ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG BỒI DƯỠNG CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ Module 4: QUẢN LÝ NHÀ TRƯỜNG

Kế hoạch trung hạn thường xây dựng cho khoảng thời gian 3-5 năm * Kế hoạch năm học: Xác định mục tiêu, chỉ tiêu, các hoạt động của nhà trường trong một năm học.. Mục tiêu chung Tổ trưở

ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG

BỒI DƯỠNG CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

Module 4: QUẢN LÝ NHÀ TRƯỜNG

TÀI LIỆU LƯU HÀNH NỘI BỘ

NĂM 2016

Chuyên đề 8 LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN TRƯỜNG PHỔ THÔNG

TỪ NGỮ VIẾT TẮT

CBQLGD Cán bộ quản lý giáo dục

CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

ĐHQGHN Đại học quốc gia Hà Nội

GD & ĐT Giáo dục và Đào tạo

GDP Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Product)

HDI Chỉ số phát triển con người (Human Development Index)

PTDTNT Phổ thông dân tộc nội trú

TCCN Trung cấp chuyên nghiệp

Hình thức, thời lượng (tiết) tổ chức dạy học chuyên đề 8

Nội dung

Hình thức, thời lượng (tiết) tổ chức

dạy học chuyên đề

Tổng

tế

Tự NC

Lý thuyết

Bài tập

Thảo luận

1 Một số vấn đề chung về lập kế

5 Xây dựng kế hoạch hoạt động

Chuyên đề 8 LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN TRƯỜNG PHỔ THÔNG

1 Một số vấn đề chung về lập kế hoạch phát triển GD&ĐT

1.1 Khái niệm kế hoạch và lập kế hoạch, các tiếp cận xây dựng kế hoạch

1.1.1 Khái niệm kế hoạch

Theo Từ điển Tiếng Việt: Kế hoạch là những việc dự định làm, gồm nhiều công tác sắp xếp có hệ thống, qui vào một mục đích nhất định và thực hiện trong một thời gian đã tính

1.1.2 Khái niệm lập kế hoạch

Lập kế hoạch phát triển giáo dục trường phổ thông là đưa ra các mục tiêu, các chỉ tiêu, các hoạt động, và nguồn kinh phí để thực hiện các hoạt động đó và các giải pháp tổ chức thực hiện các mục tiêu, các chỉ tiêu đã đề ra trong kỳ kế hoạch

1.1.3 Các tiếp cận khi xây dựng kế hoạch

- Sứ mạng

Sứ mạng khẳng định mục đích, lý do sự tồn tại của nhà trường; các lĩnh vực phục

vụ ưu tiên và cách thức phục vụ nhà trường sẽ thực hiện để thỏa mãn nhu cầu giáo dục học sinh

Sứ mạng là lý do tồn tại của tổ chức

Sứ mạng thể hiện vai trò, vị trí, trách nhiệm của nhà trường trong cộng đồng và đời sống kinh tế – xã hội của quốc gia, khu vực trong từng giai đoạn phát triển tương ứng Sứ mạng thể hiện lý do cơ bản của sự tồn tại và phát triển của nhà trường, là kỳ vọng mà nhà trường mong muốn thực hiện dựa trên nhu cầu của các nhóm khách hàng (đối tượng HS)

và các lĩnh vực phục vụ ưu tiên (trọng tâm)

- Giá trị

Giá trị là điều mà nhà trường cam kết thực hiện cho các bên có liên quan, các nguyên tắc chỉ đạo hành vi của các thành viên trong nhà trường

Giá trị của tổ chức là nguyên tắc hướng dẫn hành vi Chúng xác định kiểu quản lý

của tổ chức, các nguyên tắc của cá nhân và hành vi của nhà trường

Hệ thống giá trị cơ bản của nhà trường:

Thể hiện triết lý nhất quán phát triển của nhà trường với tư cách là một tổ chức trên

cơ sở nhận thức những giá trị cơ bản của xã hội, cộng đồng

Là những điều quan trọng mà nhà trường muốn đạt tới;

Là các kỳ vọng mà nhà trường theo đuổi trong hoàn cảnh và môi trường biến động; định hướng hành động của nhà trường ;

Thể hiện thái độ, cách ứng xử của nhà trường; tôn trọng, mong muốn…

- Tầm nhìn

Tầm nhìn là ý tưởng về tương lai của nhà trường có thể đạt được, thể hiện mong muốn của nhà trường và cộng đồng Tầm nhìn chỉ rõ quang cảnh hiện thực, tin cậy và hấp

dẫn của tương lai Tầm nhìn là mục tiêu vẫy gọi, nó chỉ ra cầu nối từ hiện tại tới tương lai.

