Tài liệu Giáo trình Chăn nuôi dê và thỏ - Chương 8 ppt

Khi thấy thỏ lâu ngày không ñộng dục, không phối giống ñược thì phải kiểm tra xác ñịnh yếu tố nào gây ảnh hưởng ñể có biện pháp khắc phục kịp thời.. Biểu hiện của thỏ ñộng dục: Thỏ ñộng

Chương 8

KỸ THUẬT CHĂN NUÔI CÁC LOẠI THỎ

Cùng nhu dê, mỗi loại thỏ cần ñược chăm sóc, nuôi dưỡng và sử dụng theo những kỹ thuật phù hợp với ñặc ñiểm sinh lý và sản xuất của chúng Chương này sẽ lần lượt giới thiêu các

kỹ thuật chăn nuôi thỏ sinh sản (ñực và cái giống), thỏ con, thỏ hậu bị và thỏ thịt Một số biện pháp kỹ thuật cần thíêt trong việc chăm sóc thỏ cùng ñược giới thiệu ở cuối chương này

I CHĂN NUÔI THỎ CÁI SINH SẢN

1.1 Hoạt ñộng sinh dục và sinh sản của thỏ cái

a ðặc ñiểm cơ quan sinh dục

Cơ quan sinh dục của thỏ cái gồm có các bộ phận chính như ở hình 8-1

Hình 8-1: Cơ quan sinh dục thỏ cái

b Chu kỳ ñộng dục

Chu kỳ ñộng dục của thỏ khoảng 13-16 ngày Thời gian ñộng dục kéo dài 3-5 ngày Thỏ

cái ñộng dục sớm hay muộn, ñúng kỳ hay không phụ thuộc nhiều vào trạng thái sức khoẻ, chế ñộ dinh dưỡng và môi trường khí hậu quyết ñịnh Béo quá, gầy yếu, mùa hè nóng kéo dài, mùa ñông rét buốt trong kỳ thỏ thay lông, thức ăn thiếu khoáng, thiếu sinh tố ñều là nguyên nhân làm thỏ không ñộng dục hoặc ít hưng phấn chịu ñực Khi thấy thỏ lâu ngày không ñộng dục, không phối giống ñược thì phải kiểm tra xác ñịnh yếu tố nào gây ảnh hưởng ñể có biện pháp khắc phục kịp thời Có thể kích thích thỏ cái ñộng dục bằng cách nhốt thỏ cái gần thỏ ñực hoặc có thể dùng kích

dục tố như huyết thanh ngựa chửa tiêm bắp với liều 15 ñơn vị chuột cho 1 kg thể trọng, sau khi tiêm 1-4 ngày là phối

Biểu hiện của thỏ ñộng dục: Thỏ ñộng dục thường bỏ ăn hoặc ăn ít, phá chuồng ñòi ra tìm

con ñực, không ra ñược thì gặm chuồng, húc máng ăn, húc nóc chuồng ñể thoát ñược ra ngoài, nhất là vào ban ñêm Thỏ không ñộng dục, tư thế nằm bình thường, hai chân trước duỗi thắng thoải mái về phía trước, hai bàn chân và các ngón chân nằm song song với mặt sàn chuồng, chân sau và ñuôi tư thế thoải mái, toàn thân dài song song với mặt sàn chuồng Khi thỏ ñộng dục toàn thân nằm ở tư thế phục phị, hai chân trước không duỗi thẳng, chỉ nhô ra trước ngực một ít, hai chân sau thu vào bụng, mông vồng lên, ñuôi nâng lên, sờ hai tai thấy rất nóng (thỏ không ñộng dục tai chỉ hơi ấm) Bình thường niêm mạc âm hộ của thỏ có màu hồng nhạt, nếu ñộng dục chuyển sang màu ñỏ tươi, sưng tấy lên Lúc này nếu cho thỏ cái ñến ô chuồng thỏ ñực thì chịu ñực, mông và ñuôi cong lên chờ thỏ ñực giao phối Khi niêm mạc âm hộ chuyển sang màu ñỏ thẫm, tím bầm là kết thúc kỳ ñộng dục, thỏ không chịu ñực nữa

Hình 8-2: Phát hiện thỏ ñộng dục ñể phối giống

2.1 Phối giống cho thỏ cái

a Tuổi phối giống lần ñầu

Thỏ cái bắt ñầu ñộng dục và có thể chịu ñực lúc 4-4,5 tháng tuổi tuỳ theo giống và nuôi dưỡng Thông thường sau khi ñộng dục 2 chu kỳ mới cho phối giống lần ñầu ñể cho cơ quan sinh dục của thỏ cái phát triển hoàn toàn nhằm ñảm bảo cho việc chửa ñẻ và nuôi con tốt Lúc này khối lượng cơ thể ñạt từ 75-80% khối lượng trưởng thành ðối với thỏ ngoại tuổi phối giống thích hợp là lúc khối lượng cơ thể ñạt từ 3kg trở lên, thỏ lai ñạt 2,6kg trở lên vào lúc 5,5-6 tháng tuổi Nếu cho phối sớm trước 5 tháng tuổi thì ñàn con yếu, kém phát triển và ñời giống của bố mẹ ngắn hơn bởi vì cơ thể thỏ trước 5 tháng tuổi chưa phát triển hoàn hảo

