đề tài “tích hợp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường và vệ sinh an toàn thực phẩm qua bài phenol

Sự thành công của một giờ dạy theođịnh hướng đổi mới phương pháp dạy học phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố; quantrọng nhất là sự chủ động, linh hoạt, sáng tạo của cả người dạy và người học.

PHẦN I- ĐẶT VẤN ĐỀ 1.Lý do chọn đề tài.

Trong Nghị quyết Đại hội XII của Đảng đã xác định một trong những

nhiệm vụ trọng tâm “đột phá chiến lược” của giáo dục trong giai đoạn

2016-2020 đó là: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo; phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao” Trong giáo dục, đổi mới

chương trình và cùng với nó là đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới kiểmtra đánh giá là những nội dung đã được triển khai thực hiện rộng rãi, đem lạinhững thay đổi tích cực về chất lượng và hiệu quả giáo dục Ở khía cạnh hoạtđộng, tất cả những đổi mới này đều được thể hiện sinh động trong mỗi giờ họcqua hoạt động của người dạy và người học Sự thành công của một giờ dạy theođịnh hướng đổi mới phương pháp dạy học phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố; quantrọng nhất là sự chủ động, linh hoạt, sáng tạo của cả người dạy và người học.Chính vì thế việc thiết kế một giờ học theo hướng phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của học sinh, gắn kiến thức sách giáo khoa với thực tiễn cuộcsống, giáo dục ý thức cộng đồng cho học sinh và tiến hành tổ chức dạy học hiệuquả là một trong những việc làm thiết thực nhất mà tôi đã, đang và sẽ thực hiệntrong quá trình giảng dạy của mình Mặt khác, vấn đề môi trường và vệ sinh antoàn thực phẩm là vấn đề nổi cộm trong thực tiễn và trong quá trình dạy học nóichung và dạy học hóa học nói riêng, người dạy cần định hướng, giáo dục chongười học thấy được tầm quan trọng của vấn đề này đối với cá nhân và cộngđồng một cách thường xuyên, liên tục Trong đó, dạy học hóa học góp phần giáodục ý thức và hành động bảo vệ môi trường, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩmđến với học sinh và lan tỏa tới các đối tượng khác ở bất kể thời điểm và nộidung nào của môn học

Trong chương trình môn Hóa cấp trung học phổ thông, có nhiều bài học

mà giáo viên có thể lồng ghép các nội dung khác như giáo dục bảo vệ môitrường, giáo dục đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, giáo dục gắn lí thuyết vớithực tiễn sản xuất và đời sống

Có những vấn đề trong thực tiễn cho thấy có sự liên quan về mặt cấu tạocủa các chất độc hại nhưng có người vẫn sử dụng để kiếm lời mà không quantâm đến môi trường cũng như sức khỏe người tiêu dùng Những vấn đề đó cầnđược giáo viên giáo dục đầy đủ cho học sinh nhận biết để hạn chế tác hại củachúng Chẳng hạn ở bài “Phenol – Hóa học 11”, phenol là một chất rất độc,nhiều hợp chất chứa nhóm –OH phenol cũng độc nhưng ở đâu đó người tiêu

dùng vẫn bị người kinh doanh “bắt” hấp thụ vào cơ thể, bên cạnh đó cũng có

chất chứa nhóm –OH phenol lại có tác dụng tích cực đối với cơ thể, hay là thực

tế đã có những vụ ô nhiễm môi trường do phenol gây ra Vì vậy, cần thiết phảiliên hệ vấn đề môi trường và vệ sinh an toàn thực phẩm, giáo dục và nâng cao ýthức cho học sinh qua bài Phenol Bên cạnh đó, Phenol là bài học mà sách giáokhoa viết khá dài, nếu dạy học theo truyền thống thì người dạy và người học đều

cảm thấy nhàm chán, nên cũng cần thiết kế và thực hiện cho phù hợp để việcdạy học trở nên nhẹ nhàng và có hiệu quả hơn.