- Mục tiêu

Mục tiêu là kết quả cần đạt của kế hoạch, là những thay đổi trong đời sống người

hưởng lợi hoặc hoạt động của nhà trường

- Chỉ tiêu

Chỉ tiêu là thành phần cụ thể của mục tiêu Khi đạt được tất cả chỉ tiêu có nghĩa là đạt được mục tiêu Chỉ tiêu được rút ra từ mục tiêu Các chỉ tiêu là những điều kiện quan trọng phải đạt được để đạt được các mục tiêu đặt ra Chỉ tiêu chi tiết hơn mục tiêu, chúng phải có tính khả thi trong một khoảng thời gian nhất định Chỉ tiêu phải định hướng hoạt động thông qua việc sử dụng nguồn nhân lực, vật lực và tài chính

- Giải pháp chiến lược

Giải pháp chiến lược là những động thái/hành động chính phải được tiến hành để đạt được mục tiêu

1.2 Vai trò của lập kế hoạch trong sự phát triển nhà trường

Các nhà trường cần phải lập kế hoạch để:

- Làm rõ định hướng tương lai Xác định rõ những mong muốn thay đổi (mục tiêu)

- Đề ra các ưu tiên

- Tập trung sức mạnh vào các ưu tiên

- Xây dựng và thực hiện điều chỉnh chiến lược có hiệu quả

- Xây dựng tổ/nhóm làm việc có tính chuyên nghiệp trong nhà trường

- Xây dựng và nâng cao tinh thần hợp tác với cha mẹ học sinh, cộng đồng, các tổ chức bên ngoài

- Đánh giá sự tiến bộ của nhà trường

- Nâng cao chất lượng quản lý nhà trường

- Thích nghi một cách sáng tạo, có hiệu quả trước sự thay đổi

- Sử dụng nguồn lực sẵn có và các nguồn lực được hỗ trợ một cách có hiệu quả và tối ưu

- Chủ động về thời gian

- Thu hút tối đa sự tham gia của mọi thành viên trong nhà trường vào việc xây dựng

kế hoạch cũng như thực hiện kế hoạch

- Là cơ sở cho người quản lý trong việc kiểm tra đánh giá ,

1.3 Các loại kế hoạch phát triển trường phổ thông

* Kế hoạch chiến lược (KHCL):

Là bản kế hoạch trong đó có những định hướng lớn, thể hiện hình ảnh hiện thực trong tương lai mà nhà trường mong muốn đạt tới và các giải pháp chiến lược để đạt đuợc trên cơ sở khả năng hiện tại, đảm bảo cho nhà trường có được sự phát triển vượt bậc

Kế hoạch chiến lược thường xây dựng cho khoảng thời gian 5 năm

* Kế hoạch trung hạn:

Là cụ thể hóa kế hoạch chiến lược, đưa ra các thay đổi quan trọng trong giai đoạn

kế hoạch của nhà trường

Kế hoạch trung hạn thường xây dựng cho khoảng thời gian 3-5 năm

* Kế hoạch năm học:

Xác định mục tiêu, chỉ tiêu, các hoạt động của nhà trường trong một năm học Đây

là kế hoạch chủ yếu nhất của nhà trường, được lập theo thời gian của năm học

* Kế hoạch tác nghiệp (hay còn gọi là kế hoạch hành động):