b Kỹ thuật phối giống

Việc phối giống bao giờ cũng ñược thực hiện ở chuồng thỏ ñực, có nghĩa là phải bắt thỏ cái ñến lồng thỏ ñực Nếu bắt ngược lại thì thỏ ñực lạ chỗ khó làm quen với thỏ cái và thỏ cái thường kháng lại thỏ ñực Khi bắt thỏ cái thao tác như sau: tay phải nắm da gáy thỏ cái nhấc ra khỏi chuồng, tay trái ñỡ lấy mông và ñưa ñến lồng thỏ ñực (ñã ñược bố trí ghép giao phối trong một gia ñình) Khi con cái vào lồng con ñực, sau ít phút làm quen mùi của con ñực ñã bao trùm

ngăn lồng và gây kích thích hưng phấn cao ñộ cho con cái, tạo ñiều kiện tốt ñể phối giống ñạt kết quả ðến lúc này thỏ ñực chồm lên lưng thỏ cái và thỏ cái ñứng yên mình vươn dài ra phía trước, hai chân sau kiễng lên, mông nâng cao, ñuôi vắt sang

một bên ở tư thế chờ phối Âm hộ thỏ cái lộ rõ và mở

rộng, tạo ñiều kiện cho thỏ ñực giao phối Khác với tất

cả các gia súc khác là thỏ ñộng dục mà không rụng

trứng, chỉ khi nào con ñực nhảy lên lưng con cái gây

kích thích thì thỏ cái mới rụng trứng Vì vậy, khi phối

giống cho thỏ phải phối 2 lần trong ngày ñể nâng cao

khả năng rụng trứng và tăng số con ñẻ ra

Thời gian giao phối chỉ kéo dài khoảng 15-20

giây Khi giao phối kết thúc, con ñực co mình ngã lăn

cạnh con cái hoặc ngã ngã ngồi xuống sàn chuồng phía

sau ñuôi thỏ cái và phát ra một tiếng kêu nho nhỏ, ñólà

âm thanh báo hiệu việc giao phối ñã kết thúc thoải mái

của con ñực Ngược lại, nếu con cái không chịu ñực thì

cứ chạy trốn rồi nằm áp mông, cụp ñuôi xuống ñáy

lồng chuồng

Có một số con cái ñộng dục nhưng do sợ hãi cũng không cho con ñực phối, trường hợp ñó cần kéo con cái ra giữa lồng và luồn tay xuống dưới bụng nhẹ nhàng nâng mông thỏ cái lên cho

con ñực nhảy

Trường hợp phối giống mà thỏ cái không chửa thì phải chờ ñến kỳ ñộng dục sau ðối với thỏ cái tơ nếu lỡ 3-4 kỳ ñộng dục, thỏ dễ trở thành “nân xổi” nên chuyển sang nuôi thịt

ở cơ sở giống thương phẩm, nên phối hai lần liền với hai con ñực khác nhau, con ñực trước già hơn con ñực sau, ñể tinh trùng thỏ trẻ tăng cường hoạt lực cho tinh trùng thỏ già phối trước Còn ở cơ sơ nhân giống thuần chủng thì chỉ ñược phối lặp lại, lần sau phải cách lần trước 4-6 giờ ñể tăng tỷ lệ thụ thai và thêm số con sơ sinh

Nếu ñàn thỏ giống tốt, khoẻ mạnh, nuôi dưỡng hợp lý, ñàn thỏ con không ñể làm giống thì có thể cho ñẻ liên tục, tức là sau khi ñẻ 36-48 giờ cho phối giống ngay Cho phối thời kỳ này

tỷ lệ thụ thai rất cao Thỏ cái sau khi phối giống thụ thai thì sinh lý ổn ñịnh, chịu ăn, nhiều sữa, chịu khó nuôi con, không sút cân Trường hợp thỏ con ñể làm giống thì thỏ mẹ sẽ ñược phối giống sau khi cai sữa (khi thỏ con ñược 30-35 ngày tuổi), tách con khỏi mẹ ñược 2 ngày cho phối ngay, nếu ñể chậm 5-7 ngày thỏ sẽ không cho phối nữa

1.3 Thỏ cái mang thai

a ðặc ñiểm của thỏ mang thai

Thời gian mang thai của thỏ trung bình là 30 ngày, phụ thuộc vào số con/lứa Nếu số con/lứa ít thời gian mang thai kéo dài hơn và ngược lại số con/lứa nhiều thời gian mang thai thường rút ngắn lại (bảng 8-1) Thỏ cái sau khi phối giống thụ tinh, ñến ngày thứ 8 hợp tử mới bám chặt vào niêm mạc tử cung, từ ngày thứ 9 phát triển thành bào thai Mười ngày cuối cùng thai phát triển nhanh, khối lượng tăng gấp 3 lần của cả 20 ngày ñầu

Hình 8-3: Cho thỏ phối giống

Bảng 8-1: Mối quan hệ giữa thời gian mang thai và số con/lứa

Thời gian mang

b Khám thai cho thỏ

Sau khi phối giống ñược 10-12 ngày cần

kiểm tra ñể biết thỏ cái có chứa hay không Xác

ñịnh ñược thỏ chửa ñể có kế hoạch chuẩn bị cho

ổ và biết ñược nếu thỏ không chửa thì tiếp tục

kiểm tra ñộng dục ñể kịp thời cho phối lại,

không cần phải chờ ñến kỳ ñẻ mới biết, sẽ lỡ

mất chu kỳ ñộng dục Có 2 phương pháp kiểm

tra thai (khám thai) như sau:

