Nhận thấy tầm quantrọng của quan niệm này với cuộc cách mạng đổi mới của Đất nước, nhóm 2nhóm chúng em xin trình bày về đề tài: “Quan niệm về sự phát triển trong triết học Mac-Lenin và s
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
*************
BÀI THẢO LUẬN
ĐỀ TÀI : QUAN NIỆM VỀ PHÁT TRIỂN TRONG TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN VÀ SỰ VẬN DỤNG LÝ
LUẬN NÀY Ở VIỆT NAM.
Bộ môn : Triết học Mác-Lênin
Giáo viên hướng dẫn : Nguyễn Thị Liên
Nhóm : 2
Mã lớp học phần : 2184MLNP0221
Trang 3MỤC LỤC:
PHẦN MỞ ĐẦU:
1 Tính cấp thiết của đề tài………4
2 Nội dung báo cáo ……… 4
PHẦN NỘI DUNG ……….6
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ THUYẾT ……… 6
1.Khái niệm phát triển ……… 6
1.1Khái niệm về quan niệm……… ……… 6
1.2 Khái niệm phát triển ……….6
2.Tính chất của sự phát triển 8
2.1Tính khách quan 8
2.2 Tính phổ biến ……… 9
2.3 Tính kế thừa ……….10
2.4.Tính đa dang, phong phú ……… 11
3 Ý nghĩa phương pháp luận ………12
CHƯƠNG II:VẬN DỤNG QUAN NIỆM VỀ PHÁT TRIỂN TRONG TRIẾT HỌC Ở VIỆT NAM ……… 13
1.Vận dụng, bổ sung, phát triển sáng takp là bản chất vốn có, yêu cầu tồn tại của chủ nghĩa ………13
2.Vận dụng quan niệm về sự phát triển trong quá trình xây dựng và thực hiện đường lối đổi mới của Đảng cộng sản Việt Nam………14
3 Vận dụng, bổ sung, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mac là đáp ứng yêu cầu thực tiễn của thời đại cũng như sự phát triển của khoa học công nghệ ……… 16
4.Vận dụng chủ nghĩa Mac-Lenin trong phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam ……… 18
KẾT LUẬN……… 21
TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 21
Trang 4PHẦN MỞ ĐẦU
1Tính cấp thiết của đề tài
Loài người trải qua rất nhiều giai đoạn lịch sử để có thể có được ngày hômnay.Từ thời tiền sử đến thời cổ đại đến thời kỳ trung đại, thời kỳ cận đại và hiệnnay là thời kỳ hiện đại Những thời kì đó đánh dấu cho sự phát triển của xã hộiloài người Xã hội loài người hôm nay ưu tú hơn, hiện đại hơn, hoàn thiện hơn
xã hội loài người các thời kì khác rất nhiều Bởi vì nó đã phát triển Từ trướcđến nay, phát triển là quá trình không thể thiếu đối với vạn vật trong cuộc sống.Đây là một quá trình có nguồn gốc, khuynh hướng và nhiều tính chất riêng Nhưvậy, khi hiểu được các quá trình của sự phát triển, con người sẽ áp dụng vàothực tế, vào đời sống với nhiều ứng dụng trên nhiều lĩnh vực khác nhau từ vi môđến vĩ mô
Trang 5Thực chất phát triển chính là quá trình giải quyết mâu thuẫn bên trong chínhxác sự vật hiện tượng làm cho sự vật hiện tượng đó ngày càng tốt hơn Pháttriển là đặc trưng phổ biến, phát triển là một tất yếu khách quan Hơn nữa mọinhận thức và thực tiễn trong cuộc sống đều phát triển Ví dụ trên cũng cho tathấy, muốn tiến bộ hơn, muốn ưu việt hơn muốn tồn tại lâu dài, đa phần vạn vậtcần phải phát triển Nhất là vấn đề của một quốc gia, muốn quốc gia đó tồn tại,thịnh vượng, văn minh hơn thì cần quốc gia đó cần phải phát triển về mọi mặt Tìm hiểu sâu hơn về sự phát triển, chúng ta đề cập tới quan niệm về sựphát triển trong triết học bởi tính đúng đắn của nó Và từ đó thấy được quanniệm về sự phát triển trong triết học Mac-Lenin có tác động mạnh mẽ đến sựphát triển về kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa ở Việt Nam Nhận thấy tầm quantrọng của quan niệm này với cuộc cách mạng đổi mới của Đất nước, nhóm 2
(nhóm chúng em) xin trình bày về đề tài: “Quan niệm về sự phát triển trong triết học Mac-Lenin và sự vận dụng quan điểm phát triển trong triết học ở Việt Nam”.