Với những lí do trên và qua thực tiễn dạy học, tôi đã thực hiện và xin giới

thiệu đề tài “Tích hợp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường và vệ sinh an toàn thực phẩm qua bài Phenol” – Hóa học 11 Rất mong nhận được sự góp ý của

hội đồng khoa học

2 Mục đích nghiên cứu.

Đề xuất phương án giảng dạy bài Phenol theo hướng tích cực hóa các hoạt độngcủa học sinh, gắn hóa học với đời sống, từ đó học sinh có thái độ đúng đắn vớibản than, cộng đồng

Khắc phục được hiện tượng dạy lý thuyết đơn thuần, khô khan và giúp học sinhyêu thích môn học hơn, qua đó cũng góp phần phát huy được các phẩm chất,năng lực của người học

3 Nhiệm vụ của đề tài.

-Nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn có liên quan đến đề tài

-Nghiên cứu nội dung sách giáo khoa, thiết kế giáo án và bài giảng theo hướnggiáo dục tích hợp và tích cực hóa các hoạt động

-Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả của đề tài

4 Điểm mới của đề tài

- Trong đề tài này, học sinh có những hiểu biết thực tiễn gắn với đời sốngcon người hang ngày, khơi dậy được ý thức trách nhiệm với bản thân Với côngviệc được giáo viên giao và định hướng, học sinh sẽ được va chạm với thực tế,giúp các em tự tin hơn trong giao tiếp với thế giới bên ngoài, giúp các em cónhững hiểu biết, kinh nghiệm quý giá trong cuộc sống

- Đề tài cũng góp phần hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất, giá trịsống, kĩ năng sống và những năng lực chung cần có ở con người trong xã hộihiện đại nói chung và các em học sinh lớp 11 THPT nói riêng

- Hình thức tổ chức: Đa dạng, phong phú, linh hoạt, mở về không gian, thờigian Học sinh có nhiều cơ hội trải nghiệm với các vai trò khác nhau (phụhuynh, nhà hoạt động xã hội )

5 Phạm vi áp dụng

Sáng kiến kinh nghiệm: “Tích hợp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường

và vệ sinh an toàn thực phẩm qua bài Phenol” – Hóa học 11đã được nhóm

chuyên môn trao đổi, thảo luận, thống nhất áp dụng vào thực tế tại trường THPTNguyễn Xuân Ôn, Huyện Diễn Châu, Tỉnh Nghệ An và đã mang lại hiệu quảcao; đồng thời cũng được đồng nghiệp tại trường THPT Diễn Châu 4, HuyệnDiễn Châu, Tỉnh Nghệ An đón nhận, áp dụng và đã có những phản hồi tích cực

PHẦN II- NỘI DUNG 1- CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN

Hoá học là môn khoa học thực nghiệm, kết hợp chặt chẽ giữa lí thuyết vàthực nghiệm Hoá học đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống, sản xuất, gópphần vào sự phát triển kinh tế - xã hội Những thành tựu của hoá học được ứngdụng vào các ngành vật liệu, năng lượng, y dược, công nghệ sinh học, nông -lâm - ngư nghiệp và nhiều lĩnh vực khác Nội dung môn Hoá học được thiết kếthành các chủ đề vừa bảo đảm củng cố các mạch nội dung, phát triển kiến thức

và kĩ năng thực hành đã hình thành từ cấp học dưới, vừa giúp học sinh có hiểubiết sâu sắc hơn về các kiến thức cơ sở chung của hoá học, làm cơ sở để học tập,làm việc, nghiên cứu

Chương trình giáo dục môn Hóa học đặc biệt chú trọng định hướng pháttriển năng lực thông qua thiết kế hoạt động dạy học cho mỗi nội dung, mỗi chủ

đề học tập Mặt khác, trong giảng dạy Hóa học cũng như các môn học khác cầnchú ý và khai thác kiến thức liên môn để làm cho nội dung bài giảng được phongphú, sâu sắc đồng thời giúp giải quyết các tình huống giáo dục và các bài toánthực tiễn diễn ra trong quá trình giảng dạy và đời sống Một trong những yêu cầucủa môn học là góp phần giáo dục ý thức cho học sinh, trong đó ý thức và hànhđộng bảo vệ môi trường và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm là một trongnhững giá trị mà học sinh cần phải có được thông qua môn học này

Các chất hóa học trong bài học liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến đờisống con người, có chất ảnh hưởng tốt và cũng có chất ảnh hưởng xấu đến môitrường và sức khỏe con người Phenol độc nhưng có nhiều ứng dụng trong thực

tế, cần sử dụng đúng mục đích và có biện pháp xử lí chất thải khi dùng trongcông nghiệp Hợp chất chứa nhóm phenol trong thực tế cũng nhiều, trong đó cóchất có lợi và cũng có chất có hại cho môi trường, sức khỏe Trong thực tế,nhiều cơ sở sản xuất vì lợi nhuận mà bất chấp khi sử dụng hóa chất độc hại để

xử lí sản phẩm làm ảnh hưởng người tiêu dùng Vì vậy việc học sinh cần có thái

độ và kĩ năng phân biệt và phát huy cái lợi; hạn chế, từ bỏ cái hại để đảm bảo sựtrong sạch hơn cho môi trường và an lành cho sức khỏe

Trong các đề thi Trung học phổ thông quốc gia có đề cập đến phenol hoặchợp chất chứa nhóm –OH phenol hay là gián tiếp tạo ra nhóm phenol như:

2- THIẾT KẾ GIÁO ÁN

BÀI 41 PHENOL (Hóa học 11)

I CHUẨN KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, THÁI ĐỘ.

1 Chuẩn kiến thức và kĩ năng:

Kiến thức:

- Biết khái niệm về loại hợp chất phenol

- Biết cấu tạo và tính chất của phenol đơn giản nhất

Kĩ năng:

- Dự đoán, kiểm tra bằng thí nghiệm và kết luận tính chất của phenol

- Phân biệt được cấu tạo và tính chất của chức phenol so với chức ancol

- Viết phương trình phản ứng hóa học trên cơ sở tính chất hóa học của chất được đề cập

- Khoa học, khách quan, cẩn thận, tương tác trong các hoạt động

- Chịu khó tìm hiểu vấn đề mới trong và ngoài khuôn viên lớp học

- Năng lực giải quyết vấn đề thông qua bài học, môn học

- Năng lực vận dụng kiến thức môn hóa vào cuộc sống

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học

- Năng lực thực hành hóa học

- Năng lực giải toán hóa học

- Năng lực sử dụng kiến thức liên môn.

- Năng lực làm việc theo nhóm, giao tiếp với đối tượng nghiên cứu

II HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT DẠY HỌC.

Câu 1 (mức độ biết) Điều nào không đúng khi nói về phenol ( OH

) ? A.Phenol tan rất ít trong nước lạnh nhưng dễ tan trong dung dịch

NaOH B Nhỏ nước brom vào dung dịch phenol thấy tạo kết tủa trắng.

C Phenol không làm nhạt màu nước brom.

D Phenol tác dụng được với kim loại kiềm.

Câu 2 (mức độ hiểu) Chất X thuộc phenol và có công thức phân tử là C7H8O

Số công thức cấu tạo thỏa mãn X là

Câu 3 (mức độ vận dụng) Hiđroquinon ( HO OH

) là chất có tác dụng làm sáng

da, có công dụng trong việc làm trắng và điều trị các vấn đề gia tăng sắc tố da;

nó thường có trong kem dưỡng trắng và làm sáng da Vẫn còn tranh cãi về tácdụng phụ của nó và không phải loại da nào cũng thích hợp với chất này Khốilượng sản phẩm hữu cơ thu được khi cho 0,1 mol hiđroquinon tác dụng hoàntoàn với natri dư là

Câu 4 (mức độ vận dụng cao) Chất hữu cơ X có công thức phân tử C7H8O2 Cứ

1 mol X tác dụng được với tối đa 1 mol NaOH Mặt khác 1 mol X tác dụng với

K dư thu được tối đa 1 mol H2 Xác định công thức cấu tạo của X.

