Dạy học theo dự án với chủ đề tự nhiên trong

Tất cả đangdiệt vong dần sự sống của trên Trái Đất chúng ta.Bởi vậy việc giáo dục và bảo vệ môi trường hiện nay trở thành vấn đề bứcthiết đối với những tất cả mọi người sống trên hành ti

lũ lụt xảy ra ngày càng khốc liệt, hàng loài động thực vật bị tuyệt chủng Loàingười đã thải vào môi trường nước, môi trường không khí nhiều chất độc hại gây ônhiễm nguồn nước, ô nhiễm bầu không khí Kéo theo đó là nhiều hậu quả liên tụcxảy ra như hiện tượng hiệu ứng nhà kính làm Trái Đất nóng lên, băng hai cực tannhấn chìm nhiều vùng đất thấp, khí hậu biến đổi, các thiên tai ngày càng xảy ra tànkhốc gây thiệt hại lớn về người và của Tầng ô dôn che chắn cho sự sống đang bịthủng với diện tích ngày càng lớn đe dọa đến sự sống của hành tinh Tất cả đangdiệt vong dần sự sống của trên Trái Đất chúng ta.

Bởi vậy việc giáo dục và bảo vệ môi trường hiện nay trở thành vấn đề bứcthiết đối với những tất cả mọi người sống trên hành tinh này, trong đó các em họcsinh là một lực lượng rất quan trọng nhằm trang bị cho các em những kiến thức vềmôi trường để các em có thể ứng phó và giải quyết các tình huống môi trường xảy

ra xung quanh mình Nhưng thực tế về giáo dục môi trường cho thế hệ trẻ hiện naytrong các nhà trường phổ thông đang thiếu về cơ sở vật chất, yếu về phương pháptiến hành

Trong hệ thống nhà trường, việc giáo dục môi trường cần được coi trọng.Hàng chục triệu em học sinh một khi đã được giáo dục đầy đủ các hành trang vềnhận thức, tri thức về bảo vệ môi trường sẽ là một lực lượng hùng hậu đóng vai trònòng cốt trong mọi hoạt động cải thiện môi trường, bảo vệ tài nguyên của xã hội.Học sinh là đối tượng ở độ tuổi đang phát triển và định hình về nhân cách Vì vậynhững hiểu biết cơ bản của các em được bồi dưỡng qua giáo dục môi trường sẽ đểlại dấu ấn sâu sắc trong toàn bộ cuộc đời sau này của các em Đồng thời các em ởlứa tuổi này có tính tích cực cao, dễ hưng phấn, hiếu động nghịch ngợm nếu khôngđược giáo dục sẽ dẫn tới những hành động làm tổn hại môi trường một cách vô ýthức hoặc có ý thức

Thông qua thực tế giảng dạy tại trường THPT, tôi đã sử dụng nhiều phươngpháp tích hợp việc giáo dục môi trường thông qua các bài dạy và đạt hiệu quả cao

Từ những kinh nghiệm có được tôi xây dựng: “Dạy học theo dự án với chủ đề:

Sử dụng và bảo vệ tự nhiên”

2 Nhiệm vụ nghiên cứu

SKKN: DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

Chủ đề: “Sử dụng và bảo vệ tự nhiên” (Bài 14 + 15 - Địa lí 12)

==============================================================

-Nghiên cứu về cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn dạy học theo dự án

Nghiên cứu về thực trạng và những hiệu quả dự án mang lại

Rút ra những kinh nghiệm, đề xuất những giải pháp cho việc triển khaiviệc dạy học dự án mang lại hiệu quả cao

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Giúp học sinh lớp 12 tìm hiểu các vấn đề sử dụnghợp lí tài nguyên, bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai ở nước ta

Phạm vi nghiên cứu là bài 14,15, trong chương trình địa lí lớp 12, có liên

hệ với bài 41,42 Địa lí lớp 10

-4 4

Tính mới của đề tài:

.1 Những tồn tại, hạn chế cần khắc phục

Trong thời gian qua, việc dạy và học bộ môn Địa lí trong trường THPT đãđược đổi mới tích cực Tuy nhiên, còn một số hạn chế cần phải khắc phục như:nhiều em còn thụ động, chưa có phương pháp tự học trong việc học tập bộ môn,chỉ dành thời gian học ở nhà những nội dung giáo viên ghi chép, làm một vài bàitập được giao mà ít khi kết hợp đọc bài ghi ở sách giáo khoa, ít khi chuẩn bị bàimới, suy nghĩ những câu hỏi liên quan đến bài học việc thực hành và thảo luậnnhóm để giải quyết các bài tập chưa thực sự hiệu quả, nhiều em chưa chủ độngtìm hiểu kiến thức chỉ trông chờ vào các nhóm trưởng hay những bạn học khá, kỹnăng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, trình bày ý kiến trước tập thể còn hạnchế dẫn đến các em chưa có hứng thú với môn học

4.2 Hiện trạng và kết quả mong muốn:

Từ những hạn chế nêu trên, trong quá trình giảng dạy tôi luôn tìm hiểu vàvận dụng những phương pháp dạy học tích cực vào môn học như: vận dụng kỹnăng khai thác kênh hình sách giáo khoa, thiết kế và sử dụng bản đồ tư duy,phương pháp thảo luận nhóm nhằm giúp các em cải thiện được năng lực tự học,khả năng hợp tác, nắm vững kiến thức, kỹ năng môn học Tuy nhiên, việc liên hệnội dung học tập, nội dung nghiên cứu với vần đề thực tiễn, đặc biệt là những vấn

