Đề cương ôn thi Tư tưởng Hồ Chí Minh

CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 1. Cơ sở thực tiễn a. Thực tiễn Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Từ năm 1858, đế quốc Pháp bắt đầu tiến hành xâm lược Việt Nam. Triều đình nhà Nguyễn lần lượt ký kết 4 bản hiệp ước: Hiệp ước Nhâm Tuất kí ngày 5/6/1862 ; Hiệp ước Giáp Tuất kí ngày 15/3/1874; Hiệp ước Quý Mùi (Hacmang) kí ngày 25/8/1883 ; Hiệp ước Patonot kí ngày 6/6/1884. => Triều đình nhà Nguyễn từng bước trở thành tay sai của thực dân Pháp. Dẫn đến: - (giải quyết vấn đề giải phóng dân tộc trc giai cấp sau) Mâu thuẫn: trong xã hội Việt Nam xuất hiện những giai tầng mới dẫn đến hình thành 3 mâu thuẫn: nông dân >< địa chủ phong kiến; G.cấp công nhân Việt Nam >< GC tư sản; dân tộc Việt Nam >< chủ nghĩa đế quốc Pháp. Mâu thuẫn cơ bản và chủ yếu nhất, chi phối toàn bộ xã hội VN là mâu thuẫn giữa dân tộc VN và chủ nghĩa đế quốc

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

1 Cơ sở thực tiễn

a Thực tiễn Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

Từ năm 1858, đế quốc Pháp bắt đầu tiến hành xâm lược Việt Nam Triềuđình nhà Nguyễn lần lượt ký kết 4 bản hiệp ước: Hiệp ước Nhâm Tuất kíngày 5/6/1862 ; Hiệp ước Giáp Tuất kí ngày 15/3/1874; Hiệp ước QuýMùi (Hacmang) kí ngày 25/8/1883 ; Hiệp ước Patonot kí ngày 6/6/1884

=> Triều đình nhà Nguyễn từng bước trở thành tay sai của thực dânPháp

Dẫn đến:

- (giải quyết vấn đề giải phóng dân tộc trc giai cấp sau) Mâu thuẫn: trong

xã hội Việt Nam xuất hiện những giai tầng mới dẫn đến hình thành 3mâu thuẫn: nông dân >< địa chủ phong kiến; G.cấp công nhân ViệtNam >< GC tư sản; dân tộc Việt Nam >< chủ nghĩa đế quốc Pháp Mâuthuẫn cơ bản và chủ yếu nhất, chi phối toàn bộ xã hội VN là mâu thuẫngiữa dân tộc VN và chủ nghĩa đế quốc

- (lựa chọn về con đường đi lên CNXH) Bản chất của chủ nghĩa tư bảnthông qua 3 chính sách khai thác thuộc địa của TD Pháp:

+ Về chính trị: CS “chia để trị” Chúng chia rẽ ba nước Đông Dương,chia Việt Nam thành ba kỳ (Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ) và thực hiện ởmỗi kỳ một chế độ cai trị riêng, tước bỏ quyền lực đối nội, đối ngoại củachính quyền phong kiến nhà Nguyễn, chúng đàn áp đẫm máu các phongtrào và hành động yêu nước của người Việt Nam, mọi quyền tự do đều

dựng một số cơ sở công nghiệp, hệ thống đường giao thông, bến cảngphục vụ chính sách khai thác thuộc địa.

+ Về văn hóa: CS ngu dân chúng bưng bít, ngăn cản ảnh hưởng của vănhóa tiến bộ trên thế giới, khuyến khích văn hóa độc hại, xuyên tạc lịch

sử, giá trị văn hóa Việt Nam và dung túng, duy trì các hủ tục lạc hậu

Con đường lựa chọn không phải cntb

- Các phong trào yêu nước với các hệ tư tưởng:

+ Phong kiến: Ở miền Nam, có các cuộc khởi nghĩa của Trương Định,Nguyễn Trung Trực Ở miền Trung, có các cuộc khởi nghĩa của ĐặngNhư Mai, Phan Đình Phùng Ở miền Bắc, có các cuộc khởi nghĩa củaNguyễn Thiện Thuật, Hoàng Hoa Thám, v.v Các cuộc khởi nghĩa,trong đó có những cuộc dưới ngọn cờ "Cần Vương" tức giúp vua cứunước, tuy đều rất anh dũng, nhưng cuối cùng đều thất bại Điều đóchứng tỏ nhân dân ta rất yêu nước, song giai cấp phong kiến và hệ tưtưởng của nó đã suy tàn, bất lực trước nhiệm vụ bảo vệ độc lập dân tộc.+ Dân chủ tư sản với sự dẫn dắt của các sĩ phu yêu nước có tinh thần cảicách: Phong trào Đông Du do Phan Bội Châu khởi xướng (1905-1909);Phong trào Duy Tân do Phan Châu Trinh phát động (1906-1908);Phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục do Lương Văn Can, NguyễnQuyền và một số nhân sĩ khác phát động (3/1907 – 11/1907), => đềuthất bại Nguyên nhân sâu xa là giai cấp tư sản Việt Nam còn non yếu.Nguyên nhân trực tiếp là các tổ chức và người lãnh đạo của các phongtrào đó chưa có đường lối và phương pháp cách mạng đúng đắn

b Thế giới cuối XIX đầu XX

Vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản trên thế giới đãphát triển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn đế quốc chủnghĩa