+ Bắt thỏ cái vào lồng thỏ ñực, thao tác

giống như khi bắt thỏ ñem phối giống Khi thỏ

cái vào lồng thỏ ñực, nếu có chửa thỏ cái sẽ cự

tuyệt con ñực, kêu la, chạy trốn khỏi con ñực

Nếu thỏ ñực cố tình giao phối, thỏ cái sẽ cắn trả

hung dữ

+ Có thể khám thai vào ngày thứ 12 sau khi phối giống bằng cách nắn vuốt thai nhẹ nhàng trong tử cung qua thành bụng ở vùng xương chậu, gần cột sống (hình 8-4) Nếu thỏ chửa thì thấy thai mềm ở dạng hòn cục nhỏ bằng ñầu ngón tay cái hoặc ngón chân di chuyển qua lại trong tử cung Cần chú ý phân biệt thai với những viên phân cứng ở trực tràng cùng ở vị trí ñó

c Nuôi dưỡng và chăm sóc thỏ cái mang thai

Căn cứ vào ngày phối giống ñể tính ngày ñẻ và có kế hoạch chăm sóc, nuôi dưỡng cụ thể Việc nuôi dưỡng thỏ cái mang thai phải phù hợp với sự phát triển của thai và ñảm bảo sức khoẻ của thỏ mẹ Sau khi thỏ phối giống, cần cho thỏ nghỉ ngơi, yên tĩnh, không làm ồn ào Bữa ăn ñầu tiên và bữa kế tiếp sau khi phối giống cần giảm thức ăn thô xanh ñể bộ máy tiêu hoá ñược nhẹ nhàng, thần kinh không căng thẳng, tạo ñiều kiện thuận lợi cho thụ thai

Trong 9 ngày ñầu mới phối giống khẩu phần phải ñảm bảo ñầy ñủ cả về số lượng và chất lượng Thỏ ñói ăn trong những ngày này, ñặc biệt thiếu các chất dinh dưỡng thì thai có thể không hình thành mà teo ñi Nên cho thỏ cái ăn các loại lá cây họ ñậu (lá sắn dây, lá keo dậu, lá lạc, cỏ stylo, cỏ medicago ), bổ sung thêm 40-60g thức ăn tinh như bột ñậu tương, cơm cháy khô, khoai sắn khô, thóc hạt Từ ngày thứ 26-30 khối lượng bào thai tăng rất nhanh, cần cho thỏ ăn tăng lượng thức ăn, ñặc biệt tỷ lệ ñạm tăng lên 1/5 so với lúc không chửa ñể ñảm bảo khối lượng bào thai và phát triển tốt, không bị ñẻ non do thiếu dinh dưỡng

Thỏ rất nhạy cảm, dễ phản ứng với những thay ñổi ñột ngột về ăn uống, chăm sóc, lồng chuồng Vì vậy, nên cho thỏ ăn theo giờ nhất ñịnh, tạo thói quen phản xạ tiết dịch tiêu hoá Không nên thay ñổi lồng chuồng và người chăm sóc trong thời gian thỏ mang thai

Khẩu phần ăn trong ngày có thể chia ra cho ăn theo giờ như sau:

Hình 8-4 : Thao tác khám thai thỏ

+ Bữa ăn sáng: bắt ñầu từ 9-10 giờ sáng (thỏ có ñặc tính ngủ ngày, ăn ñêm), lúc này thỏ

ăn ít vì ngái ngủ, nên chỉ cho ăn khoảng 40-60g thức ăn hạt (ngô, thóc, cơm nguội khoảng 1 thìa canh ñầy) sau ñócho ăn tiếp 150-200g rau cỏ, lá cây (khoảng 1 nắm chặt)

+ Bữa ăn chiều: bắt ñầu từ 13-15 giờ chiều, thời ñiểm này nên cho ăn các loại thức ăn củ

quả (khoai lang, cà rốt, dưa chuột ), các loại rau (rau muống, rau lang, cải bắp ), các loại cây

cỏ (cỏ voi, cây ngô, cây mía ) Bữa ăn chiều cho nhiều gấp 2 lần bữa ăn sáng

+ Bữa ăn tối: ñây là bữa ăn chính của thỏ vì thỏ ăn suốt ñêm Bữa tối bắt ñầu từ lúc 20-21

giờ Khối lượng thức ăn thô xanh (rau, cỏ, lá cây ) từ 1,5-2,0kg Với khẩu phần ăn ñêm như vậy thỏ không bị ñói Nếu thỏ bị ñói ăn nhiều ngày liên tục sẽ gầy, thai phát triển chậm

1.4 Thỏ ñẻ

a Hiện tượng thỏ ñẻ

Thỏ cái chửa gần ñến ngày ñẻ có hiện tượng tha rác làm ổ Trước khi ñẻ gần 1 ngày, thỏ vào ổ nhổ lông bụng ñể trộn với ñồ lót tạo thành tổ ấm mềm ñể ñẻ con vào ñó Thỏ cái sẽ vào ổ