đề của địa phương thuộc địa bàn học sinh đang sinh sống và học tập, những kỹnăng học sinh cần có trong thế kỷ 21 thì việc vận dụng phương pháp dạy học dự

án là một trong những phương pháp đáp ứng được những yêu cầu trên

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

*

Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn 1 Cơ sở lí luận

Khái quát về phương pháp dạy học dự án

Thuật ngữ dự án - tiếng Anh là “Project”, có nguồn gốc từ tiếng La tinhProicere – và ngày nay được hiểu theo nghĩa phổ thông là một đề án, một dự thảohay một kế hoạch, cần được thực hiện nhằm đạt mục đích đề ra Khái niệm dự ánđược sử dụng phổ biến trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế - xã hội: trong sản xuất,kinh doanh, trong nghiên cứu khoa học cũng như trong quản lí xã hội… Kháiniệm dự án đã đi từ lĩnh vực kinh tế - xã hội vào lĩnh vực giáo dục – đào tạokhông chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục mà còn được sử dụng nhưmột hình thức hay phương pháp dạy học

Phương pháp dự án (The Project Method) còn được gọi là Dạy học dự án/Dạy học theo dự án/Dạy học dựa trên dự án – Project Based Learning được hiểunhư một PP dạy học hướng học sinh đến việc tiếp thu tri thức và kĩ năng thôngqua quá trình giải quyết một bài tập tình huống, được gọi là một dự án (project)

mô phỏng môi trường các em đang sống và sinh hoạt

Phương pháp dự án là một PP phức hợp trong đó dưới sự hướng dẫn củagiáo viên (GV), người học sẽ thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, có sự kết hợpgiữa lí thuyết và thực tiễn, thực hành Người học được yêu cầu thực hiện nhiệm

vụ này với sự tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mụcđích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quátrình và kết quả thực hiện

Trong cách học theo dự án, HS học tập theo nhóm để giải quyết những vấn

đề có thật trong cuộc sống (authentic), những vấn đề ấy gắn với chương trình học(curriculum – based) và có phạm vi kiến thức liên môn (interdisciplinary) HS sẽhóa thân vào các vai thuộc các ngành nghề khác nhau trong cuộc sống, tham giagiải quyết những vấn đề có thật thuộc lĩnh vực các ngành nghề ấy GV định hướng,gợi ý các vai có nội dung gắn với nội dung bài học cho HS và hỗ trợ HS hoànthành tốt các vai trò ấy GV tạo điều kiện và hướng dẫn HS sử dụng các nguồn tưliệu như: sách giáo khoa; internet; CD hoặc DVD; sách, báo … và thậm chí, traođổi với các chuyên gia Dự án có thể chỉ bó hẹp trong phạm vi lớp học, trường họctrong 1 tiết, 1 tuần hoặc 2 tuần Đồng thời dự án cũng có thể vượt ra ngoài phạm

vi lớp học, trường học và kéo dài trong một tháng, một học kì hoặc cả khóa học

* Đặc điểm cơ bản của dạy học dự án

SKKN: DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

Chủ đề: “Sử dụng và bảo vệ tự nhiên” (Bài 14 + 15 - Địa lí 12)

==============================================================

- Tính phức hợp của nhiệm vụ học tập: Nhiệm vụ học tập trong dạy học

theo dự án không giới hạn trong một đơn vị kiến thức của mỗi bài trong một mônhọc mà có thể xuyên suốt giữa các bài, giữa các chương trong một giáo trình,giữa các giáo trình trong một bậc học và giữa các môn học với nhau Ví dụ nhưkhi thực hiện một dự án Địa lí về Phát triển bền vững kinh tế biển đảo Việt Nam–, HS lớp 9 có thể vận dụng những kinh nghiệm, kiến thức Địa lí đã được học vềVùng biển Việt Nam (lớp 8), nghiên cứu nội dung về Phát triển tổng hợp kinh tế

và bảo vệ tài nguyên môi trường biển, đảo (bài 38, 39 và 40 – lớp 9)…đồng thời

có thể liên kết kiến thức Lịch sử, Hóa học, Sinh học, … để giải quyết vấn đề

- Sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành: Trọng tâm của dạy học theo dự

án là tạo điều kiện cho HS vận dụng các tri thức lí thuyết vào hoạt động thực tiễnthông qua đó kiểm chứng và mở rộng kiến thức lí thuyết đồng thời bổ sung kinhnghiệm thực tiễn Vì vậy, HS có điều kiện để thực hành những lí thuyết đã học vàthông qua kết quả đạt được trong hoạt động thực tiễn, HS có thể rút ra đượcnhững nhận định, những kết luận của vấn đề nghiên cứu Trong dự án Phát triểnbền vững kinh tế biển đảo như đã đề cập ở trên, trên cơ sở tư liệu thu thập được,

HS thường xuyên vận dụng các kiến thức về cách đọc bảng Số liệu thống kê, Sơ

đồ, Biểu đồ, Bản đồ … để phân tích, rút ra được những nhận định về tình hìnhphát triển các ngành kinh tế biển ở một vùng trong nước hoặc của một địaphương cụ thể Ngoài ra HS còn có thể chuyển kết quả nghiên cứu của mìnhthành biểu đồ, bản đồ trong các sản phẩm cuối cùng Như vậy kĩ năng Địa lí của

HS thường xuyên được rèn luyện và phát triển

- Tạo ra sản phẩm: Sản phẩm là yêu cầu bắt buộc khi kết thúc các dự án.