Kế hoạch tác nghiệp là kế hoạch được lập cho một thời kỳ ngắn, thường dưới 1 năm (quý, tháng, tuần, ngày) Nó được coi là cầu nối giữa kế hoạch dài hạn và các công việc triển khai thực hiện Nó được phân biệt với kế hoạch dài hạn ở những điểm như: nó tập trung vào những hoạt động đặc biệt, các công việc chi tiết để thực hiện mục đích hay nhiệm

vụ, thời gian bắt đầu và thời gian hoàn thành, các nguồn lực, người thực hiện và kế quả cụ thể của hoạt động đó Trong khi kế hoạch dài hạn và ngắn hạn lại tập trung vào những giải pháp chủ yếu, hiệu quả kinh tế của các giải pháp đó và thời gian thực hiện thường từ 1 năm trở lên

\

XÂY DỰNG KẾ HOẠCH HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN

(Tham khảo tài liệu của Tác giả: Phạm Quang Huân Phó Viện trưởng Viện NCSP, Trường ĐHSP Hà Nội)

I MỤC TIÊU

1 Mục tiêu chung

Tổ trưởng chuyên môn (TTCM) có những hiểu biết cơ bản về kế hoạch, các loại kế hoạch của tổ chuyên môn (TCM) và qui trình xây dựng kế hoạch để vận dụng vào việc xây dựng kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn và tổ chức, hướng dẫn giáo viên trong tổ xây dựng kế hoạch chuyên môn của cá nhân, đảm bảo các qui định hiện hành và phù hợp với điều kiện thực tế

2 Mục tiêu cụ thể

- Nắm vững các kiến thức cơ bản về xây dựng kế hoạch hoạt động trong năm học của tổ chuyên môn: các khái niệm (kế hoạch năm học của TCM, kế hoạch hoạt động trong năm học của giáo viên…); ý nghĩa, yêu cầu chung về nội dung và qui trình xây dựng 2 loại kế hoạch có tính pháp quy và tính phổ biến của TCM trong năm học (kế hoạch năm học và kế hoạch hoạt động)

- Vận dụng được các kiến thức trên vào xây dựng kế hoạch của TCM và tổ chức, chỉ đạo xây dựng kế hoạch hoạt động năm học của giáo viên và các loại kế hoạch khác

- Nâng cao ý thức về vai trò của TTCM trong việc xác định mục tiêu và phương hướng cho các hoạt động phát triển chuyên môn trong năm học; trên cơ sở

đó, dần khắc phục thói quen làm việc theo kinh nghiệm hoặc tùy tiện

II NỘI DUNG Chuyên đề này gồm 3 nội dung

Phần 1: Những vấn đề chung về xây dựng kế hoạch tổ chuyên môn

Phần 2: Xây dựng kế hoạch năm học của tổ chuyên môn

Phần 3: Thực hành xây dựng kế hoạch của tổ chuyên môn

Phần 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG XÂY DỰNG KẾ HOẠCH TỔ CHUYÊN MÔN

Mục tiêu: Tìm hiểu xong phần này, học viên có khả năng:

- Hiểu được các khái niệm về kế hoạch của TCM và ý nghĩa của việc xây dựng

kế hoạch TCM;

- Hiểu được yêu cầu cơ bản của kế hoạch tổ chuyên môn;

- Nắm được mục đích, ý nghĩa, nội dung chính của kế hoạch TCM

• HOẠT ĐỘNG 1: Tìm hiểu các loại kế hoạch và các khái niệm

1) Trong thực tế trường phổ thông, TCM có những loại kế hoạch nào?

2) Trình bày cách hiểu về khái niệm “kế hoạch” và từng loại kế hoạch?