ñẻ và cào bới ñồ lót, cắp thức ăn thô vào ổ, ăn cả một phần ñồ lót Thỏ thường ñẻ vào ban ñêm và

ñẻ rất nhanh, thời gian ñẻ phụ thuộc vào số lượng bào thai Mỗi thỏ con ñẻ ra nằm trong một màng bọc, tận cùng là nhau thai Sau khi ñẻ , thỏ mẹ ăn ngay màng bọc và nhau thai Thỏ con ñược mẹ giải thoát ra khỏi màng bọc trườn ngay sang một bên, thỏ mẹ liếm sạch nhờn nhớt trên

cơ thể thỏ con Sau khi ñẻ xong con thứ nhất thì con thứ hai ra tiếp và cũng ñược thỏ mẹ chăm sóc như vậy, các con thứ 3, thứ 4, thứ 5 tiếp tục ra cho ñến hết ðẻ xong, thỏ mẹ ñứng khom lưng, dạng chân sang hai bên cho cả ñàn con ở dưới bụng mẹ, ñồng thời thỏ mẹ liếm mặt, liếm lưng và liếm bụng thỏ con một lần nữa, không bỏ sót con nào Thỏ mẹ ñẻ xong là nhảy ra khỏi ổ

ñẻ

b Hộ lý và chăm sóc thỏ ñẻ

Việc chuẩn bị cho thỏ ñẻ phải ñược tiến hành trước khi ñẻ 3-5 ngày Khi thấy thỏ cố ñịnh nơi làm ổ thì tiến hành vệ sinh rơm rác và ñặt thùng ñẻ vào lồng, ñúng chỗ nó ñã chọn trước Hộp

ñẻ phải ñược tẩy uế trước, cho vào ñó một nắm rơm hoặc giẻ vụn, tất cả phải mềm, sạch, khô, không hôi mốc, bẩn thỉu Khi làm vệ sinh lồng chuồng và cho hộp ñẻ vào, nhất thiết phải bắt thỏ

ra nơi khác, nếu không thỏ sẽ hoảng sợ , dễ ñộng thai và ñẻ non Trước khi ñẻ 1 ngày phải làm vệ sinh lồng chuồng và hộp ñẻ một lần nữa, kiểm tra các chỗ bị hở ñề phòng thỏ con bị rơi ra hoặc chuột mèo vào ăn thỏ con Cho thêm vào ổ ñẻ một nắm lá sả khô mềm ñể chống muỗi, bọ mạt Các ñồ lót ổ chỉ cần dày 5-8cm, không cần dày quá ñể ñàn con dễ chui ra tìm vú mẹ bú (hình 8-5) Con nào ñẻ mà không biết nhổ lông thì người chăn nuôi phải nhổ tỉa lông ở quanh dãy vú và lấy thêm ở ổ khác ñể làm ổ cho ñàn con

Theo dõi quá trình ñẻ của thỏ Lúc thỏ ñẻ xong (nhảy ra khỏi chuồng) phải kiểm tra ổ ñẻ,

bỏ con sơ sinh chết và phần lót ổ bị ướt bẩn ra ngoài, nhặt ñếm số thỏ con, ghi chép các số liệu vào phiếu theo dõi sinh sản và phiếu theo dõi con giống Làm vệ sinh tiếp thùng ñẻ, loại bỏ những ñồ lót ẩm ướt, bẩn, cho thêm ñồ lót sạch vào (mùa ñông cần dày hơn) Nếu lông thỏ ít, không phủ kín con thì lấy thêm ở ổ khác vào Nếu ñàn con nằm phân tán ở phía cửa ra vào, thì thu gom vào phía trong

Hình 8-5: Chuẩn bị ổ ñẻ cho thỏ

Thỏ mẹ ñẻ xong cho ăn ngay các loại lá sắn dây, lá keo dậu,lá ñậu ñũa, lá chuôi, lá gai, lá nhọ nồi, lá vông, cỏ sữa và một ít thức ăn tinh như cơm nguội, sắn khô, thóc lép Hai ngày sau khi ñẻ giảm 10% khẩu phần ăn hàng ngày Khi làm vệ sinh ổ ñẻ không ñể thỏ mẹ trông thấy, nhất

là việc xáo trộn ổ ñẻ, thay ñồ lót ổ, nếu thỏ mẹ thấy nó sẽ bỏ con không cho bú, ñàn con sẽ bị chết Nếu làm vệ sinh ổ ñẻ không sạch, còn sót ñồ lót ổ bẩn ẩm ướt hoặc thỏ con chết không nhặt

ra hết, kiến, ruồi nhặng bâu vào, ñàn con dễ bị bệnh và chết

Sau khi ñẻ thỏ mẹ ñẻ sẽ tiết sữa, phải cho uống nhiều nước, thường xuyên có nước sạch, mát trong lồng ñể thoả mãn nhu cầu nước, tránh ñược hiện tượng mẹ ăn con và thiếu sữa Thời gian này nên cho con mẹ uống thêm nước ñường hoặc ăn mía ñể phục hồi sức khoẻ nhanh, tiết nhiều sữa, ñàn con phát triển tốt