Dẫn tới:

- Các mâu thuẫn vốn có trong lòng của CNTB càng thêm sâu sắc: tưsản><vô sản, tư bản><tư bản, CN đế quốc><dân tộc thuộc địa

- (lựa chọn về con đường đi lên CNXH) Sự phát triển của CNTB: một sốnước đế quốc Anh, Pháp, Mỹ, Tây Ban Nha, Ý, Đức, Nga, Nhật Bản, Bỉ,

Bồ Đào Nha, Hà Lan, v.v… đã chi phối toàn bộ tình hình thế giới Phầnlớn các nước châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ Latinh đã trở thành thuộcđịa và phụ thuộc của các nước đế quốc.VD nước Anh có hệ thống thuộcđịa rộng nhất thế giới, thuộc địa Anh rộng tới 33 triệu km2 với 400 triệungười, bằng 1/4 diện tích và 1/4 dân số thế giới, gấp 12 lần thuộc địa củaĐức và 3 lần thuộc địa của Pháp

- Phong trào giành độc lập của các dân tộc thuộc địa bắt đầu phát triển

và có xu hướng lan rộng, mang bản chất quốc tế

- Xuất phát từ 1917, Cách mạng Tháng Mười Nga thành công là thắnglợi đầu tiên của chủ nghĩa Mác – Lênin, đánh đổ giai cấp tư sản và giaicấp địa chủ phong kiến, lập nên một xã hội mới – xã hội chủ nghĩa =>ýnghĩa: mở ra một thời đại mới trong lịch sử loài người – thời đại quá độ

từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới.(ko

có j quý hơn độc lập tự do=> mở ra con đường giải phóng cho các dântộc bị áp bức trên thế giới)

2 Cơ sở lý luận:

a.Giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam:

- Chủ nghĩa yêu nước là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong những truyền thốngtốt đẹp của dân tộc Việt Nam

- Hồ Chí Minh đã chú ý kế thừa, phát triển tinh thần đấu tranh anh dũng,bất khuất vì độc lập, tự do của Tổ quốc, nhằm bảo vệ chủ quyền quốcgia và sự toàn vẹn lãnh thổ của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

- Yêu nước gắn liền với yêu dân, có tinh thần đoàn kết, dân chủ, nhân ái,khoan dung trong cộng đồng và hòa hiếu với các dân tộc lân bang; tinhthần cần cù, dũng cảm, sáng tạo, lạc quan, vì nghĩa, thương người

- Tự hào về lịch sử, trân trọng nền văn hóa, ngôn ngữ, phong tục tậpquán và những giá trị tốt đẹp khác của dân tộc.

b Tinh hoa văn hoá nhân loại:

Tinh hoa văn hóa Phương Đông:

Nho giáo:

- Dùng nhân trị, đức trị để quản lý xã hội

- Xây dựng một xã hội lý tưởng trong đó công bằng, bác ái, nhân, nghĩa,trí, dũng, tín, liêm được coi trọng để có thể đi đến một thế giới đại đồngvới hòa bình, không có chiến tranh, các dân tộc có quan hệ hữu nghị vàhợp tác

- Tinh thần trọng đạo đức của Nho giáo

Phật giáo:

- Vị tha, yêu thương con người, khuyến khích làm việc thiện, chống lạiđiều ác; đề cao quyền bình đẳng của con người và chân lý; khuyên conngười sống hòa đồng, gắn bó với đất nước của Đạo Phật

- Tư tưởng nhân bản, đạo đức tích cực trong Phật giáo

Lão giáo:

- Sống gắn bó với thiên nhiên, hoà đồng với thiên nhiên, hơn nữa phảibiết bảo vệ môi trường sống

- Hành động đúng với quy luật tự nhiên, xã hội

Các trường phái khác nhau trong các nhà tư tưởng phương Đông cổ đạikhác như Mặc Tử, Hàn Phí Tử, Quản Tử,v.v Những trào lưu tư tưởngtiến bộ thời cận hiện đại ở Ấn Độ, Trung Quốc như chủ nghĩa Găngđi,chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn

Tinh hoa văn hoá phương Tây:

- Tự do - Bình đẳng - Bác ái

- Tư tưởng nhân văn, dân chủ và nhà nước pháp quyền.

c.Chủ nghĩa Mác-Lênin:

- Cơ sở lý luận quyết định bước phát triển mới về chất trong tư tưởng HồChí Minh Là tiền đề lý luận quan trọng nhất, có vai trò quyết định trongviệc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

- Là thế giới quan, phương pháp luận trong nhận thức và hoạt động cáchmạng

- Bổ sung, phát triển và làm phong phú chủ nghĩa Mác - Lênin trong thờiđại mới

 “Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mạng nhất là chủ nghĩa Lênin”.