Sản phẩm được tạo ra trong quá trình HS thực hiện dự án Đó là kết quả của hoạtđộng và những kết quả ấy có thể công bố được Sản phẩm có thể là những đồ vật

cụ thể, chẳng hạn: một ấn phẩm, các bài trình diễn Powerpoint tìm hiểu về tiềmnăng, tình hình phát triển, những khó khăn và giải pháp phát triển bền vững cácngành kinh tế biển đảo theo lãnh thổ…trong dự án Địa lí về Phát triển bền vữngkinh tế biển đảo Việt Nam; cũng có thể là những sản phẩm phi vật thể như thựchiện một tiểu phẩm kêu gọi bảo vệ tài nguyên, môi trường biển đảo

- Tính tự tổ chức và tự chịu trách nhiệm của người học: Đây là một điểm

đặc trưng của phương pháp dự án, thể hiện xuyên suốt quan điểm dạy học hướngvào người học Trong quá trình thực hiện dự án, HS cần được tạo điều kiện để “tựđịnh hướng” trong tất cả các giai đoạn, đặc biệt trong việc xây dựng kế hoạch vàthực hiện dự án Trong chừng mực nhất định, HS còn được tham gia xác địnhmục đích dự án và đánh giá kết quả của dự án HS cần được rèn luyện kĩ năng “tựđánh giá” - Kĩ năng “Siêu nhận thức”- trong suốt quá trình làm dự án để hoànthiện sản phẩm Từ đó, cùng với giáo viên, các nhóm HS có thể tham gia đánh giásản phẩm của nhau, đặc biệt trong giai đoạn kết thúc dự án – cụ thể ở thời điểm

SKKN: DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

Chủ đề: “Sử dụng và bảo vệ tự nhiên” (Bài 14 + 15 - Địa lí 12)

==============================================================

các nhóm trình bày sản phẩm

- Dạy học dự án gắn liền với hoàn cảnh: Các đề tài của dự án cần phải

xuất phát từ thực tế, từ hoàn cảnh gần gũi với cuộc sống, đó là những vấn đề cầnphải giải quyết và phù hợp với điều kiện và khả năng của HS Trở lại ví dụ về dự

án Phát triển bền vững kinh tế biển đảo Việt Nam, đề tài này cần gắn liền với tìnhhình thực tiễn của từng vùng Chẳng hạn HS tìm hiểu về tiềm năng, hiện trạng vànhững khó khăn của ngành du lịch biển đảo vùng Duyên hải Nam Trung Bộ,ngành Dầu khí vùng Đông Nam Bộ…; trên cơ sở đó và trong chừng mực nhấtđịnh, đề xuất giải pháp để phát triển bền vững các ngành kinh tế biển theo lãnhthổ

- Định hướng vào hứng thú của học sinh: Xuất phát từ những vấn đề thực

tiễn, đề tài của dự án tạo được hứng thú và giúp phát triển động cơ học tập của

HS Hứng thú của HS cũng cần phải được duy trì và phát triển trong suốt quátrình thực hiện dự án Vì vậy, vai trò theo dõi, giám sát, hỗ trợ đúng lúc và đúngthời điểm của GV là rất quan trọng

- Dự án có ý nghĩa thực tiễn xã hội: Việc thực hiện các dự án có thể mang

lại sự thay đổi có ý nghĩa trong đời sống xã hội và trong bản thân của mỗi HS,chẳng hạn với dự án : Lao động và việc làm (Đia lí 9), sau khi tìm hiểu nhu cầu

về lao động của địa phương trong mối tương quan với nhu cầu lao động của cảnước và trên thế giới; trên cơ sở xác định sở trường, sự hứng thú, niềm đam mê

và điều kiện của bản thân, HS có thể có những hướng đi, những quyết định đúngđắn trong việc lựa chọn nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp phổ thông, góp phần nângcao năng suất lao động xã hội, …

- Việc học tập mang tính xã hội: Tổ chức cho HS làm việc nhóm là hình

thức phổ biến trong dạy học dự án Trong quá trình làm việc nhóm, các cá nhântrong nhóm tương tác với nhau để cùng thực hiện và hoàn thiện sản phẩm củanhóm Đồng thời giữa các nhóm cũng thường xuyên chia sẻ, đánh giá, đóng góp

ý kiến cho nhau để nâng cao chất lượng sản phẩm GV, với vai trò người tổchức, chỉ đạo, tư vấn, hỗ trợ, tạo điều kiện, … sẽ thường xuyên phối hợp nhịpnhàng với nhóm Ngoài ra, các nhóm còn có thể liên kết với các GV khác trongnhà trường, với các chuyên gia trong xã hội về lĩnh vực nhóm đang tìm hiểu đểnhận được sự tư vấn chuyên nghiệp và kịp thời, … Dễ dàng nhận thấy rằng tínhchất “xã hội” của học tập dự án được hình thành và phát triển, qua đó HS đượcrèn ý thức và PP cùng cộng tác trong lao động