Nuôi dưỡng thỏ cái nuôi con cần ñảm bảo ñầy ñủ khẩu phần ăn ñể thỏ mẹ tiết sữa nuôi con vì trong thời gian 18 ngày ñầu thỏ con sống phụ thuộc hoàn toàn vào lượng sữa mẹ tiết ra Khẩu phần ăn hàng ngày yêu cầu cần ñảm bảo 600-800 gam cỏ lá các loại, 200-300 gam củ quả

và 200-300gam thức ăn tinh hỗn hợp ñảm bảo 16% protêin

Yếu tố quan trọng nhất trong chăm sóc thỏ giống là phải ñảm bảo môi trường không khí, lồng chuồng, thức ăn, nước uống sạch sẽ và yên tĩnh vì các mầm bệnh truyền nhiễm thường xâm nhập vào cơ thể qua ñường sinh dục (khi giao phối, khi ñẻ) qua tuyến sữa (khi con bú mẹ) hoặc khi ñẻ (mẹ ăn nhau thai) Từ cơ thể mẹ rất dễ dàng lây truyền bệnh sang ñàn con

1.6 Một số hiện tượng bất thường trong sinh sản của thỏ

a Chửa giả

Khi thỏ cái ñộng dục, nếu có những tác nhân kích thích làm thần kinh hưng phấn như: thỏ cái nhảy lẫn nhau, thỏ ñực non nhảy mà không xuất tinh, ñều gây kích thích làm trứng chín rụng

và hình thành phản xạ tiết hooc-môn ở cơ quan sinh dục cái, cản trở kỳ ñộng dục tiếp theo Như vậy thỏ cái cũng không ñộng hớn, không chịu ñực, cũng nhổ lông, cào ổ, làm tổ ñẻ như thỏ chửa thật ðể ñề phòng hiện tượng chửa giả, cần nhốt riêng từng con thỏ hậu bị lúc 3-4 tháng tuổi trở lên, thỏ ñực giống phải thành thục về tính dục, có khả năng thụ tinh thì mới cho phối giống

b Vô sinh

Vô sinh ở thỏ thường biểu hiện ở hai dạng: lâu ngày không ñộng dục và phối ñược nhưng không chửa liên tục ðối với dạng thứ hai, ngoài nguyên nhân do con ñực kém, còn có một số nguyên nhân khác do con cái như:

- Do cơ quan sinh dục như buồng trứng, tử cung bị mắc bệnh

- Do nguồn thức ăn chất lượng dinh dưỡng kém như thiếu vitamin A, D, E, thiếu chất khoáng, muối ăn

- Do ăn quá nhiều tinh bột, giàu năng lượng, dẫn ựến thỏ béo quá, tắch luỹ mỡ nhiều ở cơ quan nội tạng và sinh dục, thỏ không ựộng dục hoặc không rụng trứng

- Do nuôi nhốt trong lồng quá chật chội, nhốt nơi ẩm thấp, tối tăm hoặc mùa hè nóng kéo dài, mùa ựông lạnh quá ựều làm cho tho không ựộng dục

Nếu vô sinh do bệnh tật mà không ựiều trị ựược thì nên loại thải, nếu do môi trường dinh dưỡng thì cần khắc phục

c Sảy thai

Thỏ sảy thai có thể do một số bệnh nội khoa trong thời gian có thai như bệnh Listennose,

tụ cầu trùng, chướng hơi ựầy bụng, cảm nóng Ngoài ra sảy thai còn do tác ựộng cơ học như khám thai không ựúng thao tác, thô bạo, làm thỏ sợ hãi ựột ngột; hoặc do chế ựộ chăm sóc nuôi dưỡng không hợp lý như ăn phải chất ựộc, thiếu chất dinh dưỡng làm thai chết yểu Những con nào sảy thai nhiều lần cần phải loại thải

d Ăn con

Có một số thỏ mẹ ựẻ xong quay lại ăn con, có khi ăn hết cả ựàn con đó là do sự rối loạn sinh lý sinh sản hay thiếu nước Khi thỏ ựẻ, nhu cầu nước và khoáng gấp 3-4 lần lúc bình thường,

ựẻ xong mẹ thường liếm con cho khô, ăn nhau thai, nhưng do khát nước và thiếu chất khoáng nên

mẹ ăn luôn cả con Nếu không phát hiện và khắc phục kịp thời thì có thể thỏ mẹ trở thành thói quen ở lứa ựẻ sau, lúc ựó cần phải loại thải

e Bới ựàn con

Sau khi ựẻ xong, ựôi khi con mẹ lại vào ổ bới phân tán ựàn con khắp ổ ựẻ, nhiều con bị xây xát da hoặc chấn thương ở ựầu, mất chân, cụt tai, cụt ựuôi Nguyên nhân là do con mẹ bị ức chế thần kinh, hung dữ, nhảy lồng lộn trong lồng cào bới ổ ựẻ Nếu con nào lặp lại hiện tượng này hai ba lần thì cần loại thải

II CHĂN NUÔI VÀ SỬ DỤNG THỎ đỰC GIỐNG

Thỏ ựực giống có vai trò rất quan trọng trong chăn nuôi thỏ sinh sản vì nó ảnh hưởng trực tiếp ựến một số lượng lớn thỏ con trong ựàn, trung bình 250-300 thỏ con/năm và 800-1000 thỏ con/cả ựời, trong khi ựó thỏ mẹ chỉ ảnh hưởng ựến khoảng 70-100 thỏ con/cả ựời