- “Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều” =>Trước khi gặp

CN ML HCM đã tiếp cận những học thuyết và chủ nghĩa:

+ Con đường PK:

 Nội dung: ủng hộ vua, đưa vua quay lại ngôi vị

 VD: Phong trào Cần Vương (1885 - 1896) là tập hợp hệ thống cáccuộc khởi nghĩa vũ trang diễn ra trên phạm vi cả nước từ năm 1885đến năm 1896 với sự hưởng ứng từ chiếu Cần Vương của vua HàmNghi, chiếu Cần Vương khẳng định quyết tâm kháng chiến của triềuđình mà đứng đầu là vua Hàm Nghi, từ đó thôi thúc, kêu gọi vàkhích lệ các sĩ phu, văn thân cũng như nhân dân cả nước cùng thamgia kháng chiến giúp vua khôi phục quốc gia phong kiến độc lập

 Nhận xét của HCM: “còn mang nặng cốt cách phong kiến”

+ Con đường dân chủ tư sản:

 ND: trước ảnh hưởng của các cuộc vận động cải cách, của cáchmạng dân chủ tư sản ở Trung Quốc và tấm gương Duy Tân NhậtBản, ở Việt Nam xuất hiện các phong trào yêu nước theo khuynh

hướng dân chủ tư sản với sự dẫn dắt của các sĩ phu yêu nước cótinh thần cải cách.

 VD: Phong trào Duy Tân do Phan Châu Trinh phát động 1908) chưa đặt việc khôi phục chủ quyền quốc gia thành nhiệm vụtrước mắt, chỉ đề xướng xu hướng dân chủ tư sản với yêu cầu:

(1906-“khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh” dựa vào Pháp để đánh đổngôi vua và bọn phong kiến hủ bại,xem đó là điều kiện tiên quyết

để giành độc lập

 NX của HCM: chủ trương của cụ Phan Chu Trinh yêu cầu ngườiPháp thực hiện cải lương chẳng khác gì “đến xin giặc rủ lòngthương”

- Chủ nghĩa “chân chính”: xuất phát từ CNTB => nghiên cứu

>< cơ bản, chủ yếu nhất trong lòng CNTB (>< giá trị thặng dư, ><LLSX và QHSX)=> giải phóng giai cấp, GP dân tộc, GP con người =>Mác khẳng định: “Thay cho xã hội tư sản cũ, với những giai cấp và đốikháng giai cấp của nó, sẽ xuất hiện một liên hợp, trong đó sự phát triển

tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọingười”

- Chủ nghĩa “chắc chắn”: dựa trên nền tảng khoa học là CN duy

vật biện chứng với thế giới quan và phương pháp luận khoa học giúpgiải thích, nhận thức 1 cách KH về thế giới tự nhiên, XH, tư duy; CNduy vật lịch sử với nhân sinh quan cách mạng để cải tạo xã hội, vươnlên làm chủ XH => Khẳng định tính khoa học, là nền tảng tư tưởng vàkim chỉ nam cho hành động

- Chủ nghĩa “cách mạng”: chỉ rõ con đường giải phóng triệt để

xuất phát từ Học thuyết về hình thái kinh tế xã hội khẳng định tính tấtyếu, khách quan của CNTB thay thế CNXH, từ đó Lenin đưa CNXH từ

lý luận trở thành hiện thực

- Vận dụng:

+ Lý luận: tất cả các kì đại hộ đại biểu toàn quốc tiếp sau của Đảng luônluôn khẳng định lấy CNM-L và TTHCM làm nền tảng, kim chỉ namcho toàn bộ tư tưởng hành động của toàn Đảng, của toàn dân VN nhưng

theo hướng vận dụng bổ sung và phát triển theo tình hình thực tiễn VN.Tiêu biểu ĐH 13: “kiên định và vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩaMác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh”.

+ Thực tiễn: CS kinh tế thị trường định hướng XHCN

Tại Đại hội XIII, Đảng ta nhận định: “Thể chế kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa đang dần được hoàn thiện theo hướng hiện đại,đồng bộ và hội nhập” Đường lối đổi mới kinh tế phù hợp với yêu cầukhách quan đã giải phóng mạnh mẽ sức sản xuất xã hội, thúc đẩy nềnkinh tế của nước ta tăng trưởng vượt bậc, đời sống của nhân dân đượccải thiện rõ rệt

=> sau 35 năm đổi mới, chúng ta đã giành được những thành tựu tolớn, có ý nghĩa lịch sử, đất nước thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xãhội, trở thành nước có thu nhập trung bình; hội nhập mạnh mẽ vào kinh

tế khu vực và thế giới, tạo thế và lực mới cho nền kinh tế Liên tiếptrong 4 năm, từ năm 2016 - 2019, Việt Nam đứng trong top 10 nướctăng trưởng cao nhất thế giới, là một trong 16 nền kinh tế mới nổi thànhcông nhất Trong năm 2020, trong khi phần lớn các nước có mức tăngtrưởng âm hoặc đi vào trạng thái suy thoái do tác động của đại dịchCOVID-19, kinh tế Việt Nam vẫn tăng trưởng 2,91%, góp phần làmcho GDP trong 5 năm (2016 - 2020) tăng trung bình 5,9%/năm, thuộcnhóm nước có tốc độ tăng trưởng cao nhất khu vực và thế giới

Phân tích quá trình đi tìm đường cứu nước (giai đoạn 1911-1920)

- Hành trang:

+ Gia đình: khi nói đến nền tảng gia đình của Hồ Chí Minh là nói đến làgia đình nhà nho yêu nước cấp tiến và có lòng yêu nước thương dân sâusắc xuất phát từ Người cha Nguyễn Sinh Sắc, vốn xuất thân từ gia đìnhnông dân, từ nhỏ đã mồ côi cả cha lẫn mẹ Là một nhà Nho đã đỗ PhóBảng và đã làm tri huyện nhưng ông Nguyễn Sinh Sắc lại có tư tưởngcấp tiến, xem thường lễ nghi phong kiến, khuyên răn con cái chớ học đòiphong dạng nhà quan Nguyễn Sinh Sắc ủng hộ chủ trương cải cách vàduy tân của Phan Chu Trinh, tán thành quan điểm của Nguyễn Quý

Song: “Muốn đánh Pháp phải hiểu Pháp, muốn hiểu Pháp phải biết tiếngPháp” nên đã cho con vào trường Pháp - Việt học tiếng Tây

+ Quê hương: Xứ Nghệ nổi tiếng là vùng đất hiếu học Hồ Chí Minhtiếp thu truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo của dân tộc ngay tronggia đình và quê hương mình Chứng minh: Tại Trường Quốc học, HồChí Minh được học tập, tiếp xúc với nhiều người thầy giỏi có tư tưởngtiến bộ và tinh thần yêu nước như thầy Hoàng Thông, Lê Văn Miến.v.v Các thầy không chỉ dạy về văn hóa mà còn dành nhiều thời giannói chuyện với học sinh về những thành tựu dân chủ, văn minh ởphương Tây

+ Đất nước: xuất phát từ chủ nghĩa yêu nước- là giá trị tinh thần caonhất Bác Hồ từng khẳng định: "Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước

Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi tổ quốc

bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi sục, nó kết thành một làn sóng vôcùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nónhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước.” Truyền thống ấy dườngnhư đã hình thành nên tư tưởng yêu nước từ trong bản năng của Hồ ChíMinh, là cơ sở để Hồ Chí Minh xây dựng chí hướng yêu nước, ý chí đitìm con đường giải phóng dân tộc khỏi ách nô lệ

 HCM quyết định ra nước ngoài đến chính nước đế quốc đangthống trị mình để tìm đường cứu nước,cụ thể là sang phương Tây,trungtâm nền văn minh thế giới lúc bấy giờ và cũng là quê hương của cáccuộc cách mạng lớn trong lịch sử,khảo sát xem họ làm như thế nào sau

đó sẽ về giúp đồng bào mình

- Logic tìm:

+ Pháp: Lý do: Pháp đang là kẻ thù của Việt Nam, Người sang Phápnhằm tìm hiểu Pháp – tìm hiểu bản chất của kẻ thù đang cai trị mình.6/7/1911: đặt chân đến Pháp lần đầu tiên, đến thành phố Mác xâyn Tạiđây Người đã quan sát và chứng kiến rằng : ‘‘ở Pháp cũng có ngườinghèo, cũng có bóc lột’’ Người đã tự hỏi: “Tại sao người Pháp không

“khai hóa” đồng bào của họ trước khi đi “khai hóa chúng ta?”

+ Mỹ: Lý do: Quốc gia đầu tiên trên thế giới thoát khỏi chế độ thuộc địa.Cuối tháng 12/1912: Thăm tượng Nữ thần Tự do => Người ghi lạinhững dòng cảm tưởng: “Ánh sáng trên đầu Thần Tự do tỏa rộng khắptrời xanh, còn dưới chân Thần thì người da đen bị chà đạp Bao giờ thìngười da đen mới hết bị chà đạp? Bao giờ thì người da đen và người phụ

nữ mới có bình đẳng? Bao giờ mới có sự bình đẳng giữa các dân tộc?”

=> Sự tàn bạo của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc: Người da đen bị ápbức tột cùng => đây là cuộc cm không triệt để

+ Anh: lý do: Anh là quốc gia có hệ thống thuộc địa rộng lớn nhất.Nguyễn Tất Thành đã hăng hái tham sự những cuộc diễn thuyết ngoàitrời của nhiều nhà chính trị và triết học, tham gia Hội những người laođộng hải ngoại, ủng hộ cuộc đấu tranh yêu nước của nhân dân Ireland

 Bác đã kết luận: “dù màu da có khác nhau trên đời này cũng chỉ

có hai giống người: giống người bị bóc lột và giống người bóc lột, màchỉ cũng chỉ có tình hữu ái là thật mà thôi: tình hữu ái vô sản” Nguyễn

Ái Quốc cũng khẳng định rằng: “Muốn thoát khỏi nô lệ và áp bức bóclột thì nhân dân lao động toàn thế giới cùng phải đoàn kết lại để đấutranh chống kẻ thù chung”

- Tìm thấy:

+ Lý luận: Ngày 16 và 17/7/1920, báo Nhân đạo (L’Humanite) của Đảng

Xã hội Pháp đăng toàn văn “Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương vềvấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa” của Lênin => Người đã tìm thấy ở

đó con đường giải phóng dân tộc: con đường cách mạng vô sản, “Hỡiđồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây làcon đường giải phóng chúng ta”! Người khẳng định “Muốn cứu nước

và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác ngoài con đườngcách mạng vô sản” Đây là con đường cách mạng triệt để nhất phù hợpvới yêu cầu của cách mạng Việt Nam và xu thế phát triển của thời đại.+ Thực trạng: 25-30/12/1920, HCM cùng những người phái tả trongĐảng Xã hội Pháp tại Đại hội ở thành phố Tours bỏ phiếu tán thành

Quốc tế Cộng sản, tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp, trở thànhngười cộng sản Việt Nam đầu tiên => Bác Hồ từ một người yêu nướctrở thành người cộng sản.

CHƯƠNG 3: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC

VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

1 Tư tưởng HCM về độc lập dân tộc

 Độc lập, tự do là quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm của tất

cả các dân tộc:

Một khát khao to lớn của dân tộc ta là, luôn mong muốn có được mộtnền độc lập cho dân tộc, tự do cho nhân dân và đó cũng là một giá trịtinh thần thiêng liêng, bất hủ của dân tộc mà Hồ Chí Minh là hiện thâncho tinh thần ấy:

- 1919: Hồ Chí Minh đã gửi tới Hội nghị Vécxây (Pháp) bản Yêu sáchcủa nhân dân An Nam

- Trong Chánh cương vắn tắt của Đảng năm 1930: Hồ Chí Minh cũng

đã xác định mục tiêu chính trị của Đảng là: “a) Đánh đổ đế quốc chủnghĩa Pháp và bọn phong kiến Làm cho nước Nam được hoàn toàn độclập”

- Trong Tuyên ngôn Độc lập 1945: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự

do và độc lập, và sự thực đã thành một nước tự do và độc lập Toàn thểdân Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và củacải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”

- Trong thư gửi Liên hợp quốc năm 1946: “Nhân dân chúng tôi thànhthật mong muốn hoà bình Nhưng nhân dân chúng tôi cũng kiên quyếtchiến đấu đến cùng để bảo vệ những quyền thiêng liêng nhất: toàn vẹnlãnh thổ cho Tổ quốc và độc lập cho đất nước”

- Trong Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ngày 19-12-1946: “Không!Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhấtđịnh không chịu làm nô lệ”

- 1965: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”

 Độc lập dân tộc phải gắn liền tự do, cơm no, áo ấm và hạnh phúc của nhân dân:

- Độc lập dân tộc phải gắn với tự do của nhân dân

- Độc lập cũng phải gắn với cơm no, áo ấm và hạnh phúc của nhân dân.

“Nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũngchẳng có ý nghĩa gì” “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc,

là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do,đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”

 Độc lập dân tộc phải là nền độc lập thật sự, hoàn toàn và triệt để:

Độc lập dân tộc phải là độc lập thật sự, hoàn toàn và triệt để trên tất cảcác lĩnh vực: ngoại giao, quân đội, tài chính…

Độc lập dân tộc gắn liền với thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ:

- Thư gửi đồng bào Nam Bộ 1946: “Đồng bào Nam Bộ là dân nướcViệt Nam Sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý đó không baogiờ thay đổi”

- 1958: “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một”

- Di chúc: “Tổ quốc ta nhất định sẽ thống nhất Đồng bào Nam Bắc nhấtđịnh sẽ sum họp một nhà”

2 Tư tưởng HCM về chủ nghĩa xã hội (tại sao lựa chọn CNXH)

a Cơ sở lý luận

- Quan điểm của Mác : Xuất phát từ học thuyết về hình thái kinh tế - xãhội (LLSX, QHSX, Kiến trúc thượng tầng) => Nghiên cứu trong XH Tưbản => Mâu thuẫn giữa tư sản và vô sản, MT về giá trị thặng dư, LLSXmang tính xhh ngày càng cao >< QHSX chiếm hữu tư nhân TLSX =>đòi hỏi 1 phương thức sx mới => tính tất yếu của CNXH Mác: “Tôi coi

sự phát triển, thay thế các hình thái kinh tế - xã hội là quá trình lịch sử,

+ Chính trị: liên kết với nhau để chống giặc ngoại xâm, hình thành chủnghĩa yêu nước.

+ Văn hóa: yếu tố cộng đồng

 HCM nhận thức CNXH thích ứng ở phương Đông hơn P.Tây

b Cơ sở thực tiễn

 Thực tiễn Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

Từ năm 1858, đế quốc Pháp bắt đầu tiến hành xâm lược Việt Nam Triềuđình nhà Nguyễn lần lượt ký kết 4 bản hiệp ước: Hiệp ước Nhâm Tuất kíngày 5/6/1862 ; Hiệp ước Giáp Tuất kí ngày 15/3/1874; Hiệp ước QuýMùi (Hacmang) kí ngày 25/8/1883 ; Hiệp ước Patonot kí ngày 6/6/1884

=> Triều đình nhà Nguyễn từng bước trở thành tay sai của thực dânPháp

Dẫn đến:

- (giải quyết vấn đề giải phóng dân tộc trc giai cấp sau) Mâu thuẫn: Thựcdân Pháp vẫn duy trì nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, trong xã hội ViệtNam xuất hiện những giai tầng mới dẫn đến hình thành 3 mâu thuẫn:nông dân >< địa chủ phong kiến; G.cấp công nhân Việt Nam >< GC tưsản; dân tộc Việt Nam >< chủ nghĩa đế quốc Pháp Mâu thuẫn cơ bản vàchủ yếu nhất, chi phối toàn bộ xã hội VN là mâu thuẫn giữa dân tộc VN

và chủ nghĩa đế quốc => Giá trị

- (lựa chọn về con đường đi lên CNXH) Bản chất của chủ nghĩa tư bảnthông qua 3 chính sách khai thác thuộc địa của TD Pháp:

+ Về chính trị: CS “chia để trị” Chúng chia rẽ ba nước Đông Dương,chia Việt Nam thành ba kỳ (Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ) và thực hiện ởmỗi kỳ một chế độ cai trị riêng, tước bỏ quyền lực đối nội, đối ngoại củachính quyền phong kiến nhà Nguyễn, chúng đàn áp đẫm máu các phongtrào và hành động yêu nước của người Việt Nam, mọi quyền tự do đều

bị cấm

+ Về kinh tế, thực dân Pháp cấu kết với giai cấp địa chủ để thực hiệnchính sách bóc lột tàn bạo, cướp đoạt ruộng đất để lập đồn điền; ra sức

vơ vét tài nguyên, cùng nhiều hình thức thuế khóa nặng nề, vô lý; xâydựng một số cơ sở công nghiệp, hệ thống đường giao thông, bến cảngphục vụ chính sách khai thác thuộc địa.

+ Về văn hóa: CS “ngu dân” chúng bưng bít, ngăn cản ảnh hưởng củavăn hóa tiến bộ trên thế giới, khuyến khích văn hóa độc hại, xuyên tạclịch sử, giá trị văn hóa Việt Nam và dung túng, duy trì các hủ tục lạchậu

Con đường lựa chọn không phải cntb

- Các phong trào yêu nước với các hệ tư tưởng:

+ Phong kiến: Ở miền Nam, có các cuộc khởi nghĩa của Trương Định,Nguyễn Trung Trực Ở miền Trung, có các cuộc khởi nghĩa của ĐặngNhư Mai, Phan Đình Phùng Ở miền Bắc, có các cuộc khởi nghĩa củaNguyễn Thiện Thuật, Hoàng Hoa Thám, v.v Các cuộc khởi nghĩa,trong đó có những cuộc dưới ngọn cờ "Cần Vương" tức giúp vua cứunước, tuy đều rất anh dũng, nhưng cuối cùng đều thất bại Điều đóchứng tỏ nhân dân ta rất yêu nước, song giai cấp phong kiến và hệ tưtưởng của nó đã suy tàn, bất lực trước nhiệm vụ bảo vệ độc lập dân tộc.+ Dân chủ tư sản với sự dẫn dắt của các sĩ phu yêu nước có tinh thần cảicách: Phong trào Đông Du do Phan Bội Châu khởi xướng (1905-1909);Phong trào Duy Tân do Phan Châu Trinh phát động (1906-1908);Phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục do Lương Văn Can, NguyễnQuyền và một số nhân sĩ khác phát động (3/1907 – 11/1907), => đềuthất bại Nguyên nhân sâu xa là giai cấp tư sản Việt Nam còn non yếu.Nguyên nhân trực tiếp là các tổ chức và người lãnh đạo của các phongtrào đó chưa có đường lối và phương pháp cách mạng đúng đắn

 Thế giới cuối XIX đầu XX

Vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản trên thế giới đãphát triển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn đế quốc chủnghĩa

- Phong trào giành độc lập của các dân tộc thuộc địa bắt đầu phát triển

và có xu hướng lan rộng, mang bản chất quốc tế

- Xuất phát từ 1917, Cách mạng Tháng Mười Nga thành công là thắnglợi đầu tiên của chủ nghĩa Mác – Lênin, đánh đổ giai cấp tư sản và giaicấp địa chủ phong kiến, lập nên một xã hội mới – xã hội chủ nghĩa =>ýnghĩa: mở ra một thời đại mới trong lịch sử loài người – thời đại quá độ

từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới.(ko

có j quý hơn độc lập tự do=> mở ra con đường giải phóng cho các dântộc bị áp bức trên thế giới)

c Nội dung

- Quan niệm HCM về CNXH:

+ Khái niệm “chủ nghĩa xã hội” được Hồ Chí Minh tiếp cận ở nhiều góc

độ khác nhau bằng cách chỉ ra đặc trưng ở một lĩnh vực nào đó (nhưkinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học – kỹ thuật, động lực, nguồn lực,v.v.) của chủ nghĩa xã hội, song tất cả đều hướng đến mục tiêu cơ bảncủa nó mà theo Người: “Nói một cách tóm tắt, mộc mạc, chủ nghĩa xãhội trước hết nhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm

cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no và sống một đời hạnhphúc”, là làm sao cho dân giàu nước mạnh.