Tính chất xã hội còn được thể hiện rõ qua việc HS “đóng vai” trong quátrình thực hiện dự án HS phải “hóa thân” vào các vai có thật trong cuộc sống.Trong dự án Phát triển bền vững kinh tế biển đảo Việt Nam, HS có thể vào vaicác thành viên của Viện nghiên cứu dầu khí việt nam, Viện nghiên cứu phát triển

Ngoài ra, tính chất xã hội trong dạy theo dự án còn thể hiện ở khả năng tậndụng những thành tựu mới nhất về khoa học và công nghệ trong xã hội, đặc biệtnhững thành tựu về CNTT CNTT là nguồn lực hỗ trợ tối quan trọng, tối cầnthiết trong suốt quá trình thực hiện dự án Có thể nói, khó lòng hình dung, việcthiết kế và thực hiện các dự án dạy học trong thế kỉ 21 lại tách biệt hoàn toàn vớiCNTT, đặc biệt là Internet.

1.2 Cơ sở thực tiễn dạy học.

* Khái quát về quá trình phát triển của phương pháp dự án

Mặc dù vẫn chưa có câu trả lời thật chính xác về tác giả và thời điểm ra đờicủa thuật ngữ PP dự án, nhưng các nghiên cứu trước đây chỉ ra rằng khái niệm dự

án đã được sử dụng từ lâu trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo trên thế giới, đặcbiệt ở các nước phát triển, bắt đầu từ nước Pháp và Ý (thế kỉ 17, 18), từ đó lanrộng ở Đức và một số nước châu Âu và ở Mỹ (khoảng giữa thế kỉ 19) PP dự ánđược ứng dụng khá rộng và khá hiệu quả ở các nước phương Tây từ cuối thế kỉ

19 và về sau ngày càng phát triển Cụ thể, ở Đức giai đoạn 1895 – 1933 các nhà

sư phạm đã phát triển quan điểm dạy học mới liên quan đến ứng dụng PP dự án ởtrường đại học và phổ thông Họ cho rằng cần phải thực hiện trên thực tế cáchhọc tập mới với điểm trọng tâm là thực hiện các dự án Các nhà sư phạm nổi tiếnglúc bấy giờ: Georg Kochenteiner, Hugo Gaudig, Berthold Otto, Petersen là nhữngnhà tiên phong về PP dự án Tại Mỹ, dạy học dự án đã được vận dụng ở Học viện

kĩ thuật Massachuset, sinh viên tại học viện phải thực hiện các công việc gắn vớithực tiễn như: lập kế hoạch, nghiên cứu nhu cầu thị trường, tìm hiểu điều kiệnthực tế, … để quyết định các mẫu thiết kế máy móc chất lượng tốt nhằm đápứng được yêu cầu của người tiêu dùng Vào những năm đầu của thế kỉ 20, các nhà

sư phạm Mỹ đã có nhiều đóng góp to lớn cho việc xây dựng cơ sở lý luận củaphương pháp dự án (The Project Method) trong đó nổi bật lên vai trò của JohnDewey (1859 – 1952), được xem là cha đẻ của những bài học theo phương pháp

dự án (PPDA) Châm ngôn hành động của ông là “Learning by doing” - họcthông qua làm thực tế Năm 1918, Kelpatrick (1871 – 1965), “hậu duệ” xuất sắccủa John Dewey đã viết bài báo với tiêu đề “Phương pháp dự án” gây tiếng vangtrong các cơ sở đào tạo giáo viên và các trường học Ông và các nhà nghiên cứucủa trường đại học Colombia đã có những đóng góp lớn để truyền bá phươngpháp này trong các giờ học, qua các hội nghị Kelpatrich cho rằng dự án là mộthoạt động có mục đích cụ thể, có cam kết với tất cả những người thực hiện vàdiễn ra trong môi trường xã hội Makarenko, nhà sư phạm xuất sắc của Nga (Liên

Như vậy, khái niệm dự án và PP dự án đã xuất hiện từ rất lâu và ngày mộtphổ biến trong lĩnh vực dạy học và đào tạo từ phổ thông đến đại học ở các nướcphát triển trên TG Các nhà sư phạm ở châu Âu và Mỹ đã có công rất lớn trongviệc sáng tạo, xây dựng và ứng dụng lí thuyết PP dự án chủ yếu trong các trườngđại học và tại các nước phát triển Tuy nhiên, việc phổ biến khái niệm PPDA vàtạo điều kiện ứng dụng nó rộng rãi trên phạm vi toàn cầu lại thuộc về công laocủa dự án giáo dục Việt Bỉ, các tập đoàn Intel và Microsoft,… Đặc biệt là tậpđoàn Intel với chương trình Intel Teach….(Chương trình dạy học của Intel…)trong đó PP dạy học theo dự án (Project Based Learning - PBL) hoặc PP dạy họctiếp cận dự án (Project Based Approaching - PBA) được dành một vị trí thíchđáng bên cạnh việc tạo điều kiện tối đa cho giáo viên(GV), học sinh (HS), sinhviên (SV) hình thành, rèn luyện, phát triển kĩ năng công nghệ thông tin (CNTT)

và ứng dụng CNTT trong dạy học Có thể nói, chương trình Intel Teach …đã gópphần “hiện đại hóa” PPDA, giúp cho GV, HS, SV trên cơ sở tận dụng đượcnhững thành tựu mới của CNTT thiết kế và thực hiện các “dự án” học tập đadạng, phong phú, hấp dẫn, linh hoạt thông qua đó các kĩ năng “mềm”, kĩ năng thế

kỉ 21 được hình thành và phát triển một cách tự nhiên

* Cơ sở thực tiễn dạy học.