1.2 Nuôi dưỡng thỏ ựực giống

đối với thỏ ựực giống, ngoài yếu tố giống, thì yếu tố nuôi dưỡng, cho ăn và chăm sóc

có ảnh hưởng trực tiếp ựến kết quả phối giống, tỷ lệ thụ thai và số thỏ con ựẻ ra trong một lứa Nuôi dưỡng thỏ ựực giống không ựược ựể thỏ quá gầy hoặc quá béo vì cả hai trường hợp này ựều dẫn ựến quá trình sản sinh tinh trùng không tốt Lượng tinh dịch một lần phóng tinh của thỏ trung bình ựạt 0,5-2ml, nồng ựộ tinh trùng dao ựộng từ 0,5-2,7 triệu/ml, hoạt lực ựạt trung bình 78,2% Số lượng tinh trùng dưới một triệu thì tỷ lệ thụ thai rất thấp, nếu nồng ựộ tinh trùng chỉ ựạt 5000/ml thì không thể thụ tinh

Thức ăn cho thỏ ñực giống phải ñầy ñủ các chất dinh dưỡng cần thiết như protein, các vitamin A, D, E Không nên cho thỏ ñực ăn quá nhiều các loại thức ăn giàu tinh bột vì dễ dẫn ñến thỏ ñực quá béo, hiệu quả phối giống kém Trong những ngày phối giống trong khẩu phần ăn cần tăng thêm thức ăn giàu protein, vitamin E như giá ñỗ, ngô hạt ủ mầm nhằm làm tăng hoạt ñộng của ñực giống và tăng sức sống của tinh trùng

Mỗi ngày nên cho thỏ ñực giống ăn 500-600 gam cỏ lá các loại, 200-300 gam củ quả và 100-150 gam thức ăn tinh hỗn hợp có 15% protein

2.2 Chăm sóc thỏ ñực giống

ðối với thỏ ñực lồng chuồng rất quan trọng vì lồng chuồng không những là nơi nhốt thỏ ñực mà còn là nơi phối giống cho thỏ cái Vì vậy, nếu làm sai kiểu dáng, kích thước thì kết quả phối giống sẽ kém Lồng chuồng nuôi thỏ ñực nên cách xa chuồng nuôi thỏ cái ñể tránh những kích thích phản xạ có hại cho con ñực Bốn chân chuồng và khung chuồng phải chắc, khoẻ, ñáy lồng chuồng phải bằng phẳng ñể khi thỏ ñực phối giống không bị rung, không ảnh hưởng ñến kết quả giao phối Kiểu lồng chuồng có thể là hình vuông hoặc hình tròn Nếu làm hình vuông thì mỗi cạnh dài 60cm, chiều cao từ ñáy ñến nóc chuồng 50cm, chân chuồng cao 50cm Nếu chuồng hình tròn thì ñường kính ñáy lồngvà nắp trên ñều là 60cm, chiều cao từ ñáy ñến nắp trên 50cm, chân chuồng cũng cao 50cm Mỗi thỏ ñực ñược nuôi ở một lồng riêng có nắp ñậy ở phía trên ñể thỏ ñực không ñẩy phá nhảy ra ngoài

Cần thường xuyên theo dõi ñể phát hiện sớm những ñực giống có ñực tính kém, khi phối giống không hăng, không khoẻ, kết quả thụ thai thấp ñể tìm nguyên nhân và có biện pháp khắc phục hoặc loại thải kịp thời, tránh ảnh hưởng ñến kết quả sinh sản của ñàn thỏ cái

2.3 Sử dụng thỏ ñực giống

Thỏ ñực hậu bị từ 3 tháng tuổi phải nuôi cách ly thỏ cái và thỏ ñực trưởng thành, phải che khuất ñể chúng không trông thấy nhau, tránh những kích thích quá sớm làm ảnh hưởng xấu ñến phát triển tính dục Nếu kích thích liên tục thỏ ñực dễ bị bệnh (bệnh di tinh hay hoạt tinh), bị gầy

và mất khả năng giao phối

Thỏ ñực cho phối giống lần ñầu với thỏ cái khi thỏ ñược 6-7 tháng tuổi (tuỳ thuộc vào từng giống và ñiều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng) Không nên cho phối giống trước 5 tháng tuổi, vì lúc này thỏ ñực thường thay lông Nếu cho giao phối sớm thỏ ăn ít, gầy và chậm lớn sẽ ảnh hưởng ñến sinh trưởng Thời gian thay lông kéo dài 5-6 tuần, ñể ñẩy nhanh tốc ñộ thay lông có thể cho vào thức ăn tinh một ít diêm sinh bột (bằng một hạt cơm) Thời gian sử dụng ñực làm giống từ 3-3,5 năm tuổi Các lứa con ñẻ vào cuối 3-3,5 năm tuổi không chọn ñể nuôi hậu bị mà chỉ ñể nuôi thịt