THÔNG TIN CHO HOẠT ĐỘNG 1:

1 Những vấn đề chung về xây dựng kế hoạch tổ chuyên môn

1.1 Các loại kế hoạch ở TCM Trong hoạt động của TCM ở trường THCS và THPT: Có nhiều loại kế hoạch được xây dựng và thực hiện, trong đó, có 2 loại kế hoạch cơ bản và phổ biến, đó là:

- Kế hoạch năm học của tổ chuyên môn;

- Các Kế hoạch hoạt động trong năm học của tổ chuyên môn như: Kế hoạch học kỳ, Kế hoạch hàng tháng (là sự cụ thể hóa của kế hoạch năm học cho từng khoảng thời gian nhất định); Kế hoạch hoạt động: Các kế hoạch được xác lập trước khi tiến hành một hoạt động (hoặc một phạm vi hoạt động mang tính chuyên đề) để triển khai nhiệm vụ theo kế hoạch năm học Ví dụ: kế hoạch thực hiện các chuyên đề cải tiến phương pháp dạy học; kế hoạch hội giảng; kế hoạch dự giờ; kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi - phụ đạo học sinh kém; kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khóa;

kế hoạch nâng cao chất lượng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên trong tổ

…vv…)

Dựa vào 2 loại kế hoạch đã tìm hiểu, cùng với các phương pháp, kỹ thuật chuyên đề gợi ý, TTCM biết cách xây dựng các loại KH còn lại

1.2 Các khái niệm cơ bản:

i Kế hoạch:

- Kế hoạch (bản kế hoạch) là “toàn bộ những điều vạch ra một cách có hệ thống về những công việc dự định làm trong một thời hạn nhất định, với mục tiêu, cách thức, trình tự, thời hạn tiến hành” (Từ điển tiếng Việt, Viện ngôn ngữ học, Nhà xuất bản Khoa học xã hội - 1988) Xét trên phương diện hoạt động quản lý, còn có thể hiểu: Kế hoạch là sự thể hiện ý đồ của chủ thể quản lý về sự phát triển trong tương lai của đối tượng quản lý thể hiện qua hệ thống mục tiêu và các biện pháp, nguồn lực để thực hiện mục tiêu đó

ii Xây dựng kế hoạch: Xây dựng kế hoạch (còn gọi là lập kế hoạch) là xác định các mục tiêu, các hoạt động và nguồn lực cần thiết để đạt tới mục tiêu một cách phù hợp với tình hình thực tiễn trong khoảng thời gian xác định

- Xây dựng kế hoạch là làm rõ 4 câu hỏi quan trọng:

1 Chúng ta là ai và đang ở đâu?

2 Chúng ta muốn đi đến đâu?

3 Chúng ta làm gì? Làm thế nào? Bằng phương tiện/công cụ gì? để đến được

vị trí mong muốn?

4 Làm thế nào để biết chúng ta tới đích?

- Xây dựng kế hoạch là hoạt động có ý thức của chủ thể (một cá nhân hoặc một

tổ chức) để đưa ra các quyết định về phương hướng của một hoạt động trước khi thực hiện nhằm đảm bảo cho hoạt động đó sẽ được tiến hành một cách hợp lý nhất và đạt mục đích mong muốn Một trong những nhiệm vụ và nội dung quản lý quan trọng của TTCM là xây dựng kế hoạch hoạt động của TCM Đó là sự khởi đầu có ý nghĩa nền tảng đảm bảo cho toàn bộ quá trình quản lý, tổ chức và chỉ đạo của người TTCM đạt được các yêu cầu: đúng, trúng và có hiệu quả

iii Kế hoạch năm học của tổ chuyên môn: Kế hoạch năm học của tổ chuyên môn (thường gọi tắt là “kế hoạch tổ chuyên môn”) là bản dự kiến kế hoạch triển khai tất cả các hoạt động của TCM trong một năm học, nhằm thực hiện những mục tiêu phát triển của TCM và của nhà trường

Kế hoạch năm học của tổ chuyên môn có những đặc điểm:

- Là công cụ có tính pháp quy để TTCM quản lý, chỉ đạo các hoạt động của TCM;

- Là cơ sở để xây dựng các kế hoạch khác của TCM;

- Là định hướng nhất quán cho các hoạt động của các thành viên trong TCM;

- Là phương tiện để thực thi kế hoạch năm học của nhà trường;

