề ả nghiên

  Lo i b  nh ng lý thuy t không liên  ạ ỏ ữ ế

c u ứ

3.1 Khung lý thuy t ế

Ví d  1 ụ . M t minh h a v  khung lý thuy t – Áp ộ ọ ề ế

d ng cho ch  đ  nghiên c u Quy t đ nh ch n ụ ủ ề ứ ế ị ọ

Đi m đ n du l ch c a khách du l ch  ể ế ị ủ ị

Lý thuyết Quyết định chọn điểm

Lý thuyết về đói nghèo

Định nghĩa về bản chất

của đói nghèo

Đo lường đói nghèo Các nghiên cứu

thực nghiệm

Các yếu tố ảnh hưởng

đến tình trạng đói

nghèo của hộ gia đình

  Là m t d ng lý thuy t trung gianộ ạ ế

  Có ti m năng n i k t t t c  m i khía c nh c a ề ố ế ấ ả ọ ạ ủnghiên c u nh  xác đ nh v n đ , m c tiêu, t ng ứ ư ị ấ ề ụ ổquan, phương pháp, thu th p và phân tích d  li uậ ữ ệ

  Trình bày các thành ph n (khái ni m) ầ ệ có liên quan

và các m i quanốnày

  Là m t hình th c s  đ  hóa t t c  các quan h  gi aộ ứ ơ ồ ấ ả ệ ữ

các bi n ế liên quan đ n v n đ  nghiên c u, theo b nế ấ ề ứ ả

“San phâm du lich la  tâp h p ca c dich  ̉ ̉ ̣ ̀ ̣ ợ ́ ̣

vu trên c  s  khai tha c ta i nguyên du  ̣ ơ ở ́ ̀

lich đê thoa ma n nhu câ u cua kha ch du  ̣ ̉ ̉ ̃ ̀ ̉ ́

lich”  ̣ (Luât Du lich 2017) ̣ ̣

“San phâm du lich đăc thu  la  san phâm du lich  ̉ ̉ ̣ ̣ ̀ ̀ ̉ ̉ ̣ kha c biêt đ ́ ̣ ượ c pha t triên d a trên viêc khai  ́ ̉ ự ̣ tha c ta i nguyên du lich duy nhâ t/đăc să c cua  ́ ̀ ̣ ́ ̣ ́ ̉ điêm đê n so v i nh ng điêm đê n kha c v i  ̉ ́ ơ ́ ư ̃ ̉ ́ ́ ơ ́

nh ng dich vu không chi la m thoa ma n nhu  ư ̃ ̣ ̣ ̉ ̀ ̉ ̃

câ u/mong đ i cua du kha ch ma  co n tao  ̀ ợ ̉ ́ ̀ ̀ ̣

đ ượ c â n t ́ ượ ng b i ti nh đôc đa o va  sa ng  ở ́ ̣ ́ ̀ ́ tao”  ̣ (Pham Trung L ̣ ươ ng, 2007, 2014, 2015, 

l ch ị

­ Qu n lý  ả

đi m đ n ể ế

  Là m t hình th c s  đ  hóa t t c  các quan h  gi aộ ứ ơ ồ ấ ả ệ ữ

các bi n ế liên quan đ n v n đ  nghiên c u, theo b nế ấ ề ứ ả

H t bài 3 ế