Với giáo viên qua thực tế quá trình dạy học tôi thấy việc dạy học theo dự án

là việc làm hết sức cần thiết Điều đó đòi hỏi người giáo viên không chỉ nắm chắcmôn mình dạy mà còn phải không ngừng trau dồi kiến thức các môn học khác để

tổ chức, hướng dẫn các em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong mônhọc một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất

Với học sinh việc kết dạy học theo dự án giúp học sinh hứng thú, động não

để vận dụng tổng hợp các kiến thức các môn học để tìm hiểu và nắm bắt đượcmột cách dễ dàng các đặc điểm về môi trường và các thiên tai tại địa phương

- Học sinh có hành động cụ thể, thiết thực để bảo vệ môi trường xung quanhmình qua các hành động hàng ngày

- Có định hướng nghề nghiệp phù hợp.

- Tuyên truyền gia đình, người thân và nhân dân có thói quen tốt và hànhđộng phù hợp, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống của chínhmình

2 2

- Bằng cách này mỗi bài học đều thật sự hấp dẫn đối với học sinh vì vấn đề

mà họ đang giải quyết là vấn đề có thật trong đời sống, và việc giải quyết vấn đềđòi hỏi những kỹ năng của “người lớn” như sự cộng tác và diễn giải

- Cuối cùng, chính HS trình bày kiến thức mới mà họ đã tích lũy thông qua

dự án và được đánh giá dựa trên những gì đã thu thập được và tính khúc chiết vàhợp lý trong cách thức trình bày của các em

2.2 Vai trò của giáo viên:

- Trong suốt quá trình dạy học, vai trò của giáo viên là định hướng, tổchức, tư vấn, giám sát, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho người học thực hiện

dự án và thông qua đó phát triển các năng lực của bản thân

- Giáo viên tạo điều kiện cho người học lựa chọn và thể hiện vai trò phùhợp với nội dung chủ đề học; hỗ trợ người học hoàn thành vai trò đó

- Tạo môi trường học tập, chỉ dẫn, gợi lên những nghi vấn và thúc đẩy sựhiểu biết sâu hơn của người học

- Hướng dẫn người học tập trung vào tìm hiểu, giải quyết vấn đề và thựchiện những nhiệm vụ cụ thể của dự án

- Cho phép và khuyến khích người học tự kiến tạo nên kiến thức của họ

So sánh phương pháp dạy học dự án và phương pháp truyền thống 3

SKKN: DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

Chủ đề: “Sử dụng và bảo vệ tự nhiên” (Bài 14 + 15 - Địa lí 12)

==============================================================

Dạy học truyền thống

Học sinh thuộc và nhớ kiến Học sinh hiểu kiến thức và biết

Mục tiêu thức, biết vận dụng kiến thức để vận dụng kiến thức để giải quyết

giải bài tập những nhiệm vụ thực tiễn

Dạy học dự án

Do sách giáo khoa và giáo viên Do học sinh hoặc giáo viên đề

Nội dung quyết định xuất trên cơ sở năng lực và hứng

hoặc ngoài trường họcThành công sẽ dẫn đến hiểubiết

Hiểu biết mới dẫn đến thànhcông

Sản phẩm có thì sẽ có sau quá trình học và sản phẩm và hiện thực hoá nó

học sinh không có dự định trước trong quá trình học

Đánh giá kết quả cuối cùng.

Là việc của giáo viên

Sự đánh giá được thực hiệntrong suốt quá trình học tập

Bao gồm đánh giá của giáoviên, tự đánh giá của học sinh vàđánh lẫn nhau giữa các học sinh

4 Ưu điểm và nhược điểm của dạy học theo dự án:

.1 Ưu điểm:

4

Phát triển khả năng sáng tạo;

Rèn luyện năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp;

Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn;

Rèn luyện năng lực cộng tác làm việc;

Phát triển năng lực đánh giá

- DHTDA đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp

CHƯƠNG II: QUY TRÌNH VÀ NỘI DUNG THỰC HIỆN DỰ ÁN

Qui trình của dạy học theo dự án:

1

Nhìn chung, dạy học theo dự án có thể được triển khai theo các bước sau:

- Xác định vấn đề trong thực tiễn: Trên cơ sở nội dung chương trình học,

GV gợi ý và tạo điều kiện cho HS phát hiện những vấn đề có liên quan đến nộidung môn học trong cuộc sống Nhiệm vụ dự án cần chứa đựng những vấn đề phùhợp với trình độ và khả năng của người học Ví dụ: Với bài 4: Lao động và việclàm Chất lượng cuộc sống – Địa lí 9, GV có thể yêu cầu HS tìm hiểu các vấn đề

về nguồn lao động và nhu cầu lao động, vấn đề việc làm và hướng giải quyết việclàm ở một địa phương cụ thể, …

- Phát hiện dự án: Trên cơ sở những vấn đề đã phát hiện trong thực tiễn,

GV gợi ý, hướng dẫn HS xác định dự án có thể thực hiện, cụ thể là xác định tên

đề tài, và dự kiến các vai cần đóng trong dự án GV cũng có thể giới thiệu một số

đề tài để HS lựa chọn

SKKN: DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

Chủ đề: “Sử dụng và bảo vệ tự nhiên” (Bài 14 + 15 - Địa lí 12)