2.N
ội dung báo cáo
Bản báo cáo của chúng em gồm 2 chương chính:
Chương 1:Cơ sở lý thuyết
Chương 2:Vận dụng quan điểm phát triển trong triết học ở Việt Nam
Để hoàn thành bài thảo luận này, nhóm 2 chúng em xin gửi lời cảm
ơn chân thành đến giảng viên cao cấp bộ môn Triết học - cô NguyễnThị Liên Nhờ những bài giảng sáng tỏ của cô đã giúp chúng em mởmang những kiến thức về những quy luật vận động, phát triểnchung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy để hoàn thành tốt đề tàiTriết học.
Do kiến thức có hạn nên đề tài của chúng em không tránh khỏinhững thiếu sót Chúng em mong cô đóng góp ý kiến để bài thảoluận của chúng em được hoàn thiện hơn
Chúng em xin chân thành cảm ơn!
Trang 6
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I:CƠ SỞ LÝ THUYẾT
1.Khái niệm phát triển
1.1Khái niệm về quan niệm :
- Quan niệm là cách nhận thức, đánh giá về một vấn đề, một sự kiện, sự vật, hiện tượng
Ví dụ: Theo quan niệm của Phật giáo con người có hai phần là tinh thần và thân xác
- Theo quan niệm của Phật giáo, một con người toàn thiện cần có hai đức tính phát triển đều nhau: Bi và Trí (tuệ)
- Quan niệm về sự phát triển trong triết học là sự nhận thức và đánh giá chung của triết học về sự phát triển
1.2Khái niệm phát triển :
- Phát triển là quá trình vận động từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đếnhoàn thiện hơn, từ chất cũ đến chất mới ở trình độ cao hơn
- Như vậy, phát triển là vận động nhưng không phải mọi vận động đều làphát triển, mà chỉ vận động nào theo khuynh hướng đi lên thì mới là phát triển.Vận động diễn ra trong không gian và thời gian, nếu thoát ly chúng thì khôngthể có phát triển
Ví dụ 1 : quá trình biến đổi của các giống loài từ bậc thấp lên bậc cao
Ví dụ 2:quá trình thay thế lẫn nhau của các hình thức thức tổ chức xã
hội loài người: từ hình thức tổ chức xã hội thị tộc, bộ lạc còn sơ khai thờinguyên thuỷ lên các hình thức tổ chức xã hội cao hơn là hình thức tổ chức bộtộc, dân tộc
Trang 7 Cần phân biệt hai khái niệm gắn với khái niệm phát triển là tiến bộ và
tiến hóa :
Tiến hóa là một dạng của phát triển, diễn ra theo cách từ từ và thường
là sự biến đổi hình thức của tồn tại xã hội từ đơn giản đến phức tạp Thuyết tiếnhóa tập trung giải thích khả năng sống sót và thích ứng của cơ thể xã hội trongcuộc đấu tranh sinh tồn
Khái niệm tiến bộ để cập đến sự phát triển có giá trị tích cực Tiến bộ
là một quá trình biến đổi hướng tới cải thiện thực trạng xã hội từ chỗ chưa hoànthiện đến hoàn thiện hơn so với thời điểm ban đầu Trong tiến bộ, khái niệmphát triển đã được lượng hóa thành tiêu chí cụ thể để đánh giá mức độ trưởngthành của các dân tộc, các lĩnh vực của đời sống con người
Quan điểm về khái niệm phát triển :
Quan điểm siêu hình :nói chung phủ nhận sự phát triển, tuyệt đối hóamặt ổn định của sự vật, hiện tượng Phát triển ở đây là chỉ sự tăng lên hoặc giảm
đi về mặt lượng, chỉ sự tuần hoàn, lặp đi, lặp lại mà không có sự thay đổi vềchất, không có sự ra đời của sự vật, hiện tượng mới và nguồn gốc của sự “pháttriển” đó nằm ngoài chúng
Quan niệm biện chứng đối lập với quan niện siêu hình là :xem xét sựphát triển là một quá trình tiến lên từ thấp đến cao Quá trình đó diễn ra dần dần,nhảy vọt đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ, không phải lúc nào sựphát triển cũng diễn ra theo đường thẳng, mà rất quanh co, phức tạp, thậm chí
có những bước lùi tạm thời Theo quan điểm biện chứng, sự phát triển là kết quảcủa quá trình thay đổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, là quá trìnhdiễn ra theo đường xoáy ốc và hết mỗi chu kì sự vật lặp lại dường như sự vậtban đầu nhưng ở cấp độ cao hơn Quan điểm biện chứng cũng khẳngđịnh nguồn gốc của sự phát triển nằm trong bản thân sự vật.Trên cơ sở khái quát
sự phát triển của sự vật, hiện tượng tồn tại trong hiện thực, quan điểm duy vậtbiện chứng khẳng định phát triển là một phạm trùtriết học dùng đề chỉ quá trìnhvận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoànthiện đến hoàn thiện hơn Theo quan điểm này, phát triển không bao quát toàn
bộ sự vận động nói chung Nó chỉ khái quát xu hướng chung của sự vận động –
xu hướng vận động đi lên của sự vật
Phân biệt sự khác nhau cơ bản giữa quan điểm siêu hình và quan điểmbiện chứng về sự phát triển, V.I Lê nin viết "Hải quan niệm cơ bản về sự pháttriển (sự tiến hóa) : sự phát triển coi như là giảm đi và tăng lên, như là lặp lại, và
sự phát triển coi như là sự thống nhất của các mặt đối lập (sự phân đối của cái
Trang 8thống nhất thành những mặt đối lập bài trừ lẫn nhau và mối quan hệ lẫn nhaugiữa các một đối lập ấy) Quan niệm thứ nhất là chết cứng, nghèo nàn, khôkhan Quan niệm thứ hai là sinh động, cho ta chìa khóa của "sự tự vận động"của tất thảy mọi cái đang tồn tại; chỉ có nó mới cho ta chìa khóa của những
“bước nhảy vọt”, của “sự gián đoạn của tính tiệm tiến”, của sự “chuyển hóathành mặt đối lập", của sự tiêu diệt cái cũ và nảy sinh ra cái mới”
Nguồn gốc của sự phát triển
Theo quan niệm của chủ nghĩa Mac - Lenin thì mâu thuẫn là nguồngốc vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng Mỗi mâu thuẫn bao hàm sựthống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập, làm cho sự vật hiện tượng khôngthể giữ nguyên trạng thái cũ Kết quả là mâu thuẫn cũ mất đi, mâu thuẫn mớihình thành, sự vật hiện tượng cũ được thay thế bằng sự vật hiện tượng mới Do
đó, sự đấu tranh giữa các mặt đối lập (giải quyết mâu thuẫn) là nguồn gốc vậnđộng phát triển của sự vật và hiện tượng
Đặc điểm chung của sự phát triển :
Sự phát triển có tính tiến lên theo đường xoáy ốc,có kế thừa,dường nhưlặp lại sự vât,hiện tượng cũ nhưng trên cơ sở cao hơn
Quá trình phát triển diễn ra vừa dần dần, vừa có những bước nhảy vọt làm cho sự phát triển mang tính quanh co, phức tạp, có thể có những bước thụtlùi tương đối trong sự tiến lên
Trong phép biện chứng duy vật, phát triển chỉ là trường hợp đặc biệtcủa vận động, chỉ khái quát xu hướng chung của vận động là vận động đi lêncủa sự vật, hiện tượng mới trong quá trình thay thế hiện tượng, sự vật cũ
2.Tính chất của sự phát triển :
2.1Tính khách quan :
- Thế giới mang tính khách quan “nghĩa là một cái gì đó đối lập với khái
niệm độc lập, nhưng cũng có ý nghĩa là cái gì đó tồn tại tự nó và vì nó” Cáimang tính khách quan là toàn bộ các quan hệ độc lập đối với con người và “trênthực tế, đó là cái được mọi người thừa nhận, đó là cái làm đối tượng cho kinhnghiệm phổ biến, cho sự đồng ý phổ biến”
- Phát triển là cái vốn có của bản thân sự vật, hiện tượng chứ không phải
do sự áp đặt từ bên ngoài, dù muốn hay không thì sự vật, hiện tượng luôn luônnằm trong quá trình phát triển Trong sự vật luôn ẩn dấu những thuộc tính,những đặc điểm, những quá trình, những quy định biến đổi trái ngược nhau tạo
Trang 9thành những mâu thuẫn biện chứng Các học giả chống lại quan điểm của ghen nói rằng: “mâu thuẫn = vô nghĩa”, nhưng không vô nghĩa chút nào bởiđược Ph.Ăng-ghen cho rằng: mọi sự vật đều hàm chứa mâu thuẫn bên trong và
Hê-là nguyên nhân của vận động Ph.Ăng-ghen nói: “bản thân sự vật và các quátrình, có một mâu thuẫn tồn tại khách quan, hơn nữa mâu thuẫn đó lại là một lựclượng có thực” Và dù các nhà siêu hình có công nhận hay không thì mâu thuẫnvẫn tồn tại bên trong các sự vật với tính cách là nguồn gốc và động lực pháttriển của nó
- Theo quan điểm duy vật biện chứng, nguồn gốc của sự phát triển nằm
ngay trong bản thân sự vật Đó là quá trình giải quyết liên tục những mâu thuẫnnảy sinh trong sự tồn tại và vận động của bản thân sự vật, hiện tượng, nhờ đó sựvật luôn phát triển Vì thế, sự phát triển là tiến trình khách quan, không phụthuộc vào ý muốn, nguyện vọng, ý chí, ý thức của con người
- Mọi quá trình phát triển của sự vật, hiện tượng đều là những quá trình diễn
ra theo tính tất yếu quy luật của nó: những quá trình biến đổi dần về lượng tấtyếu dẫn đến những quá trình biến đổi về chất, quá trình đấu tranh giữa các mặtđối lập bên trong bản thân sự vật, hiện tượng
Ví dụ 1: Quá trình phát sinh một giống loài mới hoàn toàn diễn ra một
cách khách quan theo quy luật tiến hóa của giới tự nhiên Con người muốn sángtạo một giống loài mới thì cũng phải nhận thức và làm theo quy luật đó
Ví dụ 2 : Hạt lúa, hạt đầu khi có nước, đất, chất dinh dưỡng, ánh sáng dù
không có con người nhưng nó vẫn phát triển
- Hê-ghen nói rằng: “Cả thời đại lẫn triết học của nó đều mang trongmình cùng một sự vận động”, chúng ta hiểu sự vận động, phát triển là khuynhhướng chung của sự vật, hiện tượng và chúng mang tính phổ biến
- Phát triển mang tính phổ biến Phát triển không phải là đặc tính riêng cócủa một lĩnh vực nào đó, mà trái lại nó là khuynh hướng vận động được thể hiện
ở tất cả các lĩnh vực trong tự nhiên, xã hội và tư duy, diễn ra ở mọi lúc, mọi nơi
- Tính phổ biến của sự phát triển còn thể hiện ở chỗ: mỗi sự vật, hiệntượng đều có thể bao hàm trong nó khả năng của sự phát triển, phát sinh từchính sự vận động của nó và chịu sự chi phối của nhiều khuynh hướng pháttriển khác
- Ngay cả các khái niệm, các phạm trù phản ánh hiện thực cũng nằm trongquá trình vận động và phát triển, mọi hình thức của tư duy cũng luôn phát triển.Chỉ trên cơ sở của sự phát triển, mọi hình thức của tư duy, nhất là các khái niệm
và phạm trù mới có thể phản ánh đúng hiện thực luôn vận động và phát triển
Trang 10 Trong tự nhiên : Biểu hiện của quá trình phát triển trong tự nhiên là những
biến đổi của cơ thể sinh vật để ngày càng tăng cường sự thay đổi thíchnghi trước những thay đổi của môi trường, nâng cao khả năng tự sinh sản
để thích ứng và hoàn thiện hơn quá trình trao đổi chất giữa cơ thể và môitrường