IV THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC.

cơ có –OH liên kết với

nguyên tử C no) Hôm nay ta

cùng tìm hiểu về loại chất mới

cũng chứa nhóm –OH và có - Học sinh quan sát, biết

nhiều ứng dụng trong thực tế, được lợi ích của việc

chẳng hạn chất EGCG có uống trà xanh (được GV

trong trà xanh với cấu tạo và lưu ý là phải sạch)

công dụng như sau (chiếu

slide 1)

? Trong EGCE có nhóm chức -Trả lời (có thể xảy ra

ancol không? các tình huống khác

- Xử lí tình huống, kết luận

không phải -OH ancol mà là

-OH phenol Vậy phenol là gì,

có, hoặc không có nhóm ancol)

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới (31 phút)

-Trình chiếu ra các CTCT và

câu hỏi đi kèm (Chỉ ra CTCT

của chất thuộc phenol trong

- Từ đó suy ra địnhnghĩa về phenol và phânloại chúng

-Phân biệt đượcnhóm -OH phenol vớinhóm -OH ancol

I Định nghĩa, phân loại (5 phút)

-Định nghĩa vềphenol Nhận dạngđược nhóm –OHphenol

- Phenol đơn giảnnhất là Phenol

- Trở lại trình chiếu EGCG,

yêu cầu học sinh xác định số

nhóm –OH phenol

+Dẫn dắt học sinh vào nghiên

cứu phenol đơn giản nhất:

Phenol (EGCG có nhiều công

dụng đối với sức khỏe, vậy

nhóm –OH phenol và phenol

-Trả lời các câu hỏi dựa

II Phenol (26 phút)

1-Tính chất vật lí

và yêu cầu học sinh chú thích.

+Từ phenol điều chế được

chất diệt cỏ, nhưng có hộ kinh

doanh vì lợi nhuận mà bất

chấp sức khỏe người tiêu

dùng vẫn sử dụng nó để xử lý

trái cây rồi đem bán

+Vào link đến video bắt quả

tang ngâm chuối bằng dung

dịch chứa chất diệt cỏ → giáo

dục về vệ sinh an toàn thực

phẩm và môi trường: đạo đức

kinh doanh, trách nhiệm với

môi trường và cộng đồng,

cách chọn chuối khi mua

-Dẫn dắt vào phần cấu tạo và

tính chất hóa học.

-Giới thiệu ngắn gọn cấu tạo

của phenol: có 1 nhóm –OH

liên kết với 1 vòng benzen

-Nêu vấn đề: với cấu tạo như

vậy thì Phenol có tính chất

hóa học như thế nào? Chúng

ta cùng theo dõi các video thí

vào hình ảnh và sáchgiáo khoa

-Gán ứng dụng với mỗihình ảnh

-Tự tìm hiểu điều chếqua sách giáo khoa, nộidung cụ thể của điềuchế sẽ được giáo viêngiao vào phần bài tập vềnhà

của phenol (3 phút)

2-Ứng dụng Điều chế (4 phút)

3-Cấu tạo, TCHH(19 phút)

-Cấu tạo và tính chất hóa học của phenol.Các phương trình phản ứng minh họa

nghiệm sau (chiếu slide 5

trắng, bấm liên kết đến các

video, trở lại hoàn thiện bảng,

bấm liên kết đến mục a và b

(tiêu đề mục sẽ hiện sau khi

hoàn thành các nội dung của

mục)).

+Trình chiếu video thí nghiệm

phenol tác dụng NaOH và

phenol tác dụng nước brom

+Trình chiếu yêu cầu và bảng

-Chốt kiến thức mới (và chiếu

slide 6,7 hoàn thiện), trình

chiếu slide kết luận (slide 8),

dẫn dắt để chuyển sang hoạt

động 3.

Quan sát video, tìm hiểusách giáo khoa, ôn lạikiến thức ancol để hoànthành bảng

Thảo luận trong khoảng

5 phút và lên bảng viết phương trình hóa học

Hoạt động 3: Củng cố, vận dụng (10 phút)

Phát phiếu học tập cho

học sinh (mỗi bàn 2 phiếu,

mỗi phiếu 4 câu hỏi)

Vận dụng các kiến thức,

kĩ năng làm bài tậpluyện tập, qua đó củng

cố lại kiến thức vềphenol Nhận thức đượctầm quan trọng của việcnâng cao ý thức và thựchiện bảo vệ môi trường

và vệ sinh an toàn thựcphẩm, bảo vệ sức khỏe

Trả lời tại chỗ hoặctrình bày bảng tùy từng

Câu 1.