- Các đặc trưng cơ bản của CNXH:

 Thứ nhất, về chính trị: Xã hội xã hội chủ nghĩa là xã hội do nhândân làm chủ => HCM: “Nước ta là nước dân chủ Bao nhiêu lợi đều vìdân Bao nhiêu quyền hạn đều là của dân… chính quyền từ xã đếnChính phủ Trung ương do dân cử ra… Nói tóm lại, quyền hành và lựclượng đều ở nơi dân”

 Thứ hai, về kinh tế: Xã hội xã hội chủ nghĩa là xã hội có nền kinh

tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ cônghữu về tư liệu sản xuất chủ yếu => HCM: “Chủ nghĩa xã hội ấy là lấynhà máy, xe lửa, ngân hàng làm của chung”

 Thứ ba, về văn hóa, đạo đức và các quan hệ xã hội: Xã hội xã hộichủ nghĩa có trình độ phát triển cao về văn hóa và đạo đức, bảo đảm sựcông bằng, hợp lý trong các quan hệ xã hội => HCM: “Chỉ có chủnghĩa xã hội mới chú ý xem xét những lợi ích cá nhân đúng đắn và bảođảm cho nó được thỏa mãn”; “chỉ ở trong chế độ xã hội chủ nghĩa thìmỗi người mới có điều kiện để cải thiện đời sống riêng của mình, pháthuytính cách riêng và sở trường riêng của mình”

 Thứ tư, về chủ thể xây dựng chủ nghĩa xã hội: Chủ nghĩa xã hội làcông trình tập thể của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

=> HCM: “Cần có sự lãnh đạo của một đảng cách mạng chân chính củagiai cấp công nhân, toàn tâm toàn ý phục vụ nhân dân Chỉ có sự lãnhđạo của một đảng biết vận dụng một cách sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước mình thì mới có thể đưa cách mạnggiải phóng dân tộc và cách mạng xã hội chủ nghĩa đến thành công”

- Tính đúng đắn: :

+ lý luận:

 ĐH 13 khẳng định: Việt Nam kiên định đi theo con đường CNXH,Chứng minh: “Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân ta, là

sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ ChíMinh, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử”

 Tình hình thế giới khi Đông Âu và LX sụp đổ, những biến động vềtoàn cầu hóa => phải bổ sung con đường tiến lên CNXH thông qua Đạihội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng đã ban hành Cương lĩnhxây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

đã phát huy quyền làm chủ của nhân dân, dân chủ XHCN ngày càng tốthơn trong việc quyết định những vấn đề lớn và hệ trọng của đất nước.Chế độ dân chủ đại diện được phát huy; chất lượng, hiệu lực, hiệu quảhoạt động của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp ngày càng đượcnâng cao; cải cách hành chính đạt nhiều kết quả tích cực Dân chủ trựctiếp ở các cấp, dân chủ ở cơ sở được mở rộng, nhân dân được bàn vàquyết định những công việc quan trọng, thiết thực, gắn liền với lợi íchcủa nhân dân, quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể được thừanhận, tôn trọng và bảo vệ Công tác giám sát của Mặt trận Tổ quốc ViệtNam, các tổ chức chính trị - xã hội và đoàn thể nhân dân được chú trọng

và đạt nhiều kết quả tốt

 CS kinh tế thị trường định hướng XHCN

Tại Đại hội XIII, Đảng ta nhận định: “Thể chế kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa đang dần được hoàn thiện theo hướng hiện đại,

đồng bộ và hội nhập” Đường lối đổi mới kinh tế phù hợp với yêu cầukhách quan đã giải phóng mạnh mẽ sức sản xuất xã hội, thúc đẩy nềnkinh tế của nước ta tăng trưởng vượt bậc, đời sống của nhân dân đượccải thiện rõ rệt.

=> sau 35 năm đổi mới, chúng ta đã giành được những thành tựu to lớn,

có ý nghĩa lịch sử, đất nước thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, trởthành nước có thu nhập trung bình; hội nhập mạnh mẽ vào kinh tế khuvực và thế giới, tạo thế và lực mới cho nền kinh tế Liên tiếp trong 4năm, từ năm 2016 - 2019, Việt Nam đứng trong top 10 nước tăng trưởngcao nhất thế giới, là một trong 16 nền kinh tế mới nổi thành công nhất.Trong năm 2020, trong khi phần lớn các nước có mức tăng trưởng âmhoặc đi vào trạng thái suy thoái do tác động của đại dịch COVID-19,kinh tế Việt Nam vẫn tăng trưởng 2,91%, góp phần làm cho GDP trong

5 năm (2016 - 2020) tăng trung bình 5,9%/năm, thuộc nhóm nước có tốc

độ tăng trưởng cao nhất khu vực và thế giới

CHƯƠNG 4: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẢNG CỘNG SẢN

VÀ NHÀ NƯỚC CỦA NHÂN DÂN, DO NHÂN DÂN, VÌ NHÂN DÂN

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng cộng sản VN

a Cơ sở lý luận: Đảng kiểu mới của Lênin

- Là đảng phải lấy Chủ nghĩa Mác là nền tảng tư tưởng, kim chỉ namcho mọi hoạt động của Đảng Lênin viết: “Chủ nghĩa Mác là lý luận củaphong trào giải phóng của giai cấp vô sản”

- Đảng là một bộ phận của giai cấp công nhân, là đội tiên phong chínhtrị có tổ chức và là tổ chức chặt chẽ nhất, giác ngộ nhất của giai cấpcông nhân.V.I.Lênin khẳng định: “Đảng phải là đội tiền phong, là ngườilãnh đạo quảng đại quần chúng giai cấp công nhân; toàn thể (hay hầunhư toàn thể) giai cấp này hành động dưới sự kiểm soát và lãnh đạo củacác tổ chức đảng, nhưng họ không gia nhập tất cả và không được gianhập tất cả vào Đảng”