Ví dụ: Trong giới tự nhiên: đó là sự phát triển từ thế giới vật chất vô cơ
đến hữu cơ; từ vật chất chưa có năng lực sự sống đến sự phát sinh các cơ thểsống và tiến hoá dần lên các cơ thể có cơ cấu sự sống phức tạp hơn
Trong xã hội:Nâng cao năng lực chinh phục tự nhiên,cải tạo xã hội,tiến
tới mức đọ ngày càng cao trong sự nghiệp giải phóng con người
Ví dụ : quá trình phát triển trong lĩnh vực công nghiệp
- Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất (1.0) về sản xuất cơ khívới máy móc dựa vào động cơ hơi nước
- Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai (2.0) về sản xuất hàngloạt với máy móc dựa vào năng lượng điện
- Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba (3.0) về sản xuất tự độngvới máy tính, điện tử và cách mạng số hóa
- Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (4.0) phát triển trên 3 trụcột chính: kỹ thuật số, công nghệ sinh học, vật lý
Trong tư duy :Khả năng nhận thức ngày càng đầy đủ , đúng đắn hơn với
vô, vì vậy, trong sự vật, hiện tượng mới còn giữ lại, có chọn lọc và cải tạo cácyếu tố còn tác dụng, còn thích hợp với chúng, trong khi vẫn gạt bỏ măt tiêu cực,lỗi thời, lạc hậu của sự vật, hiện tượng cũ đang gây cản trở sự vật mới tiếp tụcphát triển
- Kế thừa những mảng, những nhân tố còn hợp lý, có ý nghĩa tích cựcđối với sự phát triển của cái mới Không có bất cứ cái mới nào ra đời, tồntaifvaf phát triển mà không dựa vào một phần nào đó những yếu tố tích cực củacái cũ Sự vật, hiện tượng ra đời không phải là ngẫu nhiên mà nó hình thành và
Trang 11phát triển trên cơ sở chọn lọc những yếu tố hợp lý và có thể cải tạo được của cái
cũ
- Sự phủ định biện chứng dẫn đến ra đời cái mới thay thế cho cái cũ, làquá trình chuyển hóa của sự vật, hiện tượng từ hình thái thấp sang hình thái caohơn Quá trình trên diễn ra một cách tự nhiên mang tính quy luật vốn có của nó
Sự phủ định với cách thức giữ lại những gì tốt đẹp nhất, tích cực nhất ở giaiđoạn cũ để xây dựng cho một giai đoạn mới có hình thức cao hơn hình thức cũ
Sự phủ định là tự phủ định bản thân, làm kết thúc một trạng thái, một kết cấuvật chất bởi những lực lượng bên trong của sự vật
- Vì vậy, phát triển mang tính kế thừa là sự phát triển mang tính tiến lên,
kế thừa, dường như lặp lại nhưng trên cơ sở cao hơn
Ví dụ 1: Chủ nghĩa duy vật biện chứng do C.Mác và Ăngghen xây
dựng, sau đó được V.I Lênin với sự kế thừa tinh hoa của chủ nghĩa duy vật chấtphác, chủ nghĩa duy vật siêu hình và thành tựu khoa học đương thời
Ví dụ 2: Tiến trình phát triển của các kiểu Nhà nước trong lịch sử loài
người:
- Quá trình phát triển của các sự vật, hiện tượng không hoàn toàn giốngnhau, phụ thuộc vào không gian và thời gian khác nhau, chịu sự tác động củanhiều yếu tố và điều kiện lịch sử cụ thể khác nhau…
- Phát triển diễn ra vô cùng phong phú, đa dạng, trong các sự vật, hiệntượng hay lĩnh vực càng cao, phát triển diễn ra càng phong phú, đa dạng hơn…
Ví dụ 1: lợn được nuôi trong nhà và lợn rừng sống trong điều kiện
khác nhau thì phát triển khác nhau :
Lợn rừng có màu sẫm, trong khi lợn nhà có nhiều màu khác nhau tùy theogiống
Công xã
nguyên
thuỷ
Chiếm hữu nô lệ
Phong kiến
Tư bản chủ nghĩa
Xã hội chủ nghĩa