Thỏ mới ñưa vào phối giống cần ñược tập dượt theo kỹ thuật sau: lần phối giống thứ hai cách lần ñầu 1 tháng Các lần kế tiếp rút ngắn dần Khoảng thời gian cách nhau giữa hai lần giảm dần từ 15 ngày, 7 ngày, 3 ngày, 2 ngày, 1 ngày, cuối cùng mới có thể cho phối mỗi ngày một lần Không cho thỏ ñực tơ (chưa phối giống lần nào) phối giống với thỏ cái ñã quá thời gian ñộng dục vài ngày, vì thỏ cái loại này vừa trông thấy thỏ ñức ñã nhảy chồm lên lưng hoặc ñầu thỏ ñực Bị tấn công nên thỏ ñực mất tinh thần không muốn nhảy phối nữa Cũng không nên cho thỏ ñực tơ nhảy với thỏ cái khi thỏ cái chưa chịu ñực (niêm mạc còn trắng nhạt hay màu hồng nhạt) như vậy

sẽ làm cho thỏ ñực mệt, mất nhiều sức và không cho kết quả phối giống tốt

III NUÔI DƯỠNG VÀ CHĂM SÓC THỎ CON

3.1 Nuôi thỏ sơ sinh

Thỏ con sơ sinh rất nhạy cảm với các ựiều kiện môi trường bên ngoài, nhất là nhiệt ựộ Những ngày ựầu sau khi sinh thỏ con cần có nhiệt ựộ thắch hợp là 28oC, sau ựó giảm dần ựến 25

oC ở 1 tuần tuổi Nếu nhiệt ựộ cao hơn hoặc thấp hơn, thỏ con sẽ ắt hoạt ựộng, không muốn bú

mẹ, da nhăn nheo, biến màu, tỷ lệ chết cao

Hình 8-6: đàn thỏ con 1 tuần tuổi

Khi thỏ con ra khỏi cơ thể mẹ, các chất nhớt trên cơ thể ựược thỏ mẹ liếm sạch Thỏ con

sơ sinh sau 15 giờ mới bắt ựầu bú mẹ Thỏ con bú ngửa, hai chân trước giữ vú mẹ, hai chân sau bám sang sườn bên giữ mẹ, ngửa mặt và bụng cho mẹ liếm Thỏ con bú no rời vú mẹ là lăn ra ngủ rất say cả ngày.Trong giai ựoạn sơ sinh, thỏ cần phải ựược phủ kắn bằng lớp lông của mẹ, không ựể hở, không ựể gió lùa vào lồng chuồng Mùa ựông nên phủ dày lông hơn ựể giữ ấm cho thỏ Nếu lông thỏ ắt không phủ kắn con thì bớt ở ổ khác nhiều lông sang Mùa hè cần chống nóng cho cả thỏ mẹ và thỏ con Nếu ựược bú no và ựủ ấm, thỏ con nằm yên tĩnh trong ổ ấm, chỉ thấy lớp lông phủ trên ựàn con ựộng ựậy ựều Nếu thỏ con ựói sữa thì da nhăn nheo, bụng lép và ựàn con ựộng ựậy liên tục

3.2 Nuôi thỏ con bú sữa

Trong giai ựoạn này thỏ con chủ yếu sống bằng sữa mẹ, vì vậy năng suất sữa của thỏ mẹ

là nhân tố quyết ựịnh tốc ựộ sinh trưởng của thỏ con

Thỏ mẹ có 8-10 vú, nhưng có khi ựẻ trên 10 con, chỉ nên ựể nuôi 7-8 con là tốt nhất Có thể san bớt một số con của ựàn ựông con sang ựàn ắt con cùng lứa tuổi ựể nuôi Ộmồ côiỢ Nếu ựẻ quá ắt thì nhận thêm về cho mẹ nuôi, công viêc này chỉ thực hiện ựược trong 1-2 ngày sau khi ựẻ Khi san con nên kèm theo ắt ựồ lót của ổ ựẻ mới lót tay ựón thỏ con ựến, thỏ mẹ mới không nhận

ra mùi lạ sẽ không cắn con Khi nhập ựàn phải trộn lẫn ựàn với nhau và sau một tiếng mới ựưa ựến cho bú thì mẹ không phát hiện ựược con mồ côi

Thỏ mẹ chỉ cần cho con bú một lần trong ngày ựêm là ựủ no Nhiều khi mẹ vào ổ bới ựàn con, nằm trong ổ ỉa ựái, ăn cả ựồ lót ổ, hoặc có khi sợ hãi nhảy vào ổ ựẻ dẫm ựạp cả ựàn con làm chúng không yên tĩnh Do ựó sau khi ựẻ 1 ngày nên ựưa ổ ựẻ có nắp ựậy kắn ra khỏi chuồng thỏ

mẹ Hàng ngày sau khi vệ sinh chuồng, làm vệ sinh thùng ựẻ, bỏ hết ựồ lót ướt bẩn hoặc có thỏ con chết ra ngoài, thay thêm ựồ lót mới, sau ựó ựưa ổ ựẻ vào chuồng thỏ mẹ, mở nắp ra ựể mẹ

nhảy vào cho con bú Hộp phải ñể ñúng vị trí cũ từ ñầu ñã lựa chọn Như vậy ñàn con rất chóng

no, thỏ mẹ thoải mái trong lồng, cả mẹ và con ñều yên tĩnh, không gây ảnh hưởng lẫn nhau, ổ ñẻ không bẩn do phân, nước tiểu của con mẹ, ñàn con ít bị nhiễm bệnh

Hàng ngày phải kiểm tra ổ ñẻ và sức khoẻ ñàn con, bỏ ra khỏi ổ phần lót bị bẩn, ướt và những con bị chết Mùa ñông cần bổ sung ñồ lót, ñảm bảo ñàn con luôn có tổ ấm Khi ñược

18-21 ngày tuổi thì bỏ ổ ñẻ, ñể ñàn con ở trong lồng với mẹ, lúc này con ñã cứng cáp, ñã biết tập ăn thức ăn của mẹ và lượng sữa của mẹ bắt ñầu giảm dần Lúc 23-25 ngày tuổi, thỏ con có thể ñáp ứng ñược 50% nhu cầu dinh dưỡng từ việc ăn chung thức ăn của mẹ ðến ngày thứ 26 thì sữa mẹ chỉ ñáp ứng 20-30% nhu cầu dinh dưỡng, cho nên từ khi thỏ con tập ăn, cần hết sức chú ý việc chọn thức ăn cho thỏ mẹ sao cho ñáp ứng nhu cầu dinh dưỡng ñể thỏ mẹ tiết sữa nhiều hơn trong những ngày cuối kỳ tiết sữa và ñàn thỏ con ăn ñược thức ăn ñó Trong giai ñoạn này, nhiều người vẫn không chú ý ñến ñàn con ăn và bú sữa ñược bao nhiêu nên có khi thỏ con bị ñói, suy dinh dưỡng gầy yếu và chết Từ khi thỏ con tập ăn phải tính thêm khẩu phần ăn của ñàn con cùng với con mẹ và các dụng cụ ăn uống phải ñược vệ sinh sạch sẽ Thức ăn thô xanh phải là các loại rau

lá cỏ non ñể thỏ con tập ăn ñược Sữa thỏ chất lượng tốt hơn sữa bò: lượng ñạm, mỡ, khoáng nhiều gấp 3-4 lần Thỏ khoẻ, tiết sữa tốt mỗi ngày có thể sản xuất ñược 200-280g sữa Thỏ ñẻ lứa ñầu có ít sữa hơn các lứa sau

Trong một chu kỳ tiết sữa lượng sữa tăng dần kể từ sau khi ñẻ, ñến ngày thứ 15-20 là cao nhất, sau ñó giảm dần Nguyên nhân thỏ con bú mẹ chết chủ yếu là do ñói sữa, dẫn ñến suy dinh dưỡng, chết dần từ khi mở mắt Ngoài ra còn bị chết lạnh ở mùa ñông do mất nhiệt khi mới ñẻ và ñôi khi bị viêm ruột ỉa cứt vàng do nhiễm trùng khi bú mẹ Thỏ con ñói sữa có thể do mẹ ít sữa,

có khi mẹ có sữa nhưng không cho con bú do viêm tuyến sữa hoặc không quen cho con bú Do

ñó từ khi thỏ ñẻ, hàng ngày phải kiểm tra ñàn con có no không, có mắc bệnh gì không, ñồ lót ổ ñẻ

có khô sạch không, ñàn con có bị phân tán không ñể kịp thời có biện pháp khắc phục Ví dụ, mùa ñông rét buốt cần ñể ổ ñẻ vào nơi ấm áp, kín gió, có thể phải ñốt sưởi ñể thỏ con không bị chết lạnh

3.3 Cai sữa cho thỏ con

Thời gian cai sữa cho thỏ con phụ thuộc vào khả năng tiết sữa của thỏ mẹ, sức khoẻ của thỏ con và số con/lứa Khả năng sản xuất sữa nhiều hay ít phụ thuộc vào giống và chế ñộ dinh dưỡng trong thời gian nuôi con, kể từ khi có chửa Nói chung, thỏ mẹ khoẻ, nhiều sữa, số con/lứa

ít thì cai sữa muộn Ngược lại, nếu thỏ mẹ yếu, ít sữa, số con nhiều thì nên cai sữa sớm Theo qui luật tiết sữa của thỏ cái, từ ngày thứ nhất ñến ngày thứ 20 sau khi ñẻ lượng sữa tiết ra liên tụcvà nhiều, từ ngày 25 lượng sữa giảm nhanh ñến ngày thứ 30 và ổn ñịnh trong vài ngày, sau ñó lượng sữa giảm dần và hết hẳn Dựa vào qui luật ñó người ta thường cai sữa cho thỏ ở 28-30 ngày tuổi, thỏ con ñể làm giống cai sữa muộn hơn ở 40-45 ngày tuổi

Thời ñiểm cai sữa còn phụ thuộc vào mật ñộ sinh ñẻ: nếu ñẻ liên tục (phối ngay sau khi ñẻ 1-3 ngày) thì nên cạn sữa vào cuối tuần thứ 4 Thỏ mẹ vừa có chức năng tiết sữa, vừa có khả năng dưỡng thai, cho nên mẹ ñang nuôi con, cũng có thể phối giống ñược và chửa ñẻ bình thường Nếu ñẻ bán liên tục (phối sau khi ñẻ 10 ngày) thì nên cạn sữa sau 5 tuần Nếu ñẻ thưa (phối giống sau cai sữa) thì nên ñể sau 6 tuần mới cạn sữa

Muốn cai sữa cho thỏ con, cần phải tập cho ăn sớm thức ăn thô xanh từ lúc thỏ con biết nhảy ra khỏi ổ ñẻ Nếu không tập cho thỏ con ăn các loại rau cỏ lá cây từ lúc còn bú mẹ thì khi