- Khi có chính quyền, Đảng là hạt nhân lãnh đạo hệ thống chính trị củachủ nghĩa xã hội và là một bộ phận của hệ thống đó Để phối hợp hànhđộng và hướng hoạt động của cả hệ thống chính trị vào xây dựng thànhcông chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, theo V.I.Lênin “vềnguyên tắc, Đảng Cộng sản phải giữ vai trò lãnh đạo, đó là điều khôngcòn phải nghi ngờ gì nữa”

- Đảng kiểu mới phải được tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ.Đây là nguyên tắc sẽ tạo nên sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng, tạothành một khối vững chắc cho sức mạnh chung của toàn Đảng Lêninchỉ rõ: “ … Trước kia Đảng ta chưa phải là một khối chính thức và có tổchức, mà chỉ là một tổng số những nhóm riêng biệt và do đó, giữa cácnhóm ấy không thể có những quan hệ nào khác, ngoài sự tác động vềmặt tư tưởng Hiện nay, chúng ta đã trở thành một Đảng có tổ chức,điều đó có nghĩa là chúng ta đã tạo ra một quyền lực, biến uy tín về tưtưởng thành uy tín về quyền lực, khiến cấp dưới phải phục tùng cấp trêncủa Đảng”

- Đảng là một khối thống nhất về chính trị, tư tưởng và tổ chức, tự phêbình và phê bình là quy luật phát triển của Đảng.=> “Đảng là một khối

tự nguyện, nếu như nó không tẩy sạch khỏi bản thân nó những đảngviên tuyên truyền quan điểm chống đảng, thì nó không thể tránh khỏitan rã, trước tiên tan rã về tư tưởng, sau sẽ tan rã cả về vật chất”

- Đảng kiểu mới phải gắn bó chặt chẽ với quần chúng, kiên quyết đấutranh ngăn ngừa và khắc phục bệnh quan liêu, xa rời quần chúng => “Một trong những nguy hiểm lớn nhất và đáng sợ nhất là sự cắt đứt liên

hệ với quần chúng”

- Chủ nghĩa quốc tế vô sản là một trong những nguyên tắc quan trọngcủa việc xây dựng tổ chức, hoạt động của Đảng kiểu mới của giai cấpcông nhân Lênin khẳng định: “Không có sự cố gắng tự nguyện tiến tớiliên minh và sự thống nhất của giai cấp vô sản, rồi sau nữa của toàn thểquần chúng cần lao thuộc tất cả các nước và các dân tộc trên toàn thếgiới, thì không thể chiến thắng hoàn toàn chủ nghĩa tư bản được”

=> Đấu tranh giai cấp quyện chặt với đấu tranh dân tộc

 Đạo đức và văn minh

- Theo Hồ Chí Minh, đạo đức của Đảng thể hiện:

+ Mục đích hoạt động của Đảng là lãnh đạo đấu tranh giải phóng dântộc, giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con người Đó là

sự nghiệp cách mạng theo chủ nghĩa Mác – Lê nin, làm cho dân tộcđược độc lập, nhân dân có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc thực sự,đoàn kết hữu nghị với các dân tộc trên thế giới

+ Cương lĩnh, đường lối, chủ trương và mọi hoạt động thực tiễn củaĐảng đều phải nhằm mục đích đó Đảng phải luôn luôn trung thành vớilợi ích toàn dân tộc vì Đảng không có mục đích riêng; sự ra đời và pháttriển của Đảng đều vì mục đích làm cho đất nước hùng cường đi lên chủnghĩa xã hội, đưa lại quyền lợi cho dân

+ Đội ngũ đảng viên phải luôn luôn thấm nhuần đạo đức cách mạng, rasức tu dưỡng, rèn luyện, suốt đời phấn đấu cho lợi ích của dân, củanước.

- Theo Hồ Chí Minh, một đảng văn minh (hay còn gọi đó là “một Đảngcách mạng chân chính”) thể hiện:

+ Đảng văn minh là một Đảng tiêu biểu cho lương tâm, trí tuệ và danh

+ Trong giai đoạn cầm quyền, Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiếnpháp và pháp luật, Đảng không phải là tổ chức đứng trên dân tộc

+ Đội ngũ đảng viên phải là những chiến sĩ tiên phong, gương mẫu trongcông tác và cuộc sống hằng ngày

+ Đảng có quan hệ quốc tế trong sáng, hoạt động không những vì lợi íchdân tộc Việt Nam mà còn vì độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹnlãnh thổ của các quốc gia khác; vì hòa bình, hữu nghị, hợp tác cùng pháttriển của các dân tộc trên thế giới

Những vấn đề nguyên tắc trong hoạt động của Đảng

- Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ namcho hành động => “Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt,trong đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải theo chủ nghĩa ấy Đảng màkhông có chủ nghĩa cũng như người ko có trí khôn, tàu ko có bàn chỉnam.”

- Tập trung dân chủ Tập trung trên nền tảng dân chủ, dân chủ phải điđến tập trung