- Do TTCM trực tiếp chỉ đạo xây dựng

iv Xây dựng kế hoạch năm học của tổ chuyên môn: Xây dựng kế hoạch TCM trong trường trung học là sự xác định một cách có căn cứ khoa học những mục tiêu, nhiệm vụ của tổ chuyên môn và định ra những phương tiện cơ bản để thực hiện có kết quả những nhiệm vụ, chỉ tiêu đó Bản chất của việc xây dựng kế hoạch TCM là xác định xem trong năm học tới, TCM hướng đến những mục tiêu phát triển nào; muốn thực hiện các mục tiêu phát triển đó cần phải làm gì, làm thế nào, khi nào làm

và ai sẽ làm

2 Ý nghĩa và yêu cầu của kế hoạch TCM

• HOẠT ĐỘNG 2: Tìm hiểu ý nghĩa và yêu cầu của kế hoạch TCM

1) Việc xây dựng kế hoạch TCM có ý nghĩa như thế nào? (đối với tổ trưởng chuyên môn, với giáo viên trong tổ, với hiệu trưởng nhà trường);

2) Xây dựng Kế hoạch TCM cần những yêu cầu gì?

THÔNG TIN CHO HOẠT ĐỘNG 2:

2.1 Đối với tổ trưởng chuyên môn:

- Kế hoạch TCM thể hiện tầm nhìn của TTCM về phương hướng phát triển các mặt hoạt động của TCM trong năm học tới, thể hiện qua các mục tiêu, yêu cầu, các biện pháp và nguồn lực để thực hiện mục tiêu đó;

- Kế hoạch TCM có ý nghĩa như là phương tiện, công cụ quản lý quan trọng giúp TTCM tổ chức, chỉ đạo, điều hành, kiểm tra đánh giá một cách thống nhất các hoạt động của tập thể TCM, cũng như của từng thành viên trong tổ

- Kế hoạch TCM giúp TTCM chủ động, tự tin trong công tác quản lý, chỉ đạo các hoạt động của TCM

2.2 Đối với các thành viên trong tổ:

- Kế hoạch TCM thể hiện thống nhất ý chí, nguyện vọng và khả năng phấn đấu vươn lên để phát triển (tâm và lực) của tập thể giáo viên trong TCM;

- Kế hoạch TCM chỉ rõ phương hướng hành động và phối hợp cho mọi thành viên trong tổ;

- Là cơ sở có tính pháp lý cho mỗi thành viên trong TCM xác định kế hoạch hoạt động trong năm học

2.3 Đối với hiệu trưởng:

- Kế hoạch TCM là một trong những loại kế hoạch cơ bản và có tầm quan trọng nhất trong quản lý nhà trường; nó là sự triển khai cụ thể việc thực hiện tầm nhìn, chiến lược phát triển và kế hoạch hoạt động trong năm học của nhà trường;

- Kế hoạch TCM có ý nghĩa như là một phương tiện quan trọng trong công tác quản lý, chỉ đạo phát triển nhà trường của Hiệu trưởng, nhất là về phương diện chuyên môn nghiệp vụ; đồng thời là một trong những cơ sở cho hoạt động kiểm tra, đánh giá của hiệu trưởng

2.4 Những yêu cầu đối với việc xây dựng kế hoạch TCM:

2.4.1 Đảm bảo tính mục đích: Xây dựng kế hoạch TCM nhất thiết cần phải xác định rõ các mục tiêu phát triển cần hướng tới, các nhiệm vụ cần phải giải quyết, các trạng thái thay đổi tích cực cần đạt được của TCM Hệ thống mục tiêu đó của TCM không tách rời mà gắn bó mật thiết và hướng tới các mục tiêu phát triển của nhà trường

2.4.2 Đảm bảo tính khoa học: Xây dựng kế hoạch TCM cần phải dựa trên những cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn, thông qua việc phân tích tình hình một cách đầy đủ, chính xác các thông tin từ kế hoạch kỳ trước, nhận rõ những mặt mạnh, mặt yếu, chỉ rõ nguyên nhân thành công và không thành công, nhận thức được các yếu tố tác động đến việc thực hiện kế hoạch ở giai đoạn mới

2.4.3 Đảm bảo tính cụ thể, đo được: Các mục tiêu, chỉ tiêu trong kế hoạch TCM cần phải rõ ràng, cụ thể, có thể đo được; các nguồn lực thực hiện cần được tổ chức một cách tường minh; các biện pháp thực hiện cần được đề xuất một cách cụ thể