==============================================================

- Xác định mục tiêu dự án: Dựa vào tên đề tài và các vai có liên quan

trong xã hội, GV hỗ trợ HS xác định mục tiêu của dự án Mục tiêu dự án phải thểhiện mục tiêu chương trình nội dung môn học, liên quan đến hoàn cảnh thực tiễncủa xã hội đồng thời phát triển các kĩ năng của thế kỉ 21

Các khâu xác định vấn đề thực tế, phát hiện đề tài và xác định mục tiêu dự

án có thể do GV thực hiện Tuy nhiên với quan điểm dạy học hướng vào ngườihọc, tạo điều kiện cho HS cùng tham gia sẽ tốt hơn Dù thực hiện theo cách nào thì

GV vẫn luôn là người “cầm trịch” trong các giai đoạn đầu tiên; luôn chỉ đạo, điềuchỉnh kịp thời và đúng lúc

- Lập kế hoạch thực hiện dự án: GV định hướng cho HS lập kế hoạch

thực hiện dự án Phân nhóm và xác định nhóm trưởng Các nhóm xác định nhữngcông việc cần làm, tiến trình thực hiện, nguồn tài nguyên cần khai thác, trên cơ

sở đó phân công công việc cụ thể cho từng thành viên trong nhóm Đặc biệt cầnkhuyến khích tính tự lực của HS trong giai đoạn lập kế hoạch

- Hiện thực hóa/triển khai dự án: Dưới sự đôn đốc, chỉ đạo, hỗ trợ của

GV các thành viên thực hiện công việc theo kế hoạch đã đề ra cho nhóm và cánhân Trong giai đoạn này HS thực hiện song song các hoạt động trí tuệ và thựchành Hai hoạt động này được tiến hành đồng thời hoặc xen kẻ qua lại lẫn nhau.Trong quá trình đó, thông tin mới được tạo ra và sản phẩm dự án dần hoàn thiện

- Trình bày và đánh giá kết quả dự án: GV tổ chức cho HS trình bày kết

quả dự án Dự án thường được trình bày giữa các nhóm HS trong một lớp Dự án

có thể được giới thiệu trong trường học, với cha mẹ HS Dự án cũng có thể đượcgiới thiệu rộng rãi trong xã hội qua các phương tiện thông tin Song song với việctrình bày sản phẩm, thường trong phạm vi một lớp học, GV và HS cùng đánh giáquá trình thực hiện cũng như kết quả và kinh nghiệm đạt được Từ đó rút ra kếtluận và định hướng cho các dự án tiếp theo

Việc phân chia các giai đoạn trên đây chỉ có ý nghĩa tương đối Trong thực

tế chúng có thể xen kẽ và thâm nhập lẫn nhau Cũng tương tự như vậy với các đặcđiểm của dạy học dự án, chúng có mối quan hệ chặt chẽ, mỗi đặc điểm có thể thểhiện trong tất cả các giai đoạn; hoặc trong một giai đoạn, có thể chứa đựng nhiềuđặc điểm Cũng như các PPDH khác, PPDA không phải là một PPDH vạn năng,chỉ thích hợp với một số đề tài nhất định Vì vậy việc vận dụng cần phải hết sứclinh hoạt Không nhất thiết mọi đặc điểm của dự án đều phải và đều có thể thựchiện mà áp dụng tùy từng đề tài, tùy hoàn cảnh cụ thể

2 2

“

Thực hiện dự án:

.1 Nội dung dự án Dạy học theo dự án với chủ đề: Sử dụng và bảo vệ tự nhiên”

SKKN: DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

Chủ đề: “Sử dụng và bảo vệ tự nhiên” (Bài 14 + 15 - Địa lí 12)

==============================================================

Trong dạy học nội dung: Sử dụng và bảo vệ tự nhiên (Bài 14,15 Địa lý 12

có liên hệ bài 41,42 địa lí 10) tôi đã triển khai dự án “Sử dụng và bảo vệ tự

nhiên” cho 4 nhóm học sinh từ 2 lớp 12 với phần tóm tắt nội dung như sau:

Hiện nay, ở nước ta, nhiều nguồn tài nguyên chưa được quản lý, khai thác, sử dụng

có hiệu quả và bền vững; một số loại tài nguyên bị khai thác quá mức dẫn tới suythoái, cạn kiệt Tình trạng ô nhiễm môi trường tiếp tục gia tăng, có nơi nghiêmtrọng; việc khắc phục hậu quả về môi trường do chiến tranh để lại còn chậm Đadạng sinh học ngày càng bị suy giảm, nguy cơ mất cân bằng sinh thái đang diễn ratrên diện rộng, ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội, sức khỏe và đờisống nhân dân Chất lượng công tác dự báo và quy hoạch còn nhiều hạn chế, chưatheo kịp yêu cầu phát triển, tính tổng thể, liên ngành, liên vùng chưa rõ trọng tâm,trọng điểm và nguồn lực thực hiện Việc ứng phó với biến đổi khí hậu còn bị động,lúng túng; thiên tai ngày càng bất thường, gây nhiều thiệt hại về người và tài sản.Trong dự án này, HS sẽ vào vai là những cán bộ của Bộ Tài nguyên và Môi trườngViệt Nam để tìm hiểu sâu hơn vấn đề về việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên, bảo

vệ môi trường và phòng tránh thiên tai thông qua thực hiện các sản phẩm dự án:+

++++

Bài thuyết trình báo cáo bằng powerointBản tin thời sự chuyên mục “Tài nguyên và môi trường”

Tập san ảnh về vấn đề môi trường

Tờ rơi, áp phíchPhim tư liệu về hoạt động học tập trải nghiệm

2

-.2 Quỹ thời gian:

Thời gian HS chuẩn bị: 3 tuần

- Báo cáo sản phẩm trong thời gian 60 phút

.3 Phương tiện học tập:

2

- Các thiết bị: máy ảnh, máy quay phim, máy tính, máy chiếu, loa, micro,máy in

- Dụng cụ văn phòng phẩm: giấy A0, giấy màu, bút màu, kéo…

Dụng cụ thao tác: chai nước, vợt cá, túi nilon rác…

-2.4 Mục tiêu dự án

Sau khi học xong chủ đề, học sinh có được:

* Kiến thức:

SKKN: DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

Chủ đề: “Sử dụng và bảo vệ tự nhiên” (Bài 14 + 15 - Địa lí 12)

==============================================================

- Trình bày được hiện trạng sử dụng và suy giảm tài nguyên sinh vật, đất và

các loại tài nguyên khác (khí hậu, nước, khoáng sản)

- Phân tích được nguyên nhân và hậu quả của sự suy giảm tài nguyên thiên

nhiên và môi trường nước ta

- Đề xuất các biện pháp sử dụng hợp lí và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên,

bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai

* Kĩ năng:

Vận dụng các kiến thức đã học, có hiểu biết tổng quát phân tích hiện trạng

ô nhiễm môi trường ở nước ta

- Phát triển kĩ năng phân tích bản đồ, biểu đồ, số liệu thống kê, tìm kiếm và

xử lí thông tin; Kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin nhằm hỗ trợ việc học tập

- Nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu, cũng như năng lực giải quyết cácvấn đề phát sinh trong học tập và đời sống

- Rèn luyện kĩ năng làm việc theo nhóm của các em Học sinh

* Thái độ:

-

-Bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên, đất nước và con người Việt Nam

Có ý thức tôn trọng, gìn giữ và bảo vệ bảo vệ môi trường tài nguyên thiênnhiên

- Ý thức được trách nhiệm và nghĩa vụ của một công dân Từ đó hình thànhnhân cách của các em, giúp các em có ý thức tự giác trong việc vệ sinh thân thể,ứng phó với các loại ô nhiễm môi trường thông minh, bảo vệ sức khỏe cho chínhmình và những người thân

- Nâng cao trách nhiệm với cộng đồng, bảo vệ môi trường sống xung quanhmình từ gia đình, lớp học và ngoài xã hội

- Tăng cường tình đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập của các học sinhtrong lớp Tạo nên một môi trường học tập sôi nổi, hứng thú

* Định hướng các năng lực được hình thành:

- Năng lực chung: Giải quyết vấn đề, hợp tác, giao tiếp, sử dụng CNTT&TT,

tự học, sáng tạo

3 Bộ câu hỏi định hướng:

Câu hỏi khái quát Làm sao để trở thành công dân có ích?

Làm thế nào để sử dụng, bảo vệ được môi trường vàtài nguyên thiên nhiên ở nước ta?

Môi trường ở địa phương em đang gặp phải những

vấn đề gì?

-Câu hỏi bài học - Em có thể làm gì trước những diễn biến ngày càng

thất thường của tự nhiên nhất là việc ứng phó thiên tai?

- Tại sao nước ta phải đặt ra vấn đề sử dụng hợp lí vàbảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường?

1, Vấn đề sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh vật:

- Tình trạng suy giảm tài nguyên rừng và suy giảm đadạng sinh học ở nước ta hiện nay như thế nào?

Em hãy phân tích nguyên nhân, hậu quả của sự suygiảm tài nguyên rừng ở nước ta

Chúng ta cần có các biện pháp bảo vệ tài nguyên rừng

-và bảo vệ đa dạng sinh học như thế nào?

Câu hỏi nội dung 2, Vấn đề sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất:

-

-Hiện trạng sử dụng tài nguyên đất như thế nào?

Tại sao tài nguyên đất của nước ta đang bị suy thoái?Nêu các biện pháp bảo vệ đất ở vùng đồi núi và vùngđồng bằng

- Tại sao cần có những biện pháp khác nhau để bảo vệtài nguyên đất giữa đồng bằng và miền núi?

Người dân ở địa phương em đã làm gì để cải tạo đấtnông nghiệp?

-3, Vấn đề sử dụng và bảo vệ các tài nguyên khác:

- Tình trạng sử dụng tài nguyên nước, khoáng sản vàtài nguyên du lịch ở nước ta hiện nay như thế nào?Biện pháp bảo vệ tài nguyên nước, khoáng sản, tàinguyên du lịch ở nước ta là gì?

-4, Bảo vệ môi trường:

- Hai vấn đề môi trường cơ bản nhất ở nước ta hiện nay

là gì?

-5, Một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòng chống:

- Hoạt động của bão ở nước ta như thế nào? Cho biếtvùng nào chịu ảnh hưởng nhiều nhất của bão?

Vùng nào hay xảy ra ngập lụt, lũ quét, hạn hán, độngđất ở nước ta?

Cần làm gì để giảm nhẹ tác hại của các loại thiên tai(bão, lũ lụt, lũ quét, hạn hán)?

Địa phương em thường xảy ra các thiên tai nào? Biện

-

pháp phòng chống?

-Một số hình ảnh về các loại thiên tai ở nước ta

Bão

4 Đánh giá học sinh trong dự án

Trước dự án: Bảng khảo sát nhu cầu học sinh theo biểu đồ K - W - L (Phụ lục 1)

Trong dự án:

+ Bảng hỏi giúp HS tự đánh giá về khả năng hợp tác (Phụ lục 2)

SKKN: DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

Chủ đề: “Sử dụng và bảo vệ tự nhiên” (Bài 14 + 15 - Địa lí 12)

==============================================================

+ Bộ tiêu chí đánh giá và hướng dẫn cho điểm sản phẩm của dự án (Phụ lục 3)

Sau dự án: GV tiến hành tổng kết, đánh giá kết quả cuối cùng trên cơ sở nội dung

ghi chép, theo dõi suốt quá trình HS thực hiện sản phẩm và khả năng trình bày báocáo của HS

5

55

Hỗ trợ học sinh trong dự án

.1 Phiếu yêu cầu những nội dung cơ bản (Phụ lục 4) 2 Xây dựng trang WebQuest định hướng tư liệu cho HS (Phụ lục 5)

https://sites.google.com/site/sudungvabaovetunhien/

.3 Phiếu tự đánh giá về sản phẩm thực hiện (Phụ lục 6)

Các bước tiến hành bài dạy

Bước 1: GV phát phiếu khảo sát - Thực hiện bảng khảo sát của

HS về các kiến thức liên quan GV đưa ra một các trung thựcđến việc sử dụng và bảo vệ tự để có đánh giá chính xác nhấtnhiên, các kỹ năng cơ bản như sử về kiến thức, kỹ năng, thái độ

Tuần 1 (Trong lớp) dụng CNTT, làm việc nhóm và của HS trước dự án.

thái độ của HS trước vấn đề củamôi trường tự nhiên

Bước 2: Phân tích kết quả khảo

sát, dự kiến cách chia nhóm

Hoạt động 2: Giới thiệu dự án + Triển khai việc thực hiện dự án

Thời gian: 15 phút (trong tiết học tuần 2)

Bước 1: Đưa ra câu hỏi khái

quát trong bộ câu hỏi định hướng

và cho HS đưa ra ý kiến xoay - Trả lời các câu hỏi mà GV đặtquanh câu hỏi ra trong bộ câu hỏi định hướng

Tuần 2 Bước 2: Từ câu hỏi khái quát đặc biệt là câu hỏi khái quát (Trong lớp) GV đưa ra một số câu hỏi vừa

liên quan xoáy vào chủ đề của

dự án để kích thích sự tò mò,lòng say mê nghiên cứu của HS

Giới thiệu chủ đề dự án: “Sử

dụng và bảo vệ tự nhiên”

SKKN: DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

Chủ đề: “Sử dụng và bảo vệ tự nhiên” (Bài 14 + 15 - Địa lí 12)

==============================================================

Bước 3: Tổ chức cho HS xác - Suy nghĩ về dự án và đưa ra

định các tiểu chủ đề của dự án các tiểu chủ đề có liên quan

đến dự án: “Sử dụng và bảo vệ

tự nhiên”

Bước 4: - Chia nhóm, hướng dẫn - Lập nhóm theo sự phân công

HS chọn nhóm trưởng + phân của GV, tiến hành bầu nhómcông công việc trưởng và phân công nhiệm vụ

cho các thành viên trong nhóm

- Phổ biến quy trình đánh giá và - Lắng nghe GV hướng dẫn vàcung cấp cho HS một số biểu nhận bảng phiếu đánh giá.mẫu tự đánh giá

Bước 5: Đưa ra gợi ý các sản

phẩm cần hoàn thành và yêu cầu - Thảo luận nhóm về bộ câu hỏicác nhóm không có sự trùng lặp định hướng từ đó lựa chọn hình

về sản phẩm thức báo cáo sản phẩm phù hợp+ Bài thuyết trình báo cáo bằng với nội dung nhóm được phân

+ Bản tin thời sự chuyên mục (Trao đổi với các nhóm khác để

“Tài nguyên và môi trường” không bị trùng lặp về ý tưởng)+ Tập san ảnh về vấn đề môi

trường++

Tờ rơi, áp phíchPhim tư liệu về hoạt động họctập trải nghiệm

Bước 6: Cung cấp địa chỉ trang - Làm việc theo nhóm trên cở

WebQuest để HS có thể tìm các tài liệu được cung cấp,kiếm tư liệu dựa trên sự kiểm phác thảo những công việc sẽ

Hoạt động 3: Tiến hành thực hiện dự án Thời gian: Linh hoạt (tùy theo thời gian của GV và HS)

Bước 1: Hướng dẫn HS lập kế - Lập kế hoạch chi tiết việc

hoạch thực hiện dự án thực hiện dự án trong đó có sự

phân công rõ ràng nhiệm vụcủa các thành viên trong nhóm(có yêu cầu thời gian hoànthành cho mỗi thành viên)

Tuần 3 (Ngoài lớp + Trong lớp)