Yêu cầu học sinh làm và

trả lời tại chỗ trong vòng

tiết kiệm tiền của cha mẹ, tính

phù hợp giữa thời trang và

Câu 1 Đáp án C

Câu 2 Đáp án B

Gồm CH3C6H4OH(o-, m-, p-)

Câu 3 Đáp án D

Số mol NaOH phảnứng = 2x0,1=0,2mol

Khối lượng chất rắnhữu cơ = khối lượng

Mà nX : nNaOH

=1:1 nên X có 1-OHphenol, 1-OH ancolCTCT:

HOCH2C6H4OH(o- m-, p-)

và đề thi chính thức THPTQG hàng năm, (sử dụng internet, tải qua thư viện đề thi)

* Yêu cầu HS tìm hiểu một số vấn đề liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm

mà thời gian qua các phương tiện truyền thông thường xuyên đưa tin (GV gợi

ý chủ đề, HS khai thác tài nguyên internet để hoàn thiện) Kết quả sẽ được các

nhóm báo cáo trong tiết tự chọn đối với lớp theo thiên hướng tự nhiên, với lớp theo thiên hướng xã hội (không có nhiều thời gian), các em có thể báo cáo việclàm của mình bằng văn bản

* Các nội dung HS tìm hiểu có thể được trình bày trong ngoại khóa về Hóa học với cuộc sống hoặc Câu lạc bộ hóa học ở những đơn vị có các hoạt động này

PHẦN III KẾT LUẬN

1 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM CỦA ĐỀ TÀI.

1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm.

Mục đích của thực nghiệm sư phạm nhằm giải quyết các vấn đề sau:

- Khẳng định hướng đi đúng đắn và cần thiết của đề tài trên cơ sở lý luận và thực tiễn

- Kiểm chứng tính hiệu quả của đề tài khi áp dụng vào một số lớp 11 trường THPT Nguyễn Xuân Ôn

- Góp phần đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học hiện nay ở phổ thông

1.2.Chọn trường thực nghiệm sư phạm

- Tôi chọn 2 trường thuộc huyện Diễn Châu - Nghệ An để thực nghiệm:

1.Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn

2 Trường THPT Diễn Châu 4

- Ở mỗi trường tôi chọn lớp có số lượng học sinh, chất lượng tương đương

nhau: Lớp theo thiên hướng tự nhiên:

1.3.Nội dung thực nghiệm sư phạm

- Thực hiện cùng bài 45 “Phenol- Hóa học 11” và dạy theo hai phương pháp

khác nhau

+ Lớp đối chứng theo trình tự như sách giáo khoa (mục I.2 và II.4 học sinh đọc thêm) và phương pháp truyền thống (diễn giảng, giải thích, minh họa).

+ Lớp thực nghiệm sử dụng thiết kế đã xây dựng ở trên.-Sau khi dạy, tiến

hành kiểm tra 10 câu hỏi trắc nghiệm (12 phút) trong đó có 3 câu mức độ biết (chiếm 30%), 3 câu mức độ hiểu (chiếm 30%), 3 câu mức độ vận dụng (chiếm 30%) và 1 câu ở mức độ vận dụng cao (chiếm 10%).

1.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm.

Bảng 1: Kết quả thực nghiệm sư phạm ở các lớp theo thiên hướng tự nhiên.

Qua kết quả TN ở bài kiểm tra tôi có một số nhận xét như sau:

- Điểm số trung bình X của các lớp TN (7,1) cao hơn so với lớp ĐC (6,5)

- Số học sinh điểm dưới trung bình ở lớp TN (4,3%) chiếm tỉ lệ thấp hơn lớp ĐC(8,9%)

- Tỉ lệ học sinh đạt từ 8 điểm trở lên ở lớp TN (36,6%) lớn hơn so với lớp ĐC(26,8%)

Từ kết quả trên bước đầu cho thấy việc tích hợp các nội dung giáo dục và

tổ chức các hoạt động dạy học theo hướng tích cực ở bài “Phenol” cho kết quảkhả quan