để thực hiện thuận lợi

2.4.4 Đảm bảo tính thực tiễn, khả thi: Kế hoạch TCM cần phải là hình ảnh phản chiếu tình hình thực tế của TCM, của nhà trường, năng lực thực hiện cụ thể của đội ngũ giáo viên trong tổ và nguồn lực của TCM cũng như của nhà trường Sự phù hợp giữa kế hoạch của TCM và thực tiễn sẽ đảm bảo cho mọi mục tiêu và nhiệm vụ

có thể thực hiện và đạt kết quả như mong muốn

2.4.5 Đảm bảo tính linh hoạt: Thực tế kế hoạch của TCM, của nhà trường trong năm học có thể diễn ra không đúng như dự kiến ban đầu của TTCM Do vậy,

cần linh hoạt phát hiện điểm không phù hợp của kế hoạch TCM và điều chỉnh kịp thời về mục tiêu, nhiệm vụ và việc khai thác, sử dụng nguồn lực…

2.4.6 Đảm bảo tính dân chủ: Kế hoạch TCM cần phải là kết quả thống nhất của trí lực tập thể cán bộ, giáo viên trong tổ Nếu quá trình xây dựng kế hoạch TCM, mọi thành viên trong tổ đều được biết, được chia sẻ bàn bạc và nhất trí sẽ là cơ sở liên kết, tập hợp những nỗ lực hành động nhằm đạt mục tiêu chung; đồng thời, sẽ tạo điều kiện cho mọi người tham gia kiểm soát và đánh giá quá trình thực hiện Đảm bảo tính dân chủ trong quá trình xây dựng KH TCM sẽ tạo điều kiện phát huy tính sáng tạo của giáo viên, tạo ra cơ chế công khai, minh bạch, cùng tham gia công tác quản lý TCM và quản lý nhà trường

2.4.7 Đảm bảo tính hệ thống, nhất quán trong các tổ chức nhà trường: Xây dựng kế hoạch TCM cần đảm bảo mối liên hệ tương hỗ giữa kế hoạch các tổ chuyên môn và các bộ phận khác trong nhà trường, cùng hướng tới thực hiện kế hoạch của nhà trường

Phần 2 XÂY DỰNG KẾ HOẠCH NĂM HỌC CỦA TỔ CHUYÊN MÔN

• HOẠT ĐỘNG 3: Tìm hiểu nội dung, hình thức trình bày kế hoạch năm học của TCM

1) Dựa vào kinh nghiệm làm kế hoạch hàng năm, thầy/cô hãy mô tả lại cấu trúc nội dung của kế hoạch năm học của TCM?

2) Thông thường, trong thực tế, kế hoạch TCM được trình bày và xây dựng như thế nào?

THÔNG TIN CHO HOẠT ĐỘNG 3

3.1 Nội dung của bản kế hoạch TCM gồm

Phần mở đầu:

Phần này có ý nghĩa như là điểm tựa pháp lý cho việc đề xuất các nội dung của

kế hoạch TTCM cần nghiên cứu, nắm vững các cơ sở pháp lý để xây dựng kế hoạch của TCM, bao gồm:

- Các loại nghị quyết của Đảng các cấp (có liên quan đến phát triển giáo dục);

- Các chỉ thị của Nhà nước, của chính quyền các cấp;

- Các văn bản chỉ đạo nhiệm vụ năm học của ngành (được ban hành từ các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục (Bộ, Sở, Phòng GDĐT);

- Nghị quyết Chi bộ nhà trường, Kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học của nhà trường (nếu đã có) Tuy nhiên, cần lưu ý: khi đưa vào phần mở đầu của kế hoạch, chỉ nên chọn những cơ sở pháp lý gần nhất với nhà trường để làm điểm tựa pháp lý trực tiếp cho việc đề xuất các nội dung của kế hoạch của TCM

Phần nội dung:

Nội dung: Nêu bối cảnh chính của kế hoạch TCM bao gồm 5 vấn đề: